༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ

༡. ས་ཏྟ་ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༢. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི པུ་བྦཱ་རཱ་མེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.

ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ཏྟ ཙ ཛ་ཊི་ལཱ ས་ཏྟ ཙ ནི་ག་ཎྛཱ ས་ཏྟ ཙ ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ ས་ཏྟ ཙ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ ས་ཏྟ ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪ་ན་ཁ་ལོ་མཱ ཁཱ་རི་ཝི་ཝི་དྷ་མཱ་དཱ་ཡ [ཁཱ་རི་ཝི་དྷཾ ཨཱ་དཱ་ཡ (པཱི.) དཱི. ནི. ༡.༢༨༠ ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ] བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་ཧ་ནྟྭཱ ཡེ་ན ཏེ ས་ཏྟ ཙ ཛ་ཊི་ལཱ ས་ཏྟ ཙ ནི་ག་ཎྛཱ ས་ཏྟ ཙ ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ ས་ཏྟ ཙ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ ས་ཏྟ ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ནཱ་མཾ སཱ་ཝེ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ…པེ… རཱ་ཛཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ ཛ་ཊི་ལེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ ནི་ག་ཎྛེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ ཨ་ཙེ་ལ་ཀེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་སུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཡེ ཏེ, བྷ་ནྟེ, ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཏེ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ’’ཏི.

‘‘དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཁོ ཨེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ གི་ཧི་ནཱ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནཱ པུ་ཏྟ་ས་མྦཱ་དྷ་ས་ཡ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ནྟེ་ན མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན – ‘ཨི་མེ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཨི་མེ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ’’’ཏི.

‘‘སཾ་ཝཱ་སེ་ན ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སོ་ཙེ་ཡྻཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཙ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡ, ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི.

‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཁོ ཨེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ གི་ཧི་ནཱ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནཱ པུ་ཏྟ་ས་མྦཱ་དྷ་ས་ཡ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ནྟེ་ན མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན – ཨི་མེ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཨི་མེ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ’ཏི. སཾ་ཝཱ་སེ་ན ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སོ་ཙེ་ཡྻཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཙ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ན. སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རཾ; མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ, ནོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱ; པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ, ནོ དུ་པྤ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི.

‘‘ཨེ་ཏེ, བྷ་ནྟེ, མ་མ པུ་རི་སཱ ཙ་རཱ ཨོ་ཙ་ར་ཀཱ ཛ་ན་པ་དཾ ཨོ་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཙི་ཎྞཾ ཨ་ཧཾ པ་ཙྪཱ ཨོ་སཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མི [ཨོ་ཡཱ་ཡི་སྶཱ་མི (སཱི.), ཨོ་ཧ་ཡི་སྶཱ་མི (སྱཱ. ཀཾ.)]. ཨི་དཱ་ནི ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཏཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ པ་ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ [ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ (སཱི.)] པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ན ཝ་ཎྞ་རཱུ་པེ་ན ན་རོ སུ་ཛཱ་ནོ,

ན ཝི་སྶ་སེ ཨི་ཏྟ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན;

སུ་ས་ཉྙ་ཏཱ་ན་ཉྷི ཝི་ཡ་ཉྫ་ནེ་ན,

ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ ལོ་ཀ་མི་མཾ ཙ་ར་ནྟི.

‘‘པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀུ་ཎྜ་ལོ་ཝ,

ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་སོ་ཝ སུ་ཝ་ཎྞ་ཚ་ནྣོ;

ཙ་ར་ནྟི ལོ་ཀེ [ཨེ་ཀེ (སཱི. པཱི.)] པ་རི་ཝཱ་ར་ཚ་ནྣཱ,

ཨ་ནྟོ ཨ་སུ་དྡྷཱ བ་ཧི སོ་བྷ་མཱ་ནཱ’’ཏི.

༢. པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༣. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་སེ་ན་དི་པ་མུ་ཁཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ་ནཾ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡ་མ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི? ཏ་ཏྲེ་ཀ་ཙྩེ [ཏ་ཏྲེ་ཀེ (སཱི. པཱི.)] ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘རཱུ་པཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ས་དྡཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ག་ནྡྷཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ར་སཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ.

ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མ, མཱ་རི་སཱ, ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་སྶཱ་མ. ཡ་ཐཱ ནོ བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི ཏ་ཐཱ ནཾ དྷཱ་རེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི [དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)]. ‘‘ཨེ་ཝཾ, མཱ་རི་སཱ’’ཏི ཁོ ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏེ པ་ཉྩ རཱ་ཛཱ་ནོ པ་སེ་ན་དི་པ་མུ་ཁཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ་ནཾ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡ་མ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི? ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘རཱུ་པཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ས་དྡཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ག་ནྡྷཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ར་སཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’ནྟི. ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི?

‘‘མ་ནཱ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཁྭཱ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་གྒ་ནྟི ཝ་དཱ་མི. ཏེ་ཝ [ཏེ ཙ (སཱི. པཱི. ཀ.), ཡེ ཙ (སྱཱ. ཀཾ.)], མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, རཱུ་པཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ [ཏེ ཙ (སཱི. པཱི. ཀ.)] རཱུ་པཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཡེ་ཧི ཙ ཡོ རཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ, སོ ཏེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ རཱུ་པཱ པ་ར་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཏ་སྶ རཱུ་པཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟི.

‘‘ཏེ་ཝ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཡེ་ཧི ཙ ཡོ ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ, སོ ཏེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ས་དྡཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ ས་དྡཱ པ་ར་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཏ་སྶ ས་དྡཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟི.

‘‘ཏེ་ཝ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ག་ནྡྷཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ག་ནྡྷཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཡེ་ཧི ཙ ཡོ ག་ནྡྷེ་ཧི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ, སོ ཏེ་ཧི ག་ནྡྷེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ག་ནྡྷཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ ག་ནྡྷཱ པ་ར་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཏ་སྶ ག་ནྡྷཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟི.

‘‘ཏེ་ཝ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་སཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ར་སཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཡེ་ཧི ཙ ཡོ ར་སེ་ཧི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ, སོ ཏེ་ཧི ར་སེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ར་སཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ ར་སཱ པ་ར་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཏ་སྶ ར་སཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟི.

‘‘ཏེ་ཝ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཡེ་ཧི ཙ ཡོ ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ, སོ ཏེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ པ་ར་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཏ་སྶ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.

ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཏ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ.

ཨ་ཐ ཁོ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི –

‘‘པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་དཾ སུ་ག་ནྡྷཾ,

པཱ་ཏོ སི་ཡཱ ཕུ་ལླ་མ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ;

ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ པ་སྶ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ,

ཏ་པ་ནྟ་མཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ་ནྟ་ལི་ཀྑེ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཏེ པ་ཉྩ རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ཧི ཨ་ཙྪཱ་དེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཙྪཱ་དེ་སཱི་ཏི.

༣. དོ་ཎ་པཱ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༤. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ དོ་ཎ་པཱ་ཀ་ཀུ་རཾ [དོ་ཎ་པཱ་ཀ་སུ་དཾ (སཱི.), དོ་ཎ་པཱ་ཀཾ སུ་དཾ (པཱི.)] བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི མ་ཧ་སྶཱ་སཱི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཝིཾ མ་ཧ་སྶཱ་སིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ,

མ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནེ;

ཏ་ནུ་ཀ་སྶ [ཏ་ནུ ཏ་སྶ (སཱི. པཱི.)] བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ,

ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ་པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི.

ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་ད་སྶ་ནོ མཱ་ཎ་ཝོ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ པི་ཊྛི་ཏོ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ སུ་ད་སྶ་ནཾ མཱ་ཎ་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ སུ་ད་སྶ་ན, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ མ་མ བྷ་ཏྟཱ་བྷི་ཧཱ་རེ (བྷ་ཏྟཱ་བྷི་ཧཱ་རེ) [( ) སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི] བྷཱ་ས. ཨ་ཧ་ཉྩ ཏེ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཾ (ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཾ) [( ) སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི] ནི་ཙྩཾ བྷི་ཀྑཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ དེ་ཝཱ’’ཏི ཁོ སུ་ད་སྶ་ནོ མཱ་ཎ་ཝོ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ བྷ་ཏྟཱ་བྷི་ཧཱ་རེ སུ་དཾ བྷཱ་ས་ཏི –

‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ,

མ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནེ;

ཏ་ནུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ,

ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ་པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ [ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ (ཀ.)] ས་ཎྛཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་ས་ལླི་ཁི་ཏ་ག་ཏྟོ པཱ་ཎི་ནཱ ག་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ནྟོ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན ཝ་ཏ མཾ སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་ན ཙཱ’’ཏི.

༤. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༥. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་སྶོ་སི ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ – ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ར མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ མ་མཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་ཏོ ཡེ་ན ཀཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ ཙ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ཙ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ངྒཱ་མེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་ངྒཱ་མེ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ པ་རཱ་ཛེ་སི. པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཙ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ཀ་མེ་ཝ [ས་ངྒཱ་མཱ (ཀ.)] རཱ་ཛ་དྷཱ་ནིཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སི [པཱ་ཡཱ་སི (སཱི. པཱི.)].

ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ –

‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་སྶོ་སི ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ – ‘རཱ་ཛཱ ཀི་ར མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ མ་མཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་ཏོ ཡེ་ན ཀཱ་སཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ ཙ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ཙ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ངྒཱ་མེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒཱ་མེ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ པ་རཱ་ཛེ་སི. པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཙ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ཀ་མེ་ཝ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནིཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི.

‘‘རཱ་ཛཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ པཱ་པ་མི་ཏྟོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ; རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. ཨ་ཛྫེ་ཝ [ཨ་ཛྫ་ཏ་ཉྩ (སཱི. པཱི.), ཨ་ཛྫེ་ཝཾ (སྱཱ. ཀཾ.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨི་མཾ ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…

‘‘ཛ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཏོ;

ཨུ་པ་ས་ནྟོ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཧི་ཏྭཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡ’’ནྟི.

༥. དུ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༦. [ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཧི ‘‘ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི པ་རཱ་ཛ་ཡེ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ཛ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཨུ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ] ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་སྶོ་སི ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ – ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ར མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ མ་མཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་ཏོ ཡེ་ན ཀཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ ཙ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ཙ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ངྒཱ་མེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་ངྒཱ་མེ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་རཱ་ཛེ་སི, ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧ་ཉྩ ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ མྱཱ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཨ་དུ་བྦྷ་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན མེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ར་ཉྙོ མཱ་ག་དྷ་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ར་ཐ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ནཾ ཨོ་ས་ཛྫེ་ཡྻ’’ནྟི [ཨོ་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ་ནྟི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)].

ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ར་ཉྙོ མཱ་ག་དྷ་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ར་ཐ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ནཾ ཨོ་ས་ཛྫི [ཨོ་སྶ་ཛི (སཱི.), ཨོ་སྶ་ཛྫི (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)].

ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ –

‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་སྶོ་སི ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ – ‘རཱ་ཛཱ ཀི་ར མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ མ་མཾ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་ཏོ ཡེ་ན ཀཱ་སཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་ཡྻཱ་སི ཡེ་ན ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ ཙ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ཙ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ངྒཱ་མེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒཱ་མེ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་ག་དྷཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟཾ པ་རཱ་ཛེ་སི, ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧ་ཉྩ ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ མྱཱ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ ཨ་དུ་བྦྷ་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན མེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ར་ཉྙོ མཱ་ག་དྷ་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ ས་བྦཾ ར་ཐ་ཀཱ་ཡཾ ས་བྦཾ པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ནཾ ཨོ་ས་ཛྫེ་ཡྻ’’’ནྟི.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ར་ཉྙོ མཱ་ག་དྷ་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ར་ཐ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ནཾ ཨོ་ས་ཛྫཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཝི་ལུ་མྤ་ཏེ་ཝ པུ་རི་སོ, ཡཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི;

ཡ་དཱ ཙ་ཉྙེ ཝི་ལུ་མྤ་ནