༡. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་གྒོ
༡. དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི་སུ་ཏྟཾ
༡༨༧. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི [དྷཱ་ན་ཉྫཱ་ནཱི (པཱི. སཱི. ཨ་ཊྛ.)] ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ ཧོ་ཏི བུ་དྡྷེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ ས་ངྒྷེ ཙ. ཨ་ཐ ཁོ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱི ཨུ་པ་ཀྑ་ལི་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི –
‘‘ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ;
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ;
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནིཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ས་ལཱི ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྶ མུ་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏྱཱ་ཧཾ, ཝ་ས་ལི, ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ན ཁྭཱ་ཧཾ ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ, ཡོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཡྻ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ཨ་པི ཙ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ག་ཙྪ, ག་ནྟྭཱ ཝི་ཛཱ་ནི་སྶ་སཱི’’ཏི [ག་ནྟྭཱ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་སཱི་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)].
ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཀིཾ་སུ ཚེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཀིཾ་སུ ཚེ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི;
ཀི་སྶ་སྶུ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ, ཝ་དྷཾ རོ་ཙེ་སི གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.
‘‘ཀོ་དྷཾ ཚེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཀོ་དྷཾ ཚེ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི;
ཀོ་དྷ་སྶ ཝི་ས་མཱུ་ལ་སྶ, མ་དྷུ་ར་གྒ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ;
ཝ་དྷཾ ཨ་རི་ཡཱ པ་སཾ་ས་ནྟི, ཏ་ཉྷི ཚེ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ! སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷོ གོ་ཏ་མ, ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝཱ མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝཱ ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ – ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟོ རཱུ་པཱ་ནི ད་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷོ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཨེ་སཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི དྷ་མྨ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ. ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཧཾ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ལ་བྷེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི.
ཨ་ལ་ཏྠ ཁོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨ་ལ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ. ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཁོ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ – ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ – བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
༢. ཨ་ཀྐོ་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༨༨. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཨ་སྶོ་སི ཁོ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ས་བྦྷཱ་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པི ནུ ཁོ ཏེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏི་ཐི་ཡོ [ཨ་ཏི་ཐ་ཡོ (?)]’’ཏི? ‘‘ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏི་ཐི་ཡོ’’ཏི. ‘‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པི ནུ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤ་དེ་སི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ’’’ཏི? ‘‘‘ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ ནེ་སཱ་ཧཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་ནུ་པྤ་དེ་མི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ’’’ཏི. ‘‘‘ས་ཙེ ཁོ པ་ན ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ཀ་སྶ ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’’ཏི? ‘‘‘ས་ཙེ ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡཾ ཏྭཾ ཨ་མྷེ ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ནྟེ ཨ་ཀྐོ་ས་སི, ཨ་རོ་སེ་ནྟེ རོ་སེ་སི, ཨ་བྷ་ཎྜ་ནྟེ བྷ་ཎྜ་སི, ཏཾ ཏེ མ་ཡཾ ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མ. ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧོ་ཏི; ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧོ་ཏི’’.
‘‘ཡོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ཏི, རོ་སེ་ནྟཾ པ་ཊི་རོ་སེ་ཏི, བྷ་ཎྜ་ནྟཾ པ་ཊི་བྷ་ཎྜ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་མྦྷུ་ཉྫ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི. ཏེ མ་ཡཾ ཏ་ཡཱ ནེ་ཝ ས་མྦྷུ་ཉྫཱ་མ ན ཝཱི་ཏི་ཧ་རཱ་མ. ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧོ་ཏི; ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཾ ཁོ གོ་ཏ་མཾ ས་རཱ་ཛི་ཀཱ པ་རི་སཱ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨ་ར་ཧཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི. ཨ་ཐ ཙ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་སྶ ཀུ་ཏོ ཀོ་དྷོ, ད་ནྟ་སྶ ས་མ་ཛཱི་ཝི་ནོ;
ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ, ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ.
‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོ, ཡོ ཀུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཀུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ, ས་ངྒཱ་མཾ ཛེ་ཏི དུ་ཛྫ་ཡཾ.
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ;
པ་རཾ ས་ངྐུ་པི་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ, ཡོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི.
