༡. པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་ན་ཝ་སྶ པ་ད་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ‘‘ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཱ་ག་ཏ་མ་ཏྠ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ལླེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པི་ཡ་སཱ་མ་ནྟཱ ཀ་ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ན ཏཱ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ, ཀ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཝི་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་གོ ཁོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཏོ་ཝ. ཚ་ནྣ་ཀོ་པཱི་ན་ཏཱ་ཡ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་མེ་ན ཙ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ, ན ན་གྒ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ.
༢. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཾ, མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དུ་ཀྐ་ར་ཙ་ར་ཎཾ, ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ, ལོ་ཀ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཾ, ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ལོ་ཀ་སྶ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ, པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ནཾ, མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཾ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ མཱ་ན་ཐ་དྡྷ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཀོ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཙི་ར་སྶནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལེ་ན. ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶཱཏི བྷ་གྒ་ཝ་གོ་ཏྟ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏོཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༣. ཨུ་དྡི་སྶཱཏི ས་ཏྠུ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྣཱ, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཀོ་ཙི ས་མྦ་ནྡྷོ ན་ཏྠི ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ཏོ པ་རི་བཱ་ཧི་ར་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི, སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི་ཀོ་ཝི་དེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ནཱུ’’ཏི ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ ས་ནྟོ ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ མུ་ཁཱ་ག་ཏོ་ཡཾ ས་མྦ་ནྡྷོ, ན པཱུ་ཛཱ་ག་ཏཱ་དི་ཀོ, ཡོ ཙ ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ ས་ནྟོ ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཀོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀོ ཝཱ ཡཱ་ཙ་ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏྭཾ པ་ན ནེ་ཝ ཡཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ན ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ མ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ ཨ་པ་ཏྠི་ཏ་ཏྟཱ.
ཀོ ས་མཱ་ནོཏི ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་སུ ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ནྟོ. ཀནྟི ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ ཀཾ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཾ མཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སི. ཏུ་ཙྪ་པུ་རི་སཱཏི ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ་དི་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་བྷཱ་ཝཱ རི་ཏྟ་པུ་རི་སཱ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་བྷི་ཉྙ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་སཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ཏ་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ས་ཧེ་ཝ པ་རི་ཧཱི་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་རཱ་དྷོ ནཱ་མ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་སུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀོ ཏེ ཨ་པ་རཱ་དྷོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ དོ་སོ’’ཏི. ཡཱ་ཝ་ཉྩཱཏི ཨ་ཝ་དྷི་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣) ཝི་ཡ. ཏེཏི ཏ་ཡཱ. ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ར་དྡྷནྟི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑཱ་མི་དཱ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཏུ་ཙྪ་པུ་རི་ས ཏ་ཡཱ ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་དྷ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
༤. མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ནཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ. སོ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ཋི་ཏོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཏེ་སུ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨི་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ན ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཏེཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨེ ཧི ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ ‘‘ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི-ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ཡཱ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྲཱཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ནི་ཡྻ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི.
༥. ཨ་གྒ་ནྟི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཉྙཾ. ལོ་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟིནྟི ལོ་ཀ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒནྟི ལོ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་གྒ་མ་རི་ཡཱ་དནྟི ཨཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཾ.
༦. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་པྤ་ལ་པི་ཏྭཱཏི ‘‘ན དཱ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘ན ཧི པ་ན མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ན ཧི པ་ན མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་གྒ་ཉྙཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་པྤ་ལ་པི་ཏྭཱ. ཨི་དཾ ཀི་ར སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་གྒ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ར་ཝོ ནི་སྶ་དྡོ.
ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ར་ཧཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་སཱི’’ཏི. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ, ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ན ས་དྡ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥) ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཝཾ མེ ཨ་ཝ་ཎྞོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཎྞཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶ ཀ་ཐ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པ་ཀྐ་མཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་ས་ཀྐི. ཨ་པ་ཀྐ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ཏོ བྷ་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙུ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨ་པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཙ ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི, ཡ་ཐཱ པ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཨ་པཱ་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་མི.
