༩. ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ཀཱུ་ཊ་སུ་ཏྟཾ
༢༢༣. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སྶ ཡཱ ཀཱ་ཙི གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ས་བྦཱ ཏཱ ཀཱུ་ཊ་ངྒ་མཱ ཀཱུ་ཊ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ ཀཱུ་ཊ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ ས་བྦཱ ཏཱ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་བྦེ ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ, ས་བྦེ ཏེ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ན་ཁ་སི་ཁ་སུ་ཏྟཾ
༢༢༤. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ཏྟཾ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ བ་ཧུ་ཏ་རཾ, ཡོ ཝཱ་ཡཾ [ཡོ ཙཱ་ཡཾ (བ་ཧཱུ་སུ)] མ་ཡཱ པ་རི་ཏྟོ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཨ་ཡཾ ཝཱ [ཡཱ ཙཱ་ཡཾ (སྱཱ. ཀ.)] མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་རི་ཏྟོ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ. ས་ངྑ་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ནི་དྷི་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་རི་ཏྟོ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པྤ་ཀཱ ཏེ ས་ཏྟཱ ཡེ མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཡ་ནྟི; ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ས་ཏྟཱ ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏྲ མ་ནུ་སྶེ་ཧི པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཡ་ནྟི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཀུ་ལ་སུ་ཏྟཾ
༢༢༥. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཀུ་ལཱ་ནི བ་ཧུ་ཏྠི་ཀཱ་ནི ཨ་པྤ་པུ་རི་སཱ་ནི ཏཱ་ནི སུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཙོ་རེ་ཧི ཀུ་མྦྷ་ཏྠེ་ན་ཀེ་ཧི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ སོ སུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཀུ་ལཱ་ནི ཨ་པྤི་ཏྠི་ཀཱ་ནི བ་ཧུ་པུ་རི་སཱ་ནི ཏཱ་ནི དུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཙོ་རེ་ཧི ཀུ་མྦྷ་ཏྠེ་ན་ཀེ་ཧི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ སོ དུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘མེ་ཏྟཱ ནོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨོ་ཀྑཱ་སུ་ཏྟཾ
༢༢༦. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ཨོ་ཀྑཱ་ས་ཏཾ དཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ, ཡོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཨོ་ཀྑཱ་ས་ཏཾ དཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ, ཡོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཨོ་ཀྑཱ་ས་ཏཾ དཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ, ཡོ ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ག་དྡུ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མྤི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཡྻ, ཡོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ག་དྡུ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མྤི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཡྻ, ཡོ ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ག་དྡུ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མྤི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཡྻ, ཨི་དཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘མེ་ཏྟཱ ནོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ས་ཏྟི་སུ་ཏྟཾ
༢༢༧. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟི ཏི་ཎྷ་ཕ་ལཱ. ཨ་ཐ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་ཏྟིཾ ཏི་ཎྷ་ཕ་ལཾ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་ལེ་ཎི་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཀོ་ཊྚི་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཝ་ཊྚེ་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་བྦོ ནུ ཁོ སོ པུ་རི་སོ ཨ་མུཾ ས་ཏྟིཾ ཏི་ཎྷ་ཕ་ལཾ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་ལེ་ཎེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཀོ་ཊྚེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཝ་ཊྚེ་ཏུ’’ནྟི? ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ’’? ‘‘ཨ་སུ ཧི, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྟི ཏི་ཎྷ་ཕ་ལཱ ན སུ་ཀ་རཱ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་ལེ་ཎེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཀོ་ཊྚེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཝ་ཊྚེ་ཏུཾ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ པ་ན སོ པུ་རི་སོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ, ཏ་སྶ ཙེ ཨ་མ་ནུ་སྶོ ཙི་ཏྟཾ ཁི་པི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ; ཨ་ཐ ཁོ སྭེ་ཝ ཨ་མ་ནུ་སྶོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘མེ་ཏྟཱ ནོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་སུ་ཏྟཾ
༢༢༨. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཋི་ཏཱ ཨ་སྶུ. ཨ་ཐ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧཾ ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ནཾ སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཀ་ཎྜེ ཁི་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘ཛ་ཝ་ནོ པུ་རི་སོ པ་ར་མེ་ན ཛ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’ཏི ཨ་ལཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི?
‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཙེ་པི, བྷ་ནྟེ, ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨ་སྶ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་སྶ སུ་སི་ཀྑི་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ན་སྶ ཀ་ཎྜཾ ཁི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻ – ‘ཛ་ཝ་ནོ པུ་རི་སོ པ་ར་མེ་ན ཛ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’ཏི ཨ་ལཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ཡ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ནཾ སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ་ན’’ནྟི?
