༧. ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟཾ

༣༥༩. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ནཱ་ལ༹་ནྡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་ཝཱ་རི་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་སི་བ་ནྡྷ་ཀ་པུ་ཏྟོ གཱ་མ་ཎི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨ་སི་བ་ནྡྷ་ཀ་པུ་ཏྟོ གཱ་མ་ཎི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ན་ནུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, གཱ་མ་ཎི, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཐ ཀི་ཉྩ་ར་ཧི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ནོ ཏ་ཐཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཏེ་ན ཧི, གཱ་མ་ཎི, ཏ་ཉྙེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི. ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ནཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, གཱ་མ་ཎི, ཨི་དྷ་སྶུ [ཨི་དྷ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཏཱི་ཎི ཁེ་ཏྟཱ་ནི – ཨེ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨ་གྒཾ, ཨེ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ, ཨེ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཾ ཧཱི་ནཾ ཛ་ངྒ་ལཾ ཨཱུ་ས་རཾ པཱ་པ་བྷཱུ་མི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, གཱ་མ་ཎི, ཨ་སུ ཀ་སྶ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཀ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ, ཡཾ ཝཱ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨ་གྒཾ, ཡཾ ཝཱ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ, ཡཾ ཝཱ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཧཱི་ནཾ ཛ་ངྒ་ལཾ ཨཱུ་ས་རཾ པཱ་པ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་སུ, བྷ་ནྟེ, ཀ་སྶ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨ་གྒཾ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཧཱི་ནཾ ཛ་ངྒ་ལཾ ཨཱུ་ས་རཾ པཱ་པ་བྷཱུ་མི ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ་པི, ནོ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ནྟ་མ་སོ གོ་བྷ་ཏྟ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨ་གྒཾ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ. ཏེ་སཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨེ་ཏེ ཧི, གཱ་མ་ཎི, མཾ་དཱི་པཱ མཾ་ལེ་ཎཱ མཾ་ཏཱ་ཎཱ མཾ་ས་ར་ཎཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ. ཏེ་སཾ པཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨེ་ཏེ ཧི, གཱ་མ་ཎི, མཾ་དཱི་པཱ མཾ་ལེ་ཎཱ མཾ་ཏཱ་ཎཱ མཾ་ས་ར་ཎཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡཾ ཨ་དུཾ ཁེ་ཏྟཾ ཧཱི་ནཾ ཛ་ངྒ་ལཾ ཨཱུ་ས་རཾ པཱ་པ་བྷཱུ་མི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཏེ་སཾ པཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ པ་ད་མྤི ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ ཏཾ ནེ་སཾ ཨ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, པུ་རི་ས་སྶ ཏ་ཡོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀཱ – ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཨ་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱ་རཱི, ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི, ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཚི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, གཱ་མ་ཎི, ཨ་སུ པུ་རི་སོ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཀ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཡོ ཝཱ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཨ་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱ་རཱི, ཡོ ཝཱ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི, ཡོ ཝཱ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཚི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་སུ, བྷ་ནྟེ, པུ་རི་སོ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཨ་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱ་རཱི ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཚི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ་པི, ནོ་པི ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ཎྜ་དྷོ་ཝ་ན་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཨ་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱ་རཱི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ. ཏེ་སཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨེ་ཏེ ཧི, གཱ་མ་ཎི, མཾ་དཱི་པཱ མཾ་ལེ་ཎཱ མཾ་ཏཱ་ཎཱ མཾ་ས་ར་ཎཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཨ་ཙྪི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ. ཏེ་སཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨེ་ཏེ ཧི, གཱ་མ་ཎི, མཾ་དཱི་པཱ མཾ་ལེ་ཎཱ མཾ་ཏཱ་ཎཱ མཾ་ས་ར་ཎཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, གཱ་མ་ཎི, ཡོ སོ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ ཚི་དྡོ ཧཱ་རཱི པ་རི་ཧཱ་རཱི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཏེ་སཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི – ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ པ་ད་མྤི ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ནེ་སཾ ཨ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་སི་བ་ནྡྷ་ཀ་པུ་ཏྟོ གཱ་མ་ཎི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ…པེ… ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི. ས་ཏྟ་མཾ.