༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་རི་ཡཱ་ཝཱ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་རུ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀུ་རུ་ར་ཊྛཾ ཀི་ར ཏ་དཱ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དི་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་བ་ལེ་ན ཝཱ ཏ་དཱ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་རུ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ ཝི་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཡུ་ཏྟཾ ར་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ ཨུ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ར་ཊྛ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སེ་ཝ་ནེ་ན ནི་ཙྩཾ ཀ་ལླ་ས་རཱི་རཱ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་རཱི་ར་ཀ་ལླ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཉྙཱ་བ་ལཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་ཐཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་ར་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཝ པ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་སྨི་ཉྷི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦) ཛ་ན་པ་དེ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཨ་ནྟ་མ་སོ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པ་རི་ཛ་ནཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཀ་ནྟ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་ཙེ ཀཱ་ཙི ཨི་ཏྠཱི, ‘‘ཨ་མྨ, ཏྭཾ ཀ་ཏ་རཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ‘‘ན ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ག་ར་ཧ་ནྟི ‘‘དྷཱི་ར་ཏྠུ ཏ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཛཱི་ཝ་མཱ་ནཱ་པི ཏྭཾ མ་ཏ་ས་དི་སཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘མཱ དཱ་ནི པུ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ནྟི. ཡཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ མ་ན་སི ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶཱ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ སུ་ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཏྭཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ, ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་སཾ་ས་ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་པི.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ན་ཊ་ཀོ སུ་ཝ་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་སི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ སུ་ཝ་པོ་ཏ་ཀཾ པ་མུ་སྶི་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཏཾ སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒིཾ་སུ, ‘‘བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ’’ཏི ཙ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་ར་ཏོ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི. ཀིཾ, ཨ་ཡྻོ་ཏི. ཨ་ཏྠི ཏེ ཀོ་ཙི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི? ན་ཏྠ་ཡྻེ་ཏི. ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ས་ནྟེ་ན ནཱ་མ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀོ་ཙི་དེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཏྭཾ པ་ན ཨ་ཉྙཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་སི, ‘‘ཨ་ཊྛི ཨ་ཊྛཱི’’ཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི. སོ ཐེ་རི་ཡཱ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛི ཨ་ཊྛཱི’’ཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི.
ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཏོ་ར་ཎ་གྒེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བཱ་ལཱ་ཏ་པཾ ཏ་པ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ ས་ཀུ་ཎོ ན་ཁ་པ་ཉྫ་རེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ ‘‘ཀི་རི ཀི་རཱི’’ཏི ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི. སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡོ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ས་ཀུ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ, མོ་ཙེ་མ ན’’ནྟི ལེ་ཌྜུ་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ མོ་ཙེ་སུཾ. ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཋ་པི་ཏཾ ཐེ་རཱི ཨཱ་ཧ, ‘‘བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ, ས་ཀུ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀིཾ ཙི་ནྟེ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཡྻེ, ན ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་སིཾ, ‘‘ཨ་ཊྛི་པུ་ཉྫོ་ཝ ཨ་ཊྛི་པུ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝི་པྤ་ཀི་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཡྻེ, ཨ་ཊྛི་པུ་ཉྫ་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི་ནྟི. སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ བྷ་ཝ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཏེ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟཱ.
དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ (མ. ནི. ༡.༡༠༥ ཨཱ་ད་ཡོ) སཱ་རོ་པ་མཾ (མ. ནི. ༡.༣༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ) རུ་ཀྑོ་པ་མཾ ར་ཊྛ་པཱ་ལཾ མཱ་ག་ཎྜི་ཡཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི (མ. ནི. ༣.༦༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི.
ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོཏི ཉཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. མ་ཧཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ་པི མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི ‘‘ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ. ད་ས ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨ་ར་ཛྫ་ནཱ་དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཏེ་ས་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི. ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཝི་ཡ བ་ཧུ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཀ་དཱ་ཙི པ་ན ཏ་ཐཱ ཙེ་ཏོ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ ཡཾ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཁོ པུ་བྦཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཙ་ར་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏཾ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ན ས་མི་ཏ་པཱ་པཱ. བྷོ་ཝཱ་དི་ནོཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཝ་ད་ཏི. པཱ་ཊེ་ཀྐ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཱ་ནི དི་ཊྛི་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི. ཏཱ་ནི་པི ཧི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’’ནྟི ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱི་ཧ་ཊཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏཱ་ནི ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི. ག་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་སྶ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ. ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི.
ན་ཏྠི ཨེ་ཏཱ་སཾ ཝ་ཡོ ཝེ་ཀ་ལླ་ནྟི ཨ་ཝ་ཡཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ’’ཏི, ཨ་ན་ཝ་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས་ནཱཏི ཀཱ་མེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ. མ་གྒ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཧི ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ས་བྦ་སོ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་རི་ཡཱ་ཝཱ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནཱ་ཐ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.