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ;
ཛ་ནཱ མ་ཉྙ་ནྟི བཱ་ལོ་ཏི, ཡེ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨེ་སཱ་ཧཾ བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི དྷ་མྨ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ. ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ལ་བྷེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི.
ཨ་ལ་ཏྠ ཁོ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨ་ལ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ. ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཁོ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ – ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ – བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
༣. ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༨༩. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཨ་སྶོ་སི ཁོ ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀི་ར ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ས་བྦྷཱ་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཛི་ཏོ་སི, ས་མ་ཎ, ཛི་ཏོ་སི, ས་མ་ཎཱ’’ཏི.
‘‘ཛ་ཡཾ ཝེ མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལོ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཕ་རུ་སཾ བྷ་ཎཾ;
ཛ་ཡ་ཉྩེ་ཝ་སྶ ཏཾ ཧོ་ཏི, ཡཱ ཏི་ཏི་ཀྑཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ.
‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོ, ཡོ ཀུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཀུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ, ས་ངྒཱ་མཾ ཛེ་ཏི དུ་ཛྫ་ཡཾ.
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ;
པ་རཾ ས་ངྐུ་པི་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ, ཡོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི.
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ;
ཛ་ནཱ མ་ཉྙ་ནྟི བཱ་ལོ་ཏི, ཡེ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༤. བི་ལ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༠. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཨ་སྶོ་སི ཁོ བི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བི་ལ་ངྒི་ཀ་སྶ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ བི་ལ་ངྒི་ཀཾ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཡོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶ ན་ར་སྶ དུ་སྶ་ཏི,
སུ་དྡྷ་སྶ པོ་ས་སྶ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སྶ;
ཏ་མེ་ཝ བཱ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏི པཱ་པཾ,
སུ་ཁུ་མོ ར་ཛོ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཾ་ཝ ཁི་ཏྟོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཝི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༥. ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༡. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཧིཾ་ས་ཀཱ་ཧཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་ཧིཾ་ས་ཀཱ་ཧཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཾ ཏ་ཐཱ ཙ་སྶ, སི་ཡཱ ཁོ ཏྭཾ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ;
ཡོ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ ཙ ན ཧིཾ་ས་ཏི;
ས ཝེ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཡོ པ་རཾ ན ཝི་ཧིཾ་ས་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༦. ཛ་ཊཱ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༢. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ བ་ཧི་ཛ་ཊཱ, ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏཱ པ་ཛཱ;
ཏཾ ཏཾ གོ་ཏ་མ པུ་ཙྪཱ་མི, ཀོ ཨི་མཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཛ་ཊ’’ནྟི.
‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ, ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡཾ;
ཨཱ་ཏཱ་པཱི ནི་པ་ཀོ བྷི་ཀྑུ, སོ ཨི་མཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཛ་ཊཾ.
‘‘ཡེ་སཾ རཱ་གོ ཙ དོ་སོ ཙ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ཝི་རཱ་ཛི་ཏཱ;
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཏེ་སཾ ཝི་ཛ་ཊི་ཏཱ ཛ་ཊཱ.
‘‘ཡ་ཏྠ ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ, ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
པ་ཊི་གྷཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ ཙ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཚི་ཛྫ་ཏེ ཛ་ཊཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༧. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༣. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ སུ་དྡྷི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ སུ་དྡྷི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ [ནཱ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ (?)] སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཀོ་ཙི, ལོ་ཀེ སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཏ་པོ་ཀ་རཾ;
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, སོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱ’’ཏི.
‘‘བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤཾ, ན ཛ་ཙྩཱ ཧོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ;
ཨ་ནྟོ་ཀ་ས་མྦུ ས་ངྐི་ལི་ཊྛོ, ཀུ་ཧ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏོ.
‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝེ་སྶོ, སུ་དྡོ ཙ་ཎྜཱ་ལ་པུ་ཀྐུ་སོ;
ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ, ནི་ཙྩཾ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མོ;
པ་པྤོ་ཏི པ་ར་མཾ སུ་དྡྷིཾ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, སུ་དྡྷི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༨. ཨ་གྒི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་པྤི་ནཱ པཱ་ཡ་སོ ས་ནྣི་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧི་སྶཱ་མི, ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་པ་དཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཡེ་ན ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཋི་ཏཾ. དི་སྭཱ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ, ཛཱ་ཏི་མཱ སུ་ཏ་ཝཱ བ་ཧཱུ;
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, སོ་མཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ པཱ་ཡ་ས’’ནྟི.
‘‘བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤཾ, ན ཛ་ཙྩཱ ཧོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ;
ཨ་ནྟོ་ཀ་ས་མྦུ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ, ཀུ་ཧ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ.
‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཡོ ཝེ་དཱི, ས་གྒཱ་པཱ་ཡ་ཉྩ པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ཐོ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་སི་ཏོ མུ་ནི.
‘‘ཨེ་ཏཱ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི, ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཧོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ;
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, སོ་མཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ པཱ་ཡ་ས’’ནྟི.
‘‘བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝ’’ནྟི.
‘‘གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻཾ,
ས་མྤ་སྶ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ནེ་ས དྷ་མྨོ;
གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ པ་ནུ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ,
དྷ་མྨེ ས་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཝུ་ཏྟི་རེ་སཱ.
‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཙ ཀེ་ཝ་ལི་ནཾ མ་ཧེ་སིཾ,
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ;
ཨ་ནྣེ་ན པཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶུ,
ཁེ་ཏྟ་ཉྷི ཏཾ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༩. སུ་ནྡ་རི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩༥. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧ་ཏི, ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ས་མ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་སི – ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་ཏཾ ནི་སི་ནྣཾ. དི་སྭཱ་ན ཝཱ་མེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཧ་བྱ་སེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཀ་མ་ཎྜ་ལུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་ད་ས་དྡེ་ན སཱི་སཾ ཝི་ཝ་རི. ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘མུ་ཎྜོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝཾ, མུ་ཎྜ་ཀོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝ’ནྟི ཏ་ཏོ་ཝ པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘མུ་ཎྜཱ་པི ཧི ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྷ་ཝ་ནྟི; ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏིཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཀིཾ་ཛ་ཙྩོ བྷ་ཝ’ནྟི?
‘‘མཱ ཛཱ་ཏིཾ པུ་ཙྪ ཙ་ར་ཎ་ཉྩ པུ་ཙྪ,
ཀ་ཊྛཱ ཧ་ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ;
ནཱི་ཙཱ་ཀུ་ལཱི་ནོ་པི མུ་ནི དྷི་ཏི་མཱ,
ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོ.
‘‘ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོ ད་མ་སཱ ཨུ་པེ་ཏོ,
ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ;
ཡ་ཉྙོ་པ་ནཱི་ཏོ ཏ་མུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཐ,
ཀཱ་ལེ་ན སོ ཛུ་ཧ་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ’’ཏི.
‘‘ཨ་དྡྷཱ སུ་ཡི་ཊྛཾ སུ་ཧུ་ཏཾ མ་མ ཡི་དཾ,
ཡཾ ཏཱ་དི་སཾ ཝེ་ད་གུ་མ་དྡ་སཱ་མི;
ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ན་ཉྷི ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན,
ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོ བྷུ་ཉྫ་ཏི ཧ་བྱ་སེ་ས’’ནྟི.
‘‘བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝ’’ནྟི.
‘‘གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻཾ,
ས་མྤ་སྶ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ནེ་ས དྷ་མྨོ;
གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ པ་ནུ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ,
དྷ་མྨེ ས་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཝུ་ཏྟི་རེ་སཱ.
‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཙ ཀེ་ཝ་ལི་ནཾ མ་ཧེ་སིཾ,
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ;
ཨ་ནྣེ་ན པཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶུ,
ཁེ་ཏྟ་ཉྷི ཏཾ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཐ ཀ་སྶ ཙཱ་ཧཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ ད་མྨཱི’’ཏི? ‘‘ན ཁྭཱ་ཧཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཡ་སྶེ་སོ ཧ་བྱ་སེ་སོ བྷུ་ཏྟོ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝཱ. ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེ ཝཱ ཚ་ཌྜེ་ཧི ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀེ ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ ཨོ་པི་ལཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ ཨོ་པི་ལཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ སོ ཧ་བྱ་སེ་སོ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཙི་ཙྩི་ཊཱ་ཡ་ཏི ཙི་ཊི་ཙི་ཊཱ་ཡ་ཏི ས་ནྡྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི ས་མྤ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ཕཱ་ལོ [ལོ་ཧོ (ཀ.)] དི་ཝ་སཾ་ས་ནྟ་ཏྟོ [དི་ཝ་ས་ས་ནྟ་ཏྟོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཙི་ཙྩི་ཊཱ་ཡ་ཏི ཙི་ཊི་ཙི་ཊཱ་ཡ་ཏི ས་ནྡྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི ས་མྤ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སོ ཧ་བྱ་སེ་སོ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཙི་ཙྩི་ཊཱ་ཡ་ཏི ཙི་ཊི་ཙི་ཊཱ་ཡ་ཏི ས་ནྡྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི ས་མྤ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སཾ་ཝི་གྒོ ལོ་མ་ཧ་ཊྛ་ཛཱ་ཏོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཾ ཁོ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘མཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ དཱ་རུ ས་མཱ་ད་ཧཱ་ནོ,
སུ་དྡྷིཾ ཨ་མ་ཉྙི བ་ཧི་དྡྷཱ ཧི ཨེ་ཏཾ;
ན ཧི ཏེ་ན སུ་དྡྷིཾ ཀུ་ས་ལཱ ཝ་ད་ནྟི,
ཡོ བཱ་ཧི་རེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷི་མི་ཙྪེ.
‘‘ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ དཱ་རུ་དཱ་ཧཾ
ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝུ་ཛྫ་ལ་ཡཱ་མི [ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཛ་ལ་ཡཱ་མི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཛོ་ཏིཾ;
ནི་ཙྩ་གྒི་ནཱི ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟོ,
ཨ་ར་ཧཾ ཨ་ཧཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མི.
‘‘མཱ་ནོ ཧི ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ,
ཀོ་དྷོ དྷུ་མོ བྷ་སྨ་ནི མོ་ས་ཝ་ཛྫཾ;
ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཛཱ ཧ་ད་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཋཱ་ནཾ,
ཨ་ཏྟཱ སུ་ད་ནྟོ པུ་རི་ས་སྶ ཛོ་ཏི.
‘‘དྷ་མྨོ ར་ཧ་དོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ སཱི་ལ་ཏི་ཏྠོ,
ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ ས་བྦྷི ས་ཏཾ པ་ས་ཏྠོ;
ཡ་ཏྠ ཧ་ཝེ ཝེ་ད་གུ་ནོ སི་ནཱ་ཏཱ,
ཨ་ན་ལླ་ག་ཏྟཱ་ཝ [ཨ་ན་ལླཱི་ན་ག་ཏྟཱ་ཝ (སཱི. པཱི. ཀ.)] ཏ་ར་ནྟི པཱ་རཾ.
‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ སཾ་ཡ་མོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ,
མ་ཛ྄ཛྷེ སི་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ བྲ་ཧྨ་པ་ཏྟི;
ས ཏུ་ཛྫུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ན་མོ ཀ་རོ་ཧི,
ཏ་མ་ཧཾ ན་རཾ དྷ་མྨ་སཱ་རཱི་ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.
༡༠. བ་ཧུ་དྷཱི་ཏ་ར་སུ་ཏྟཾ
༡༩༦. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་དྡ་ས བ་ལཱི་བ་དྡཱ ན་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏེ བ་ལཱི་བ་དྡེ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཡེ་ན སོ ཝ་ན་ས་ཎྜོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ནི་སི་ནྣཾ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. དི་སྭཱ་ན ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ན ཧི ནཱུ་ནི་མ་སྶ [ན་ཧ་ནཱུ་ནི་མ་སྶ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] ས་མ་ཎ་སྶ, བ་ལཱི་བ་དྡཱ ཙ་ཏུ་དྡ་ས;
ཨ་ཛྫ་ས་ཊྛིཾ ན དི་སྶ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོ སུ་ཁཱི.
‘‘ན ཧི ནཱུ་ནི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ, ཏི་ལཱ་ཁེ་ཏྟ་སྨི པཱ་པ་ཀཱ;
ཨེ་ཀ་པ་ཎྞཱ དུ་པ་ཎྞཱ [དྭི་པ་ཎྞཱ (སཱི. པཱི.)] ཙ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོ སུ་ཁཱི.
‘‘ན ཧི ནཱུ་ནི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ, ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛ་སྨི མཱུ་སི་ཀཱ;