༤. ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་སུ་ཏྟཾ

༡༨༥. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི ཨ་རུ་ཎ་ཝཱ ནཱ་མ. ར་ཉྙོ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏོ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏིཾ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛ་དྷཱ་ནིཾ [ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏི་ཡཾ ཁོ པ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཾ (པཱི. ཀ.)] སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་སི. སི་ཁི་སྶ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀ་ཡུ་གཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་གྒཾ བྷ་དྡ་ཡུ་གཾ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་བྷུཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘ཨཱ་ཡཱ་མ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ, ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་བྷཱུ བྷི་ཀྑུ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་བྷཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏི་ཡཱ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧེ་སུཾ.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་བྷུཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏཾ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙ བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ་ཡ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ’ཏི. ‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་བྷཱུ བྷི་ཀྑུ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ, བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པ་རི་ས་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ ཙ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་སི ས་མཱ་ད་པེ་སི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་སི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཙ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཁི་ཡྻ་ནྟི [ཁཱི་ཡ་ནྟི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝི་པཱ་ཙེ་ནྟི – ‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ ཝ་ཏ བྷོ, ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ས་ཏྠ་རི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ སཱ་ཝ་ཀོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ཏཱི’’’ཏི!

‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་བྷུཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཁོ ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྲ་ཧྨཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཙ – ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ས་ཏྠ་རི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ སཱ་ཝ་ཀོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ཏཱི་ཏི! ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པ་རི་ས་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ ཙ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཧཱི’ཏི. ‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་བྷཱུ བྷི་ཀྑུ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན་པི ཀཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན་པི ཀཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན་པི ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་རི་མེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན་པི ཨུ་པ་རི་མེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཙ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ – ‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ས་མ་ཎ་སྶ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ’’’ཏི!

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་བྷི་བྷཱུ བྷི་ཀྑུ སི་ཁིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ – པ་ཧོ་མི ཁྭཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ [ས་ཧ་སྶཱི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ས་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུ’ནྟི. ‘ཨེ་ཏ་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱ་ལོ, ཨེ་ཏ་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱ་ལོ; ཡཾ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ས་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻཱ་སཱི’ཏི. ‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་བྷཱུ བྷི་ཀྑུ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ [ཨཱ་ར་བྦྷ་ཐ (ས་བྦ་ཏྠ)] ནི་ཀྐ་མ་ཐ [ནི་ཀྑ་མ་ཐ (སཱི. པཱི.)], ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;

དྷུ་ནཱ་ཐ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ.

‘‘ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་སྶ་ཏི;

པ་ཧཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་བྷཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པ་རི་ས་ཉྩ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ ཙ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ…པེ… ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏི་ཡཱ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཱ པཱ་ཏུ་ར་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཁཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘ཨ་སྶུ་ཏྠ ནོ, ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶཱ’ཏི? ‘ཨ་སྶུ་མྷ ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶཱ’ཏི. ‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ན ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶཱ’’’ཏི? ཨེ་ཝཾ ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སྶུ་མྷ ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ –

‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐ, ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;

དྷུ་ནཱ་ཐ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ.

‘‘ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་སྶ་ཏི;

པ་ཧཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སྶུ་མྷ ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶཱ’ཏི. ‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ; སཱ་དྷུ ཁོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ! ཨ་སྶུ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶཱ’’’ཏི.

ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡུ་ནྟི.