༡. ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ པ་སྶཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ. ས་ཏི་པི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ཉྙ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ད་ས་བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཙ པ་སཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ’’ཏི ཐོ་མ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི. ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨཱ་སཱི་ས་ཏི པ་ཏྠེ་ཏི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་བྱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༧) ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཝཱ གུ་ཎེ་ཧི ཨཱི་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ས་དྡྷ་མྨེ གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡཾ ཝི་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ནེ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷ་མྨེ གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཐོ་མ་ན་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ག་ཎ་ན་ད་སྶ་ན་གུ་ཎེ་ན, ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏོ’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ག་ཎ་ན་གུ་ཎེ་ཧཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎིཾ དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ ཝི་བྷ་ངྒ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྤཱ་ད་ཀ་གུ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ ཨུ་པེ་ཏོ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ས་ཏྟེ ཨུ་གྒ་ཧཱ་དཱི་སུ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ནི་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ནེ ཙ ཨཱ་ད་རཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ར་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ་ནཱ དེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ གཱ་ར་ཝཾ ཛ་ན་ཡ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནེ་ཝ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པ་ན བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་སེ…པེ… པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ་སེ…པེ… ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ས་བྦཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ…པེ. … ས་བྦཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ…པེ… ཨི་མེ་ཧི ཚ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ཚ་ནྡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ན་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ, ན་ཏྠི ས་མཱ་དྷི་སྶ, ན་ཏྠི པ་ཉྙཱ་ཡ, ན་ཏྠི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱ་ནི. ཨི་མེ་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ད་ཝཱ, ན་ཏྠི ར་ཝཱ, ན་ཏྠི ཨ་ཕུ་ཊཾ, ན་ཏྠི ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ན་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་མ་ནོ, ན་ཏྠི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི ད་ཝཱཏི ཁི་ཌྜཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ར་ཝཱཏི ས་ཧ་སཱ ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་ཕུ་ཊནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཕུ་སི་ཏཾ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ཏུ་རི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་མ་ནོཏི ནི་ར་ཏྠ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ལི་ཁི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི ཚ་ནྡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ, ན་ཏྠི ས་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི.
༡. དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ དྷ་མྨེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒོ. སོ སོ ཝི་བྷ་ངྒོ པ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏོ ཡ་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ, སཱ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ཏོཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏེ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ནཱ་མ. ན་ནུ ན ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ནྟི? ས་ཙྩཾ, ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན ཝཱ ས་བྦཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི པ་བྦ་ཏ་ས་མུ་དྡཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ཀོ ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ར་པ་ད་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟོ.
ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་སྨིཾ ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ད་ཡོ རཱ་སཱི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྶ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཎ་ནེ་སུ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ན ཧེ་ཊྛཱ ག་ཎ་ན་མ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ཊྛ་སྶ པ་ན ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ན ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ན ཧི ས་ཝི་བྷཱ་ག་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་སྶ་ཊ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ རཱ་ས་ཊྛོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ‘‘རཱ་སི་མྷཱི’’ཏི ས་དྡ་ཏྠ་ས་ཧི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘གུ་ཎེ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཾ རུ་ལ༹ྷི་ཡ’’ནྟི ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ཏི, ན ས་དྡ་ཏྠཾ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་ད་ཉྷི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཾ ནི་པྤ་དེ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཾ རཱ་ས་ཊྛཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘གུ་ཎ་ཊྛོ ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ པ་ཉྙ་ཏྟི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་དི་སེ པ་ན པུ་ཐུ་ལཱ་ཡ་ཏེ དཱ་རུ་མྷི དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ནི་པ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ ན རུ་ལ༹ྷཱི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ན ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ རུ་ལ༹ྷི་ཡཾ ནི་པ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
རཱ་སི་ཏོ གུ་ཎ་ཏོཏི ས་བྦ་ཏྠ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘རཱ་སི་ཏོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན་པི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ ནཱ་མ པི་ཎྜ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛེ ཁ་ནྡྷ་ཊྛེ ཚ་ཊྛེ་ན་པི ཁ་ནྡྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཧི ཚ་ཊྛོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ ནཱ་མ རཱ་ས་ཊྛོ’’ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ཡེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་སཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི བྷེ་ད་ར་ཧི་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛེ་ན ཙ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ…པེ… རཱུ་པནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཙེ? ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ. ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ན ས་བྦོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨི་ད་ཉྩ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་དཱི་སུ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་སོ་ཀཱ་སེ་སུ པུ་རི་མེ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་ཉྩ་ཀེ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ, ན ཏ་ཏྠ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཏཾ པ་ན དྭ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ.
༡. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཀི་ཉྩཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་བྷེ་དཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཝཱ…པེ… ས་ནྟི་ཀེ ཝཱ ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ ཡཱ་དི་སཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ས་བྦཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སཱ་ར་ཧེ་སུ པ་ས་ངྒཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་སྶ ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡཾ་ཀི་ཉྩཱིཏི ས་ནི་པཱ་ཏཾ ཡཾ-ས་དྡཾ ཀིཾ-ས་དྡ་ཉྩ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ པ་ད་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀི་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཝ་དེ་ཐཱཏི ཏུ་མྷེ་པི རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ནྟི ཝ་དེ་ཐ, ཏཾ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཝཱ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན རཱུ་པཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐེ་ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷི་ཛྫ་ཏཱིཏི སཱི་ཏཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྷེ་དོ ཙ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཙ སཱི་ཏཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ས་དི་ས་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ནོ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟ་སྶ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ན་ཏྠི. ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཙ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ རུ་པྤ་ན-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཏ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘རུ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ‘‘རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཙ ན ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པི་པཱ་སཱ་ཧི རུ་པྤ་ན་ཉྩ ཨུ་ད་ར་གྒི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ རཱུ་པ་པ་ད་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི, གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཀ་མྨ་ཏྠེ. ཀོ་པཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཧི རུ་པྤ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི. སོ པ་ན ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠོ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པནྟི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ རཱུ་པ་པ་ད་སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཀཱ་རོ ཧི རུ་པྤ་ན་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ན རུ་པྤ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཡ་སྨཱ ཀུ་པྤ་ཏི གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ པ་དེ་ཧི པ་ད་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཀ་ཏོ་ཏི. ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ‘‘རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ རུ་པྤ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ནྟི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཚི་ཛྫི་ཏྭཱཏི མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཚེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁཱ་རེ་ན སཱི་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ སི་ཡཱ. ན ཧི ཏཾ ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་རཾ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་ས་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཁཱ་རཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ལཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེཏི ས་ཨུ་སྶ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པེ་ཏྟི…པེ… ན ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྫི་ཀཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི. ས་ར་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ས་རཱི་ས་པ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱུ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦཾ རཱུ་པཾ…པེ… ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ-ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཧི རཱུ་པ་ཏོ…པེ… ཨ་ཏྠཱི’’ཏི.
