༡༡. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ

ནི་བྦཱ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧༦༨-༩. ཨཱ་དི་ཏོ རཱུ་པཱ་ན་ནྟ་ར་མུ་དྡི་ཊྛཾ ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ པ་ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝནྟི བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝཾ, ཁུ་དྡ་ཀཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ བྷ་ཝཾ. ཝི་ན་ན་ཏོཏི སཾ་སི་བྦ་ན་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ ཧི སཾ་སཱ་ར་ནཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝཾ, སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཝཾ ཝཱ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་སི་བྦ་ཏི, ཏུ་ནྣ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏི. ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱཏི ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. མ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ཨ་མ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་མ་ཏཾ. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ པ་ར་མཾ སུ་ཁཾ. ས་བྦེ་པི ས་ངྑཱ་རཱ ས་མ་ནྟི ཨུ་པ་ས་མ་ནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ. ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ་པི ཨུ་པ་དྷཱི ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ. ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་ཎྷཱ ས་བྦ་སོ ཁ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡོ ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་པི་ཙ རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ནི་ག་ལ༹་བ་ནྡྷཱ་ཏི རོ་དྷོ, སཾ་སཱ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ནི་རོ་དྷོ.

༧༧༠. ཨ་དྷི་ག་མཱཏི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན.

རཱ་ག་ཀྑ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ས་ནྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ, ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་ནྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་སནྟི ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ. ཨ་སྶཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ར་སནྟི ཨ་སྶཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ. ཏ་ཉྷི པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་སུ་ཉྙེ ས་བྷ་ཡ་ཀ་ནྟཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནེ་ན པ་རི་སྶ་ནྟ་སྶ ཨ་དྡྷི་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ན་ནྟོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་བྷེ་ར་ཝེ སཾ་སཱ་ར་ཀ་ནྟཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནེ་ན པ་རི་སྶ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པི ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ པ་ར་མ་སྶཱ་སཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཁ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ར་ཎུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ.

ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དི་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡ་མ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ…པེ… ནཱི་ཡ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙེ་ཏོ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷི་ནོ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ པ་རེ་སཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་མྤི སཱི་ལཱ་དི་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་ཏེ་མི་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘སཱུ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟཱ་ནཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་མྤི བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ པ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ…པེ… ཐེ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱ་ག་ཀྑ་ཡཱ་དི་དཱི་པ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏཾ ན’’ཨི་ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ བ་ཧུ་དོ་སཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པུ་ཊྛེ་ན ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཝ མ་ཏེ་ནཱཏི སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟིཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝི་པྤ་ལ་པ་ཏོ ཏ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན. ན ཙ པ་ནེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་སྶ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡུ་ཏྟིཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཝི་མ་དྡཱ་ས་ཧ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་དྡ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠོ.

ཀོ པ་ན སོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. སོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀྑ་ཡོ་པི ས་མཱ་ནོ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ཁ་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཏི་པུ་སཾ ཛ་རོ, གུ་ལོ༹ སེ་མྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཡ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ཁ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཁ་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཁ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏ་སྶ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཛ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏི་པུ་སཾ ཛ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, སེ་མྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ གུ་ལོ༹ སེ་མྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཁ་ཡ་ནྟེཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ. ཁ་ཡོཏི ཝཱ མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༤༢) ཝི་ཡ, ཏ་སྶ ཨ་ནྟེ ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཁ་ཡོཏི ཝུ་ཏྟཾ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, ས་མཱི་པཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ.

