༡༠. བྷི་ཀྑུ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ཀོ་ལི་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༥. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏ་ཏྲ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ.
ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཏ་མོ ནུ ཁོ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’ཏི? ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’ཏི. སོ ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རིཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི’’.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ མཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘མོ་གྒ་ལླཱ་ན, མོ་གྒ་ལླཱ་ན, མཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་རི་ཡཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཾ པ་མཱ་དོ, ཨ་རི་ཡེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཧི, ཨ་རི་ཡེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧི, ཨ་རི་ཡེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་ཧཱ’ཏི. སོ ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རཱ་མི. ཡ་ཉྷི ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ མ་ཧཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟོ’ཏི, མ་མཾ ཏཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ མ་ཧཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟོ’’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨུ་པ་ཏི་སྶ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༦. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཏྲ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏཾ ཀི་ཉྩི ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་སྶ མེ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’ཏི? ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ན་ཏྠི ཁོ ཏཾ ཀི་ཉྩི ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་སྶ མེ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ཏྠུ་པི ཁོ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ནུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི? ‘‘ས་ཏྠུ་པི ཁོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ནུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨ་པི ཙ མེ ཨེ་ཝ་མ་སྶ – ‘མ་ཧེ་ས་ཀྑོ ཝ་ཏ, བྷོ, ས་ཏྠཱ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ས་ཙེ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཙི་རཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་མ་མ་ངྐཱ་ར་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ སུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྠུ་པི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ནུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. གྷ་ཊ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༧. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི ཁོ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ མོ་གྒ་ལླཱ་ན, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི; པ་རི་སུ་དྡྷོ མུ་ཁ་ཝ་ཎྞོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏོ ས་ནྟེ་ན ནཱུ་ནཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ན ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སིཾ. ཨ་པི ཙ, མེ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཁོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་དྡྷིཾ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘དཱུ་རེ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི? ‘‘ན ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ; ན་པི མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་པི ཙ, མེ ཡཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི དི་བྦཱ ཙ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི དི་བྦཱ ཙ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’’ཏི?
‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏཱི’ཏི? ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, མཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨི་དྷ, མོ་གྒ་ལླཱ་ན, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཝི་ཧ་ར་ཏི – ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ ཨ་ཊྛཱི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ, ས་རཱི་རེ ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཾ, ཡཾ ཏཾ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན པུ་རི་ས་ཝཱི་རི་ཡེ་ན པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ ན ཏཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, མོ་གྒ་ལླཱ་ན, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’’ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཧི་མ་ཝ་ཏོ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་ཏྟཱ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཱ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ མ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཀ་པྤཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ལོ་ཎ་གྷ་ཊཱ་ཡ པ་རི་ཏྟཱ ལོ་ཎ་ས་ཀྑ་རཱ་ཡ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ མ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཐོ་མི་ཏོ ཝ་ཎྞི་ཏོ པ་ས་ཏྠོ –
‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ, སཱི་ལེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ན ཙ;
ཡོ་པི པཱ་ར་ངྒ་ཏོ བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཏཱ་ཝ་པ་ར་མོ སི་ཡཱ’’ཏི.