༣. པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་ད་སོ་ཀཱ་སེ་སུ རཱུ་པཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ཏ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ནྟི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ…པེ… ཨེ་ཏྠེ་ཝ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ་ནཱཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་ཏི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ག་ཎ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཡཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ནཱ་པི རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཏ་ཏྠ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ་ན ག་ཎི་ཏཾ, ཏཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ…པེ… རཱུ་པནྟི ཨེ་ཝཾ ག་ཎི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ག་ཎ་ན་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཨི་དཾ སི་ཡཱ, ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ་ན ག་ཎི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ་ད་སྶ་ནེ པ་ན ས་ཏི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎི་ཏཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཁཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ནི་དྡེ་སེ་སུ་པི ཏཱ་དི་སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.
སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་ཏོཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ནི་ཙྪ་ཡེ་ན དེ་སོ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ན་ནྭཱ་ག་མེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ (མ. ནི. ༣.༢༧༢, ༢༧༥; ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༥.༢༤༤) སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མྤི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི.
ཨ་དྡྷཱ་ས་ནྟ་ཏི་ས་མ་ཡ་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཀཱ་ལེ ཨ་དྡྷཱ-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྡྷཱ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༣; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་དྡྷཱ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཐ་སུ་ཏྟཝ་སེ་ན (སཾ. ནི. ༣.༦༢) ཁ་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ‘ཨ་ཏྠཱི’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྑཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༦༢) ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ན ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༣) སུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཀོ ཨ་དྡྷཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སཱི་ཏཾ སཱི་ཏ་སྶ ས་བྷཱ་གོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཎྷཾ ཨུ་ཎྷ་སྶ. ཡཾ པ་ན སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱ ས་རཱི་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ, ཏཾ ཨེ་ཀོ ཨུ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ནོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་པི. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཉྩ་ཚ་ཊྛ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྟ་ཏི་ས་མ་ཡཀ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཀ་ཐི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ, ནི་ཊྛི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་མ་ནི་ཊྛི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་མ་ས་མྤ་ཏྟཾ, ས་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ. ཛ་ན་ཀོ ཧེ་ཏུ, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཉྩ ཀི་ཙྩཾ. ཡ་ཐཱ བཱི་ཛ་སྶ ཨ་ངྐུ་རུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏ་དུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙ ཛ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ་ན་ཉྩ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ ས་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎོ ས་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎོ. ས་ཧ ཝཱ ཀི་ཙྩེ་ན ས་ཀི་ཙྩཾ, ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ ཝཱ ཨ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, སོ ས་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎོ, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ.
༦. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏྠེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་སྶཱ’’ཏི དཱི་པ་ནཾ ཨ་པ་ར་དཱི་པ་ནཾ. པ་རི་ཡེ་ས་ཏཱུཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་ནཱ་མ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨ་དོ་སེ་ན ཧི ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་དོ་སེ་ན ཙ གཱུ་ཐ་བྷ་ཀྑ་པཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻུཾ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཙ ཡོ་ན་ཀཱ་ད་ཡོ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛ་མི་ཙྩེ་ཝ ནཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ར་ཧ་ཏོཏི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཏཱ ས་མི་དྡྷ་སོ་བྷ་ན་ཏཱ ཙ ས་མྤ་ཏྟི, ཏ་བྦི་ར་ཧ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ ན པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི. སོ་བྷ་ནཱ་ནི ཙ ཀཱ་ནི་ཙི ཧ་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཀ་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ. ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ར་ཧཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མྤི སོ་བྷ་ནཾ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པཾ ཨ་མ་ནཱ་པཾ, ཡ་ཏོ ཏེ དི་སྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་རཱུ་པཾ དི་སྭཱ བྷཱ་ཡ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ན པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ན ཨ་ནི་ཊྛ་སྶཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ སོ་བྷ་ན་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན པ་ན ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ བ་ཧུ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནི་ཊྛཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨི་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦; ༢.༡༥༥; ༣.༡༩༠; སཾ. ནི. ༥.༣༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨི་ཊྛཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི? ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་དི་སེ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ, ས་དི་ས་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ, ན ཨི་ཊྛ་ཏཱ. ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཨ་སི་ཝེ ‘‘སི་ཝཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ས་བྦཱ་ནི ཝཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ནི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘རཱུ་པཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣). ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པ་ན ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི.
དྭཱི་སུ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་པ་དེ་སུ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཡོ་གེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ ཀ་མྨ་ཛཾ ཝི་སི་ཊྛ་ནྟི ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི པ་ན ཏེ་ཧི ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་ས་མྦ་ནྡྷེ ཝཱ, ན ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ས་བྦེ་སཾ པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་ཀ་ཊེ་ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
མ་ནཱ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟནྟི མ་ནཱ་པཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི? ཡ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ, ཡ་སྶ ཡེ་ཝ མ་ནཱ་པཱ, ཏ་སྶ ཏེ་ཝ པ་ར་མཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨེ་ཝནྟི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛཾ ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཙ, ཨི་ཊྛཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི. པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཁཱི་ར་ས་ཀྐ་རཱ་དཱི་སུ དོ་སུ་སྶ་ད་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མ་ནཱ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཙ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཝཱ. ཏ་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཉྩ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ ཨི་ཊྛཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་སྶ པ་ནི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨི་ཊྛ་ནྟི ཙ ག་ཧ་ཎེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ, དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་པཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱི་ཏུ་ད་ཀཾ གྷ་མྨཱ་བྷི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི, སཱི་ཏཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. ཏཱུ་ལ་པི་ཙུ་ས་མྥ་སྶོ ཝ་ཎེ དུ་ཀྑོ ནི་ཝ་ཎེ སུ་ཁོ, མུ་དུ་ཏ་རུ་ཎ་ཧ་ཏྠ་ས་མྦཱ་ཧ་ན་ཉྩ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཧ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ.
ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏི་པི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ བུ་དྡྷ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ གཱུ་ཐ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཀ་ཏ་ནྟི.
ཨ་པི་ཙ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དུ་ཀྑ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ དྭཱ་རེ ས་མཱ་ན་སྶེ་ཝ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཱ་དི་ཕོ་ཊྛ་བྦ་སྶ ས་ཎི་ཀཾ ཕུ་ས་ནེ པོ་ཐ་ནེ ཙ སུ་ཁ་དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡོཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༦) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ. ས་མྨུ་ཏི་མ་ནཱ་པནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ཏཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ མ་ནཱ་པཾ, ཏཾ པ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཝ ན བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི པུ་གྒ་ལེ་ཧི མ་ནཱ་པ་ནྟི ག་ཧི་ཏཾ པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ ‘‘ཏཾ ཏཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ནྡ་ཏི. ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པ་ཏོ ཧཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༧. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན སུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ, སུ་ཁུ་མཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་པྤ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. དུ་པྤ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ད་ས་ཝི་དྷནྟི ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་རེ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡོཏི ‘‘ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ…པེ… ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པཾ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧) ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ་ན་ཡོ. སོ ལ་ཀྑ་ཎོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀེ་ན ས་ཧ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ མི་སྶ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷི་ནྡ་མཱ་ནོཏི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀེ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཙ ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་དཱུ་རཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཉྩ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ‘‘ཏཾ ཏཾ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དྷ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ན བྷི་ནྡ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, ན ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་ར་ཏོ ཝི་སུཾ ཀ་ར་ཎེ་ན, ནཱ་པི ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་རེ་ན ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི? ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་མེ་ཝ བྷི་ནྡ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཝཱ ཝི་སུཾ ཏེ་ན ཝཱ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ནྟི. ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་སྶ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ་ཝ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ‘‘བྷེ་ད་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ པ་ན ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ བྷི་ནྡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏི་དྷཱ བྷེ་ད་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་དཱུ་རཱ་ནཾ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་ཝ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཀ་ར་ཎཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ཨ་བྷེ་ད་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, བྷེ་ད་ནཾ ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ པ་སཱ་དཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མ་ནོ་མ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཀཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་དཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཁ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷཱ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཁཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ན ཧི སུ་ཁཱ་ཡེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཙ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ནྣཱ. ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་དྡྷཱ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཏེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་སཱ པ་ན ཨེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ ས་ནྟ་ཏི་ཁ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ པ་ན སུ་ཁཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སུ ཡོ བྷེ་དོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དི་ཀཱ ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཝི་ས་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ས་ནྟ་ཏི བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ བྷེ་ད་ནྟ་རཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཝཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ནྟ་ཏི་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ. པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི.
༡༡. ཀི་ལེ་ས་གྒི་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ས་ད་ར་ཐཱ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟཱ ཀ་མྨ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ནི་རུ་སྶཱ་ཧཱ ཝི་པཱ་ཀཱ, ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ ཙ ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ. ས་ཝི་པཱ་ཀཱ ཙ ས་ག་བྦྷཱ ཝི་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཏི ཏ་བྦི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ སུ་ཁུ་མཱཏི ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་སཱ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་མ་དྷུ་ར་ཊྛེ་ན. ཏེ་ན སཱ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཊྛེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་མ་ཊྛེ་ན. ཏེ་ན དུ་ཀྑཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ནྟ་སྨིཾ ཨེ་སཱ པ་ཎཱི་ཏེ སུ་ཁེ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༨༨; སཾ. ནི. ༤.༢༦༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཕ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་ནྟཱ, སུ་ཁེ ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏཱ་ཏི པ་ཎཱི་ཏཱཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ས་ངྐ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ས་མཱ་ན་བྷེ་དེ སུ་ཁ་ཏོ པ་ཎཱི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁཱ ཁོ་བྷེ་ཏི ཝི་བཱ་དྷི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑཱ ཙ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཀཱ་ཡཾ བྱཱ་པེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཕ་ར་ཏི. མ་ད་ཡ་མཱ་ནནྟི མ་དཾ ཀ་རོ་ནྟཾ. ཚཱ་ད་ཡ་མཱ་ནནྟི ཨི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཾ, ཨ་ཝ་ཏྠ་ར་མཱ་ནཾ ཝཱ. གྷ་མྨཱ་བྷི་ཏ་ཏྟ་སྶ སཱི་ཏོ་ད་ཀ་གྷ་ཊེ་ན ཨཱ་སི་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་སི་ཉྩ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཀེ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ. ཙ་ར་ཏཱིཏི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ ཛ་ཝ་ནེ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡ ཝི་པྥ་ནྡ་ན་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཁུ་མཱ.
ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ. ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ…པེ… ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁུ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་བྷེ་དེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཁ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རུ་པེ་ཀྑཱ སུ་ཁུ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟོ ན བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི.
ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏེ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧཱི་ནེ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཏ་དུ་དྡྷ་ར་ཎེ ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡོ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ་ཏཾ་ཝཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནེ་པི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡོ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡ་སྶ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ཏཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ན་ཡོ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དོ་སུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཀུ་ས་ལཱ. མ་ནྡ་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ སུ་ཁུ་མཱ, ཏ་ཐཱ བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཀུ་ས་ལཱ ཙ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ. སཱ་པཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ་ཡ བྷེ་ད་ནེ་ན དཱ་ན་མ་ཡ་སཱི་ལ་མ་ཡཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷེ་ད་ནཾ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱ་པཱིཏི ཝཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༡༣. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཊྛོ. དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་དི་ས་ཀི་ཙྩ་ཏཱ, ཨ་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ ཝི་སཾ་ས་ཊྛོ, ན ཨ་ས་མྤ་ཡོ་གོ. ཡ་དི སི་ཡཱ, དཱུ་ར་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ནྟི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཾ་ས་ཊྛ་ཊྛེ་ན ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠི. ས་ནྟི་ཀ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ ‘‘ས་བྷཱ་ག་ཊྛེ་ན ས་རི་ཀྑ་ཊྛེ་ན ཙཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ན དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ཡ་ཐཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དཱུ་རེ་ཏི ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏོ དཱུ་ར་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི? ན ས་ཀྐཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏཱ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ས་ནྟི་ཀ་ས་ནྟི་ཀ་ཏ་ར་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཝ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ དཱུ་ར་ཏོ དཱུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཉྩ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ དཱུ་ར་དཱུ་ར་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ ས་ནྟི་ཀ་ས་ནྟི་ཀ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ པ་ན ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ན ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཏོ སཱ དཱུ་རེ, ཏ་སྶཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ཉྩ ན་ཏྠི. ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ ཀ་དཱ་ཙི ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་ཐཱ་པི ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀེ, སཱ ཏ་ཏོ དཱུ་ར་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི. ན ཧི ཀུ་ས་ལེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཏྠི, ཡཱ ཏ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཡེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་སྶ དཱུ་ར་སྶ དཱུ་ར་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ, ས་ནྟི་ཀེ པ་ནི་དྷ ཝུ་ཏྟེ བྷི་ནྣེ ཏ་ཏྠེ་ཝ དཱུ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟི་ཀ་ཏོ པ་ན དཱུ་རཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱུ་ར་ཏོ ཙ ས་ནྟི་ཀཾ ན ས་ཀྐཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ. ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ དཱུ་རེ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ་ཝ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ དཱུ་རེ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་བྷཱ་ག་ཏོ ས་བྷཱ་ག་ནྟ་ར་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ, ན ཙ ས་ཀྐཱ ‘‘ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ དཱུ་རེ སཱ ཨེ་ཝ ཙ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ བྷེ་དཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་བྷཱ་གཱ་བྱཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ. ན ཧི དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་གཾ ས་བྦཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ས་བྷཱ་ག་ཏཱ པ་ན བྷེ་དཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྱཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ དཱུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཧི ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ས་བྦ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྱཱ་པི་ཀཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི་པི ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཕ་སྶ་སྶ ནཱ་མཾ ཕ་སྶ་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ་ཡ, ཝ་ཏྠུ་ཝི་སི་ཊྛ་ཕ་སྶེ་ན པ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཉྙཱ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙ ཝི་སི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི ཕ་སྶ་སྶ ཝི་ཡ ཏ་སྶཱ་པི ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཏོ ནཱ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ ཕ་སྶོ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་གྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ས་ཉྙཱ་པཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནཱ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་གྷ་ཛོ ས་མྥ་སྶོ, པ་ཊི་གྷ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཝཱ ས་མྥ་སྶོ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶོཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཝ་ཙ་ནཱ་དྷཱི་ནཱ ཝཱ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ཏོ་ཛོ ས་མྥ་སྶོ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ, ས་མྥ་སྶོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནོ ཙ ས་མྥ་སྶོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཝཱ ས་མྥ་སྶོ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ, ཏ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཛཱ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་མྥ་སྶེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏ་ཏོ་ཛཱ་པི ས་ཉྙཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྥ་སྶ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཱ, ས་ཉྙཱ་ཝ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་མྤི ནཱ་མཾ ཡ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མྤི ཝི་སི་ཊྛཾ ནཱ་མཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ནཱ་མཾ ཏི་ཎྞཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཏེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ད་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་པི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐཱཏི ཨི་དཾ ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཡ ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་སུ ར་ཏྟ་ཏཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་མཱ་ག་མེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ་པི ཏ་ཐཱ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཛ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟནྟི ཡཾ པུ་བྦེ ཏེ་ན ཙི་ནྟི་ཏཾ ཉཱ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི པ་དྷཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཏཾ ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི ཧི ས་བྦ་བྱཱ་པི་ཀཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མེ་པི ཝཱ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་པྤ་བྷེ་དེ ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ཧ. ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ.
ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མུ་གྒ་མ-ས་དྡོ ས་ཉྫཱ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ཧི པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་རི་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ངྒ་མ་ནཾ ས་མུ་གྒ་མོ, ས་ནྡྷི་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨུ་གྒ་མོ ས་མུ་གྒ་མོ. སོ པ་ན ཡ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ས་མུ་གྒ་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཁ་ནྡྷ་ས་མུ་གྒ་མོ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ་སུ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་ཧ ཨུ་གྒ་མོ ཨུ་པྤ་ཏྟི ས་མུ་གྒ་མོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝི་ཀ་ལུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པྤ་དེ་སེ ཛཱ་ཏི་མ་ནྟ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཾ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ. ས་པྤི་མ་ཎྜ་བི་ནྡཱུཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠཱ་པི བི་ནྡུ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གནྟི ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞཾ ཨེ་ཝཾ་ས་ཎྛཱ་ན་ཉྩ. པ་ཊི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་བྷཱ་གོ, ས་དི་ས་ཏཱ་བྷ་ཛ་ནཾ ས་དི་ས་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ.
ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནཱིཏི ས་ནྟ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནི, ས་ནྟ་ཏི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཝཱ. ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི པ་དྷཱ་ན་ངྒཾ ‘‘སཱི་ས’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ད་ས་ཀཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘སཱི་སཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི.
པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ག་ཎ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ཛ་པ་ཝེ་ཎཱི ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ, ཏཾ པ་ན ‘‘པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཛ་པ་ཝེ་ཎཱི ཙ ན ས་བྦཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་མུ་གྒ་མོ ནཱ་མ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ…པེ… པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱི་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏི་སཱི་ས་ཧཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོཏི ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་ཙྪཱ་ཨ་པུ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་ས་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཧུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཧི ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨི་དཾ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ད་སྶི་ཏཾ ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཙ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ‘‘རཱུ་པཾ པ་ཋ་མཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ ས་ཏི རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀྑ་ཎེ ཀ་མྨ་སྶ་པི རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘རཱུ་པཾ པ་ཋ་མཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཝ ཨི་དྷ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཧི ཏཾ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ནུ་པ་ཏྠ་དྡྷ་ནྟི ‘‘དུ་བྦ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ས་ཏི་པི བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཀ་མྨ་ཛ་བྷཱ་ཝེ སཱ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཁི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ས་མཱ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཝེ་ཎཱི གྷ་ཊི་ཡ་ཏཱིཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྟ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་རོ་དྷུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན གྷ་ཊི་ཡ་ཏི, ན ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒ་ཏོཏི ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཏོ. ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི ཧི ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་བ་ལ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནི མ་གྒ་ངྒཱ་དཱི་ནི ཏེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཝི་སེ་ས་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ནི ཙི་ཏྟ་ངྒཱ་ནི ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཙི་ཏྟ་སྶ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ བ་ལ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི. ཡོ པ་ན ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཏ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎ་དྭ་ཡེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱུ’’ཏི, ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཧི ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ་པི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝེ་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི, ཏ་ཏྠཱ་པི དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཏ་དཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཝ མ་ཏེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་མྤི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ, ཏ་དཱ པ་ན རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་དཱ ཙ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏ་དཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏ་ཝ མ་ཏེ་ན་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཊྛ རཱུ་པཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཝེ་གཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་བ་ལཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ.
ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པྤ་ཧུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ ཨ་ནི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན…པེ… ཋི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ ཡེ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ས་མ་ཏིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལནྟི ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.
རཱུ་པ་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱཏི རཱུ་པཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པ་སྶ, ཝི་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པོ་ཀཱ་སེ ཝཱ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་རཱུ་པཾ པ་ན རཱུ་པ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡ་སྨིཾ རཱུ་པེ ས་ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་རཱུ་པ་སྶ་པི ཧི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི པུ་ཏྟ་སྶ པི་ཏི་ས་དི་ས་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི.
ཨུ་ཏུ པ་ན པ་ཋ་མཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་ཏུ ནཱ་མ ཙེ་ས ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་ཏུ་སྶ ཋཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ ཧི སོ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ བ་ལ་ཝཱ་ཏི ཏ་དཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨིཾ དྷ་ར་ནྟེ ཨེ་ཝ ཁི་པྤ་ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ སོ་ལ༹་ས་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཏུ་ནཱ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ རཱུ་པེ པུ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨིཾ དྷ་ར་ནྟེ ཨེ་ཝ སོ་ལ༹་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་དི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ’’ནྟི, ས་ཙེ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ’’ནྟི, ཡ་དི པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ན ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཏེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ, ག་ཧི་ཏེ ཝཱ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨོ་ཛཱ ཁ་རཱཏི ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཨོ་ཛཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ཧི ཨོ་ཛཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཏི.
ཙི་ཏྟ་ཉྩེ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་པི པ་ན རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡). ཙི་ཏྟནྟི ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཀ་མྨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི་པི ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཙེ? ན, ཏེ་ཧི ས་མུ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ རཱུ་པ་སྶ ཨ་དྡྷཱ, རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་མོ བྷཱ་གོ ཨ་རཱུ་པ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་སོ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་དཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ནེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ་པི རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. ཕ་ལ་པྤ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ན ས་ཧུ་པྤཱ་དཾ ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ས་ཧུ་པྤཱ་དེ་ན པ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ སུ་ཁ་དཱི་པ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ས་ཧུ་པྤཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ན་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཝཱཏི ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཙྪི་དྡེ་སུ ཨ་རཱུ་པ་ར་ཧི་ཏཾ རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་ར་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཨ་རཱུ་པཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཀ་ཐཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་དེ པ་དནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་དེ ཨེ་ཝ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡ ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནོ་ཧཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཝ ཙུ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ, ཙུ་ཏི་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་ཧེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ཡ་སྨི་ཉྩ་དྡྷཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི, སོ ཙ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙུ་ཏི་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་དྡྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཏེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་དྡྷཱ་པ་ཀཱ་རཾ ཨི་མ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོཏི ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡ་མ་པི ས་ཧ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ་པི ན་ཏྠི ཧེ་ཊྛཱ སོ་ལ༹་ས་ཀེ པ་ཙྪི་མ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཡ་དི པ་ན ཡ་སྶ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷཱ དྭེ་པི ན ས་ནྟི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་མྤི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ཏ་དཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎཱི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཡཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཉྷི རཱུ་པཾ ཨ་རཱུ་པེ་ན, ཨ་རཱུ་པ་ཉྩ ཏེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑ་ལི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ཝེ་ཎཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་མྨ་ཛི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་མྨ་ཛི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ.
ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད…པེ… པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦཱཏི ཏེ་ན སུ་དཱི་པ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ན་ཡེ་ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་པི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་རཱུ་པེ་ན, ཨ་རཱུ་པ་ཉྩ ཏེ་ན ནཱ་ནུ་པྤཱ་དཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ, ཏ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ ཨ་རཱུ་པ་ཉྩ ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཏཾ ‘‘ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་ཀ་རཱུ་པེ་ན ཧི ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་དཱི་པ་ནཱ ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ད་སྶི་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་མ་ཏིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཝ ཋི་ཏ་སྶ་པི ག་བྦྷེ ག་ཏ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྤི ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཨ་མ་རཱ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཀ་སྨཱ? ཡ་ཐཱ ཚ་ནྣཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཡེ་ན ཏཾ ཀ་མྨ་ཛེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནཱུ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་མ་རཱ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི.
‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ ‘‘ཏཾ པ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་མེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པ་སྶ་པི ས་མཱ་ནཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨེ་ཏེ་ཧི ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་སྶ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ ནཱ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ ཙ ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ.
ཡཱ པ་ན ཨེ་ཏེ་ཧི རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, སཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཙི་ཏྟ་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ ཏ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶི་ཏེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ན རཱུ་པ་སྶ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཝཱ པ་ཉྩ་ད་སེ་ཝ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་པ་ཉྩ་ད་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ. ཏ་སྨཱ ཡ་དི་པི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ པ་སཱ་དཾ གྷ་ཊྚེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་པི ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ན ཧི མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི ཨཱ་པཱ་ཐཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཐཱ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧).
ཡོ ཙེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀེ (ཡ་མ. ༢.ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ.༡༠༢) ཧི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟི? བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནུ་པྤ་ནྣ་ནྟི? བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ནོ ཙ ནུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ན ནི་རུ་དྡྷཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ ན ནི་རུ་དྡྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་སྶ དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏྟེ་སུཔི ཧི ‘‘ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ (སཾ. ནི. ༣.༣༨; ཨ. ནི. ༣.༤༧) ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཡ་སྶཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སཱ ས་ནྟ་ཏི་ཋི་ཏཱི’’ཏི ན ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཁ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་མ་ངྒིཾ ཋི་ཏ་ནྟི.
ཡོ ཙེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༡༣༦). ཡོ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི? ནོ་ཏི་ཨཱ་དི (ཡ་མ. ༣.དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀ.༡༦༣) ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ན ཙ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པེ་སྭེ་ཝ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་དི ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀེ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་ཧུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ, ནཱ་པི ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ, ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷཱ་དི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཀ་མྨ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷཾ ཝ་ཏྟུཾ. ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ ཙ ས་ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ན ཙ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཝི་ན་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ནཱ་པི ཙ ཨ་ཉྙ་སྶ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ནྣོ ཨུ་ཏུ ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མྷི ས་ཧ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི, ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཡེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཉྩ ཏཾ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ.༡༢༨), ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྦྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨ་རཱུ་པ་ཉྩ ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ལཱ་བྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡ་དེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ་པི ས་ངྒ་ཧ་ཀ་ཐཱ་ཡ ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎཱི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
རཱུ་པཾ པ་ན རཱུ་པེ་ན ས་ཧཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པེ་ཧི, ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ཧི ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ཧེ་ཝ, ཨ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་རཱུ་པེ་ཧི ཡོ་ཛི་ཏཱ.
ས་རཱི་ར་སྶ རཱུ་པཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, གྷ་ན་བྷཱུ་ཏོ པུ་ཉྫ་བྷཱ་ཝོ གྷ་ན་པུ་ཉྫ་བྷཱ་ཝོ, ན ཏི་ལ་མུ་གྒཱ་དི་པུ་ཉྫཱ ཝི་ཡ སི་ཐི་ལ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ པུ་ཉྫོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཡོ པ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཧ.
ཧེ་ཊྛཱཏི རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཝི་ཀཱ་ར་རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཾ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི? པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་པྥཱ་དི་ཏོ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣོ, ནི་པྥ་ནྣོ པ་ན ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ་པི ཧོ་ཏི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི པ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་མྤི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ དུ་ཏི་ཡ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ཎཱི་ཏཱ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ཏི ཏཱ་སཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཀྐ་མོ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢, ༣༨༢, ༣༨༣; ཝི་བྷ. ༣༥༥) ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་ཝ. དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་པུ་བྦུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཀ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷེ་དེ་ན ཧཱིཏི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཚ་དྭཱ་རཱ་དྷི་པ་ཏི རཱ་ཛཱ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.ཨེ་ར་ཀ་པ་ཏྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུ) ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡-༢) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི.
རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ‘‘སཱ་ས་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ན ཨ་ནཱ་ས་ཝ་རཱུ་པ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ནྟི. ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ་ཝ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཝུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ཁ་ནྡྷེ་སྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་བྷཱ་གེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ངྒ་ཧོ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ས་བྷཱ་གེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ. ས་བྷཱ་ག་ས་བྷཱ་གེ་ན ཧི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ རུ་པྤ་ནཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སུ ས་ངྑ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ར་སཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ནྟི སཱ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ ཙ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ས་ངྑ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཕུ་ས་ནཱ་ད་ཡོ པ་ན ས་བྷཱ་ཝཱ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཉྙུ་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཕ་སྶ་ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ ས་སྶ་ཏཾ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ, ས་བྦེ ཏེ ཨི་མེ་ཡེ་ཝ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ, ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་གཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨེ་ཏ་པ་ར་མ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙ ཁ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཙ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཁ་ནྡྷ་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཛྫ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་ཉྩེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཙོ་ད་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ད་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ’’ཏི.
དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ཏཾ་ཏཾ་ས་ངྐ་པྤ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཉྙཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. རོ་ག་སྶ པི་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ས་མཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དཱ་ནཾ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ གི་ལཱ་ནཱུ་པ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ, སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཚཱ་དཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ ཨ་པ་རཱ་དྷཱུ་པ་མཱ བྱ་ཉྫ་ནཱུ་པ་མཱ ཙ, ‘‘པ་ཉྩ ཝ་དྷ་ཀཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨཱ་སི་ཝི་སཱུ་པ་མེ (སཾ. ནི. ༤.༢༣༨) ཝ་དྷ་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘བྷཱ་རོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི བྷཱ་ར་སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༣.༢༢) བྷཱ་རཱ་ཏི, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ་པཱ་ཧཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ན ཁ་ཛྫིཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱ་ཧཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་ན རཱུ་པེ་ན ཁ་ཛྫཱ་མི, ཨ་ཧ་ཉྩེ་ཝ ཁོ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡེ་ཡྻཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ན་པཱ་ཧཾ རཱུ་པེ་ན ཁ་ཛྫེ་ཡྻཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པེ་ཏ་ར་ཧི ཁ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཁཱ་ད་ཀཱ་ཏི, ‘‘སོ ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ ‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་མ་ཀ་སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༣.༨༥) ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཀཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, བཱ་ཧུ་ལླེ་ན པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
དེ་སི་ཏཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱཏི དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ, དེ་སི་ཏཱ་ནི ཝཱ. གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ, ནི་ཀཱ་ར་ལོ་པོ ཝཱ ཀ་ཏོ.
ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
རཱུ་པེ་ན ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཕ་ལ་ཀ་ས་དི་སོ དི་སྶ་མཱ་ནོ ཁ་ར་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཕ་ལ་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ན ཏ་ཐཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ཀཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཝཱ ནི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱཏི ཨི་དཾ ན ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ, བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ པ་ནེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་ད་ཀ་ཛ་ལླ་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་ལ་སི་ཀཾ. ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏ་ལེ བི་ནྡུ་ནི་པཱ་ཏ་ཛ་ནི་ཏོ ཝཱ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ཛ་ལླ་ཀཾ ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པུ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་པྥུ་ལ༹ཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ན་ཛ་ནི་ཏོ ཕ་སྶོ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཾ ཀི་ལེ་ས་ཛ་ལླཾ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཀི་ལེ་སེ་ཧི མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ་ད་ན་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཙ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚ་ག་ཏ་ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨཱུ་ནེ་ཧི་པི པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.
ནཱ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝོ. མཱ་ཡཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཾ རཱུ་པཾ ‘‘མཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཉྩ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ་ཏི ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་རཱ་ཏི ཏེ་སཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཁ་ནྡྷེ་ཧི ན ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི པ་རི་ཝི་དི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཝི་པ་སྶ་ཀོ་པི ཧི ཏེ་སཾ ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ན དུ་ཀྑ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་སུ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ ཧི ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ན བཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥༦-༥༧) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རེ་པི ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པཾ པ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་མྤི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་མ་རཱ་ག་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ལོ་བྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཕ་སྶ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
སུ་ཁ་ཏྠ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ བྷ་ཝོ་གྷཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི. ས་བྦཾ ཝེ་ད་ནཾ དུ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ན ཨ་པུ་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ, སུ་ཁཾ ཝཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཨ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཾ བྷི་ནྡ་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལེ སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ སུ་དྡྷཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ གོ་སཱི་ལ་གོ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ཧི སུ་དྡྷིཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ སུ་ཁ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ནཾ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི. མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ, ས་ཉྙཱ པ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཨེ་ཝ, ཏ་ཉྩ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཏཱི་རེ་ཏི ཙཱ་ཏི ‘‘ས་ཉྙཾ ས་ངྑཱ་རེ…པེ… པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ གྷ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི. མོ་ཧ་བ་ལེ་ནེ་ཝ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཾ བྷི་ནྡ་ཏི.
‘‘ཡ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨི་ཏི་པི མ་ནོ ཨི་ཏི་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨི་ཏི་པི, ཏ་ཏྲཱ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནཱ་ལཾ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ, ནཱ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུཾ, ནཱ་ལཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུཾ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ་ཧེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཾ མ་མཱ་ཡི་ཏཾ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༦༡) –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ ཏཾ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤. ཨེ་ཝཾ ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏཱ, ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏཱ་དི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷེ་ན ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ ཚ་བྦི་དྷ་བྷེ་དེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོཏི ད་ས་ཝི་དྷ་ཏཱ་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན ན་ཝ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཝི་ཡ ན་ཡ་དཱ་ན་ཏྠཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ཏྠ ན་ཡ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ. བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་སྶ ཧི བྷེ་ད་ནཾ ན་ཡ་དཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠི སུ་ཁཱ, ཨ་ཏྠི དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ན་ཡ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ.
པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ན པུ་རི་མ་ག་ཧི་ཏེ ཋི་ཏེ ཨ་ཉྙུ་པ་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཌྜྷ་ན-ས་དྡོ ཝཱ ཚེ་ད་ན་ཏྠོ ཀེ་ས་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཚི་ནྡ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ, དུ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཾ, ཏེ་ན ན་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རོ. ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ན་ཡོ ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རོ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏི་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀེ་སུ དུ་ཝི་དྷ་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཝི་སེ་སོ. ཨ་ཉྙེ བྷེ་དཱ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཉཱ་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨི་མ་ཉྩ པཱ་ལི༹ཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་པཱ་མོ་ཛྫ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ ག་ཧི་ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷ་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་ད་ནཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རེ་པི བྷེ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དུ་ཝི་དྷོ ཙ. ན ཙ ཨེ་ཀ་དུ་ཝི་དྷོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི. ནཱ་པི ཨེ་ཀ…པེ… ན་ཝ་ཝི་དྷོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ད་ས་ཝི་དྷོ་པཱི་ཏི ཧི ཨེ་ཝ་ཉྩ ཏེ བྷེ་དཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀོ བྷེ་དོ ཝི་སི་ཊྛོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནེ, ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་བྷེ་དེ ཝི་སེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏེ་པི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ས་ཏྟ་ཝི་དྷེ་ནཱཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཉྙ་པྤ་བྷེ་ད་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཀེ་ཝ་ལཾ བ་ཧུ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་བྦེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ‘‘བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ས་ཝི་ས་ཡེ བྷ་ག་ཝཱ་པི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀེ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏི་ཀཱ དུ་ཀེ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ, དུ་ཀཱ པ་ན ཀ་ཐཾ ཏི་ཀེ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི? པ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཏི་ཀེ ཨ་པེ་ཀྑ་ཀཱ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀཱ་ནཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ.
ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ པ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ པ་ཙྪི་མོ དྷ་མྨོ པུ་རི་མ་སྶ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡེ ཙ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏ་ཉྩ ན ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ‘‘ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི སོ ཙ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶོ སི་ཡཱ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི སཱ ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་དུ་པྤཱ་དི་ཀཱ སཱ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སྶ པ་ར་ཏོ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ ལ་བྦྷ་ནྟི.
ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏེ་སཾ ས་ཡ་མེ་ཝ མ་ནོ་དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ས་བྦ་བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ནོ ཧི མ་ནོ་དྭཱ་རཾ, ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ཙ ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀཱ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་ཏྠི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡོ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀོ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ག་ཏཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སྶ་པི ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ, ན པ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཏཱ་ནི ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན ཧི ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏི་དྷཱ་པི ཙ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝ་ད་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་ནི་དྡེ་སེ་པི ཙ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ སུ་ཁ་ནྟི ཙི་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཀ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ན ཙི་ཏྟཱ་ནི ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཏི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ དྭཱ་ར་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཏིཾ་ས་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ དྭཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན, བ་ཧུ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ དྭཱ་ར་ཏི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན དཱི་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཏེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ དཱི་པ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏཱ ཙ བྷཱུ་མི་ཡོ ཏིཾ་ས་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ག་ཏཱ, ན ཙ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཝི་ཡ དྭཱ་རཾ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛཾ, ཨ་ཏི་བྱ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་ནཱ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཏིཾ་ས་ཝི་དྷེ…པེ… སུ་ཁ་དཱི་པ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཏིཾ་ས་ཝི་དྷ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ དཱི་པ་ཡིཾ་སུ, ན་ནུ དྭཱ་ར་ཏི་ཀ་བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཋ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི? ན, དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ. ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་དོ ཧི དྭཱ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ དཱི་པ་ནཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཨཱ་མ་ཊྛ་དྭཱ་ར་ཏི་ཀཱ ན བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཏིཾ་ས་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཨཱ་མ་ཊྛ་དྭཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ. ཡེ ཙ ཋ་པི་ཏཱ, ཏེ ཙེ་ཏྠ ཏི་ཀཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ར་ཧི་ཏཱ ཀེ་ཝ་ལཾ བྷཱུ་མཱི་ཧི ས་ཧ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ཝ. ཏེ་ནེ་དཾ དཱི་པ་ནཱ་ཡ ཋཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཏི་ཀྐ་མེ པ་ན ཋཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་དྡྷཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི ཝི་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ལེ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ་ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ག་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ལེ་སོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི, བ་ལ་ཝ་བ་ལ་ཝཱ་ནཾ པ་ན པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི. ‘‘ཝཱ་ལ་ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་དི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཝཱ ཀོ་ཊི. ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི. པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཝཱ ན བ་ལ་ཝ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ད་སྶ་ན་ནྟི ཏ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. གྷཱ་ནཱ་དི་དྭཱ་རེ་སུ ཏཱི་སུ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨི་དྷ ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ ཧི ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ གྷཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ལཱ་བྷོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི. ཡ་དི་པི ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པུ་རི་མེ་ན པ་ན ས་ཝ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཏཾ ཕུ་ས་ནཾ ས་ཡ་མེ་ཝ མཱུ་ལུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་ག་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ, ས་མྤ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཉྩེ་ཝ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཝ་ཏྟཾ, པུ་བྦེ ཝཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ, པ་ཙྪཱ ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨཱ་དི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི་པི པ་ན ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ད་སྶ་ན་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཱ. ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་སྶ. ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་རཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛ་སྶ, པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཐཱ་མ་ག་ཏ་སྶ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ. པ་རི་གྒ་ཧེ ཋི་ཏོཏི ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ཋི་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མོ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩེ་ན པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ.
ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ན ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་དི་མྷི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ, ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཝཱ ས་བྦཾ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི ས་བྦཾ ས་མྨ་ས་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱཏི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཧི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ལེ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཀིཾ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཝི་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཛཱ་ཏི…པེ… བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡ་ཏོ དི་སྶ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ, ཏ་སྶ ཝཱ ད་སྶ་ན་སྶ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་སྨིཾ རཱ་གཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཀ་དེ་ས་སྶ པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི.
མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མྥ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶེ་ཝ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ས་ངྐ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སོ་ཏཱུ་ནཾ ས་མྨོ་ཧ་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏུ’’ནྟི, ན པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༤; ༣.༤༢༠, ༤༢༥-༤༢༦; སཾ. ནི. ༤.༦༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཕ་སྶ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ན ཏ་ཐཱ ཕ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༠. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ ས་མུ་དཱ་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ར་ཛྫ་ནྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙ པ་ཉྩ སཾ་ཝ་རཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨེ་ཝ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ཡེ་ཝཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ས་མཱ་ནེ དེ་སི་ཏ་བྦེ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཊྚོ. ཏཱི་སུ་པི པ་རི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀི་ཉྩི ཨཱུ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ’’ཏི.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.