‘‘ཡ་ཐཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ ཡ་ཐཱ ཙ ཡཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ དྷཱ་ཝ་ནྟི ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ( ) [(ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཡཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སུ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ དྷཱ་ཝ་ནྟི, ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཛ་ཝོ,) (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ ཁི་ཡ་ནྟི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཨཱ་ཎི་སུ་ཏྟཾ
༢༢༩. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་སཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ན་ཀོ [ཨཱ་ཎ་ཀོ (སཱི.)] ནཱ་མ མུ་དི་ངྒོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ད་སཱ་ར་ཧཱ ཨཱ་ན་ཀེ གྷ་ཊི་ཏེ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎིཾ ཨོ་ད་ཧིཾ་སུ. ཨ་ཧུ ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡོ ཡཾ ཨཱ་ན་ཀ་སྶ མུ་དི་ངྒ་སྶ པོ་རཱ་ཎཾ པོ་ཀྑ་ར་ཕ་ལ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨཱ་ཎི་ས་ངྒྷཱ་ཊོ་ཝ ཨ་ཝ་སི་སྶི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ཡེ ཏེ སུ་ཏྟ་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་སི་ཏཱ ག་མྦྷཱི་རཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ་སུ ན སུ་སྶཱུ་སི་སྶ་ནྟི ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་སྶ་ནྟི ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སྶ་ནྟི ན ཙ ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི’’.
‘‘ཡེ པ་ན ཏེ སུ་ཏྟ་ནྟཱ ཀ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཀཱ་ཝེ་ཡྻཱ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་རཱ ཙི་ཏྟ་བྱ་ཉྫ་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ་སུ སུ་སྶཱུ་སི་སྶ་ནྟི, སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སྶ་ནྟི, ཏེ ཙ དྷ་མྨེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཡེ ཏེ སུ་ཏྟ་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་སི་ཏཱ ག་མྦྷཱི་རཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ་སུ སུ་སྶཱུ་སི་སྶཱ་མ, སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་སྶཱ་མ, ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མ, ཏེ ཙ དྷ་མྨེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀ་ལི་ངྒ་ར་སུ་ཏྟཾ
༢༣༠. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་དྷཱ་ནཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ལི་ཙྪ་ཝཱི ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཨུ་པཱ་ས་ན་སྨིཾ. ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ན ལ་བྷ་ཏི ཨོ་ཏཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ལི་ཙྪ་ཝཱི སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ [སུ་ཀུ་མཱ་ལཱ (སཱི.), སུ་ཁུ་མཱ (ཀ.)] མུ་དུ་ཏ་ལུ་ན་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ [མུ་དུ་ཏ་ལཱ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཏེ མུ་དུ་ཀཱ་སུ སེ་ཡྻཱ་སུ ཏཱུ་ལ་བི་མྦོ་ཧ་ནཱ་སུ [ཏཱུ་ལ་བི་མྦོ་ཧ་ནཱ་སུ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཏཱུ་ལ་བི་མྦོ་ཧ་ནཱ་དཱི་སུ (སཱི.), ཏཱུ་ལ་བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་དཱི་སུ (ཀ.)] ཡཱ་ཝ་སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནཱ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤི་སྶ་ནྟི. ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ལ་ཙྪ་ཏི ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
‘‘ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་དྷཱ་ནཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ. ཏེ་སཾ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ན ལ་བྷ་ཏི ཨོ་ཏཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ སུ་ཁུ་མཱ མུ་དུ་ཏ་ལུ་ན་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ. ཏེ མུ་དུ་ཀཱ་སུ སེ་ཡྻཱ་སུ ཏཱུ་ལ་བི་མྦོ་ཧ་ནཱ་སུ ཡཱ་ཝ་སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནཱ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤི་སྶ་ནྟི. ཏེ་སཾ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ལ་ཙྪ་ཏི ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་དྷཱ་ནཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ པ་དྷཱ་ན་སྨི’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ནཱ་ག་སུ་ཏྟཾ
༢༣༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ན་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ ཧི ནཱ་མ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ [ཀི་མ་ངྒ (སཱི.)] པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི?
ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ན་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ཨི་མེ ཧི ནཱ་མ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ནཱ་ཧ’’’ནྟི.