ཨི་ཏི་ཧ ཏེ ཨུ་བྷོ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ལ་པི་ཏཾ ས་མ་ནུ་མོ་དིཾ་སཱུ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ན་ཝ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༨. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ན་ཝོ བྷི་ཀྑུ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྐ་སཱ་ཡ་ཏི, ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡེ. ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ན་ཝོ བྷི་ཀྑུ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྐ་སཱ་ཡ་ཏི, ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡེ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧི ‘ས་ཏྠཱ ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏཱི’’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ན སོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྐ་སཱ་ཡ་སི, ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་སི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡེ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘མཱ ཁོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྠ. ཨེ་སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ན་ཡི་དཾ སི་ཐི་ལ་མཱ་ར་བྦྷ, ན་ཡི་དཾ ཨ་པྤེ་ན ཐཱ་མ་སཱ;
ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ, ས་བྦ་དུ་ཀྑ་པྤ་མོ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ད་ཧ་རོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡ་མུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ;
དྷཱ་རེ་ཏི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ཛེ་ཏྭཱ མཱ་རཾ ས་ཝཱ་ཧི་ནི’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ;
༥. སུ་ཛཱ་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༢༣༩. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་ཛཱ་ཏོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སུ་ཛཱ་ཏཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ. དི་སྭཱ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ སོ་བྷ་ཏི – ཡ་ཉྩ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ –
‘‘སོ་བྷ་ཏི ཝ་ཏཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ, ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་བྦུ་ཏོ;
དྷཱ་རེ་ཏི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ཛེ་ཏྭཱ མཱ་རཾ ས་ཝཱ་ཧི་ནི’’ནྟི. པ་ཉྩ་མཾ;
༦. ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༠. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ. དི་སྭཱ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དུ་བྦ་ཎྞཾ དུ་དྡ་སི་ཀཾ ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ན ཙ སཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པཱ ཡཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦཱ. ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ –
‘‘ཧཾ་སཱ ཀོ་ཉྩཱ མ་ཡཱུ་རཱ ཙ, ཧ་ཏྠ་ཡོ པ་ས་དཱ མི་གཱ;
ས་བྦེ སཱི་ཧ་སྶ བྷཱ་ཡ་ནྟི, ན་ཏྠི ཀཱ་ཡ་སྨིཾ ཏུ་ལྱ་ཏཱ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ད་ཧ་རོ ཙེ་པི པ་ཉྙ་ཝཱ;
སོ ཧི ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ ཧོ་ཏི, ནེ་ཝ བཱ་ལོ ས་རཱི་ར་ཝཱ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ;
༧. ཝི་སཱ་ཁ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་སཱ་ཁོ པ་ཉྩཱ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡ.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ནི་ས་ཛྫ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, ཝི་སཱ་ཁོ པ་ཉྩཱ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཝི་སཱ་ཁཾ པ་ཉྩཱ་ལ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, ཝི་སཱ་ཁ, སཱ་དྷུ ཁོ ཏྭཾ, ཝི་སཱ་ཁ, བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་སི…པེ… ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ནཱ་བྷཱ་ས་མཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟི, མི་སྶཾ བཱ་ལེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏཾ;
བྷཱ་ས་མཱ་ན་ཉྩ ཛཱ་ན་ནྟི, དེ་སེ་ནྟཾ ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ.
‘‘བྷཱ་ས་ཡེ ཛོ་ཏ་ཡེ དྷ་མྨཾ, པ་གྒ་ཎྷེ ཨི་སི་ནཾ དྷ་ཛཾ;
སུ་བྷཱ་སི་ཏ་དྷ་ཛཱ ཨི་ས་ཡོ, དྷ་མྨོ ཧི ཨི་སི་ནཾ དྷ་ཛོ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ;
༨. ན་ནྡ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༢. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་པ་ཙྩཱ་ཀོ་ཊི་ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨ་ཉྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཙྪཾ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ན ཁོ ཏེ ཏཾ, ན་ནྡ, པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, ཡཾ ཏྭཾ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་པ་ཙྩཱ་ཀོ་ཊི་ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པཱ་རུ་པེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཀྑཱི་ནི ཙ ཨ་ཉྫེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཙྪ་ཉྩ པ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཨེ་ཏཾ ཁོ ཏེ, ན་ནྡ, པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, ཡཾ ཏྭཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཙ ཨ་སྶ་སི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ཙ པཾ་སུ་ཀུ་ལི་ཀོ ཙ ཀཱ་མེ་སུ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ –
‘‘ཀ་དཱ་ཧཾ ན་ནྡཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཨཱ་ར་ཉྙཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཾ;
