༦. མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ
༡. སོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ཚ་ཊྛ་སྶ པ་ཋ་མེ ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཏཾ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་དྷཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་དྷཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀོ་པི བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི – ‘‘ཨ་སུ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏོ, ཨ་ས་ཀྑི ནུ ཁོ ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ, ནོ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ པ་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་མཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ མཱ་དི་ས་སྶ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨི་མཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨ་དྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ, ‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ ནི་སཱི་ད་ཐ ནི་སཱི་ད་ཐཱ’ཏི ཨཱ་ས་ན་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ནཱ་མ བྷཱ་རོ’’ཏི. ཏེ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཡ་སྶ པཱི་ཋཾ ཨ་ཏྠི, སོ ཏཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཡ་སྶ ན་ཏྠི, སོ མ་ཉྩཾ ཝཱ ཕ་ལ་ཀཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎཾ ཝཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ་པུ་ཉྫཾ ཝཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཏཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞཱ་ནི་པི སཾ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི.
ས་ཏྟ ས་རཱཏི – ཚ་ཛྫོ, ཨུ་ས་བྷོ, ག་ནྡྷཱ་རོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, པ་ཉྩ་མོ, དྷེ་ཝ་ཏོ, ནི་སཱ་དོ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་ཏྟ ས་རཱ. ཏ་ཡོ གཱ་མཱཏི – ཚ་ཛྫ་གཱ་མོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་གཱ་མོ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གཱ་མོ་ཏི ཏ་ཡོ གཱ་མཱ, ས་མཱུ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཝཱི་ཎཱ་ཝཱ་ད་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ས་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ མུ་ཙྪ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི མུ་ཙྪ་ནཱ. དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝཱི་ཎཱ་ཝཱ་ད་ནཱ པ་ན ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས མུ་ཙྪ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ས་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ས་ཏྟ མུ་ཙྪ་ནཱ, ཨ་ནྟ་ར་སྶ ས་ར་སྶ ཙ ཨེ་ཀཱ་ཏི ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས མུ་ཙྪ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤༥) ‘‘ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས མུ་ཙྪ་ནཱ མུ་ཙྪེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཉྩ་སི་ཁ་སྶ ཝཱི་ཎཱ་ཝཱ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཋཱ་ནཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་སཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ར་སྶ ས་ཏྟ ས་ཏྟ ཋཱ་ན་བྷེ་དཱ, ཡ་ཏོ ས་ར་སྶ མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་སོ ཏི་སྶོ དུ་ཝེ ཙ་ཏ་སྶོ ཙ་ཏ་སྶོ ཏི་སྶོ དུ་ཝེ ཙ་ཏ་སྶོ་ཏི དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི སུ་ཏི་བྷེ་དཱ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏཱ.
ཨ་ཏི་གཱ་ལ༹ྷཾ ཨཱ་ར་དྡྷནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ས་བྦེ་ན ཝཱ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ས་མ་ཐོ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཁ་ཡཱ རཱ་ག་སྶ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བཱ་ཧི་ར་ཀོ ཀཱ་མེ་སུ ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ན ཁ་ཡཱ རཱ་ག་སྶ ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་ཏྟཱ. ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་རཱ་གོ ཧི སོ. ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཁ་ཡཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཡཱ རཱ་ག་སྶ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ དོ་ས་མོ་ཧེ་སུ་པི.
ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཾ ནི་ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་ཀྐཱ་རོ. པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཧི པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཱ སུ་ནྡ་ར་སུ་ནྡ་རཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ‘‘ས་ཀྐཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཱ ཙ པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་ར་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ, པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པཱུ་ཛཱ. སི་ལོ་ཀོཏི ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ. ཏཾ ལཱ་བྷ་ཉྩ, ས་ཀྐཱ་ར་ཉྩ, སི་ལོ་ཀ་ཉྩ, ནི་ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནོ, པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷ་ཉྩ…པེ… པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི.
ཐཱུ་ཎནྟི པ་སཱུ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཁཱ་ཏ་ཏྠ་མྦྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཐཱུ་ཎཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཕ་གྒུ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. དུ་ཏི་ཡེ ས་མ་དྷོ་སཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་དྷོ་སི. ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཕ་ནྡ་ན་ཙ་ལ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྟཾ ཀི་རེ་ཏཾ བཱ་ལ༹ྷ་གི་ལཱ་ནེ་ན་པི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཾ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པ་ཙི་ཏི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན པ་ན ‘‘མཱ ཙ་ལི མཱ ཙ་ལཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏཾ པ་ན ཙ་ལ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ནྟི་མཱ་ནི ཨཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཋ་མ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྠཱ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་སྨི་ཉྷི ཨེ་ཀ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ – ‘‘ས་ཙེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཕ་ལ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི ཀ་ཙྩི དུ་ཀྑཾ ཁ་མི་ཏུཾ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝཱ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. སཱི་ས་ཝེ་ད་ནཱཏི ཀུ་ཏོ་ཙི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནེ་ཧི ཝཱ་ཏེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ སཱི་ས་ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ནྟི.
ཕ་གྒུ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཚ་ལ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨུ་ར་བྦྷེ ཧ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་བྦྷི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ སཱུ་ཀ་རི་ཀཱད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རོ་དེནྟི ཀུ་རུ་ར་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ས་ཏྟེ ཨ་སྶཱུ་ནི མོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི རུ་དྡཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ལུ་དྡཱ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་པི ཡེ ཀེ་ཙི མཱ་ག་ཝི་ཀཱ ནེ་སཱ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ པཱ་པ་ཀ་མྨ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
བྷི་ཀྑཱུཏི ཙ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ ཀི་ར ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ཏེ པ་ཎཱི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ. ཉཱ་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་ལོ་མ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཱ ཨེ་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཡེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ས་མ་ཎཱ ནཱ་མེ་ཏེ’’ཏི.
ལོ་ཧི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ནཱ་མ ནི་ག་ཎྛཱ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ ཀི་ར ཋ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ན་ན་ཧཱ་ན་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་ཏ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པུ་རི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ.
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཀི་ར ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀེ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏ་རེ ཀ་རོ་ཏི.
ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀི་ནི་ཡོ ‘‘སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ ཀི་ར པུ་རི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ན་ནྡཱ་ད་ཡོ ཧི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཙ པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ་ཏི ‘‘པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
བི་ལཾ ཨོ་ལ་གྒེ་ཡྻུནྟི མཾ་ས་བྷཱ་གཾ ནྷཱ་རུ་ནཱ ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ག་ནྠི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཀེ་སེ ཝཱ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷེ་ཡྻུཾ. ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠ་དྷ་མྨཾ ནཱ་མ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཀ་ནྟཱ་རཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ གོ་ཎེ མ་ཏེ མཾ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་སཾ ས་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཨི་དཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མཱུ་ལཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཨོ་ལ་མྦ་ཏི. གོ་ཎ་མཾ་སཾ ནཱ་མ ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི མཱུ་ལཾ དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱ་པི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་པི. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཡེ་ན མཱུ་ལེ་ན གོ་ཎོ ག་ཧི་ཏོ, ཏཾ མཱུ་ལཾ ས་ཏྠི་ཀེ་ཧི དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་བྦེ་སཾ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ད་ཏྭཱ མཱུ་ལཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་ཏྠ་དྷ་མྨོ.
ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོ ས་མཱ་ནོཏི ཀ་ཎྷེ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཎྷ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཾ པ་དཾ, ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཀ་ཎྷཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ད་ས་དུ་སྶཱི་ལྱ་དྷ་མྨཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. སུ་ཀྐཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ་པི པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨི་དཱ་ནི པུ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཎྜ་ར་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཨ་ཀ་ཎྷཾ ཨ་སུ་ཀྐཾ ནི་བྦཱ་ནནྟི ས་ཙེ ཀ་ཎྷཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀཾ ད་དེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ ད་ས་ཝི་དྷཾ དུ་སྶཱི་ལྱ་དྷ་མྨཾ. ས་ཙེ སུ་ཀྐཾ, སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀཾ ད་དེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ཀ་ཎྷཾ ཨ་སུ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཉྷི ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ, དོ་ས་ཀྑ་ཡོ, མོ་ཧ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི. པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏཾ ཨེ་ས ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏི པ་ས་ཝ་ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ཧི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཧི ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོ ས་མཱ་ནོཏི སུ་ཀྐེ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ སཾ་ཝ་རེ་ནཱཏི སཾ་ཝ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ-ས་དྡོ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨི་ནྡི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ས་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནོ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཏི ཨི་དྷ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ. ས་ངྑཱ-ས་དྡོ ཉཱ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི ‘‘ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༦༨) ཧི ཉཱ་ཎེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༢, ༢༠༤) ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ན སུ་ཀ་རཾ ས་ངྑཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༢༨) ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨི་དྷ པ་ན ཉཱ་ཎེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྤ་ལི་མ་ཊྛནྟི གྷཾ་སི་ཏཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སི་ཏ་ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ག་སོ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟ་སྶ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ གཱ་ཧོ. ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ (སཾ. ནི. ༤.༢༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཙ་ཀྑུ་མེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་མེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊེ ནི་ཡ་ཏ་ཊྛི་ཏི་ཀོ ཀ་ཙྪ་པོ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཙྪ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཋཱ་ནོ སཾ་ཝ་རོ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རོ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རོ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཝཱ ན་ཏྠི. ན ཧི ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏི ཝཱ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཡ་དཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་དཱ བྷ་ཝ་ངྒེ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷེ ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ནེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ཡེ, ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ཡེ ཙ སཾ་ཝ་རོ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཝཱ ཨ་ཏྠི. ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་ཙེ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཝཱ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཀྑ་ནྟི ཝཱ ཀོ་ས་ཛྫཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན སཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ སཾ་ཝ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཧེ་ས…པེ… ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ན་ག་རེ ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ག་བྦྷཱ་ད་ཡོ སུ་སཾ་ཝུ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ས་བྦཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཨ་གོ་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་ན ཧི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙོ་རཱ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཛ་ཝ་ནེ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི དྭཱ་ར་མྤི ཨ་གུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི བྷ་ཝ་ངྒ་མྤི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནི་པི. ཡ་ཐཱ པ་ན ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནྟོ་གྷ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ས་བྦཾ བྷ་ཎྜཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏཾ སུ་གོ་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་སུ ཧི པི་ཧི་ཏེ་སུ ཙོ་རཱ་ནཾ པ་ཝེ་སོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཛ་ཝ་ནེ སཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ དྭཱ་ར་མྤི སུ་གུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི བྷ་ཝ་ངྒ་མྤི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནི་པི, ཏ་སྨཱ ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ སཾ་ཝུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོཏི ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ནྡི་སྶ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་ནྟི ཨཱ་དེ་སོཏི ཨི་མི་ནཱ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ. ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ ཝཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དཱ་ཧཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ ཝི་པཱ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཙ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་ར་སྨི་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ, སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ, སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཏོ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཐཱ སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཉྩ སཾ་ཝ་ར་ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ’’ཏི ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. སཾ་ཝ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་ཏི སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི སཾ་ཝ་ར་ཎཱ་ཝ་དྷི. ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཏོ ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎཾ. སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ས་ཡོ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྷི སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ཉཱ་ཎཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ སཾ་ཝ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཝ་ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ ཕ་ལཾ. ཨེ་ཝཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་སྨིཾ དྭཱ་རེ.
པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ. ཨཱི་དི་སནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ. བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་ཏོཏི བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཙཱི་ཝ་རནྟི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི་ཙཱི་ཝ་རཾ. པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱིཏི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. སཱི་ཏ་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཡེ་ཝ ཧི ཡོ་གི་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. སཱི་ཏ་སྶཱཏི སཱི་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏུ་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ སཱི་ཏ་སྶ. པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ཎྷ་སྶཱཏི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶ. ཌཾ་སཱད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ. པུ་ན ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ནི་ཡ་ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ནི་ཡ་ཏ་ཉྷི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཀ་དཱ་ཙི. ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ནནྟི ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཨ་ངྒེ ཝི་ཝ་ཊེ ཧི་རཱི ཀུ་པྤ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཏཾ ཧི་རི་ཡཱ ཀོ་པ་ན་ཏོ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ནཾ, ཏཾ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་རཾ. སོ ཧི པི་ཎྜོ་ལྱེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱ་པི་ཎྜཱ་ནཾ པཱ་ཏོ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ་ཏི ཝཱ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱཏི ན ཀཱི་ལ༹་ནཱ་ཡ. ན མ་དཱ་ཡཱཏི ན བ་ལ་མ་ད་མཱ་ན་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་ད་ཏྠཾ. ན མ་ཎྜ་ནཱ་ཡཱཏི ན ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ པཱི་ཎ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ན ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སོ་བྷ་ཏྠཾ, ཚ་ཝི་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མོ་ཧ་དོ་ས་ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་རཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. པུ་རི་མཾ ཝཱ དྭ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ར་སྶ་པི. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛི་ཏ་ཏྠཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱཏི ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ར་མ་ཏྠཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱཏི སཱ་ས་ན་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱིཏི པུ་རཱ་ཎཾ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ནི་སྶཱ་མི. ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི ན་ཝཾ བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མི. ཏ་སྶཱ ཧི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཧི ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་པི ཁུ་དཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ངྒ་དཱ་ཧ་སཱུ་ལཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ. སཱ ཧི བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཝི་ཧིཾ་སཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏཱ་སཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ.
ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཡཱ་པ་ནཱ ཙ མེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཡཱ་པ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ར་ཏི་ཏ་ནྡཱི་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱ་ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧཱ་དི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ. ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀ་བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁ་པ་སྶ་སུ་ཁ་མི་དྡྷ་སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ. ཙ་ཏུ་པ་ཉྩཱ་ལོ་པ་མ་ཏྟ་ཨཱུ་ན་བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པེ, ཨ་བྷུ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝེ;
ཨ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༩༨༣; མི. པ. ༦.༥.༡༠);
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙ པ་ཊི་པ་དཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་གྒ་ཧ་དཱི་པ་ནཱ. ཡཱ་ཏྲཱ ཧི ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཡོ་གཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི. དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ.
སེ་ནཱ་ས་ནནྟི སེ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ན་ཉྩ. ཡ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀེ སེ་ཏི ནི་པ་ཛྫ་ཏི ཨཱ་ས་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་པྤ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏྠནྟི ཨུ་ཏུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ས་ཧ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་སྶ་ཡོ ས་རཱི་རཱ་བཱ་དྷ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་རོ, ཏ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨུ་ཏུ ཙ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙ རཱ་ག་དོ་སཱ་དི་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོ, ཏ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠ་ཉྩ. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ ཧི་རཱི་ཀོ་པཱི་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཏཾ ནི་ཡ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི པུ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི རོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཏཾ. ཝེ་ཡྻཱ་བཱ་དྷི་ཀཱ་ནནྟི ཝེ་ཡྻཱ་བཱ་དྷ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཏོ ཙ ཏཾ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀུ་ཊྛ་ག་ཎྜ་པཱི་ལ༹་ཀཱ་དི་རོ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ. ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་དྡུ་ཀྑ་པ་ར་མ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཡཱ་ཝ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ས་བྦཾ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་ཝ་ཝེ་ད་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ན་ཝ་ཝེ་ད་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ ཙ་ལ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ལ་ཏི ཀ་མྤ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ལོ་མ་ས་ནཱ་ག་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཐེ་རོ ཀི་ར ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏེ པི་ཡ་ངྒུ་གུ་ཧཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་གྷ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ཊྛ་ཀེ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ་ཝ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. གི་མྷ་ས་མ་ཡེ ཙ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་ཙ་ངྐ་མེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ སེ་དཱ་པི་སྶ ཀ་ཙྪེ་ཧི མུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ནི་སཱི་ད་ཐ, སཱི་ཏ་ལོ ཨོ་ཀཱ་སོ’’ཏི. ཐེ་རོ ‘‘ཨུ་ཎྷ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ་མྷི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་དྷ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཎྷནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ པ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡོ ཙ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ བྷ་ཏྟཾ ཝཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ་པི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཝེ་དྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་མྥ་སྶེ་ཧི ཕུ་ཊྛོ ཙེ་པི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཝེ་དྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོ ཙཱ་པི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་མུ་ཁེ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཝེ་དྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ, ཨ་ཡཾ ‘‘ཁ་མོ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཡ…པེ… ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཐེ་རཾ ཀི་ར ཁ་ཎྜ་ཙེ་ལ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་གྷ་རེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ གྷོ་ར་ཝི་སོ ས་པྤོ ཌཾ་སི. ཐེ་རོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ནི་སི་ནྣོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཎཱ་ཏི, ཝི་ས་ཝེ་གོ ཐ་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་མཱ་ལ༹ཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ་མྷཱི’’ཏི པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ས་ཧ པཱི་ཏུ་པྤཱ་དཱ ཝི་སཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ པཱ་ཝི་སི. ཐེ་རོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཡོ པ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་སེ་ན དུ་རུ་ཏྟེ དུ་རུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙ དུ་རཱ་ག་ཏེ ཨ་པི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ས་ཉྙི་ཏེ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐེ སུ་ཏྭཱ ཁ་ནྟི་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན ཝེ་དྷ་ཏི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ, ཨ་ཡཾ ‘‘ཁ་མོ དུ་རུ་ཏྟཱ་ནཾ དུ་རཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཱ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཐེ་རོ ཀི་ར པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་སི, ས་བྦོ མ་ཧཱ་གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཐེ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀོ ‘ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཾ ཀ་ཐེ་མཱི’ཏི ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་སི. ཨུ་བྷོ་པི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་པ་ཐེ་ན ཨ་ག་མཾ་སུ. ས་ཀ་ལ་གཱ་ཝུ་ཏ་མྤི སོ ཏཾ ཨ་ཀྐོ་སི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཡ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ མ་གྒོ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་ཏྠེ་རོ ཏཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་སོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཨ་སྶུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ག་མཱ་སི. ཐེ་རོ་པི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཏ་མེ་ནཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀ་ལ་གཱ་ཝུ་ཏཾ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟཾ ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཝོ་ཙུ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཁ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རོ, ན ཨ་ཀྑ་ནྟི, ཨེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཡོ་གཾ ན པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ན་ཉྩ པ་ཐོ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ’’ཏི. ཨ་སུ་ཁ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཏི་བྦཱ. ཡ་ཉྷི ན སུ་ཁཾ, ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཏི་བྦ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ལ་པ་བྦ་ཏེ པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀི་ར ར་ཏྟིཾ པ་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨུ་ད་ར་ཝཱ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ ཙ་ངྐ་མ་ན་པ་སྶེ ཋི་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་བྦ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ནི་ཙྩ་ལོ ས་ཡི. ཝཱ་ཏོ ནཱ་བྷི་ཏོ ཡཱ་ཝ ཧ་ད་ཡཾ ཕཱ་ལེ་སི. ཐེ་རོ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་ཎྷེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ སཱི་ཏཾ པ་ཏྠ་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཎྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་མཱ་ས་ཝུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་ཏྠི སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ སཱི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱཏི ཨ་ནི་ཊྛཾ སཱི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧེ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷ་ནྟི གཱ་ཧོ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ’’ཏི.
ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎོ, ཀིཾ མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཝཱ མ་ར་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ཏི. ཋཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནི ས་ནྟི, ཏཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ནུ་སྶ་དུ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨ་མ་ནུ་སྶ་ས་ཉྩཱ་རེ་ན དཱུ་སི་ཏཱ་ནི, ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ནི་ཡ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ. ཝེ་སི་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཝེ་སི་ཡཱ་ཝི་དྷ་ཝཱ་ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་པ་ཎྜ་ཀ་པཱ་ནཱ་གཱ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནི་བྷེ་ད་ཏོ. ས་མཱ་ནནྟི ས་མཾ, ཨ་ཝི་ས་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀཱ་སི ཝཱཏི ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི ཝཱ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཀ་ཐཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ སཱི་ལཾ? ཨ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་གོ་ཙ་ར་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༠༨) སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་ཏྠི ཨ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༡༣-༥༡༤) ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཙ་ཎྜཾ ཧ་ཏྠིཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ཏི་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ་པི, ལོ་བྷཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྟཱ་པི, ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ་པཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ. ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པུ་ན ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཏཾ པ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ནཾ བྱ་ནྟི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ན་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ན་ནྟི ཙ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ – ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ, ན ས་མུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེཏི ཏེ་སཾ པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཝཱ ཀ་ཏཾ སི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟེ’’ཏི, ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཉཱ་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཡོ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛ་ན་པ་དོ སུ་བྷི་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ས་སྶོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཛ་ན་པ་དཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ ནི་ཛྫི་ཎྞེ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ས་ཏྟཱ སུ་ཁཱི ཧོ་ནྟི ཨ་མ་རཱ་ཏི དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་མ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ ཨ་མ་རོ ཙ སོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙཱ་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི པ་རེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ན་ནྡི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱ་བྷེ་ན ཙ ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཾ པ་རེ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ན ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྙེ་ཡྻུཾ, པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུཾ ཀ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ.
ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཙ ཀཱ་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ’’ཏི. ཏ་བྦི་སེ་སོཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ཝི་སེ་སོ བྷ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ནོ་ད་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་ནོ་ད་ནེ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ག་མོ ཏ་ཏོ ཙ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཐོ་མེ་ནྟོཏི ཨཱ་ས་ཝ་པ་ཧཱ་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནྟོ. སཾ་ཝ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱཏི སཾ་ཝ་རེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ས་ཉྙཱི’’ཏི.
ཨཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དཱ་རུ་ཀ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༩. པ་ཉྩ་མེ པུ་ཏྟ་ས་མྦཱ་དྷ་ས་ཡ་ནནྟི པུ་ཏྟེ་ཧི ས་མྦཱ་དྷ་ས་ཡ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ པུ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་སུ ཨུ་པྤི་ལོ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཏེ་སཾ རོ་གཱ་དི་ཧེ་ཏུ སོ་ཀཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན རཱ་གཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནནྟི ཨུ་ཛྫ་ལ་ཙ་ནྡ་ནཾ. ཏཾ ཀི་ར ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཧོ་ཏི པ་བྷ་སྶ་རཾ, ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ནཾ ས་ཎྷ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྷ་ཙ་ནྡ་ན’’ནྟི, ཀཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྠ་ཉྩ ཙ་ནྡ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནནྟི ཝ་ཎྞ་སོ་བྷ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཉྩ མཱ་ལཾ, སུ་ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྡྷཾ, ཚ་ཝི་རཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་བྷ་ཏྠ་ཉྩ ཝི་ལེ་པ་ནཾ དྷཱ་རེ་ནྟེ་ན. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་ན་ཉྩ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན. ས་བྦེ་ན་པི ཀཱ་མེ་སུ ཨ་བྷི་གི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏི.
དཱ་རུ་ཀ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. ཚ་ཊྛེ ཧ་ཏྠིཾ སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྠི་སཱ་རཱི, ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. སོ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཁུ་མེ་སུ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རེ་སུ ཀུ་ས་ལོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཐེ་རེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཾ པ་ཝེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ཧི སཾ་ས་གྒེ་ཧཱིཏི ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ, ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ, ས་མུ་ལླཱ་པ་སཾ་ས་གྒོ, ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒོ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི སཾ་ས་གྒེ་ཧི. ཀི་ཊྛ་ཁཱ་ད་ཀོཏི ཀི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་སྶ་ཉྷི ཀི་ཊྛ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན. སི་པྤི་ཡོ སུ་ཏྟི་ཡོ. ས་མྦུ་ཀཱཏི ས་ངྑ་མཱ་ཧ.
གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་སཱིཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༢༢) ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཀི་ར སཱ་ས་ནེ དྭེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མ་གྒཱ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་དི. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏྭཱ པུ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏཱ་དི་སེ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་མཱ་ཧཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ལོ་བྷེ་ན ཏ་སྶ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་སྶ ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་མི. ཨེ་ཝ་མེ་ས ཏ་དཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཚ ཝཱ་རེ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མ་ཝཱ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་རོ ཨ་པ་སཱ་དེ་སི. སོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ཐི་ཏེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ གི་ཧི ཛཱ་ཏོ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏོ. ཨ་ཐ ནཾ སོ དི་སྭཱ – ‘‘ས་མྨ, ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནྟོ་སི, ཨེ་ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ དཱ་ནི ཏེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་མེ ཝཱ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི.
ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. མ་ཛ྄ཛྷེ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. ས་ཏྟ་མེ མ་ནྟཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི. ཕ་སྶ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱཏི དྭ་ཡ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྥ་སྶ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ, ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ, བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཕ་སྶ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཕ་སྶ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཨ་ནྟ་ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་མ་རི་ཡཱ་ད་ལཱ་མ་ཀ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ས་མཱི་པཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྟ་པཱུ་རོ ཨུ་ད་ར་པཱུ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༩༧) ཧི ཨ་ནྟེ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ. ‘‘ཙ་ར་ནྟི ལོ་ཀེ པ་རི་ཝཱ་ར་ཚ་ནྣཱ ཨ་ནྟོ ཨ་སུ་དྡྷཱ, བ་ཧི སོ་བྷ་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༢) ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ ཛཱི་ར་ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༨) སཱ ཧ་རི་ཏ་ནྟཾ ཝཱ པ་ནྠ་ནྟཾ ཝཱ སེ་ལ་ནྟཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ནྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠༤) མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༨༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡) ལཱ་མ་ཀེ. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༩༣; སཾ. ནི. ༢.༥༡) ཨ་བྷཱ་ཝེ. ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑ་ཡོ ཧི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཀོ་ཊཱི་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏ་ཡོ ཨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ‘‘ཨི་ངྒྷ ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་སྶུ, སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤༤༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ‘‘གཱ་མ་ནྟཾ ཝཱ ཨོ་ས་ཊོ (པཱ་རཱ. ༤༠༩-༤༡༠; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༡༠) ས་མཱི་པེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི.
ས་ནྟོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ’’ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཛ྄ཛྷེ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢. ཨ་ཊྛ་མེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ན ཝཱ ཀ་མྨུ་ནཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ ནེ་ར་ཡི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཀ་པྤ་ཊྛོ. ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ. ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན་པི ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཱ་ནི. བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི. ཨ་པཱུ་ཏཱི་ནཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་ཏེ་མ་ནེ་ན ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཱ་ནི. པཱུ་ཏི་ཀ་ཉྷི བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི. ཨ་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ཧ་ཏཱ་ནཱིཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཙ ཨཱ་ཏ་པེ་ན ཙ ན ཧ་ཏཱ་ནི ནི་རོ་ཛ་ཏཾ ན པཱ་པི་ཏཱ་ནི. ནི་རོ་ཛ་ཉྷི ཀ་ས་ཊཾ བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི. ‘‘སཱ་རཱ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སཱ་ར་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་རཱ་དཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཎྜུ་ལ་སཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ན་ཏོ སཱ་རཱ་དཱ་ནི, ག་ཧི་ཏ་སཱ་རཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སཱ་རཱ་ནི. ནི་སྶ་ར་ཉྷི བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི. སུ་ཁ་ས་ཡི་ཏཱ་ནཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཀོ་ཊྛེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ སུ་ཁ་ས་ཡི་ཏཱ་ནི སུ་ཊྛུ ས་ནྣི་ཙི་ཏཱ་ནི. མ་ཎྜ་ཁེ་ཏྟེཏི ཨཱུ་ས་ཁཱ་རཱ་དི་དོ་སེ་ཧི ཨ་ཝི་དྡྷ་སྟེ སཱ་ར་ཀྑེ་ཏྟེ. ཨ་བྷི་དོཏི ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ’’ནྟི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ བྷི་དཱ་ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་དོ. ‘‘ཨ་བྷི་དཾ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟནྟི ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་དོ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟནྟི ཨ་བྷི་ནྣེ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡ་ཉྷི ག་ག་ན་མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ཙ་ནྡེ ཋི་ཏེ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ས་མ་ཡོ བྷི་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཝ པ་ན ཋི་ཏེ ཨ་བྷི་ནྣོ ནཱ་མ.
སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༢༧ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ས་ཀྱ་ཝ་ཏྠུ) སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀི་ར སཱ་ཀི་ཡོ ‘‘མ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ, མ་མ པུ་ཏྟཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝེ་རི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ཏྠ་རི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ‘‘ན དཱ་ནི ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་མ་ན་མ་གྒཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠ་རི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏེ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏེ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪཱ་ཏི ཏ་སྶ ཝ་དེ་ཐ, ནཱ་ཡཾ མ་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རོ, ནཱ་སྶ མ་གྒཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ མ་གྒཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི. སོ་པི ཙ་ར་པུ་རི་སཾ པེ་སེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ་པི ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན – ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, སི་ཏ་པཱ་ཏུ་ཀ་མྨེ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་སི, ཨཱ་ན་ནྡ, སུ་པྤ་བུ་དྡྷ’’ནྟི. པ་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ. བྷཱ་རི་ཡཾ ཏེ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ མཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ མ་གྒཾ ཨ་དེ་ནྟེ་ན, ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ པཱ་སཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི.
སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ་པི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༧) པུ་བྦེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐེ་སི. སོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ན་ནྡ་ན་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ན་ཕཱ་རུ་ས་ཀ་ཝ་ན་མི་སྶ་ཀ་ཝ་ནེ་སུ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནེ དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ ཙ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏ་རོ ཙ དི་སྭཱ – ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཀི་ར མ་དྷུ་རོ ནུ ཁོ ས་དྡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དི་བྦ་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན་སྶ – ‘‘དི་བྦ་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཐེ་སི. ན ཧི བུ་དྡྷཱ ཡཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་ཋ་མཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪིཾ, སོ མ་ཡ྄ཧཾ ‘ས་མྤ་ཛྫ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱུ’ཏི ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ཧཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ དི་བྦ་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪིཾ, ཏཾ མེ ན ཀ་ཐེ་སི. ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ, དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ, མ་ཡཱ ས་མ་ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ན ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི བྷི་ཡྻོ་སོ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ་པི ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་སི. ད་ས་བ་ལཾ པ་ན ཨ་ས་ཏཱ ཏུ་ཙྪེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་གོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཁོ, བྷ་གྒ་ཝ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ལི་ཙྪ་ཝི་པུ་ཏྟོ མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ཀྐ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༦). ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་རེ་པི སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཏཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
སུ་སཱི་མོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༧༠) ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ཝེ་ད་ངྒེ་སུ ཀུ་ས་ལོ པ་ཎྜི་ཏོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི པ་རི་ཧཱི་ན་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ན ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ ལཱ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ, ཀ་ཝི་སེ་ཊྛོ པ་ནེ་ས ཨུ་ཏྟ་མ་ཀ་ཝི་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བ་ནྡྷཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དེ་ཏི. ཏེ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐ་མྤི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་མྤི ས་ར་བྷ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐེ་ནྟི. ཏེ ཏེ་སཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ལཱ་བྷཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟི. ས་ཙེ མ་ཡཾ ཡཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏོ ཐོ་ཀཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་མ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ ཏ་ཏྠ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ཡ་མྤི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་མ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ཧི ལཱ་བྷི་ཏ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མ. ཀོ ནུ ཁོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་སི་མོ པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི དི་སྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་སཱི་མ, ས་མ་ཎེ གོ་ཏ་མེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར, ཏྭཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་མྷེ ཝཱ་ཙེ་ཡྻཱ་སི, ཏཾ མ་ཡཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ གི་ཧཱི་ནཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ་མྤི ས་ཀྐ་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ག་རུ་ཀ་ཏཱ མཱ་ནི་ཏཱ པཱུ་ཛི་ཏཱ ལཱ་བྷི་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༧༠).
ཨ་ཐ སུ་སཱི་མོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཡེ་ནཱ་ན་ནྡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཐེ་རོ ཙ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡེ ‘ཨ་ཧཾ པཱ་ཊི་ཨེ་ཀྐོ ས་ཏྠཱ’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ཙ་ར་ཏི, ‘ཨི་དྷེ་ཝ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མཱི’ཏི ཀི་ར ཝ་ད་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡི པ་ས་ནྣོ, ཨུ་དཱ་ཧུ མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ས་ནྣོ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་པི པ་སཱ་དཱ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་མ སཱ་ས་ནེ ‘དྷ་མྨཾ ཐེ་ནེ་སྶཱ་མཱི’ཏི པ་བྦ་ཛ་ཏི, ཨི་ཏི་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ནི་པྥ་ཏྟི ནུ ཁོ ཀཱི་དི་སཱ’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ‘དྷ་མྨཾ ཐེ་ནེ་སྶཱ་མཱི’ཏི པ་བྦ་ཛ་ཏི, ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ པ་ན གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན་ཧཱ་ན་ནྡ, སུ་སཱི་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀོ ཉཱ་ཏོ? སུ་སཱི་མོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ’’ཏི.
ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༤༡ ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ) སོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཀུ་པི་ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ་སྶ རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ར་ཛྫཾ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཀུ་ས་ལཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི སུ་རཱ་མ་ད་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ར་ག་ཏོ ན་ཧཱ་ན་ཏི་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཾ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དི་སྭཱ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ར་ག་ཏོ་ཝ སཱི་སཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི. ས་ཏྠཱ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, སི་ཏ་པཱ་ཏུ་ཀ་ར་ཎེ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པུ་ཊྛོ སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་སི, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཛྫེ་ཝ ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཙཱ་ཏུ་པྤ་དི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀོ ཉཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི? ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ’’ཏི.
པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ན་ཝ་མེ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི.
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཊ་ལ་ཊྛོ གུ་ཎ་ཊྛོ. ‘‘ཨ་ཙྩེ་ནྟི ཀཱ་ལཱ ཏ་ར་ཡ་ནྟི ར་ཏྟི་ཡོ, ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༤) ཨེ་ཏྠ རཱ་ས་ཊྛོ གུ་ཎ་ཊྛོ. ‘‘ས་ཏ་གུ་ཎཱ ད་ཀྑི་ཎཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༧༩) ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཊྛོ. ‘‘ཨ་ནྟཾ ཨ་ནྟ་གུ་ཎཾ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ཁུ. པཱ. ༣.དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རོ), ཀ་ཡི་རཱ མཱ་ལཱ་གུ་ཎེ བ་ཧཱུ’’ཏི (དྷ. པ. ༥༣) ཨེ་ཏྠ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ གུ་ཎ་ཊྛོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་སོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན གུ་ཎཱ’’ཏི. ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ་པི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ རཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ གུ་ཎ་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཱ. ཀ་མ་ནཱི་ཡཱཏི ཀཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱཏི མ་ནོ་ཧ་རཱ. ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཏོ་པི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཀཱ་མཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོཏི ཝཱ སུ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྐ་པྤི་ཏ་ཝུ་ཏྠ་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཏེ་ས་མྤི ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སྶ་པི ཨི་ཊྛ་ཝེ་ད་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ཏྠི ཝི་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྲ་ཝི་ཙི་ཏྲཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཐེ་ཏྠ དྷཱི་རཱ ཝི་ན་ཡ་ནྟི ཚ་ནྡནྟི ཨ་ཐ ཨེ་ཏེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ན་ཡ་ནྟི.
ཏ་ཛྫཱ་ཏི་ཀནྟི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་སྶ ཀཱ་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་ཉྙ་སྶ བྷཱ་གོ པུ་ཉྙ་བྷཱ་གོ, པུ་ཉྙ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ བྷ་ཝོ་ཏི པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡོ. ཨ་པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་པཱ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཝེ་པ་ཀྐནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི.
ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ. སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ནྟི ཨུ་རཾ ཏཱ་ལེ༹་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་པ་དནྟི ཨེ་ཀ་པ་ད་ཙི་ཏཾ མ་ནྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ད་མ་ནྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. ད་ས་མེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ བ་ལཱ་ནི. ན་ནུ ཙེ་ཏཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ཀཱ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཡཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ན ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ལེ་སཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ. ཡ་ཐཱ པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ བ་ལཱ་ནི པུ་ཉྙ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནི. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་དཾ ཨཱ་ས་བྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. པ་མུ་ཁ་ནཱ་དནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་དཾ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. དཱི་པ་ངྐ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཉྷི ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏེ་སུ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀི་ཡཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨོ་ར་ས་ཉཱ་ཎཾ.
ཋཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཋཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡེ ཡེ དྷ་མྨཱ ཡེ་སཾ ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ, ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ, ཡེ ཡེ དྷ་མྨཱ ཡེ་ཡཾ ཡེ་ཡཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ན ཧེ་ཏཱུ ན པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ, ཏཾ ཏཾ ཨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝཱ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་མཱ་དཱ་ན’’ནྟི ས་དྡ་སྶ ཨ་པུ་བྦ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི མུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ག་ཏཱིཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་ག་ཏི་ཡོ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཀཱ་ལོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧ་ཀཱ་ལོ. པ་ཡོ་གོཏི ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ.
ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནནྟི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཙ་ཏུ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (མ. ནི. ༢.༢༤༨; ༣.༣༡༢; དྷ. ས. ༢༤༨; པ་ཊི. མ. ༡.༢༠༩) ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ. ཏི་ཎྞཾ ས་མཱ་དྷཱི་ནནྟི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ. ན་ཝ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་དྷཱི་ཏི་པི ནཱ་མཾ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་པི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མཾ. ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ དྷ་མྨནྟི ཨ་པྤ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ དྷ་མྨནྟི པ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ནི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ཧི པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝོ་དཱ་ནནྟི པ་གུ་ཎ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ ‘‘ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.