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ མ་ཧཱ་ས་ར་སཱི. ཏཾ ནཱ་གཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏེ ཏཾ ས་ར་སིཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ཎྜཱ་ཡ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཾ ཨ་བྦུ་ཧེ་ཏྭཱ [ཨ་བྦྷཱུ་ཧེ་ཏྭཱ (ཀ.), ཨ་བྦཱ་ཧི་ཏྭཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༧༨)] སུ་ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་དྡ་མཾ ས་ངྑཱ་དི་ཏྭཱ [ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ (པཱི. ཀ.)] ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི བ་ལཱ་ཡ ཙ, ན ཙ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་ནྟི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཏ་རུ་ཎཱ བྷི་ངྐ་ཙྪཱ་པཱ ཏཾ ས་ར་སིཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ཎྜཱ་ཡ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཾ ཨ་བྦུ་ཧེ་ཏྭཱ ན སུ་ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ས་ཀ་དྡ་མཾ ཨ་ས་ངྑཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ནེ་ཝ ཝ་ཎྞཱ་ཡ ཧོ་ཏི ན བ་ལཱ་ཡ. ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་ནྟི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཏེ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཏེ་སཾ གི་ཧཱི པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ ཏཾ ལཱ་བྷཾ ཨ་ག་དྷི་ཏཱ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣཱ [ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ (ས་བྦ་ཏྠ) མ. ནི. ༡ པཱ་ས་རཱ་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ] ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི བ་ལཱ་ཡ ཙ, ན ཙ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་ནྟི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ན་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཏེ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཏེ་སཾ གི་ཧཱི པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ ཏཾ ལཱ་བྷཾ ག་དྷི་ཏཱ མུ་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣཱ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ནེ་ཝ ཝ་ཎྞཱ་ཡ ཧོ་ཏི ན བ་ལཱ་ཡ, ཏེ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་ནྟི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་ག་དྷི་ཏཱ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ ཏཾ ལཱ་བྷཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. བི་ལཱ༹་ར་སུ་ཏྟཾ
༢༣༢. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ན ཝི་ར་མ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ན ཝི་ར་མ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བི་ལཱ༹་རོ ས་ནྡྷི་ས་མ་ལ་ས་ངྐ་ཊཱི་རེ ཋི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི མུ་དུ་མཱུ་སིཾ མ་གྒ་ཡ་མཱ་ནོ – ‘ཡ་དཱ་ཡཾ མུ་དུ་མཱུ་སི གོ་ཙ་རཱ་ཡ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མུ་དུ་མཱུ་སི གོ་ཙ་རཱ་ཡ པ་ཀྐཱ་མི. ཏ་མེ་ནཾ བི་ལཱ༹་རོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ ས་ངྑཱ་དི་ཏྭཱ [ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ (པཱི. ཀ.), མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ (སྱཱ. ཀཾ.), ཨ་སཾ་ཁཱ་དི་ཏྭཱ (ཀ་ཏྠ་ཙི)] ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི. ཏ་སྶ སོ མུ་དུ་མཱུ་སི ཨ་ནྟ་མྤི ཁཱ་དི, ཨ་ནྟ་གུ་ཎ་མྤི ཁཱ་དི. སོ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎ་མྤི ནི་ག་ཙྪི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི དུ་ཀྑཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཨ་ནུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ, ཨ་སཾ་ཝུ་ཏེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི. སོ ཏ་ཏྠ པ་སྶ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ དུ་པྤཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ. ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ དི་སྭཱ དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ དུ་པྤཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ རཱ་གོ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏི. སོ རཱ་གཱ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་ཏི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ. མ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཡོ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ ཡ་དི་དཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན ར་ཀྑི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ར་ཀྑི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ, སཾ་ཝུ་ཏེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ད་ས་མཾ.
༡༡. སི་ངྒཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༣. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘ཨ་སྶུ་ཏྠ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡཾ ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལ་སྶ ཝ་སྶ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལོ ཨུ་ཀྐ་ཎྜ་ཀེ་ན ནཱ་མ རོ་ག་ཛཱ་ཏེ་ན ཕུ་ཊྛོ. སོ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨི་ཙྪ་ཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ག་ཙྪ་ཏི; ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི; ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་ད་ཏི; ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་པ་ཛྫ་ཏི; སཱི་ཏ་ཀོ་པི ནཾ ཝཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་ཡ་ཏི. སཱ་དྷུ ཁྭ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་པ་ཊི་ཉྙོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡེ་ཐ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.
༡༢. དུ་ཏི་ཡ་སི་ངྒཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༤. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ‘‘ཨ་སྶུ་ཏྠ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡཾ ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལ་སྶ ཝ་སྶ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘སི་ཡཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨིཾ ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལེ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ཏཱ, ན ཏྭེ་ཝ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་པ་ཊི་ཉྙེ སི་ཡཱ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ནོ; ན ཙ ནོ [ན ཙ ནོ་ཏི ཨི་དཾ སཱི. པཱི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི] ཨ་མྷེ་སུ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཀ་ཏཾ ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’ཏི [མཱ ན་སྶི་སྶ་ཏཱི་ཏི (སཱི. པཱི.), ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)]. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. དྭཱ་ད་ས་མཾ.
ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟཾ.