༤. ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. སཱ་ས་ན་ཀྐ་མོཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ ཝཱ. ས་ཀ་ལ་ཉྷི སཱ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ཙྩེ་སུ ཀ་མ་ཏི, སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ སཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་མ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་མོ, ཀིཾ ཀ་མ་ཏི? སཱ་ས་ནཾ, སཱ་ས་ན་སྶ ཀ་མོ སཱ་ས་ན་ཀྐ་མོཏི ས་ཙྩཱ་ནི སཱ་ས་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ་དེ་ས་ནཱ ཙ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ. ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱཏི ཨ་མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཧི ཨ་ནི་ཊྛ་ཏཱ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ, དྭི་དྷཱ་པི པ་རི་ད་ཧ་ནཾ, ཀི་ལེ་ས་དཱ་ཧ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཝཱ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. པུ་གྒ་ལ་ཧིཾ་ས་ནཾ ཝཱ པཱི་ལ༹་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་ནྟཱ་པ་ནཾ ས་ནྟཱ་པོཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ དུ་ཀྑ་སྶ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཨི་ཏ་རེ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ནེ་ཧི ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཏྲ་ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱུ་ཧ་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ, ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཡཾ, དུ་ཀྑཾ. ཏ་སྶ ཨཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ, ས་ར་སཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་སོ. ནི་ད་དཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ནྟི ནི་དཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་དཾ ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙཱ་ཡཾ ནི་དཱ་ན་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛཱ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ཧི, ཏེ ཙ སཾ་སཱ་ར་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
ནི་སྶ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ནི་སྶ་ཊཾ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏེ་ཧི ས་བྦུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཝི་ཝེ་ཀཱ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏ་ཊྛཱ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཱ, ས་མུ་ད་ཡ་ཀྑ་ཡ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཨ་ཝི་ནཱ་སི་ཏཱ ཝཱ. སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་གྒ་མ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་ར་སེ་ན པ་ཀཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཨི་ཏ་རེ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ཧི. ཏ་ཏྠ པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཧེ་ཏྭ་ཊྛོ. པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ མ་གྒ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ད་སྶ་ན་ཊྛོ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ ཙ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི མ་གྒ་ངྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི སོ མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོཏི. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ མ་གྒ་ངྒ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི ‘‘མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི སོ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཊྛོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶེ་ཝ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ, སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦེ་ན པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཁཾ དུ་ཀྑཾ. ‘‘ས་མཱ་ག་མོ ས་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ཨཱ་ག་མ-ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གེ སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ སཾ-ས་དྡ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘སཾ་ཡོ་གཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་དི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨ་ཡ-ས་དྡོ ག་ཏི་ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷོ ཧེ་ཏུ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཡོ་ཏི, སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་སུཾ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒ-ས་དྡཱ ས་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ སཾ་ཡོ་ག་ཏྠཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏྠ་ཉྩ དཱི་པེ་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏྠ རོ་དྷ་སྶཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ དུ་ཀྑ་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་དྷི་ག་ཏེ ཏ་སྨིཾ ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ རོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྩ་ཏྠེ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ རོ་དྷ་སྶཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ པ་ད་ས་མཱ་སོ. དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོ པ་ནེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ན ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. ཨཱ་ཡ་ཏི་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ན པ་ན བྷ་ངྒོ་ཏི བྷ་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ནི་རོ་དྷ-ས་དྡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཀཱ་ར་ཎེ ཕ་ལོ་པ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཊི་པ་དཱ ཙ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ན་ནུ སཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ སཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན, པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཡེ་ཧི སོ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧི པུ་གྒ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཕ་ལ་ནྟི ཏ་སྶཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ད་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟཾ བུ་དྡྷཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཾ ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༤༡༠) ཝི་ཡ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ཙེ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་རི་ཡཱ ཨི་མནྟི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཧི ས་ཡཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཏཱ་ནི ཏ་སྶ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་རི་ཡཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནི, ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་རཱུ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ.
བཱ་དྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ བཱ་དྷ་ནཱ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ ཝཱ. བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་རོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟཱ་པ་ནཾ, ཏ་ད་སྶ ཀི་ཙྩཾ ར་སོ. པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་སུ སཾ་སཱ་ར་མོ་ཀྑེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. པ་བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ་ན པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝོ གྷ་ཊི་ཏོ སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་བྷ་ཝོ. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ནུ་ས་ཡེ ཨ་ནཱུ་ཧ་ཏེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི དུ་ཀྑ་མི་དཾ པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི (དྷ. པ. ༣༣༨) ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎཾ. བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ལི་བོ་དྷོ. རཱ་ག་ཀྑ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ས་ནྟ་ཏཱ ས་ནྟི. ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་སནྟི ཨ་ཙྩུ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ. ཙ་ཝ་ནཾ ཝཱ ཀི་ཙྩ་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་མི་ཝ ཝོ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩུ་ཏི་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙ་ཝ་ན་ཉྩ ས་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀཱ་ར་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་ས་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་ར་ཙཱ་ར་ཀ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནི་ཡྻཱ་ནཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི ཝི་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ མཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཏ་སྶཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཱ པ་ན མ་རཱི་ཙི ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏུ་ཙྪཱ ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་མྤི ཏ་སྶཱ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. མ་རཱི་ཙི་མཱ་ཡཱ་ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པ་ཀྑོ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་གཱ་ཧ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ, ཏེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏེ་ས་ཉྩ གོ་ཙ་རབྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་གྒི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་ཎྷ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཀ་ཏྠ་ཙི ཀ་ཊྛཱ་དི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷེ་དེ་པི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀཾ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ན ཧོ་ཏི. ‘‘བྱཱ་དྷི་དྷ་མྨཱ ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཐོ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨི་ནོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༣༩; ༥.༥༧) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ལོ་ཀ་པ་ཀ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཾ དཱི་གྷ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་རི་ཡཾ དཱི་གྷ་ཏཱ, ཝུ་དྡྷི་ནི་ཊྛཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ན ཨ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་སུ པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཐ་ཏཱ, པ་ཋ་མོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་ཏཱཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
