༡༦. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹
(༡༦) ༡. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹-པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༦. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, ཨ་ཝ་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚེཏི སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ. ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ལུ་ཛྫ་ནཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ག་མཱ་ཡཱ’’ཏི. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་རོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ མུ་ཁེ ཀ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ནི་རོ་དྷ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝ ཝཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཁཱི་ཎེ་སུ ཨི་ཏ་རཾ ཝ་ཊྚ་དྭ་ཡ་མྤི ཁཱི་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ མཱུ་ལ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་རོ་པ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི…པེ… ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ནི ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཡ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་མ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ.
ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠ་ནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ཡ. ཝི་ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ་ཏི གུ་ལ༹་སྶ ཝཱ་ཎི་ཛ་ས་མ་ཉྙཱ. ‘‘ཀི་སྨི་ཉྩི དེ་སེ དེ་ས་བྷཱ་སཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨུ་ཙྪུ་ར་སོ ས་མ་པཱ་ཀ་པ་ཀྐོ ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི མི་སྶེ་ཏྭཱ པི་ཎྜཱི་ཀ་ཏོ གུ་ལོ༹, ཨ་པི་ཎྜཱི་ཀ་ཏོ ཕཱ་ཎི་ཏཾ. པཱ་ཀ་ཝི་སེ་སེ་ན ཁ་ཎྜ་ཁ་ཎྜ་སེ་དི་ཏོ ཁ་ཎྜོ, མ་ལཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ས་ཀྐ་རཱ.
ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏི. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི, ཨ་ནུ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ ས་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི. དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏྠནྟི པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཏོ་ས་ན་ཏྠཾ. ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཧི ཙི་ཏྟེ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨུ་པ་ཧ་ཉྙ་ཏི པ་ཏི་ཧ་ཉྙ་ཏི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ རི་ཉྩ་ཏི, ནི་ར་སྶཱ་དོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ན་སྶཱ་ད་སྶ ཨ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. པ་སཱི་ད་ཏི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཀ་ངྑཱ་དི་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎོ ཧོ་ཏི. ད་མེ་ཏྭཱཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནི་རཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་རཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་སྶ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀོ ཨ་ཡཾ…པེ… ཨ་ནུ་སྶ་རཱིཏི ཀོ ཨ་ཡཾ མ་མ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི. པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཀ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙཱི’’ཏི. དི་སྭཱཏི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཏི དི་སྭཱ ས་བྦ་མྤེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མྤི. ཨི་ད་ཉྩ རཱུ་པཾ པུ་རི་མ་ཉྩ ཨ་རཱུ་པནྟི ཨི་དཾ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཾ, པུ་རི་མཾ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པ་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྦྷཱ་ཝི་ཀཱཏི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ. ཏ་སྶཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ. ནི་རོ་དྷོཏི ནི་རོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱ་རོཏི ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ག་མ་ན་ཝཱ་རོ.
༢༩༧. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་དེ་སོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝ་སུ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་པི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ཝཱ་དེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཏཱ་སཾ ཨེ་ཀ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. དྷ་མྨེ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་ས་པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མྤི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ད་སྶ་ན་པ་ཀྑི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ’’ཏི. དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཧི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. སཱི་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཙཱ་གཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱ་ག་གུ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་ཏཱ་གུ་ཎ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་སཱི་ལ་སུ་ཏ་ཙཱ་ག་པ་ཉྙཱ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ་ས་མ་ཉྙཱ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་དི་སེ་པི ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཏཱ་ནི ཨོ་ས་དྷཱ་ནི, ཨེ་ས བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ’’ཏི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན སཱི་ལེ་ན, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན སུ་ཏེ་ན, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན ཙཱ་གེ་ན, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ པ་ཉྙཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་བྦ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. ག་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ.
ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་ས་མོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏྟ་ཡ་ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ས་མོ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཁི་ཎོ་ཏི ཁེ་པེ་ཏི ཀི་ལེ་སེ་ཏི ཁ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏེ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་མོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨེ་ཝ. ཁ་ཡོ ཙ སོ ཨུ་པ་ས་མོ ཙཱ་ཏི ཁ་ཡཱུ་པ་ས་མོ. ཏ་ཏྲ་ཙཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་མོ དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ, ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏོ པ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝི་སུཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ཝོ་ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ས་ཝི་སེ་སཾ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཁ་ཡཱུ་པ་ས་མ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ས་མ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ས་མཱ་ནེ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལ་དྷ་མྨ་ཏོ མ་གྒ་དྷ་མྨོ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཁ་ཡཱུ་པ་ས་མོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ནི་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ན ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༦. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹
(༡༦) ༢. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹-དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༨. མི་ཙྪཱ པ་སྶ་ཏི ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ མི་ཙྪཱ པ་སྶ་ཏི, མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི་ཝི་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ. ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ.
༢༩༩. ས་མྨཱ པ་སྶ་ཏི ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་མྨཱ པ་སྶ་ཏི, ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཉཱ་ཎཾ ཛྷཱ་ན་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི.
༣༠༢. པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ.
༣༠༣. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཡཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཱཏི ཡཱ་ཝ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཱ. མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ན་ན་ཡོ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣༠༤. ཨ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷཱ ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ་ཡ ཧོ་ནྟི་ཡཱ མ་གྒ་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཙཱ’’ཏི. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཨ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཾ པ་ན ཝི་དྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་རུ་དྡྷ་མེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ‘‘ན ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ’’ཏི ས་གྒཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཏྟཾ ཝ་ད་ནྟེ་ཧི དི་ཊྛི་ཡཱ ས་གྒཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་པི ནཱ་མ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ‘‘དི་ཊྛི ནཱ་མ ས་གྒཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀ་ནྟ་ག་རུ་ཏ་ར་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟཾ ནི་ར་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༠༥. ཝ་ཊྚཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ཀཱ ནུ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་དྡྷ་སྟ་བྷ་ཝཾ ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ས་ར་དཱ་ན་ཏོ. ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. ས་ཏྟ བྷ་ཝེ དེ་ཏཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཏྟ བྷ་ཝེ དེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ཡནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མྤི ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེཏི ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ག་ཏི་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ. ‘‘སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཀཱ བྷ་ཝ་ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༠༦. ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ཏྠ་བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ-ས་དྡོ, ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ ས་མཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ ཡཱ དི་ཊྛཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པནྟི ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཏྟནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི. ས་མཱ་དི་ནྣནྟི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ས་མཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ནྣཾ ག་ཧི་ཏཾ ཨ་ནི་སྶ་ཊྛཾ. ཏ་དེ་ཏནྟི ཡ་དེ་ཏཾ ‘‘ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཡཱ པ་ན དི་ཊྛི ‘‘ན་ཏྠི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ པཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶཾ དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཀ་སྶ ཋི་ཏ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནི་སྶ་ཊྛ་སྶ ཏཾ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. དི་ཊྛི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ པ་རེ་སཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་དི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ས་ངྐཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. དི་ཊྛཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ པ་རེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣཾ ག་ཧི་ཏཾ པ་རཱ་མ་ཊྛ’’ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཋི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, དི་ཊྛི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, དི་ཊྛཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶཱཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ. ‘‘ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ས་ཏོ’’ཏི ཨ་པ་རེ.
དི་ཊྛི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. པ་ཏྠ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཏྠ་ནཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཏྠ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ནི་སྶི་ཏ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ནི་ཀཱ་མ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟ་ཊྛ་པ་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཎི་ད་ཧ་ནཱ. ཕ་སྶཱ་ད་ཡོཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ. ཡ་སྨཱ དི་ཊྛི པཱ་པི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཡ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པུ་རི་མ་སྶེ་ཝཱཏི ཏི་ཏྟ་ཀ་པ་ད་སྶེ་ཝ. ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཊུ་ཀ་ནྟི ཙ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘པ་ཙྪཱ ཏེ ཀ་ཊུ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.