ཀོ་ར་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི ཨཱ་ར་དྡྷཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ. ཐཱུ་ལཱུ ནཱ་མ ཛ་ན་པ་དོཏི ཛ་ན་པ་དཱི་ནཾ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏི་ཀོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣ་ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཁཱ་ད་ནཾ, བྷུ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་མ་པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ མུ་ཏྟ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཉྙ་མྤི སུ་ན་ཁེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་རི་ཡཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཀུ་ཎྜ་ནཾ ག་མ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜོ, སོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜི་ཀོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏ་ག་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཛ་ཎྞཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཀྑ་སནྟི ཝཱ བྷ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཨ་སི་ཏ་བྦ་ཉྩ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ’’ནྟི. ཀཱ་མཾ ཁཱ་ད་ན་ཉྩ ནཱ་མ མུ་ཁེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཧ་ཏྠེ་ན པ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནཱ་མ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི, ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ནྡ་ར་རཱུ་པོཏི སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཝ་ཏཱ་ཏི པ་ཏྠ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨེ་དི་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ག་ར་ཧ་ཏྠེ ཨ་པི-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་པི སི་ཉྩེ པ་ལ་ཎྜ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ར་ཧ་ནྟེ ཙ བུ་དྡྷེ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ ‘‘ན་ཏྠི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༤༦). ས་ཏྟ་མཾ དི་ཝ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ལ་ས་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཛཱི་ར་ཎེ་ན ཨཱ་མ་རོ་གེ་ན.
ཨ་ཊྛི་ཏ་ཙ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞ་ས་དི་སོ.བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦ་ཀནྟི བཱི་ར་ཎ་ག་ཙྪཱ.
མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་ཏྟཾ, བྷོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. མ་ནྟཱ མ་ནྟཱཏི མ་ནྟཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ཡ.
༨. ཨེ་ཀ་དྭཱི་ཧི་ཀཱ་ཡ ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ནི་རཱ་ཧཱ་རོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་པི ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ བྷ་ཀྑ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘དྷཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷོ་ཛ་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་ཧ་ད་ཡོ ཏཾ ཀུ་ཙྪི་པཱུ་རཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ་པི…པེ… ཙི་ནྟེ་ཡྻཱཏི ཡ་དི ཨེ་སོ ཨ་ཙེ་ལོ ‘‘དྷཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ་པི ཨ་ཧཾ ན བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་ཙི་ནྟ་ནེ ས་ཏི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཏཾ དི་ཝ་སཾ…པེ… ཀ་རེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ? ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ, ན ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཏ་ཐཾ ཧོ་ཏི.
ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ཧི ཏཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ག་ཏ་ག་ཏ་པྤ་དེ་སོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀ་སཱ་མ་ནྟཱ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏེཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ. སུ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱཏི ‘‘བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཏཾ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཏཾ་ཡེ་ཝ སུ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ.
༩. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ. ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ས་རཱི་རཾ ཀ་ཐཱ་པེ་སཱིཏི ཏཾ ས་རཱི་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པེ་ཏེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ཀོ་ར་ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ ཨ་སུ་ར་ཡོ་ནི་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏུ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པེ་ཏཾ, ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཧི བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ས་རཱི་རཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན པ་ཧ་ཏ་མ་ཏྟཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་སཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠).
༡༠. ཝི་པཱ་ཀནྟི ཕ་ལཾ, ཨ་ཏྠ་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ས་མྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་དི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, བྱཱ་དྷི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ག་ཏི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ས་རཱི་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཚ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཡ་དི སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ས་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཙེ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཏཾ ‘‘ས་ཏྟ་མཾ དི་ཝ་སཾ ཀཱ་ལཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝི་སུཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ལཱ༹་ར་མ་ཊྚ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟ་མ་ཊྚ་ཀོཏི ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟོ མ་ཊྚ་ཀོ. སོ ཀི་ར ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ མ་ཊྚ་ཀི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི ཝི་ཝ་ར་ད་ནྟོ ཙ, ཏེ་ན ནཾ ‘‘ཀོ་ར་མ་ཊྚ་ཀོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཏ་སྶ དེ་ནྟོ ‘‘སཱ་དྷུ་རཱུ་པོ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་གྒཾ སེ་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ དེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་བྷ་གྒཾ པ་ཏྟོ, ཨ་གྒ་ལཱ་བྷཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. བ་ཧཱུ ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ག་ཧ་ཊྛཱ ཙ ཏཾ བ་ཧཱུ ཨ་ཌྜྷཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ས་གྒཾ ཨ་གྒ་པ་རི་ཝཱ་རཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. ཝ་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་དཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཝཱ.ས་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ས་མཾ ཨ་ཏྟ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. པུ་ར་ཏྠི་མེ་ནཱཏི ཨེ་ན-ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ‘‘ཝེ་སཱ་ལི’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྠེ ཙ ཨེ་ན-ས་དྡོ པ་ཉྩ་མྱ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ’’ཏི.
༡༢. སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི.ན ས་མྤཱ་ཡཱ་སཱིཏི ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི ན ས་མྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྤཱ་ཡ་ནཾ ཝཱ ས་མྤཱ་ད་ནཾ. པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛ་སྶ ཙ ས་མྤཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ་པ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཀ་མྤ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྤ་ན་ཀྑཱི་ནི་པི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀོ་པནྟི ཀོ་དྷཾ, སོ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཀུ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. དོ་སནྟི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ, སོ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. ཨ་ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་རནྟི ཏུ་ཊྛི་ཡཱ པཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཀཱ་རེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཀཱ་སི. མཱ ཝ་ཏ ནོཏི ཨེ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ནོཏི མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. མཾ ཝ་ཏ ནོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ནོཏི སཾ་ས་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ་སི ཝ་ཏ ནུ མ་མཱ’’ཏི.
༡༤. པ་རིཔུ་བྦོ ད་ཧི་ཏ-ས་དྡོ ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ད་ཧི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི. ཡ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ ལཱ་བྷ་སྶ ཡ་ས་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ་ཝ ལཱ་བྷ་པ་རི་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡ་སཱ ནི་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཙེ་ལ་པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. ‘‘ཨ་ཧཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དོ, ཏེ་ན མ་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ.ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ག་ཙྪ་ཏོཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏོ. ཀིཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཙེ་ལོ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫཱི་ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ལོ་ཀེ པཱ་སཾ་སོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ.
༡༦. ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ…པེ… ཨུ་ད་པཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ ས་ཏྟཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ ས་ཏྟེ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༩༨).
ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཙི་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ, ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ དི་ཊྛིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཝཱ་ཙཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་རཾ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་ཊྛི པ་ན ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་མཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ ཋ་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སཾ པ་ན ཡ་ཐཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནཱ་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོཏི སཱ་ཋེ་ཡྻེ་ན ཝི་ནཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ ན ཧོ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ. ཙི་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ནེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཝི་ས་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་དྷཱ ཝཱ པ་ན ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི.
༡༧. ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན, ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ པ་ན ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨོ་དྷཱ་རི་ཏཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཱ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཝི་ག་ཏ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་པ་ག་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཙྪི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི, ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༨. དྭ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དྭ་ཡ་གཱ་མི་ནཱི. ཀཱི་དི་སཾ དྭ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྷི སོ ག་ཎྜ་སྶུ་པ་རི་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་དོ་སཾ.
༡༩. ཨ་ཛི་ཏ་སྶ ལི་ཙྪ་ཝི་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཙེ་ལ་སྶ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་རོ་ད་ནཾ. ཨ་བྷཱ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ནི་ཙ་ཡ་ནཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ས་ཉྩ་ཡ་ནཾ ནི་ཙ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ, ག་ཧ་པ་ཏི ཨེ་ཝ ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཛ་ངྒྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧ་སྶེ་ཧི་པི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ག་ཎ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ བ་ནྡྷ་ན་མོ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
༢༡. ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཏྲཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བྷ་ཡཾ, ན ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, ནཱ་པི ‘‘བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཡཾ. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ལོ་མ་ཧཾ་སོཏི ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ཡེ་ན, ཏེ་ན ཙ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ ལོ་མཱ་ནཾ ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན ཏེ་སཾ བྷི་ཏྟི་ཡཾ ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་མཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་གྒ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨ་ནྟ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སཱི་ད་ན་ཏྠཾ ནི་གཱུ་ལ༹ྷ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ, ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཝཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་དི་ས་སྶ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏྟ་དྷཱ ཏ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཕ་ལ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ ན་སྶ་ཏུ བཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༢. སཾ་ས་པྤ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ཝ་སཱི་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ སཾ་ས་པྤ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཉྩ་ར་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པཱ་སཱ་ཎེ ཨཱ་ནི་ས་དུ་པ་ཊྛི་ནོ ས་ཉྩ་ལ་ནཾ ནི་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཉྩ་ར་ཏི, ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ད་སཱ.
༢༣. ཝི་ན་ཊྛ་རཱུ་པོཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ་སེ་ན, ལཱ་བྷ་སྶ ཝི་ནཱ་སེ་ན ཙ ཝི་ན་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝོ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༥. གོ་ཡུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི བ་ལ་ཝ་ནྟ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི.
༢༦. ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ལི་ཡ་སྶ. ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ཎྜི་སེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི, ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ ཏཱ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ…པེ… པ་རཱ་ཛ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
༢༧. ཏི་ཎ་སཱི་ཧོཏི ཏི་ཎ་ས་དི་ས་ཧ་རི་ཏ་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. པ་ཎྜུ་སཱི་ཧོཏི པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོཏི ཀེ་ས་ར་ཝ་ནྟོ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞོ, ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞོ ཝཱ སཱི་ཧོ. མི་ག་ར་ཉྙོཏི ཨེ་ཏྠ མི་ག-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ས་ད་ཀུ་རུ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཀེ་སུ་ཙི་དེ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མི་ག་ར་ཉྙོ་ཏི ས་བྦ་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ ར་ཉྙོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཙ ཧ་ན་ན་ཏོ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ མི་གཱ་དྷི་པ་སྶ གྷོ་སཾ, སོ པ་ན ཏེ་ན ཡ་སྨཱ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨ་བྷཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ དི་སཱ་སུ ག་ནྟྭཱ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ གོ་ཙ་རོ གྷཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གོ་ཙ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཝ་རཾ ཝ་རནྟི མི་ག་ས་ངྒྷེ མི་ག་ས་མཱུ་ཧེ མུ་དུ་མཾ་ས་ཏཱ་ཡ ཝ་རཾ ཝ་རཾ མ་ཧིཾ་ས་ཝ་ན་ཝ་རཱ་ཧཱ་དིཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐཱུ་ལཾ ཐཱུ་ལ’’ནྟི. ཝ་ར་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཏ་སྶ ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ, ཏེ་ན. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ཧི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ པཱ་ཎ་ཀེ དུ་བྦ་ལེ ཧ་ནྟྭཱ’’ཏི ཨ་པྤ་ཐཱ་མེ་སུ པཱ་ཎེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི.
༢༨. ཝི་གྷཱ་སོཏི པ་ར་སྶ བྷ་ཀྑི་ཏ་སེ་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་རཱུ་པོ གྷཱ་སོ ཝི་གྷཱ་སོ, ཨུ་ཙྪི་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི་རི་ཏྟ་མཾ་ས’’ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཝི་གྷཱ་སེ, ཝི་གྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྨི་མཱ་ན་དོ་སེ་ནཱཏི ཨ་སྨི་མཱ་ན་དོ་ས་ཧེ་ཏུ, ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན་སྶ ཨ་སྨི་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘སེ་གཱ་ལ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ར་ཎྜ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱཏི བྷེ་ར་ཎྜ་ས་ཀུ་ཎ་ར་ཝ་ས་དི་སཾ་ཡེ་ཝ, བྷེ་ར་ཎྜོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ པ་ཀྑཱི དྭི་མུ་ཁོ, ཏ་སྶ ཀི་ར ས་དྡོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རཱུ་པོ ཨ་མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤི་ཡ་ཨ་མ་ནཱ་པ་ས་དྡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཊྛུ ག་ཏཱ་ཏི སུ་ག་ཏཱ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ. ཏེ ཨ་པ་དཱ་ཡ་ནྟི སོ་དྷེ་ནྟི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི སུ་ག་ཏཱ་པ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. ཡ་སྨཱ ཏཱ་ཧི ཏེ ‘‘སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི, ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཏཱ སུ་ག་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ, ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཏཱ་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཀོ ཏ་སྶ ཏཱ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་མཱ་ཏི དེ་ནྟཱིཏི བུ་དྡྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཨེ་ས…པེ… ཛཱི་ཝ་ཏི ནཱ་མ ན སུ་ག་ཏ་ནྭ་ཡ་ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཀ་ཏྟེ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་རུ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན.