དུ་ཀྑཱ ཨ་ཉྙཾ ན བཱ་དྷ་ཀནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏ་ཎྷཱ་པི ཛཱ་ཏི ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བཱ་དྷི་ཀཱ་ཏི? ན, བཱ་དྷ་ཀ་པ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ཙ བཱ་དྷ་ཀ་ཏཱ, ན དུ་ཀྑ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ཀ་ཏཱ་ཏི ན་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་བྷ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཱ ཨ་ཉྙཾ ན བཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི. བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི དུ་ཀྑཾ བཱ་དྷ་ཀ་མེ་ཝ, དུ་ཀྑ་མེ་ཝ བཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ དྭི་དྷཱ་པི བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝི་ནཱ ནཱ་ཉྙ་ཏོཏི ས་ཏི་པི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ཝ་སེ་ས་སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ཧི པ་ན ཝི་ནཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཙྪ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི དྭི་དྷཱ་པི ནི་ཡ་མེ་ན ཏ་ཙྪོ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶ, ན མི་ཙྪཱ་མ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ, ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་ཙྪོ་ཏི ཏ་ཙྪ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ, མ་གྒོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཙྪ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཙྪ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ དྭི་དྷཱ་པི ནི་ཡ་མེ་ན ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཙྩ-ས་དྡ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ས་མྦྷ་ཝ་ནྟེ ཝཱ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ. ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩེཏི མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་ཝི་ར་ཏཱི་སུ ས་ཙྩ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི. ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ག་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི དི་ཊྛི་ས་ཙྩཾ. ‘‘ཨ་མོ་ས་དྷ་མྨཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་ད་རི་ཡཱ ས་ཙྩ་ཏོ ཝི་དཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༧༦༣) ཨ་མོ་ས་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཏཾ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་སྶ ཙ མ་གྒ་སྶ པ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི དྭ་ཡ་མྤི ‘‘ཨེ་ཀ་ཉྷི ས་ཙྩཾ ན དུ་ཏི་ཡ་མ་ཏྠི, ཡ་སྨིཾ པ་ཛཱ ནོ ཝི་ཝ་དེ པ་ཛཱ་ན’’ནྟི (སུ. ནི. ༨༩༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༡༩) མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ནེ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀྑ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྑ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཡ་ཏ་ཏཾ. ས་ཙེ་པི ཀ་ཐ་ཉྩི ཀོ་ཙི ཨེ་ཝཾ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, པ་ཉྙཱ་པ་ནེ པ་ན ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་སྶ ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་མ་ཏྠོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ…པེ… པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ. ས་ཙེ་པི ཀོ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏུ, ཋཱ་ནཾ པ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ་པི. ཏ་ཏྠ པ་ན ས་མྤ་ཏྟ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ ཙ པ་ཋ་མ་ཏཱ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ, ཏ་དུ་པ་ས་མ་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཏཱ, ཏཾ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏཱཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ནི་བྦུ་ཏི་ཀཱ་མེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, དྷ་མྨ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན་ཏྠི, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཙ ཨེ་ཏ་པྤ་ར་མཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ལ་ཡེ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ, ས་ཀ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ, བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱ དུ་ཀྑེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨཱ་ལ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཏི་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ཀི་དེ་ཝ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་བོ་དྷོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཝཱ བོ་དྷོ ཨ་ནུ་བོ་དྷོ. ན ཧི སོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཏོ. ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཱ་ནི ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི. ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ས་ངྑཱ་རེ་ཧི པ་ཏི་ལཱི་ཡ་མཱ་ན་མཱ་ན་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ས་ངྑཱ་རཾ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, དུ་ཀྑ་ག་ཏ་ཉྩ ཏ་ཎྷཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ནི་རོ་དྷ་ཉྩ ཕུ་ས་ཏི ཨཱ་དི་ཙྩོ ཝི་ཡ པ་བྷཱ་ཡ, ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ན ཙ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཱ་ནི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཾ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི སོ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཡོ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི སོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༡༡༠༠) ཨེ་ཀ་ད་སྶི་ནོ ཨ་ཉྙ་ཏྟ་ཡ་ད་སྶི་ཏཱ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཏ་སྶཱ སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ག་ཝཾ་པ་ཏི་ཏྠེ་རེ་ན ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩེ་ཀ་ཉྩ ས་ཙྩེ་སུ དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏྟ་ཡ་ད་སྶ་ན་སྶ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ པུ་རི་མ་དི་ཊྛ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་ད་སྶི་ནོ དུ་ཀྑཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏཱ ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ་ཏི. སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛིཔ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ ཡཱ ལོ་ཀེ ན་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པྤ་བ་ནྡྷཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཔ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ཁོ…པེ… པ་སྶ་ཏོ ཡཱ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷཱ ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛིཔ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ད་སྶ་ན་ཏོ མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རེ, ན་ཏྠི པ་ར་ཀཱ་རེ, ན་ཏྠི པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨) ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛིཔ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ, ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡ, ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི. ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ…པེ… ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ, ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. སཱ་པི ཧི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.
དུ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཕ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཕ་ལེ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཨི་སྶ་རོ ལོ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཨི་སྶ་ར་ཀཱ་ར་ཎི་ནོ ཝ་ད་ནྟི, པ་དྷཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎི་ནོ. ‘‘ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཀཱ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ. ‘‘ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་མྦྷོ་ཏི ཝི་བྷོ་ཏི ཙཱ’’ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དི་ནོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཎཱུ་ཧི ལོ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ས་བྦཾ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. རཱ་མུ་ད་ཀཱ་ལཱ༹་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་རཱུ་པ་ལོ་ཀེ, ནི་ག་ཎྛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་ཐུ་པི་ཀཱ་ཡ ཨ་པ་ཝ་གྒོ མོ་ཀྑོ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, གུ་ཎ་ཝི་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ གུ་ཎ་ཝི་ཡུ་ཏྟ་སྶཱཏི བུ་དྡྷི་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཨི་ཙྪཱ་དོ་ས་པ་ཡ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཎཱ་ད་བྷ་ཀྑ་ཝཱ་དོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཏ་པྤ་ན་པུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་པ་ཝ་གྒོ ན་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ.
ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སུ དྭཱ་ད་ས་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས ཏི་ཀཱ ཚ་ཏྟིཾ་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཝཱི་མཾ་སི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ད་ཡོ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཀི་ཙྩ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏ་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ལོ་བྷ་མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ལོ་བྷ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཀོ་པི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་སུ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ པ་ན བྷཱ་ཝེ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏེ་ན ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་སཱི་ལཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ན ཡེ་ན ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཏཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, སོ ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙཱ་ནི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ས་དྡྷཱ་བ་ལཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ས་དྡྷཱ་བ་ལ་ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷེ་ན་པི སཱི་ལེ་ན ཏེ ཏ་ཡོ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཙི་ཏྟི་དྡྷི་པཱ་དཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢) ཧི ཙི་ཏྟ་མུ་ཁེ་ན ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ན ཙི་ཏྟ་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཙི་ཏྟི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པི ཨ་དྷི་མ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་མཾ་སི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟི་དྡྷི་པཱ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དེ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༩; སཾ. ནི. ༥.༣༧༦; ཨ. ནི. ༣.༩༦; ༡༡.༡༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ཡོ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོ ཏཾ་ས་དི་ས་ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
བྷཱ་རོ ཝི་ཡ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ. དུ་བྦྷི་ཀྑ་མི་ཝ བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༡༥, ༢༡༧; དྷ. པ. ༢༠༣, ༢༠༤) སུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་བྷི་ཀྑ་མི་ཝ. ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ངྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཾ ཝེ་རཱི་ཝི་ས་རུ་ཀྑ་བྷ་ཡ་ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རཱུ་པ་མཾ.
ཏ་ཐ་ཏྠེ་ནཱཏི ཏ་ཐ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ སི་ཡཱ དུ་ཀྑཾ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, སི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ན དུ་ཀྑ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ-ས་དྡ་པ་རཱ ཧི དུ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ-ས་དྡཱ་ན་པེ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ-ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དི་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ད་པེ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོ. ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙ ནི་རོ་དྷོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི མ་གྒ་ངྒཱ་ནི མ་གྒོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་མྤི ས་ནྟཾ ཝེ་ད་ཀ་ར་ཧི་ཏཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ དུ་ཀྑཾ ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི.
ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་མུ་ད་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. མ་གྒོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མ་གྒ་མ་ཏྠཱི’’ཏི ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ག་མ་ཀོཏི ག་ནྟཱ. སཱ་ས་ཝ་ཏཱ ཨ་སུ་བྷ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ སུ་བྷཱ ཨེ་ཝ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཏྠི, ན པ་ན ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝོ, ནི་རོ་དྷ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷ་སུ་ཉྙཱ་ནི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མུ་ད་ཡེ དུ་ཀྑ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཊི་པྤ་ལཱི་ནཱ ཙ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མྤི དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ད་ཡེ དུ་ཀྑ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཀཱ་རེ་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ ཝི་སེ་སི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་སེ་སེ་ཧི པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏེ་ཧི པ་ཀ་ཏི ས་ག་བྦྷཱ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ན ཕ་ལེ་ན ས་ག་བྦྷོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་མ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧེ་ཏུ་ས་མ་ཝེ་ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཏ་ནྟཱུ་སུ པ་ཊོ, ཀ་པཱ་ལེ་སུ གྷ་ཊོ, བི་ར་ཎེ་སུ ཀ་ཊོ, དྭཱི་སུ ཨ་ཎཱུ་སུ དྭི་ཨ་ཎུ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ བུ་དྡྷི་ཝོ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་ཀོ ཨ་ཝི་སུཾ སི་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ས་མ་ཝཱ་ཡོ, ཏེ་ན ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ཎཱུ་སུ དྭི་ཨ་ཎུ་ཀཾ ཕ་ལཾ ས་མ་ཝེ་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་མི་ཝ ས་མྦ་ནྡྷཾ, ཏཱི་སུ ཨ་ཎཱུ་སུ ཏི་ཨ་ཎུ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་མ་ཧཱ་ཨ་གྒི་མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ས་མ་ཝེ་ཏ་ནྟི ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟེ་ཧི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎེ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ མ་ཧཱ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཀཾ ཕ་ལཾ ས་མ་ཝེ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ག་བྦྷཾ ཨ་སུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ ཕ་ལེ ཧེ་ཏུ ན་ཏྠཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་སུ་ཉྙཾ ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི སཾ་སཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་ར་བྷེ་དེ ཏེ་ཧི བྷི་ནྣེ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. རཱུ་པཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་བྷེ་དོ རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མོ ཏཾ་ས་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཝ པ་ཙྪི་མཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཱ་ཝ སེ་ས་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི དྭི་དྷཱ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨི་ཏ་རེ ས་མ་ཐོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སཱི་ལ་མྤི ཧི ས་མ་ཐ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ས་མ་ཐ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ན་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷོ མ་གྒོ ས་མ་ཐོ ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱཏི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཧི ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཱ་དི་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ ཧོ་ཏི.
ཨོ་ན་ཏ་ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མོ པ་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ ད་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ས་ཏི ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ས་ཛཱ་ཏི་ཏོཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ས་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མཱ་དྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་རི་ཡ་ཏོཏི ས་མཱ་དྷི་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ས་ཏི་ཝཱ་ཡཱ་མཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་སྶ ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ས་དི་སེ་ན ཀི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ན, དུ་ཀྑཾ བྷ་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱུ་ཧི་ཏྭཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. དྭི་ནྣཾ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏྟེ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྐ་པྤ་སྶ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ས་ཛཱ་ཏི་ཏོཏི ‘‘དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ. ཀི་རི་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ས་དི་ས་ཀི་ཙྩཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པུ་བྦེ པ་ན ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ‘‘ས་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༤༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.
དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏ་རནྟི ཨ་བྷི་ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏ་རཾ, ས་ཏྟི་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན དུ་ར་དྷི་ག་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བཱ་དྷ་ཀ་པ་བྷ་ཝ་ས་ནྟི་ནི་ཡྻཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. དུ་ར་ཝ་གཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཧི དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་བྷི་ལཱ་སོ པཱ་ཀ་ཊོ, པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨི་ད་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རཱ, ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ དུ་ར་ཝ་གཱ་ཧཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣེ མ་གྒེ ན་ཏྠི ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་གཱ་ཧོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་མྤི མ་གྒེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཕ་ལ་ནྟི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལཱ་པ་དེ་ས་ཏོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༩). མ་གྒོ་པི ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་མྤཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཨ་པ་དེ་ས་ཏོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༩). ཨི་ཏི ཝི་ཛ་ཉྙཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ན་ཡེ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ
ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ཏ་ཏྠ …པེ… ཨ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱཏི ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཏེ་སུ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏེ་ས་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཊྛེ ཝེ་དི་ཏ་བྦེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ དུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ. ‘‘ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ…པེ… སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་ས་སྶ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཡ་སྨིཾ པ་ད་དྭ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ས་ངྐ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི དུ་ཀྑཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནཱ་མ་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཏོ. ཏེ་ན ན ཨ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ, ཨ་ཐ ཁོ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་མ་ཏོཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཱ ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ, བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝེ་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི པུ་རི་མེ་ན དུ་ཀྑ-ས་དྡེ་ན པ་ཙྪི་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཾ ཨ་ནི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ’’ཏི. ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་ཏྠུ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ཀིཾ ཏ་ཝ རུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལཱ་དི་དུ་ཀྑཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་ས་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ས་བྷཱ་ཝཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན དུ་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ་པ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ངྑེ་པོ སཱ་མ་ཉྙཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ཉྩ ཝི་སེ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སེ་སོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ, ཝི་སེ་སོ ཙ ཝི་སེ་ས་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑི་པ་ནཾ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.
༡༩༡. ‘‘ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་སྶཱ’’ཏི དཱི་པ་ནཾ ཨ་པ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ་པི ཧི ཨ་པ་ར་ཏྠ-ས་དྡོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི ཝཱ སཱ་མི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ན’’ནྟི, ཨ་པ་ར་སྨིཾ ཨ་པ་ར་སྨིཾ དཱི་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་སྶ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཾ ཨ་པ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ. པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ་པི ག་ཏི་ཡཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ་དི་ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན.
ཏི་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཏི་ཎ་ཛཱ་ཏི, སོ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི, ནཱ་སྶ ཀུ་ཏོ་ཙི ནི་གྒ་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཙ པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ཀཱ ས་ཧ་ཝི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ན ཙ དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ པ་ན ཨེ་ཀེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པུ་རི་མ་ན་ཡེ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ, པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ ཡུ་ཏྟོ. ས་མྤུ་ཎྞཱ ཛཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ…པེ… ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ.
ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱཏི ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ, སེ་སེ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཝི་ཀ་ལཱ་ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ ན་ཝ་ནྣཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་ན ད་ས་ནྣཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. ཏ་མེ་ཝ ས་ནྟཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ‘‘ཧ་ནྡ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ར་སཱ. ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. དུ་ཀྑ་རཱ་སི་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ ཝཱ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ, ཏཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཕ་ལ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ.
པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ་སུ ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཛཱ་ཏི ཧོ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶཱ དུ་ཀྑ་ཊྛོ. ཡ་དི ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི –
‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མོ ནུ ཁོ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ? ཡོ ཙཱ་ཡཾ མ་ཡཱ པ་རི་ཏྟོ པཱ་ཎི་མ་ཏྟོ པཱ་སཱ་ཎོ ག་ཧི་ཏོ, ཡོ ཙ ཧི་མ་ཝཱ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཨ་པྤ་མ…པེ… ག་ཧི་ཏོ, ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ས་ངྑ་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི, ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨུ་པ་ནི་དྷ་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ སོ པུ་རི་སོ ཏཱི་ཧི ས་ཏྟི་ས་ཏེ་ཧི ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཏཾ ནེ་ར་ཡི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ས་ངྑ་མྤི…པེ… ཨུ་པ་ནི་དྷ་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༥༠) –
ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཾ. སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི སུ་ཙཱི་ནི ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ག་བྦྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ནཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ས་མྦྷ་ཝ་མེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨ་ཉྙཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནི་བྦ་ཏྟཾ པ་ན པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟི་མ་ཏྟཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ, པ་རི་ཏོ ས་བྦ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ཌྜྷ་ནཾ པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ. ཨ་དྷོ དྷུ་ན་ནཾ ཨོ་དྷུ་ན་ནཾ, ཏི་རི་ཡཾ, ས་བྦ་ཏོ ཝཱ དྷུ་ན་ནཾ ནི་དྷུ་ན་ནཾ. ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཁཱ་ར་པ་ཀྑི་པ་ནཾ ཁཱ་རཱ་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཾ.
ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ནྷཱ་པ་ནཾ ནྷཱ་པ་ནཾ, ཨེ་ཀ་དེ་ས་དྷོ་ཝ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡཱ་བྷི་མུ་ཁ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ནཾ, པ་ཉྩ་གྒི་ཏཱ་པེ་ན པ་རི་ཏཱ་པ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཏཱ་པོ དྭི་དྷཱ་པི ཝུ་ཏྟོ.
ཀུ་ཧིཾ ནུ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷེ་ཐ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝི་ནཱ ན ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ནཱ སོ ས་ཏྟོ ཀུ་ཧིཾ ནུ པ་ཏི་ཊྛཾ, ཀ་ཏྠ ནུ པ་ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ལ་བྷེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་སུ ཀ་ཐཾ དུ་ཀྑཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་ཧིཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་སུ ཛཱ་ཏིཾ ཝི་ནཱ. ན ཙ་སྶཱཏི ན ཙེ ཨ་སྶ. ན་ནུ ནེ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན་ནུ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝཱ. ཡ་ད་ཏོཏི ཡ་སྨཱ ནེ་ཝ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཛ་རཱ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. ཛཱི་ར་ཎ་མེ་ཝ ཛཱི་ར་ཎ་ཏཱ, ཛཱི་ར་ཎ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏཱ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ.
