༢. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༢. ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶཱ་དེ་ཏཱིཏི ཙ་ཀྑ་ཏི-ས་དྡོ ‘‘མ་དྷུཾ ཙ་ཀྑ་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཙ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ར་ས་སཱ་ཡ་ན་ཏྠོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཁོ, མཱ་ག་ཎྜི་ཡ, རཱུ་པཱ་རཱ་མཾ རཱུ་པ་ར་ཏཾ རཱུ་པ་ས་མྨུ་དི་ཏ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༠༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི. ས་ཏི་པི སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ར་ཏི་བྷཱ་ཝེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་མྷི་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་དུ་མཱ་དཱི་སུ པ་ངྐ་ཛཱ་དི་ས་དྡཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཙཱཏི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་སི་དྡྷ་སྶ ཙ་ཀྑ་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཙ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཡ་ན་སྶ ཙ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ས་མ་ཝི་ས་མ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡ་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ. ར་ཏྟ་དུ་ཊྛཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཨུ་དྡ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ རཱུ་པ་ཡ་ཏི རཱུ་པ་མི་ཝ པ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི, ས་ཝི་གྒ་ཧ་མི་ཝ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཾ ཝཱ རཱུ་པ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཀཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠོ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཝ་ཎྞ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ རཱུ་པ-ས་དྡ་སྶ རཱུ་པ་ཡ་ཏཱིཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, རཱུ་པ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ.
ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི-ཨ་ཏྠེ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝ་ཙ་ན-ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ས་དྡོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦོ་པི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི ས་པྤ་ཏཱིཏི ས་ཀེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་པྤཱི་ཡ་ཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ག་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱུ་ཙ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུཾ ག་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ‘‘ཨི་དཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷ’’ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ཏི, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ པུ་པྥཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ པུ་པྥཾ ཨ་ཏྠི ཙ་མྤ་ཀཱ་དི, ཕ་ལ་མ་ཏྠི ཨ་མྦཱ་དཱི’’ཏི པེ་སུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་མྷི ཨཱ་ཧཱ་ར་ར་སེ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཛི་ཝ྄ཧཱ ཝུ་ཏྟཱ ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཛ་ནི་ཏེ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡེ་སུ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏ་ར་སཱ་ས་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱ ས་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་མྤི སེ་ཝ་ནྟི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ‘‘སཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎཾ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟཱིཏི ཡེ ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་པ་རཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏེ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ མ་ནོ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ན་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝེ་ཧི པུ་རི་མཱ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ ཙ ཨ་ཉྙེ མ་ནོ་གོ་ཙ་རཱ ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ ན དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྠོ དྷ་མྨ-ས་དྡོ་ཏི.
ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡོ, དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཙཱཏི ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཏེ ཧི ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨཱ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཡཱཏི. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟཱིཏི པུ་བྦེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ལཱི་ནཱ་ནི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་སཱ་རེ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏཾ ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ནོ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ནེ་སཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ, ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏོ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཙ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠོ ‘‘ཡཾ ཙ་ཀྑུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་སཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༩༧) ཝི་ཡཱ་ཏི.
ཏཱ་ཝ་ཏྭ་ཏོཏི ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙོ་ད་ནཱ ན་ཏྠི, ས་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨཱུ་ན་ཙོ་ད་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎནྟི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ས་ཏི་པི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཝཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མཱ་དི་ཨ་ཡུ་ཏྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ་སུ ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སུ ཧི པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦེ་སུ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དེ་སི་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏོ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏེ་ཧི པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ཧ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་མེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི གྷཱ་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཧི དེ་སི་ཏེ་སུ ན ན ས་ཀྐཱ ཙོ་དེ་ཏུཾ, ན ཙ ས་ཀྐཱ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ནི ན དེ་སེ་ཏུ་ནྟི. གོ་ཙ་རོ ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡོ, མ་ནོ. ཀ་སྶ པ་ན གོ་ཙ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི? ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི. ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ རཱུ་པཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.
པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་དོ ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་དོ. ནི་ར་ཡཱ་དི་ཀོ ཨ་པ་དཱ་དི་ག་ཏི་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ག་ཏི་བྷེ་དོ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཀོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀོ ཙ ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་དོ. ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་བྷེ་དོ པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དོ. ཡཱ ཙ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, སོ་ཡེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཙ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨ་ན་ནྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ཙ. ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་སཱི་ཏི་བྷེ་ད་ཏཱ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན. ནཱི་ལཾ ནཱི་ལ་སྶེ་ཝ ས་བྷཱ་གཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝི་ས་བྷཱ་གཾ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཛྫཾ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་པ་རི་པྥ་ནྡ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱི་ཧ་ནཾ ཨཱི་ཧཱ. ཙི་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ བྱཱ་པཱ་རོ. ཏ་ཏྠ བྱཱ་པཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱི་ཧཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་ན ཨཱི་ཧཱ ཙ ཧོ་ཏི བྱཱ་པཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝཱཏི ས་བྷཱ་ཝོ་ཝ, ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝཱ. ཨཱི་ཧཱ་བྱཱ་པཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ ཡནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཡ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མྦྷ་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཡཾ-ས་དྡོ. ‘‘སུ་ཉྙོ གཱ་མོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྣེ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སུ་ཉྙ་གཱ་མོ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ས་མོ་ཧི་ཏ་ནྟི ག་ཧི་ཏེ སུ་ཉྙ་གཱ་མེ ཡ་ཉྙ་དེ་ཝ བྷཱ་ཛ་ནཾ པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཏཾ རི་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི རི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏཱ་ནི དི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་དི་དྭཱ་རེ་སུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶུ་པྤཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ཧི་སུ་སུ་མཱ་ར་པ་ཀྑི་ཀུ་ཀྐུ་ར་སི་ངྒཱ་ལ་མ་ཀྐ་ཊཱ ཚ པཱ་ཎ་ཀཱ. ཝི་ས་མ་བི་ལཱ་ཀཱ་ས་གཱ་མ་སུ་སཱ་ན་ཝ་ནཱ་ནི ཏེ་སཾ གོ་ཙ་རཱ. ཏ་ཏྠ ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝ་བི་ལཱ་ཀཱ་ས་གཱ་མ་སུ་སཱ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ས་དི་སུ་པཱ་དི་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་ས་མཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་རི་མ་ནྟ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་པུ་བྦ་ཀཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝཝ་ཙ་ནེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་པུ་བྦ་ཀཾ, ཨ་པ་ར་ནྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ, ཛ་རཱ་བྷ་ངྒེ་ཧི ཝཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཝཱ. ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཙི་ར་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ ནི་ཙྩཾ, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ་ཏི ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ནི་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནི་ཊྛ་ཏཱ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ. པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཙ ཡ་སྶ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ, ས་ཡཾ ཝཱ ཛ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཀ་སྶ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ’’ཏི པུ་རི་མཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་མཾ. སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཾ སུ་ཁཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སུ་ཁཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི.
ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ནཱ་པི ཨི་དཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ནྟི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་སྨིཾ པ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏྟ་ནི ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཊྛོ, ཨི་ད་ཉྩ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཉྙཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ སུ་ཉྙ་ཏོཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨེ་ཏཾ…པེ… མཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཨི་དཾ ཀ་སྶ་ཙི ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཡཾ, ནཱ་པི ཨེ་ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཡཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.
ཝི་བྷ་ཝ་ག་ཏི ཝི་ནཱ་ས་ག་མ་ནཾ. ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ བྷ་ཝ་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི་ག་མ་ནཾ. ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ. ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཀྑུ་ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནཾ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཙ་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ན་ཉྩ ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཡ་བོ་དྷ་ན་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀིཾ ད་སྶི་ཏནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙཱ་ན་ནྡ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ? ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏོ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ག་ཏོ ཝཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏོ ཝཱ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ན་ཏྟཱ’ཏི…པེ… ‘དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༠) ཨ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ, ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ…པེ… ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ཡ་དི་པི ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝེ་ཏི ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ. ཨི་ཙྩ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་པི་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦ་དོ་ས་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ་དེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཙྩ་སྶཱཏི ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་སྶ དོ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི དོ་ས་ག་མ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. རཱུ་པེ ཨ་ཏྟ་ནི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ ཝི་ཡ སཱ་མི་ནི་དྡེ་སཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ‘‘མ་མ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘མ་མ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ག་ཧི་ཏཾ རཱུ་པཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཐེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨི་ཙྪ་ཏོ་པི ཧི ཏ་སྶ རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི ཙཱ་ཏི. ཨཱ་བཱ་དྷཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑེ་ན. པ་ཉྙཱ་པ་ནནྟི པ་རེ་སཾ ཉཱ་པ་ནཾ. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན དུ་པྤ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏཱ ཨེ་ཏེ་སཾ དུ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་སྶ. དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ. གྷ་ནེ་ནཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རི་པི གྷ་ནཱ་ནི གྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཏི་ཝི་ཀོ་པ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྷཱ་ཝོ ཧི ར་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ. ན ཧི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ད་ཡོ ཙ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ པ་ནཱ་ཀཱ་རཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༣༥༠) ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏུཾ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཙ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནི ཙ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ནི ས་དྡྷཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཏི་ཝི་དྷ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སེ་སོ ཙ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༧. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་བྦོ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི. ཨཱ་ག་མྨཱཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ནི་བྦི་ནྡ་སྶ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནི་ནྣ་སྶ གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚི་ཏ་མཱ་ན་ས་སྶ མ་གྒེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་མཱ་ན་ཉྷི ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཙ ཏ་མྷི པ་ར་མ་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཙ ག་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་གྒོ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཁེ་པེ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཁཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ཏོ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙོ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠོ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་རཾ ཧ་ནྟྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༤-༢༩༥) ཝི་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, ན་ཏྠི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧེ་ཝ ནཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཀཾ ནཱ་ནནྟི ཙུ་ཎྞི་ཏཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ར་ཎཾ, ཙུ་ཎྞཱི་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན ཝ་ད་ཏི. ན ཏྭཾ ཨེ་ཀཾ ནཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཀིཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏྭ་མེ་ཝ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཉཱ་ཏེཏི ‘‘ཡ་དི་པི པུ་བྦེ ན ཉཱ་ཏཾ, ཨ་དྷུ་ནཱ་པི ཉཱ་ཏེ ན་ནུ སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཏྠ་མ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ལཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟོ, ན ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཝ་ཙ་ན་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ ནཱ་མ རཱ་ག་སྶེ་ཝ ཁ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཧི རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ དོ་སཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, དོ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡཱ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛཱ བྷི་ནྣཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི བ་ཧུ་ནི་བྦཱ་ན་ཏཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ ཙ ནཱ་མ ནི་སྶ་བྷཱ་ཝ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་སྶ. ན་ཝ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ ‘‘ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༠༣; ༣.༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༣; ཝི་བྷ. ༩༦༣) ཨཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ ཙ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཀི་ལེ་སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དོ་སཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦོ, ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝཱ. ཝ་ཏྠུནྟི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཕོ་ཊྛ་བྦཾ མེ་ཐུ་ནཾ. ཨ་ཙྪཱ་དཱི་ན་མྤི ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནུ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན, ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཧི ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན་ཏྠི ཝི་སེ་སོ. ས་ཝི་སེ་སཾ ཝཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི་པི པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་ས་མྤི པཱ་ཀ་ཊཾ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཐཱུ་ལཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཀ་ཎྞེ པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་ཏོ་པི ཝཱ ཐཱུ་ལ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ནྟོ ཝི་ཡ ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན གོ་ཏྲ་བྷུ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་པྤ་ཏྟི པ་ན་སྶ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏྭཾ ཨ་ཁཱི་ཎེ་སུ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཙི་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་དི་ས་བྦཾ ཨཱ་ལ་མྦེ་ཏི, ན ནི་པྥ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་པི མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ན, ཨ་པྤ་ཏྟ་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་མྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ན གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ པ་ཏྟ་བྦེ་ན ཏི་ཀཱ་ལི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཝཱ ཨི་ཙྪ་ཏོ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ནི་པྥ་ནྣེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏྭཾ ཨ་ཁཱི་ཎེ་སུ་ཡེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ ཧི ས་ཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟཱ་ནི་པི ཨཱ་ལ་མྦེ་ཡྻུ་ནྟི.
མ་གྒ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནནྟི མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཏ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཏི.
ན ཙ ཀི་ཉྩཱིཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ཀ་དཱ་ཙི ཧོ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མྤི ན ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཀ་དཱ་ཙི ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༨. ན…པེ… ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ སཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་རི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཏོ ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.