ཨ་མྦོ་ཡནྟི ཨ་མྦོ ཨ་ཡཾ. ཏ་མེ་ཝ པཱུ་ཛནྟི ཏ་མེ་ཝ པུ་བྦེ ལ་དྡྷ་པ་རི་སི་ཉྩ་ན་དཱ་ནཱ་དི་པཱུ་ཛཾ. ནི་ཝེ་ས་རེཏི པ་ཝི་སིཾ་སུ. ཨ་སཱ་ཏ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཨ་མ་དྷུ་ར་ནི་མྦ་མཱུ་ལ་སཾ་ས་གྒེ་ན.
ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ…པེ… ཝུ་ཏྟནྟི ས་བྦཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེཏི ད་ས་མ་སུ་ཏྟེ. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཙི་ཏྟ་ཊྛ་པ་ནཱ་ཝ པ་ཏྠ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཎི་དྷི ཙཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༦. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹
(༡༦) ༣. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹-ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༨. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་དི་ཊྛི་ཀོཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཙྩཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཡེ་ཝ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི ས་དྡྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟོ པ་ས་ཏྠོ སུ་ནྡ་རོ དྷ་མྨོ, ཡོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ ཧི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ པ་རཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ, ན ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༣༠༩. ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་གཱི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མི་ཀཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.
༣༡༠. པ་ར་མཱཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ར་མཱ, ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནཾ. པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཝ་ཊྚ་སྶ མཱུ་ལཾ, ཏ་ཏོ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ཝ་ཊྚ་སྶ ཁཱ་ཎཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩེ གཱ་ཧཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་ན་པི ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི, ན པ་ན ས་བྦ་སོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ་དི་སེ ཧི པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ པུ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ན་མ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལཾ, ན ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་བ་ལཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ སི་ཡཱ, ན ཙ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༠) –
‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ས ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཡ་ཏོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཏཾ དི་ཊྛིཾ རོ་ཙེ་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི –
ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡ་མྤི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠-༡༧༢) ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཡེ ཝཱ པ་ན ཏེ་སཾ ལ་དྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པཾ, ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ, ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ, མ་ཏོ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི, ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི. པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ. ས་ཏྟ་མེ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་རི་ཊྛ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་སཱ, ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཀོ་ཙི དྭེ, ཀོ་ཙི ཏཱི་ཎི་པི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་པི དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་སུ་པི ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཏྟོ ས་གྒ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝ མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ, ཨ་བྷ་བྦོ ཏ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒ་མྤི ག་ནྟུཾ, པ་གེ་ཝ མོ་ཀྑཾ, ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ ནཱ་མེ་ས ས་ཏྟོ པ་ཐ་ཝི་གོ་པ་ཀོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི.
པི་ཊྛི་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ཏི ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སྶ པ་ར་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ. ཡཾ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ན་མ་ནྟ་རཾ, ཡ་ཏྠ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏཱ་དི་སེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ. པ་ཙྩ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན པ་ཙྩ་ཏི་ཡེ་ཝ.
༣༡༡. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ‘‘མཱ ཁ་ལཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོཏི ཏཾ ཀི་ར ས་ཀ་དྡ་མཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཏེ་ལ་གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ, ‘‘ཏཱ་ཏ, མཱ ཁ་ལཱི’’ཏི སཱ་མི་ཀོ ཨཱ་ཧ. སོ པ་མཱ་དེ་ན ཁ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ བྷ་ཡེ་ན པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. སཱ་མི་ཀོ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ སཱ་ཊ་ཀ་ཀ་ཎྞེ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ སཱ་ཊ་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏོ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀཾ གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་པྤི་ཙྪོ, ན་ཏྠི ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སོ’’ཏི པཱུ་ཝ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ཊ་ཀཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཊ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི ན ནི་ཝཱ་སེ་སི, ཏ་དེ་ཝ ཙ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཉྙེ་པཱི་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མཱ ཁ་ལཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཏི་ཏྠ་ཀ་རོ’’ཏི.
ས་མཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེཏི དྭི་ནྣཾ ན་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧ་སྶ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. དྭི་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ནནྟི དྭི་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཁི་པི་ཏ་བྦ་ཏོ ཁི་པྤཾ, ཀུ་མི་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨི་དྷ ཁི་པྤནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་མི་ན’’ནྟི. ཨུ་ཙྪཱུ་ཧཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་ཨུ་ཙྪཱུ་ཧི. ཏུ་ཙྪ་པུ་རི་སོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛྷཱ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཧི ཏ་སྶ ན་ཏྠེ་ཝ, ཀུ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. མ་ནུ་སྶ་ཁི་པྤཾ མ་ཉྙེཏི མ་ནུ་སྶཱ པ་ཏི་ཏྭཱ བྱ་ས་ན་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཨོ་ཊྚི་ཏཾ ཀུ་མི་ནཾ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༡༢. པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་སུ བཱ་ཧི་ར་ཀ་སཱ་ས་ནནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ་པི ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཎོཏི སཱ་ཝ་ཀ་ག་ཎོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ཛ་ངྒྷ་ས་ཏནྟི བ་ཧཱུ ཨ་ནེ་ཀེ ས་ཏྟེ. ས་མ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་ད་པ་ནེ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ས་མ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་མཱ་ད་པ་ནེ་པི ཏ་ཐཱ ཨུ་སྶ་ཧ་ན་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་མཱ་ད་པ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་མ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཏི.
༣༡༣. སུ་ཊྛུ ཨ་ཀྑཱ་ཏེཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏེ. ས་ཏྠཱ ཙ ས་བྦ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ་ནོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. དྷ་མྨོ ཙ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ག་ཎོ ཙ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ཏྠཱ་རཱ སུ་ཝི་ནཱི་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༡༤. པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཡཱ་པེ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀེ…པེ… ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ ན་ཏྠི དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་སྶ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ. ཨ་པྤི་ཙྪ་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི དུ་ར་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༡༥. དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝ་སོ ནཱ་མ ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་བྷེ་དོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ཐོ་ཀ་བ་ཧུ་ཏཱ་ཝ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སོ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མོཏི ཡཱ་པ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཡ་དི ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. སཱ་ས་ནཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ལཱ་བྷུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཙ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཀུ་ཊུ་མྦ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེཏི ཀུ་ཊུ་མྦ་རི་ཡ་གཱ་མ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ. བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གེ་ཧེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི གེ་ཧ་ཏོ བ་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ. དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་ནི. ཙཱུ་ལུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀནྟི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཾ. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་པྤི་ཙྪོ བྷ་ཝི་ཏུཾ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ཡཾ ཨ་པྤི་ཙྪོ བྷ་ཝི་ཏུཾ མ་ཉྙ་ཏི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ. ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ.
༣༡༦. པ་ཉྩཱ་ཏ་པ་ཏ་པྤ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཨུ་པ་རི སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཙ ཏ་པྤ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ གི་མྷ་ཀཱ་ལེ. ཚི་ནྣ་པྤ་པཱ་ཏ་པ་བྦ་ཏ་སི་ཁ་ར་ཏོ པ་ཏ་ནཾ མ་རུ་པྤ་པཱ་ཏ་པ་ཏ་ནཾ. པུ་བྦ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དི་ཙྩཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཨཱ་དི་ཙྩཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ.
༣༡༧. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཀུ་སཱི་ཏོ་པི. སཱ་མ་ཉྙནྟི ཏ་པ་ཙ་ར་ཎཾ. དུ་པྤ་རཱ་མ་ཊྛནྟི མི་ཙྪཱ་ཙ་རི་ཏཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ. ནི་ར་ཡཱ་ཡུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ནི་ར་ཡ་དུ་ཀྑཱ་ཡ ནཾ ཀ་ཌྜྷ་ཏི.
༣༡༨. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེཏི པ་ཉྩཱ་ཏ་པ་ཏ་པྤ་ནཱ་དི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ.
༣༡༩. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་ཝ྄ཧ་ཡ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཏེ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཁ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༣༢༠. ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ན་ཝ པུ་གྒ་ལཱཏི ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མ་ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལཱ་ད་ཡོ ན་ཝ པུ་གྒ་ལཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛེ་སུ ས་བྦེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༦. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹
(༡༦) ༤. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹-ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༢. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. པ་ཉྩ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཊྚ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཀྑེ་པཱ. ཡ་ཐཱ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ཀ་ད་མྦ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ཡི་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི, ན པ་ན ཛ་མྦུ་ཡཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་ཧི ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀནྟི ར་མ་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ཝ་ན་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཨུ་གྒ་ཏཾ ཀཱུ་ལཾ ཨུ་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་ཀྐཱུ་ལཾ, ཝི་ག་ཏཾ ཨ་པ་ག་ཏཾ ཀཱུ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཀཱུ་ལནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ནྣ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཙ. ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་མ་ཙྪ་པི་ཊྛེ་ནེ་ཝཱཏི ཀུ་ཛྫ་ཀ་ཀུ་ལི་ས་ཀ་མ་ཙྪ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་པི་ཊྛེ་ནེ་ཝ.
༣༢༣. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་པཱ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ མ་ནུ་སྶེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན དེ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ མ་ནུ་སྶེ་ཧཱི་ཏི ཧཱི་ནཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཡ་ཏྠ ག་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ, ཡོ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཀ་ལོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༢༤. ཨེ་ལཱ༹ཏི དོ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ནི་དྡོ་ས་མུ་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
༣༢༦. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ གུ་ཎེ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ་པི ད་སྶ་ནཾ ད་སྶ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ན ད་སྶ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ གུ་ཎེ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༢༧. པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏནྟི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ.
༣༢༨. སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་སོ དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ན པ་མྨུ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི.
༣༢༩. ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ན ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟི. ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཧི ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི.
༣༣༠. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དནྟི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཾ.
༣༣༡. སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ཀེ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སཱུཏི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. སཾ་ཝེ་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ སཾ་ཝེ་གོ.
༣༣༢. ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝ་ཊྚཱུ་པ་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི.
༣༣༣. ཝ་ཝ་སྶ་ཛཱི་ཡ་ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝ་ཝ་སྶ་གྒོ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཝ་སྶ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི.
༣༣༤. ཨུ་ཏྟ་མ་ནྣཱ་ནནྟི ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ. ཨུ་ཏྟ་མ་ར་སཱ་ནནྟི ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ར་སཱ་ནཾ. ཨུ་ཉྪཱ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཉྪཱ་ཙཱ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ མ་ནཱ་པ་པ་ར་མོ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎ་ལཱ་བྷོ, ན ཏེ་སཾ ལཱ་བྷི་ཏཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟཱིཏི དེ་ནྟི པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. བྷ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་པཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་པཱ་ཏི་པཱུ་རཾ བྷ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཀིཾ ནཱ་མཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ནྣ་གྒ་ར་ས་གྒཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨུ་ཉྪེ་ན ཀ་པཱ་ལཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཏྟེ་ན. ཡཱ་པེ་ནྟེཏི ཡཱ་པ་ན་སཱི་སེ་ན ཡཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུཾ བྷ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་གྒ་ར་སཾ ནཱ་མཱཏི ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྣ་གྒ་ར་ས་གྒཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏོ ཧི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ནེ་ཏ་བྦཾ.
༣༣༥. ཨ་ཏྠ་ར་སོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ ར་སོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་ར་སོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ར་སོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོ ནཱ་མ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཛ་མྦུ་དཱི་པ་པེ་ཡྻཱ་ལོ ནི་ཊྛི་ཏོ.