ཡ་ཐཱ་པུ་རེ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེཏི གཱ་ར་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ས་ཏི་སུ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཏཱ་ཡ སུ་ཙི་ཨ་སུ་ཙི་ཨཱ་དི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཙ བཱ་ལ་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཛི་ཎྞ་ཀཱ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻོ བཱ་ལ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
མ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ‘‘ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི ཡཱ ལོ་ཀེ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཙུ་ཏི, མ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ལོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ཙུ་ཏི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་ད་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. མ་ཙྩུ མ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མཱ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡོ མ་ཙྩུ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷེ་དོ, ཡ་ཉྩ མ་ར་ཎཾ པཱ་ཎ་ཙཱ་གོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ར་ཎ་ནྟི ཝི་སུཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཡ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏི་སྶོ མ་ཏོ, ཕུ་སྶོ མ་ཏོ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, སོ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, པ་བ་ནྡྷ་ས་མུ་ཙྪེ་དོ ཙ ‘‘ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎ’’ནྟི. མ་ར་ཎ་མྤི དུ་ཀྑ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མནྟི ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ མ་ར་ཎ-ས་དྡ་བ་ཧུ་ཏྟེ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙུ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ‘‘ཙ་ཝ་ན་ཏཱ’’ཏི ནི་ད་སྶི་ཏ་ཙ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཡོ་ག་ར་སཾ, ཝི་ཡོ་ག་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ཝི་ཡོ་ག་ར་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་སྶ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་ཏོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ.
མ་ར་ཎ་ནྟི་ཀཱཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ. ཡ་དི མ་ར་ཎཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ དུ་ཀྑཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣ་མྤི དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི.
པཱ་པ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་མི་ཏྟནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་པ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་མྨ་མྤི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་དུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཧི ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. བྷ་དྡ་སྶཱཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་སནྟི ཙ ཡེ་སཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ཡེ་ཝ ས་བྦེ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘ཝི་ཏུ་ཛྫ་མཱ་ན་མ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ནྡྷཱི་ནཾ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཚེ་ད་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ‘‘ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡོ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ལཱ༹་དཱི་ཧི ཀ་ཏེ ཧི ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ནེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི.
སོ་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཕ་ལཾ སུ་ཁཾ. ཉཱ་ཏི་ཀྑ་ཡོཏི བྷོ་གཱ་དཱི་ཧི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ནི མ་ར་ཎ་ཉྩ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོཏི བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ རོ་ག་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ས་ཝི་སེ་ས་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཉཱ་ཏི་བྷོ་གཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ནཱ་སཱ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༤༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ‘‘ད་ས རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྷི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༩༧༥ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ནི ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཙ ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ, ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ་ཏི.
དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཛྷཱ་མནྟི ད་ཌྜྷཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀཱ དོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ སོ་ཀོ་ཏི ཏ་སྶ པུ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ཏ་ཐཱ་པི དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ སོ་ཀ་སྶ ཙ ཝི་སི་ཊྛཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཝ ས་ངྐུ་ཙི་ཏཾ ཙི་ནྟ་ནཾ, སུ་ཀྑ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. པ་རི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ ད་ཧ་ནཾ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ སོ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཏཾ ཝཱ གུ་ཎཾ དོ་ས་ཉྩ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ སོ་ཙ་ནཾ ཏ་པྤ་ནཾ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ནཾ.
ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེཏི མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱི་ཐི་ཡ་མྤི པ་ན ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མ་ནོ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ.
ཏུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཏུ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་རི་དེ་ཝ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. ཨཱ་དེ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དེ་ཝོཏི ཨཱ་དེ་ཝ་ན-ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སྶུ་ཝི་མོ་ཙ་ནཱ་དི་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་བྦི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སོ ས་དྡོ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཝཱི་ཧི་པ་ལཱ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཏུ་ཙྪཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ལཱ་པོ. གུ་ཎ་དོ་སེ ཀི་ཏྟེ་ཏི བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི གུ་ཎ་དོ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་ར་སོ ལཱ་ལ་པྤ-ས་དྡོ. ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠེ ཧི་རི་ཡི་ཏ་བྦ་ཛ་ནེ ཙ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྦྷ་མ་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་དེ་ཝ་ན-ས་དྡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མྦྷ་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན ཝཱ ས་མྦྷ་མོ, ན ཨུ་ཏྟཱ་ས་ས་མྦྷ་མོ, སོ ཙ པ་རི་དེ་ཝ་ན-ས་དྡེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་དེ་ཝོ ‘‘ས་མྦྷ་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་དེ་ཝ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ མུ་ཊྛི་པོ་ཐ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་དེ་ཝ་ན་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ ཉཱ་ཏི་ཨ་བྦྷ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ་དཱི་ནི ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་དེ་ཝ་སྶ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ.
བྷི་ཡྻོཏི ཡེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རི་དེ་ཝ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་དོ་མ་ན་སྶ་ཏོ, པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཝཱ བྷི་ཡྻོ, ཀ་ཎྛོ་ཊྛ་ཏཱ་ལུ་ཨཱ་དི་སོ་ས་ཛ་ཏོ་པི ཝཱ བྷི་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཏཾ་ནི་དཱ་ན་དུ་ཀྑཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦-༧. ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ‘‘དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུཾ ན ལ་བྷཱ་མཱི་ཏི བ་ལ་ཝ་དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པཱི་ལེ༹་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཝཱ.
ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི པ་བྦྷཱ་རེ ཁི་ཏྟ་ཏྠ་མྦྷོ ཝི་ཡ ལུ་དྷ་ནྟི. མཱུ་ལ་ཙྪི་ནྣ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཚི་ནྣ་པ་པཱ་ཏཾ པ་པ་ཏ་ནྟི, པ་རི་ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟཱ པུ་རི་མ་དོ་མ་ན་སྶུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟེ་ནྟི, ཝི་ག་ཏེ དོ་མ་ན་སྶེ ཏ་ཐཱ་ཙི་ནྟ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.
ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. ས་བྦ་ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ སཱི་ད་ནཾ སཾ་སཱི་ད་ནཾ, ཨུ་ཊྛེ་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝཾ, ཝི་རཱུ་པཾ ཝཱ སཱི་ད་ནཾ ཝི་སཱི་ད་ནཾ. ཨ་ཉྙཾ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་རཱུ་པོ ཨཱ་ས་ངྒོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཝ་བ་ནྡྷ་ཏཱ བྱཱ་ས་ཏྟི. ནི་ཏྠུ་ན་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ནི་ཏྠུ་ན་ན་ར་སོ. ཝི་སཱི་ད་ནཾ ཝི་སཱ་དོ.
ས་ཡཾ ན དུ་ཀྑོ དོ་ས་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཝཱ. ཡེ པ་ན དོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཏེ ‘‘ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ, ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀེ་ཧི་ཙི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༢༤༩) ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ. ཝི་སཱ་ད་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ག་ཎ་ཡི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཝི་སཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཏི་ཝི་ནཱ་སཱ་དཱི་ནི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ དོ་མ་ན་སྶ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ད་ཧ་ཏི, ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ཝི་སཱ་དེ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ཛ་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩. ན ཨ་པྤི་ཡ་ནྟཱིཏི ན ག་མི་ཡ་ནྟི, ན པ་ཝེ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཏྠནྟི བྱ་ས་ནཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ. ཨ་ཧི་ཏནྟི ཏ་སྶ ཧེ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠཾ ན ཀཱ་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ས་མ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་པི ཡོ་ཛི་ཏོ. ‘‘ཨ་སཱུ་རི་ཡ་པ་སྶཱ་ནི མུ་ཁཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ཡེ་ན ས་མཱ་སོ, ན ཏ་སྶཱ་ཡཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀོ ཨ-ཀཱ་རོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ནི་བྦྷ་ཡེ ཡོ་ག་ཀྑེ་མ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ དུ་ཀྑ་ཡོ་ག་ཏོ ཁེ་མ་ཏྟཱ.
ས་ངྒ་ཏིཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ད་ཡོ བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩེ་སུ ཝཱ ས་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཝཱ ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ལ་བྦྷ་ཏི ས་ངྒ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཧི ས་ངྒ་ཏི ག་ནྟྭཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི སཾ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཙ ཏེ་ཧི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ཙ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཨ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་དྡ་ཝ་བྷཱ་ཝོ.
ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ན་མ་ཏྟཾ ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གོ, ན པ་ན པ་ཐ་ཝི་ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནི ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དཱི་ནི ཨ་མི་ཏྟཱ ཙ ཨུ་སུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དི་དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི.
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་སེ དུ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༠. མི་ན་ནྟཱིཏི ནཱ་ལི༹་ཡཱ་དཱི་སུ དྷ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཨ་ནྟོ པ་ཀྑི་པ་ནྟི, ན བ་ཧི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་མཱ-ས་དྡོ ས་ཧ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀོ. ཉཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི བྱ་ས་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. སོ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནེ་ནེ་ཝ ས་རཱི་རཾ སོ་སེ་ནྟི, ཀི་སཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཀི་ས་མྤི ནི་རོ་ཛ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན མི་ལཱ་པེ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
སོ་ཀ་ས་ར་ས་མ་པྤི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི, ཝི་ཏུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཨི་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཏཾ ཀཱ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ་སུ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན’’ནྟི. ཡ་མྤཱིཏི ཡེ་ན་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་དཱ་པི པ་ན ཡཾ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཙྪ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་དཱ་པི ཨ་ལཱ་བྷ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨི་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ ‘‘ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་དཱ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་སི་ཊྛོ ཨ་ལཱ་བྷོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ན་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཨི་ཙྪཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ ཧི སཱ ཨི་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི.
ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ག་ཎེ་ནཱཏི ནི་ལླ་ཛྫེ་ན དྷུ་ཏྟ་ག་ཎེ་ན, ཀ་པྤ་ཊི་ཀ་ག་ཎེ་ན ཝཱ.
ཝི་གྷཱ་ཏ་མ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་མ་ཡཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་བྦ་ནྡྷ་ན་ཛ་རཱ་ཏི་སཱ་རཱ་དི་ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑ་ཉྩ. ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷནྟི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཨི་ཙྪ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༢. ཝི་ཏྠི་ཎྞ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ད་སྶ་ནཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་ངྑེ་པོ, ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ཏྟཱ. དུ་ཀྑ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ག་ཏཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཡ་ཏྠ ས་བྦོ དུ་ཀྑ་ཝི་ཏྠཱ་རོ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྑེ་པོ, ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝཱ.
དེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟོ མ་གྒ་ཀྑཱ་ཡི་ཀ་པུ་རི་སོ དེ་ས་ཀོ. བྷ་ག་ཝཱ་པི དུ་ཀྑ་སྶ དེ་ས་ཀོ. ‘‘དུ་ཀྑ་ནྟ་དེ་ས་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, དུ་ཀྑ་ནྟ་ཀྑཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ ཨི་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི བཱ་དྷེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ. མཱ་ར་ཎ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དུ་ཀྑ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཛ་སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ. ཀ་ཎྛ སོ་སཱ་དི ས་ནྡྷི བ་ནྡྷ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི ཛ་ན་ཀ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་བཱ་དྷ་ན་དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑཾ. ཡེ་སུ ཀེ་སུ་ཙཱིཏི ཏི་སྶ་སྶ ཝཱ ཕུ་སྶ་སྶ ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ས་བྦ་མྤི ཙ་ཀྑུ་རོ་གཱ་དི་དུ་ཀྑཾ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ག་ཏཾ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༣. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་ནོ་བྦྷ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ མ་ནོ ཝི་ཡ ཙ པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨོ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལ་ཊྛེ་ན ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ན ག་མི་ཡ་ཏྠ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པཱུ་པ་བྷ་ཀྑ་ན་སཱི་ལོ ཨཱ་པཱུ་པི་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཏ་དྡྷི་ཏཱ’’ཨི་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ཏ་དྡྷི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀ་ས་དྡ་སི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ཏི, ཀ་མྨ་ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ད་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དུ་ཝི་དྷཱ་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶ དཱ་ཡི་ཀཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དཱ་ཡི་ཀཱ་པི ཨ་དཱ་ཡི་ཀཱ་པི པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ཏི་ཙྩེ་ཝ པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ་ཏི ས་མཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷི་མྷི ཡ་ཐཱ་ནི་བྦ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཱ. ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ན་ནྡཱི, ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ. ཡོ ཙ ན་ནྡི་རཱ་གོ, ཡཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྠཾ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན་ནྟི ཏ་ཎྷཱ ‘‘ན་ནྡི་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. རཱ་ག་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཝི་སུཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པི་ཡ་རཱུ་པེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ‘‘ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝེ་སཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ས་མྤ་ཏྟི་ཡནྟི མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྒེ དེ་ཝ་ཏྟེ ཙ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་ཀྑུནྟི ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཙ་ཀྑུ་མཱ་ཧ, ས་པ་སཱ་དཾ ཝཱ མཾ་ས་པི་ཎྜཾ. ཝི་པྤ་ས་ནྣ་པ་ཉྩ་པ་སཱ་དནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་ཎྷ་ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་པ་སཱ་དཾ. ར་ཛ་ཏ་པ་ནཱ་ལི༹་ཀཾ ཝི་ཡ ཚི་དྡཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨོ་དཱ་ཏ་ཏྟཱ. པཱ་མ་ངྒ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ལ་མྦ་ཀ་ཎྞ་བ་དྡྷཾ. ཏུ་ངྒཱ ཨུ་ཙྩཱ དཱི་གྷཱ ནཱ་སི་ཀཱ ཏུ་ངྒ་ནཱ་སི་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གྷཱ་ནཾ. ‘‘ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཏུ་ངྒཱ ནཱ་སི་ཀཱ ཡེ་སཾ, ཏེ ཏུ་ངྒ་ནཱ་སི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གྷཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཛི་ཝ྄ཧཾ…པེ… མ་ཉྙ་ནྟི ཝ་ཎྞཱ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ. མ་ནཾ…པེ… ཨུ་ལཱ༹་རཾ མ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙི་ན་ན་ས་མ་ཏྠཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ཝི་ལེ་པ་ན་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཝི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛཱ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ན ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ནཱ་ན་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་ཙྪི་ཏོ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཧི ཏེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ཛི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི.
ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༤. ཨ་ནཱུ་ཧ་ཏེཏི ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏེ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཱི་ཧོ ཝེ་དྷ་ཀེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨུ་སུ་མྷི, སུ་ཝཱ་ནོ ལེ་ཌྜུ་མྷི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཧཱ་ར་ཀེ. ཁ་ཡ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱ་ནི་ཝ་སེ་ན ཙ ཙ་ཛཱི་ཡ་ཏི, པུ་ན ཡ་ཐཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ དཱུ་ར་ཁི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི, བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ.
ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟིནྟི ཨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ‘‘ཏི་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བུ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཏི་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བུ་ཝ་ལླི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ མ་གྒོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ མཱུ་ལ་ཙྪེ་ད་ནཾ ཝི་ཡ མ་གྒ་སྶ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཧཱ་ནཾ. ཏ་དཱ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡཱུ་པ་མཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཝི་ཡ མ་གྒོ ད་ཊྛ་བྦོ, པུ་རི་མཱ ཝཱ ཨུ་པ་མཱ མ་གྒེ་ན ནི་རུ་དྡྷཱ་ཡ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ, པ་ཙྪི་མཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཡ་པི.
ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༥. ཨ་ཉྙ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ན་ཏྠནྟི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཀ་པྤི་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཉྙ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཾ ལ་བྷཱ་པེ་ཏི ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་རི་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཊྛ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ’’ཏི པ་ད་སི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ཛ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦི་པ་ཀྑ་ཝི་ར་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ བྷེ་ད་ཀ་ར་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན ཛ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ ཀ་མྨ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཏཾ་ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟོ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ཀཾ ཀི་རི་ཡཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏ་མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ‘‘ཝོ་དཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སཱ དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. པ་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ངྒེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི དུ་ཀྑཱ་དི་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨི་དྷ ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ, ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༧༠༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ ས་བྦེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝཱ ཝི་ར་ཏི་ཡོ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་མ་གྒ་ངྒ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་སཱ་དྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་སི་དྡྷི་ཏོ, ཏཾ་སི་དྡྷི་ཡ་ཉྩ ཨ་ངྒ་ཏྟ་ཡ་ཏྟཱ་སི་དྡྷི་ཏོ ཙ.
པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཱཏི ཡ་དི་པི ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་བྲཱུ་ཧ་ན་ས་ནྟ་སུ་ཁཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི ཛྷཱ་ནེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ་པི ཝཱ་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ, ས་ཏི ཝི་ཡ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟེ་སུ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སུ་བྷཱ་དི་ས་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ཙ་ཏུ་ས་ཏི་ཀི་ཙྩཾ, ཨེ་ཀོ ས་མཱ་དྷི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ ན སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཙི་ཏྟེ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཙི་ཏྟེ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐོ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་རཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘སྭཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་ཡཱ་མ་ཀ་སྶ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ. ཨི་དཾ ཝཱི་རི་ཡནྟི ཙ་ཏུ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ. ག་ཏི་ཡོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ, ཀི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཝཱ. ས་མ་ནྭེ་སི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ.
པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟནྟི ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ་སུ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཾ, ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཙ ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཏོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མཱ་ཧ. ས་བྦ་མྤི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨུ་གྒ་ཧཱ་དི་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཝ, ན ཙ སོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ་ཏི? ན, ཀེ་ཝ་ལེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ-ས་དྡེ་ན ཨུ་གྒ་ཧཱ་དི་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཉཱ་ཎཾ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ པ་ན ཉཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མྤི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི་པི ས་ཝ་ན་ཉཱ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་མཱ་ཧ. ཨུ་གྒ་ཧཱ་དཱི་ཧི ས་ཙྩ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧོ.