ས་བྦེ བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་པཱིཏི སོ་ཎ་སི་གཱ་ལཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ་པི བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ས་མ་དྷི་ག་ཏ…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱ་གཱ་དི་ཀྑ་ཡཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཁ་ཡཱ་ན་མྤི ཏ་བྦི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི རཱ་ག་སྶ ཁ་ཡོ རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ, ན དོ་སཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ས་ཀྑ་ཡོ་པཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ, ཨ་ཉྙོ དོ་ས་ཀྑ་ཡོ, ཨ་ཉྙོ མོ་ཧ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཁ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཁ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧཱུ་ནི ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་དི-ས་དྡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ དོ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི, ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༤༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཁ་ཡོ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི. ཡཾ པ་ན ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ཏཾ ཨི་ཏ་ར་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཧོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༢༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་དི བྷ་ཝ་ཏོ མ་ནོ་ར་ཐ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཁ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཝ་དཱ་མ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ, ས་ངྑ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྩ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཙ པ་ར་མ་སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཡ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཁ་ཡོ ནི་བྦཱ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ གོ་ཏྲ་བྷུ ནཱ་མ. སེ་ས་མ་གྒ་པུ་རེ་ཙ་རཾ ཝོ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པུ་རེ་ཙ་རཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ. ཏཾ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཾ. བྷ་དྲ་མུ་ཁཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ན་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཁཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨི་དཱ་ནི ཁཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ‘‘གོ་ཏྲ་བྷུ…པེ… མུ་ཁཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཡཱ དི་ནྣ་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. གོ་ཏྲ་བྷུ་ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཝོ་དཱ་ན་མ་གྒཱ་ནཾ. གོ་ཏྲ་བྷུ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཁཱི་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཕ་ལ་མེ་ཝཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ.

‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན་པི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་སེ་དྷ་ནཾ. ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི པ་ན མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡོ་པི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཁ་ཡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ སོ…པེ… ནི་རུ་ཏྟ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ག་ནྠེ་ན ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༤༢) ཝི་ཡ མ་གྒ་སྶཱ་པི ཁ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ མ་གྒ་སྶཱ་པི ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་ནི་ཊྛཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི མ་གྒ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡ་དི མ་གྒ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ཨི་དྷ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ མ་གྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་དི་དོ་སཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི པ་ན པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི པ་རི་ཧཱ་ར་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ བྱཱ་པཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཚ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ.

༧༧༡. ཨ་སྶ་དྡྷོཏི པ་བུ་དྡྷ་ས་དྡྷོ, མ་གྒཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, མ་གྒཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ བུ་དྡྷ་ཝེ་སཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ‘‘ནི་ཙྩཾ སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ ན ས་དྡ་ཧ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སཱུ་ར་མྦ་ཊྛོ་ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༥༥). ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུཏི ཨ་ཀ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ. ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དོཏི བྷ་ཝ་ས་ནྡྷཱ་ན་ཀ་ར་སྶ ཏ་ཎྷཱ་པཱ་པ་སྶ ཚི་ནྡ་ནེ་ན པུ་ན བྷ་ཝ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ་པི ཚི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཧ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོཏི ཁཱི་ཎ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀེ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཝ་ནྟཱ་སོཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་བྷི་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏ་ཎྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏྟ་མ་པོ་རི་སོཏི ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝི་སི་ཊྛོ པོ་རི་སོ.

དུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ, པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏུ་ཉྩ དུ་ཀྐ་རཱ. ཀཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ནི་སྶ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཡ་དི་དཾ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, ཨེ་ཏཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཀཱ་མེ་ཧི ནི་གྒ་མ་ནཾ, ཨ་ཐ ཝཱ ནི་སྶ་ར་ནྟི ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ནི་སྶ་ར་ཎུ་པཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཀྑ་མྨནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཀཱ་མེ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ནྟི ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ’’ནྟི ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ’’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ;

ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ‘ནེ་ཀྑ་མྨ’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་རེ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༩; དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༦༠; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༦; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ. ༡.༥༦; ནེ་ཏྟི. ཊཱི. ༧༦ མི་སྶ་ཀ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཨ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. བྷཱུ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་མི་ད་ནྟི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མཾ, ས་མྨཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. པ་ཋ་མ…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏ་དེ་ཀ་ཡོ་ག་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཏུ ཁ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ཨ་ཏྠི…པེ… སུ་ཕུ་སི་ཏ་ནྟི ཙཱ’’ཏི ན་ཏྠི ནི་སྶ་ར་ཎཾ ལོ་ཀེ, ཀིཾ ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཀཱ་མཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་རེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏེ. ‘‘ཨ་ཏྠི…པེ… སུ་ཕུ་སི་ཏ’’ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཕུ་སི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ཕུ་སི་ཏཾ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ན ཛཱ་ཏཾ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཛཱ་ཏཾ. ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙ ན བྷཱུ་ཏཾ ན པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཀ་ཏཾ. ཛཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཝཱ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ཏཾ, ན ཏ་ཐཱ ས་ངྑ་ཏཾ, ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཙ ཨ་ས་ངྑ་ཏནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་སི་དྡྷེ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀ་ཏི ཝི་ཡ སི་ཡཱ ནུ ཁོ, ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཏཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ནུ ཁོ ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན –

‘‘ནོ ཙེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷ་ཝི་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ. ན་ཡི་དྷ ཛཱ་ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠི ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༧༣) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི. དྷ་མྨེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ སཱ་མཱི, དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ དེ་ས་ན་ཏོ སཱ་མཱི ཨི་སྶ་རོ་ཏི དྷ་མྨ་སཱ་མཱི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཐི་ཏོ་ཝ. ས་མྨཱ སཱ་མཾ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་མྨཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་མྨོ་ཧ་ནི་དྡཱ་ཝི་ག་མེ་ན པ་ཊི་བུ་དྡྷོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཝཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ.

པ་རི་ཏྟ་ཏྟི་ཀེཏི ‘‘པ་རི་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, མ་ཧ་གྒ་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༢) ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ པ་རི་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ.

ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛེ་ཡྻུ’’ནྟི. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཏི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ, པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ. ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཀེ་པི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཏོ ཙ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་པི་ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་སེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ, ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –

‘‘ཉཱ་ཎཾ ཡཾ ས་ངྑ་ཏཱ་ལ་མྦཾ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ལ་མྦ་མེ་ཝ ཝཱ;

པཱ་པེ ཧ་ནྟི ན ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ, ཏ་ད་ཉྙཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཡ’’ནྟི.

རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཀ་ལཱ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པ་དེ་ས་ས་མྦ་ནྡྷོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ, ས་པྤ་དེ་ས་ཏཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་དི་སཱ་ཡ, ཨ་སུ་ཀ་པ་དེ་སེ’’ཏི ཝཱ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི. པ་པ་ཉྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩེ་ཧི ས་ཧ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ ཧི སཾ་སཱ་རེ ས་ཏྟེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ ནཱ་མ.

༧༧༢-༥. ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ, སུ་ཏྟ་ཏོ ཙ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་མ་ན་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, སོ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏ་ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. སོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠོ་ཝ. ས་ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ནྟཾ. ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀི་ལེ་ས་ཀྑོ་བྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་ནྟཾ. པ་ལོ་ཀི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏཾ. ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཎཱི་ཏཾ. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཧ་ན་ན་ཏོ ས་ར་ཎཾ. ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦྷ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཁེ་མཾ. ས་བྦུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ ཏཱ་ཎཾ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ལླཱི་ཡི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ལེ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན པ་རཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ.

ས་བྦ་པཱི་ལཱ༹་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ སི་ཝཾ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་མུ་ཁ་ཏོ སུ་ཏྭཱ་པི ཋ་པེ་ཏྭཱ གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ ནི་པུ་ཎཾ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཙྩཾ. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཾ. ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏྟ་ཨ་ཡོ་གུ་ལེ༹ མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཝི་ཡ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶཱ་པི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་དུ་དྡ་སཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་གུ་ཎེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ པ་རཾ. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་སྶ ཏཱི་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པཱ་རཾ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནོ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཝཱ ཨ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ དྷུ་ཝཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ར་མ་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དཱི་པཾ. རོ་གཱ་དི་པཱི་ལཱ༹་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱི་ཏི་ཀཾ. ཏ་ཎྷཱ་ལ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ལ་ཡཾ. ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏེ་སུ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་མ་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ པ་དཾ. ཨ་ཝི་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྩུ་ཏཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཀྑ་རཾ.

ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ ཝི་མུ་ཏྟི. བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ མོ་ཀྑཾ.

༧༧༦-༧. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཝི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. ཀཱ་ཏ་བྦོཏི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ.

ས་དྡྷཾ, བུ་དྡྷི་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་བུ་དྡྷི་ཀ་རཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་མ་ཏེཏི ཏི་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ, ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཝཱ. པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦྷཱུ་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ, ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ཀ་རཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་སཱ་ལི་ནནྟི ཨ་ཏི་མ་དྷུ་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་སཱ་ར་ཝ་ནྟ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱ་རཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི སཱ་ར་ཉྙཱུ, ཏེ ཝི་མྷཱ་པེ་ཏཱི་ཏི སཱ་ར་ཉྙུ་ཝི་མྷཱ་པ་ནཾ. ནི་ཊྛནྟི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, སུ་ཏ་མ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨི་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ

ཨ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ

ནི་བྦཱ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.