ཨ་ཉྙཱ་ཏུ་ཉྪེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟཾ, ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ན’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ཙ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཙ ཀཱ་མེ་སུ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཏི་སྶ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༣. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཏི་སྶོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཏུ་ཙྪཱ་པུ་ཏྟོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཨ་སྶཱུ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཏི་སྶཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏྭཾ, ཏི་སྶ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཨ་སྶཱུ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི? ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན མཾ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་ནྟཱ ཝཱ་ཙཱ་ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀེ་ན [ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀེ་ན (ཀ.)] ས་ཉྫ་མྦྷ་རི་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི [ས་ཉྫ་བྦྷ་རི་མ་ཀཾ་སཱུ་ཏི (?)]. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧི པ་ན ཏྭཾ, ཏི་སྶ, ཝ་ཏྟཱ ནོ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ; ན ཁོ ཏེ ཏཾ, ཏི་སྶ, པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, ཡཾ ཏྭཾ ཝ་ཏྟཱ ནོ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ. ཨེ་ཏཾ ཁོ ཏེ, ཏི་སྶ, པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ – ‘ཡཾ ཏྭཾ ཝ་ཏྟཱ ཙ ཨ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ ཙཱ’’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ཀིཾ ནུ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སི མཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི, ཨ་ཀྐོ་དྷོ ཏི་སྶ ཏེ ཝ་རཾ;
ཀོ་དྷ་མཱ་ན་མ་ཀྑ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་ཉྷི, ཏི་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ན་ཝ་མཾ;
༡༠. ཐེ་ར་ནཱ་མ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཐེ་ར་ནཱ་མ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. སོ ཨེ་ཀོ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི ཨེ་ཀོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ཨེ་ཀོ ར་ཧོ ནི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཀོ ཙ་ངྐ་མཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཐེ་ར་ནཱ་མ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཐེ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧི – ‘ས་ཏྠཱ ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཐེ་ར, ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏཱི’’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཐེ་རོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཐེ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཐེ་ར, ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཐེ་རོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཐེ་རཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, ཐེ་ར, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ན ཏྭཾ, ཐེ་ར, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི? ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀོ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སཱ་མི ཨེ་ཀོ པ་ཊི་ཀྐ་མཱ་མི ཨེ་ཀོ ར་ཧོ ནི་སཱི་དཱ་མི ཨེ་ཀོ ཙ་ངྐ་མཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མི. ཨེ་ཝཾ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཏྠེ་སོ, ཐེ་ར, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ནེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་དཱ་མི. ཨ་པི ཙ, ཐེ་ར, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི ཏཾ སུ་ཎཱ་ཧི, སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧི; བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ…པེ…. ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, ཐེ་ར, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ, ཐེ་ར, ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཏཾ པ་ཧཱི་ནཾ, ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཏཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཾ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་ནཱི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, ཐེ་ར, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ས་བྦཱ་བྷི་བྷུཾ ས་བྦ་ཝི་དུཾ སུ་མེ་དྷཾ,
ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནཱུ་པ་ལི་ཏྟཾ;
ས་བྦ་ཉྫ་ཧཾ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟཾ,
ཏ་མ་ཧཾ ན་རཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི. ད་ས་མཾ;
༡༡. མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་སུ་ཏྟཾ
༢༤༥. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ. དི་སྭཱ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀཾ ཏ་ནུ་ཀཾ ཏུ་ངྒ་ནཱ་སི་ཀ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ན ཙ སཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པཱ ཡཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦཱ. ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཊྛོ ཛ་ནེ་ཏ་སྨིཾ, ཡེ གོ་ཏྟ་པ་ཊི་སཱ་རི་ནོ;
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, སོ སེ་ཊྛོ དེ་ཝ་མཱ་ནུ་སེ.
‘‘དི་ཝཱ ཏ་པ་ཏི ཨཱ་དི་ཙྩོ, ར་ཏྟི་མཱ་བྷཱ་ཏི ཙ་ནྡི་མཱ;
ས་ནྣ་དྡྷོ ཁ་ཏྟི་ཡོ ཏ་པ་ཏི, ཛྷཱ་ཡཱི ཏ་པ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ;
ཨ་ཐ ས་བྦ་མ་ཧོ་ར་ཏྟིཾ [ཨ་ཐ ས་བྦ་མ་ཧོ་ར་ཏྟཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)], བུ་དྡྷོ ཏ་པ་ཏི ཏེ་ཛ་སཱ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ;
༡༢. ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༢༤༦. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ. དི་སྭཱ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཀ་པྤི་ན་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཏེ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ. ན ཙ སཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པཱ, ཡཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦཱ. ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ས་ཧཱ་ཡཱ ཝ་ཏི་མེ བྷི་ཀྑཱུ, ཙི་ར་ར་ཏྟཾ ས་མེ་ཏི་ཀཱ;
ས་མེ་ཏི ནེ་སཾ ས་དྡྷ་མྨོ, དྷ་མྨེ བུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ.
‘‘སུ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཀ་པྤི་ནེ་ན, དྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ;
དྷཱ་རེ་ནྟི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ཛེ་ཏྭཱ མཱ་རཾ ས་ཝཱ་ཧི་ནི’’ནྟི. དྭཱ་ད་ས་མཾ;
བྷི་ཀྑུ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟཾ.