༦. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ཁ་ཎ་པ་བྷ་ངྒུ་ཏཱ་ཡ ན ནི་ཙྩཱ ན དྷུ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ན ཨི་ཙྩཱ ན ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི་པི ཨ་ནི་ཙྩཱ. སོ ཙཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏྠོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ; ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཙ ཏུ་ཙྪཱ་དི་ཏཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་པི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་པཱི’’ཏི. རི་ཏྟཱ ཝི་ཝི་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ཝི་སུཾ་བྷཱུ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏ་མཱ་ཀཱ་སཾ ‘‘ཏུ་ཙྪཾ རི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ. ཨེ་ཏེ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏུ་ཙྪཱ རི་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ན ཧི ཏུ་ཙྪ་མུ་ཊྛི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཀ་ཐཱ ན ལ་ངྒྷི་ཏ་བྦཱ.
མུ་སཱ་ཏི ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་སཱ་ཏི ནཱ་ས་ན་ཀཱ’’ཏི. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ མུ་སཱ. ཨེ་ཏེ ཧི ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི བཱ་ལཱ་ནཾ སུ་བྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ སུ་བྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟེ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟི. ན་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ཏྟཱ ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༩༨) ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ས་དྡོ ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མོ་ས་དྷ་མྨཱཏི མོ་ས་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ, ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཧ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏནྟི མཱ་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཱ་དི་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན མཱ་ཡཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ; མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྑུ་པ་ཐེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ན ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ས་མྦ་ར་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བཱ་ལཱ་ནཾ ལཱ་པ་ན་ཏོཏི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཧེ་ཏུ་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཀཱ་མཱ་ཏི མཱ་ནུ་ས་ཀཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ ཀཱ་མེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཏེ ས་མེ་ཙྩ དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཎཱ་ཏི དྷེ་ཡྻཾ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. མཱ་ར་སྶ དྷེ་ཡྻ་ནྟི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཧི་ཏནྟི ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ; ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན ག་ཧ་ཎཾ བྷཱ་ག་སོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི པ་ན ཏ་ཎྷཱ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་རོཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ, ཏ་ད་གྒེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ་པི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱ མཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ མཱ་ར་སྶ ནི་ཝཱ་པ་གོ་ཙ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཡ་ཐཱ ཙོ་ལ༹་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ཝ་པ་ཏཱི་ཏི ནི་ཝཱ་པོ, སོ ཨེ་ཝ བཱི་ཛ་ནྟི ནི་ཝཱ་པ་བཱི་ཛཾ. ཏེཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ.
མ་ན་སི བྷ་ཝཱ་ཏི མཱ་ན་སཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཏེ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ལོ་ཧི་ཏ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་རོ་དྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘མ་མཱ་ཡི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་དྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ལོ་ཀནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀཾ, ཡ་ཏྠ ཝཱ ལོ་ཀེ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ. ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་རི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་རི་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན. པ་མཱ་ཎ་ནྟི་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ པ་རི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི…པེ… ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན.
ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དནྟི ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པ་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ ས་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་ས་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ…པེ… ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དོཏི ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ; ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱུ་ཏོ ས་མྤ་སཱ་དོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྤ་སཱ་དོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མྤ་སཱ་དོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་པི ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སི་ཡཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ས་མྤ་སཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཙྩ་ཡཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ས་བྦ་ཐཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨཱ་སཱཏི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་སཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི.
པཱ་ད་ཀནྟི པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཀི་ལེ་སཱ ས་ནྣི་སཱི་ད་ནྟཱིཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མ་ནྟི. ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧཱ ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ལེ་པ་པི་ཎྜེཏི སི་ལེ་ས་པི་ཎྜེ ལ་གྒ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་པྤི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དོ ནཱ་མ. ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་སཱ་དེ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དེ ས་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཡཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྤ་སཱ་དོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨི་དྷཱ་མི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱཏི ཨི་དཱ་ནི་མེ་ཝ. ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དཾ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མཱ་ནཱི་ཏ་ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ན པ་ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟོ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ཧེ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཙྩནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་སོཏི སཾ་ཀུ་ཙི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ནྟ་རཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་ན་མ་ཧིཾ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཝ་ཏོ ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟ་སྶ ས་ས་གོ་དྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་མཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཉྩ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ཡནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏཾ ཝཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་གཾ. ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་སྶ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་དི་ས་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ནྣཱ་མ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་ག’’ནྟི ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ཉྙ་ཏཱ. སོ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ཏཾ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་པིས་དྡེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ‘‘ཝི་པུ་ལེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ས་མ་ཐ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ.
༦༧. ཨ་ཡ་ཉྷི བྷི་ཀྑཱུཏི ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘དྭི་ནྣ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཧི ‘‘ཡེ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཀ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ལ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ར་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི; སོ པ་ཙྪཱ ཉཱ་ཎེ ཝི་པུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ དྷ་མྨཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. རཱུ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཏ་ཏི་ཡཱ་ནེ་ཉྫཱ་དཱི་སུ.
པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རོཏི པ་ཉྙུ་ཏྟ་རོ. ཏི་ཎྞ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་བྦ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཝུ་ཏྟེ ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་ག་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ས་མྨ་ས་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༩༨; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤, ༧, ༨; ཏི་སྶ་མེ་ཏྟེ་ཡྻ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠, ༡༡; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠). ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ…པེ… ཝ་སེ་ན ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི, དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏུཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ཏུ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཀཱ་མ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཾ ཧི་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཾ, ཏ་ཏོ་པི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཏཾ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ས་ཧེ་ཝ ས་བྦེ ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
༦༨. ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷེ་ན, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དནྟི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཏྠེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོཏི དྭི་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཏི ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི.
༧༠. ཏ་ཏི་ཡཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ. ཀྭ་ཙཱིཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ཋཱ་ནེ, ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨེ ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀྭ་ཙཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ས་ཀ་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷོ བྲ་ཧྨཱ…པེ… ཝ་སཱི པི་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་བྷ་བྱཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༢) པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ར་སྶཱཏི ‘‘པ་རཱ པ་ཛཱ’’ཏི ‘‘པ་རོ པུ་རི་སོ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་སྶ. ན ཙ མ་མ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་མ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་མ་ས་དྡཾ ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ར་སྶ ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ, ‘‘པ་རོ པུ་རི་སོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི མ་མ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཛི་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ས་བྦཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ན ཙ ཀྭ་ཙ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི. ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨིནྟི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི. ན ཙ, མ་མཱཏི ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏྠཱིཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ. ‘‘ན ཙ ཀྭ་ཙ་ནི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི, ‘‘ཏ་སྶ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་མ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀི་ཉྩ་ན་ཏཱ ན ཙ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཏཱ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཙ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ.
ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ས་ཉྙཱཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཏི་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཉྙཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨ་པི ས་ཉྙཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཏནྟི ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དི་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༧༡. པུ་བྦེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚནྟི པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཀ་ནྟི་ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ ས་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཀ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷོ. ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ཨ་སྶཱཏི ན ཙེ་ཏི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་བ་ནྡྷོ ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ཙེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་དི ཙེ་ཏི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏཾ ན སི་ཡཱ. ཡཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ཛ་ཧཱ་མཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧཱ་མི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི.
པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི ས་ཧ པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻ ནུ ཁོཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐི་ཏནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐི་ཏཾ, ན་ཡེ་ན པ་ན་སྶ ཝི་སེ་སཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨི་མི་སྶཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ས་ཏི ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཡ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་ར་ས་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ས་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སཱ དེ་ས་ནཱ, ན ཙ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཱ བྷི་ནྣ་ར་ས་དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་ཊྛནྟི ཨི་དཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷ་ཝ་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝ་གྒ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ, ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷ་ཝ་གྒ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་ཊྛ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་པ་རཾ.
༧༣. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ནཱ་མ དྷ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ནཱ་མ ནི་སྶཱ་ཡ ཨོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ; ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཧོ ཨ་བྦྷུ་ཏ་མེ་ཏ་ནྟི.
ན་ཝ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ ཙ ཀ་སྶ་ཙི་པི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི. ན་ཝ་ནྣ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ལ་དྡྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ; ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ་ཡོ’’ཏི.
ཨེ་ཏཾ ཨ་མ་ཏནྟི ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་མ་ཏ་ར་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨ་མ་ཏཾ ས་ནྟཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་མོ་ཀྑོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏི་ཎྞཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་ནཾ. པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ. སུ་ཀ་ཐི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.