༤. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧི པ་དྷཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. པ་དྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ. པ་དྷཱ་ནེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ན ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི ཧི ས་བྦ་བྱཱ་པི་ཀཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་རི་མེ་པི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་པྤ་བྷེ་དེ’’ཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ཡ ‘‘ཏེ་པ་ཉྙཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་སཱ’’ཏི.
ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མུ་གྒ་མ-པ་ད་སྶ ཏ་ཏྭ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ས་མཱ་ཡོ་གེ ཨུ་གྒ་མ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ན ས་མཱ་ཡོ་གེ, ཀུ་ཏོ, ཀ་ཐ་ཉྩ ཨུ་གྒ་མ་ན་ནྟི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ས་མུ་གྒ་ཙྪ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་མུ་གྒ་མེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ སཾ་སེ་ད་ཛ་ས་མུ་གྒ་མོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ སཾ་སེ་ད་ཛཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. སུ་ཁུ་མ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ལོ་མཱ ཨེ་ཝ ཀི་ར ཀེ་ཙི ཨེ་ལ༹་ཀཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ལོ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་ནྟ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ལོ་མཱ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཛ་པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ལ༹་ཀ་སྶ ལོ་མཾ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ, ཏ་མྤི ཏ་ངྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཾ་སུ་ནོ པ་གྒྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་གྒེ ཋི་ཏ་ཏེ་ལ་བི་ནྡུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོཏི རཱུ་པ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཙ.
ས་ནྟ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་དྷཱ་ན་ངྒནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཾ སི་རོ.
ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རི་ཧཱི་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱཏི པ་རི་ཧཱི་ན་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན, བ་དྷི་ར་སྶ སོ་ཏ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏི་སཱི་ས་ཧཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་པུཾ་ས་ཀ་སྶ པ་ན བྷཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་རཱ་གྷཱ་ན་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནཱི་ཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏི་སཱི་ས་ཧཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏེ་སནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ད་སྶེ་ཏི. བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོཏི ‘‘པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཡཾ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏེ. ‘‘བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏིནྟི རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏིཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ. ‘‘ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཝ, ནཱ་པི ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཏ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི རཱུ་པཾ. ‘‘ཀ་མྨ་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་རཾ. ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནེ ཡ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ན ཏ་ཐཱ ཝི་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཡ’’ནྟི.
ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝནྟི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་དཱཏི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་ར་ཏྲ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ ཙ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏ་དཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི.
ཡེ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༩).
ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཧི པུ་རི་མ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལེ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཱ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཨཱ་རུ་པྤ་སྶ.
ཨུ་ཏུ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨུ་ཏུ་ནཱ. ས་མུ་ཊྛི་ཏེ རཱུ་པེཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པེ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨཱ་དི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, སོ་ལ༹་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, རཱུ་པ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཡ་དི ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཧེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཏུ་ནོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཐ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་ཧི་ཏེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ་སྶ བ་ཧི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ཙ སོ་ལ༹་ས་ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ཡ་སྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཏུ་ནོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ‘‘རཱུ་པེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ སོ་ལ༹་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་མེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ག་ཧི་ཏེ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘དྭེ བྷ་ཝ་ངྒཱ་ནི, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ད་སྶ་ནཾ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ, ས་ནྟཱི་ར་ཎཾ, ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ, པ་ཉྩ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི, དྭེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི, ཨེ་ཀཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧), ཏ་ཐཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི, ‘‘ཨེ་ཀཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཝ་སཱ་ནེ ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཏ་སྨཱ རཱུ་པ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙ་ལ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨོ་ཛཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ མཱ་ཏ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ཊཱ ཨོ་ཛཱ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ཉྫ་ནཾ ཝི་ཡ ག་བྦྷ་མ་ལླི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨོ་ཛཱ་ཡ ཝི་ཡ སེ་ས་ཏི་ས་ནྟ་ཏི་ཨོ་ཛཱ་ཡ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨུ་ད་རི་ཡེ ཨོ་ཛཱ རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ར་ས་ཧ་ར་ཎཱི་ཧི ག་ནྟྭཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙི་ཏྟ་ཉྩེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི, ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡) ཝི་ཡ, ན ཀ་མྨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
རཱུ་པ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ཎ་སྶ, རཱུ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་དྡྷུ་ནོ. ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་པི ནི་ཡ་མོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ན ས་ཧུ་པྤཱ་ད་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡ་ནྟི.
ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་པ་ཏྟཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཡ་དི ད་ནྡྷ་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཨ་ས་མཱ་ན་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ. ནི་ཙྪི་དྡེ་སཱུཏི ནི་བྦི་ཝ་རེ་སུ. ཏེ་ན ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ. ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ན ཏ་ཐཱ ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་དེ པ་དཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཀྐ་ནྟ་པ་ད་ས་མཱི་པེ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཡོ ཧི སཱི་གྷ་པ་ད་ཝི་ཀྐ་མོ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་པཱ་དོ, སོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཧེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི རཱུ་པཾ ཀ་མྨ་ཛ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཏུ་ཛཾ པ་ན ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མྤི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་རཱུ་པ་སྶ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་བྷཱ་གོ’’ཏི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢༠ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ.
ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏོཏི ས་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ. ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ. ཨེ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཀཱ་རོཏི ཨེ་ཀོ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སོ་ལ༹་སཱ་ཀཱ་རཱ སི་ཡུཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཝཱི་ས་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ. ཧེ་ཊྛཱ སོ་ལ༹་ས་ཀེཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སོ་ལ༹་ས་ཀ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏ་སོ་ལ༹་ས་ཀེ. པ་ཙྪི་མ་སྶཱཏི ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་མྤི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཋ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི པ་ནཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ས་བྦ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ ནཱ་ནུ་པྤཱ་དཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ. ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏ་དཱ ན་ཏྠི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏོ པུ་བྦེཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་རཾ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པེ་ན. ‘‘ས་ངྑ་ལི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཝི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ. ན ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པ་ན ག་ཧ་ཎེ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་མྨ་ཛི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི.
སུ་དཱི་པ་ན་ཏྟཱཏི སུ་ཁ་དཱི་པ་ན་ཏྟཱ, ན་ཡ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སུ་ཊྛུ དཱི་པ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཧི ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏནྟི རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཙ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་སྶཱཏི རཱུ་པ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་ཀ་རཱུ་པེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ག་མ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནཱ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཙ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཙ ཨ་རཱུ་པ་སྶ ཙ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ད་སྶི་ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ད་སྶི་ཏ་སྶ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛེ་ན དཱི་པ་ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཏིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏིཾ་ས…པེ… ཡོ་ཛི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ ཏཾ་ཀ་མྨ་ཛཱ, ཏེ་སུ. ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ཏཾ ས་ངྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རོ, ཨཱ་ཡུ. ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ, ཨུ་སྨཱ་ད་ཡོ.
ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མྤི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་ནྟི སཱ ཏཱ་ཡ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ…པེ… བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི, ནི་པྥ་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ…པེ… ཀ་མྨཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཁ་ཎ་ནི་ཡ་མོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ). ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནཱི་ཏོ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཋོ, ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི. ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟ་ར་ས་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
པུ་ན ‘‘ཨེ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ…པེ… ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏི་ཡ བྷཱ་གོཏི ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་སྨིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ, ཡ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཁོ པ་ནེ་ཝཾ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ་ད་སཱཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཏྠ ཁ་ཎེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ན རཱུ་པཾ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ, ནཱ་པི ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་མཱ་ནེ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི? ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙི་ཏྟ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, ཏེ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ, ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་དི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨). རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ནེ་སཾ ཝོ་ཧཱ་རཱ་ནུ་གུ་ཎཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ཏེ་ས་ཉྩ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སོ་ལ༹་ས་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ནི་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ. ཀི་ཉྩ – ལ་ཧུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་མ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཙ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན རཱུ་པ་སྶ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཏེ་ན ཙ རཱུ་པ་མེ་ཝ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ས་མཱ་ནཱ་ཡུ་ཀཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན རཱུ་པ་མེ་ཝ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀ་ནྟི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.
ཡ་ཐཱ ཙ རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཡོ ཙེ་ཏྠ…པེ… ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡ་མ་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཙ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ན ནི་རུ་དྡྷཾ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་སྶ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི བོ་དྷེ་ཏི. ན ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་མ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཏྟེ་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ནཱ་མ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཁ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་མ་ངྒིཾ ཋི་ཏནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀེ་ཙི ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀིཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ? ཡ་དི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ན ཛ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ, ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ སོ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙོ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཉྙོ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཙ བྷི་ནྣཱ ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་ཝ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སཱ ཋི་ཏི, ཛ་ར་ཏཱ ཙཱ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ ག་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པི ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ‘‘ཨུ་པ་ཙ་ཡོ, ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ. ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀཱ་དི་དེ་ས་ནཱ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦཱ.
‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ‘‘ནོ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་ད་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་རཱུ་པ་ལོ་ཀ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ཝཱ ‘‘ནོ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ན ཙ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཡཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་ན ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ནོ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ན ས་བྦ་སྶ.
ས་ཧུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ.༧༩) ཨེ་ཝཾ ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཉྙ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཀ་མྨ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ. ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷཱ་དི་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷ་ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་དཱི་ན་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན (ཡ་མ. ༣.དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀ.༡༦༣) པཱ་ཋེ་ན, ‘‘ན ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཡུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ. ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ. བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ནཱ་མ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་པི ག་ཙྪ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨུ་ཏུ་ནཱ་པི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ས་ཏི. ཏཾ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎེ, ཁ་ཎ་དྭ་ཡེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ ས་ཀ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏནྟི ཙི་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ ཨུ་དྡྷ’’ནྟི. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རནྟི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ. ཏནྟི རཱུ་པཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟནྟི ས་ཧུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ས་ཀ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན, ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྦྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎེ. ཏནྟི རཱུ་པཾ. རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩནྟི རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཉྩ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཉྩ. ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ལཱ་བྷནྟི ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷ་བྦོ ཡོ ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཡེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཡཾ ཡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ…པེ… ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ་ས་དྡེ་ན ཙུ་ཏིཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པེ་ཧི, ཨ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པེ་ཧི ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦཾ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཾ ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོཏི པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་དྡྷཾ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ ད་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རོ་དྷ་མེ་ཝ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོཏི སཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པུ་བྦུ་ཀྐཾ་ས་ཏོཏི དཱ་ན་སཱི་ལ་ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝཱ་དི་ད་སྶ་ན་ནེ་ཀྑ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦུ་ཀྐཾ་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཀྐ་མོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ ཀ་མོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཱ་ཝ་རོ་དྷ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཀྐ་མེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱཏི བཱ་ཧི་རོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ནཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ཁ་ནྡྷེ་སྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ སཱ་ས་ཝཱ་ན་མྤི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨོ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཁ་ནྡྷཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ.
ཡ་ཐཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ ས་མ་ཝ་རུ་དྡྷཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕུ་ས་ནཱ་ད་ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ སུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘རཱུ་པེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི རཱུ་པཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ…པེ… ས་ཉྙཱ་ཡ… ས་ངྑཱ་རེ་སུ… ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ས་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥༨), ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧཾ རཱུ་པཾ, མ་མ རཱུ་པ་ནྟི པ་རི་ཡུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ཡཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ད་སྶི་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙཱཏི ‘‘རཱུ་པེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པི དི་ཊྛི ཁ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏ་ནཱ་ཡ. ཚཱ་དཱ་པ་ན་ཏོཏི རོ་ཙཱ་པ་ན་ཏོ. བཱ་ཧུ་ལླེ་ནཱཏི བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧི བཱ་ཧུ་ལླ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ, ན ཨི་ཏ་རེ.
པུ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཙ ཚ་ཏྟ་ས་དི་སཾ པུ་ཊཾ བ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་མྷི. ཝ་ཊྚ་ག་ཏ་ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ. ཨཱུ་ནེ་ཧཱིཏི ཝ་ཏྠུ་ནཱ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ཨཱུ་ནེ་ཧི.
མཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལཱ་དི་མཱ་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་གོ མཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཡཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཾ རཱུ་པཾ ‘མཱ་ཡཱ’ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ. ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོཏི ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཀོ་ཝ.
ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པ་སྶ. ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་ག་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ལོ་བྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་སྶཱ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཕ་སྶེ་པི ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི. པ་རི་ཉྙ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ.
ཏ་ཏོཏི དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་སུ་ཁ་ཝི་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ. བྷི་ནྡ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཏནྟི མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་རཾ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཏཱི་རེ་ཏི.
ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ. པ་རཱ་མ་ཊྛནྟི པ་རཱ་མཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཏ་དེ་ཝི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏི, ཨ་ན་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི (མ. ནི. ༡.༣༩༦) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.