པ་ཡོ་གོཏི ཀི་རི་ཡཱ, ཝཱ་ཡཱ་མོ ཝཱ. ཏ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་ར་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཏ་ར་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་མཱ་ཧི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ཝ་གྒ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.
པ་ད་གྷཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ཏ་མ་གྒོ ‘‘པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ་ན ཙུ་པཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ག་ཏ་མ་གྒོ་ཏི ཏ་སྶ གྷཱ་ཏོ པ་ད་གྷཱ་ཏོ. ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ས་ནྟི་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟེ་སཱུཏི ཀ་ཏ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ? དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ ཀ་སི་ཎཱ་ནི ད་ས ཨ་སུ་བྷཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཨཱ་ག་མེ་སུ ད་ས ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སཱུཏི ཀཱ་མཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ.
མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ས་ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀོ སེ་ཀྑོ. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཏོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝི་ར་མ་ཎཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ པ་ན་སྶཱཏི མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ཡཾ ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་དི་ས་ས་བྦཱ་ས་དི་ས་ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝི་སེ་སོ. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དྷ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ, ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡཱ་མཾ ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཝཱ་དཱ་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་མྨ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝཱ་ད་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡཱ་མོ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཉྙེ ཙཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཏཱ་ཝཱ’’ཏི.
ཨཱ་རུ་པྤེ ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་རུ་པྤེ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི? ས་ཙྩཾ, ཡེ་སུ པ་ན སཾ་ས་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ནེ་ན, ཏེ་ན་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མུ་དཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, ན ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ལོ་ཀི་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ པ་ཉྩ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཀ་ཐཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཝ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ པ་ཋ་མ་ཕ་ལཱ་དིཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ པ་ན མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ ཕ་ལ་ཉྩ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དི་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི པཱ་ད་ཀཾ, ན ས་མྨ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཕ་ལ་སྶ་པི པཱ་ད་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
དུ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཀུ་ས་ལཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ར་མི་ཏ་བྦཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པོཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཀ་ར་སཱི་ལཾ ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི སཱི་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ་པི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘སཱི་ལ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ས་མྨོ་སོཏི ‘‘ཨེ་ཀཱ་ར་ཀྑོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་ཏཱ་ར་ཀྑེ་ན ཙེ་ཏ་སོ ར་ཀྑི་ཏ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི…པེ… སུ་ཝི་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ར་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི.
ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ མ་གྒེ ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏེ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཛྫཱ, སཱི་ལ་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཁ་ནྡྷཱ ཙ་ར་ཎཾ. ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡཱ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ ཡཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནཾ. སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ས་མ་ཐ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནེ་ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནེ་ན ནི་རཱ་མི་སཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཀུ་མྨ་གྒཾ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏི. པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ མོ་ཧ་སྶ, སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ཙ དོ་ས་ལོ་བྷཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ ཨ་དོ་སཱ་ལོ་བྷེ་ཧི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ཧི སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཊྛོ ཕ་ལ་ཊྛོ ཙ ཨ་རི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི.
མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༦-༢༡༤. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ-ས་དྡོ ས་མུ་ད་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་མུ་ད་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ་སུ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཙ སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ཝ་སེ་ས་སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལེ་སཱུ་ཏི ས་པྤ་དེ་སོ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཙྩ་ས་དྡེ ནི་པྤ་དེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ས་མུ་ད་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཱ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏོ ནི་པྤ་དེ་སཱ ཨེ་ཝ. ན ཧི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དུ་ཀྑཾ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, མ་གྒོ་པི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པུ་བྦོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་མུ་ད་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི ཏ་སྶ ས་བྦ་ཏྠ ཏཱི་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པུ་བྦ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པུ་བྦ་ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ་པི ཧི ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ? ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཙྩ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཏཾ ཏཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཝ་སེ་ན མ་གྒོ ཙ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཙ ཏ་ཏྠ ས་པྤ་དེ་སཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཙ ནི་པྤ་དེ་སཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ…པེ… པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ན་ཏོ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏི་ཎྞ་ནྣ་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ན་ཉྩ སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཝཱ པ་ཧཱི་ནེ་སུ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི. པ་ཧཱ་ནནྟི ཙ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡཾ ནི་རོ་དྷཾ ད་སྶེ་ཏི, ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ པ་ཧཱ་ནནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཡ་དི་པི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣༡) ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཡཱ དཱུ་ར་ཏ་རུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཾ, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་སཱ་ར་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་པ་ཙ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན, པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ད་ར་ཐ་ས་ནྟཱ་པ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་སུ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁེ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་ཊྛི, སཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༤༣༡) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ སུ་ཁཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ…པེ… སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ས་ནུ་པཱ་ཡ་སྶ ཉཱ་པ་ཀ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ་པི མ་གྒོ པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏྠཱ་ཏི? དེ་ཝ་པུ་རེ, ཏ་སྨཱ ཏཾ དེ་སི་ཏ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་རོ་པི ནི་དྡི་ཊྛོ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ཀེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ་པི པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དེ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན…པེ… ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན…པེ… དེ་སི་ཏོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ སུ་ཏྟ་ནྟེ དེ་སི་ཏ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་རོ་པི ནི་དྡི་ཊྛོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་ཝ་པུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཛྷཱ་ནེ་ཧི དེ་ས་ནཱ་པ་ཝེ་སོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཝེ་སོ ཝཱ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ན་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་སུ་ཁ་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན པཱ་ལི༹ ཋི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ཀི་སྶཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ སུ་ཉྙ་ཏཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ག་མ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་རེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཏྟ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རེ ཙ ཡ་ཐཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༥. ཨེ་ཝཾ པུ་རི་མེ་སུ་པི དྭཱི་སཱུཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་ནི་དྡེ་སེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀོ མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༠༥) ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཨུ་གྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ‘དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎ’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་སཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ཏི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་རི་ཡོ་ཝ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཏཱ, ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན…པེ… ཨེ་ཀོ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་ཏཱ ཙ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ, པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ་པི དྭི་ནྣཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཏཱ, དྭི་ནྣཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་རི་མེ་སུ་པི དྭཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.