༢༩. ས་མེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཏ་ཐཱ མ་ཉྙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཉྙི་ཏྭཱ’’ཏི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ས་མེ་ཀྑ་ན་མྤི མ་ཉྙ་ནཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་མ་ཉྙཱི་ཏི པུ་ན ཨ་མ་ཉྙི་ཏྠཱ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཏ་སྶ མ་ཉྙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷེ་ར་ཎྜ་ཀ་ར་ཝཾ ཀོ་ས་ཏི ཝི་ཀྐོ་ས་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཏྠུ.
༣༠. ཏེ ཏེ པཱ་ཎེ བྱཱ་པཱ་དེ་ནྟོ གྷ་ས་ཏཱི་ཏི བྱ་གྒྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ན ‘‘བྱ་གྒྷོ’’ཏི མི་ག་རཱ་ཛ་སྶ་པི སི་ཡཱ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་གྒྷོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཧོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ཧོ་པི ‘‘བྱ་གྒྷོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, བྱ་གྒྷ-ས་དྡོ པ་ན མི་ག་རཱ་ཛེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱི་ཧེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༣༡. སཱི་ཧེ་ན ཝི་ཙ་རི་ཏ་ཝ་ནེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ནེ སུ་ཉྙ་ཝ་ནེ ཝི་ཝ་ཌྜྷོ’’ཏི.
༣༤. ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཉྷི ཐི་རཾ ད་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ,
པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ;
ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ སི་ཐི་ལཾ དུ་པྤ་མུ་ཉྩ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༤༦; ཛཱ. ༡.༢.༡༠༢);
ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཝཱ ད་ས་ཝི་དྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. མ་ཧཱ་ཝི་དུ་གྒཾ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨོ་གྷཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཛ་ལ་ཝི་དུ་གྒཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི དུ་གྒ་མ་ཊྛེ་ན.
ཨ་གྒ་ཉྙ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ. ཨི་དཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་ནྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ, སོ པ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ཝ་ཏྟི པ་ཝེ་ཎཱི ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་ས’’ནྟི. ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི པ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ་སུ, ཏཾ པ་ན ཀོ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་མ པ་ཛཱ་ན་ནཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན, ‘‘སུ་ཊྛུ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན པ་རཱ་མ་སཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་བྦུ་ཏི ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ནི་བྦུ་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི, ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཱ ནི་བྦུ་ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་དི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་དི་ཏ་ནི་བྦཱ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷ་ནི་བྦཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. པ་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཧི ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏི ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ན་ཡོ, དུ་ཀྑཾ. ཏ་དེ་ཝ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ བྱ་ས་ན་ཏོ བྱ་ས་ནཾ.
༣༧. ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡོ ཏ་ཏྠ སཱ་ར་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ. ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. སོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ. ‘‘ཨ་གྒ་ཉྙཾ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ ཨ་གྒ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཀེ་ན ཝི་ཧི་ཏནྟི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཝི་ཧི་ཏཾ ཀི་ནྟི ཝི་ཧི་ཏ’’ནྟི. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨). ཏ་ཏྠ ཧི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ཨི་དྷ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, པཱ་ལི༹ པ་ན ཏ་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨི་དྷ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ ཝཱ་ཏི.
༤༡. ཁི་ཌྜཱ པ་དོ་སི་ཀཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ’’ནྟི. མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༤༧. ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཏུ་ཙྪཱ, མུ་སཱཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཙྪེ་ན, མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ་སཱ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ གྷ་ཊྚེ་ནྟཱ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙོཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ཉྙོ. སུ་བྷཾ ཝི་མོ་ཀྑནྟི ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎནྟི སུ་ནཱི་ལ་ཀ་སུ་པཱི་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཾ. ས་བྦནྟི ཡཾ སུ་བྷཾ, ཨ་སུ་བྷ་ཉྩ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ. ན ཨ་སུ་བྷནྟི ཨ་སུ་བྷ་མྤི ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘སུ་བྷཾ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཙ.
༤༨. ཡ་སྨཱ སོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཝི་ཡ མཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ, བྷི་ཀྑ་ཝོ ཙ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. མ་མྨནྟི མ་མྨ་པྤ་དེ་སཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཊྛཱ་ནཾ. སུ་ཊྛཱུཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ. ཡ་ཐཱ ན ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ.
ཝཱ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.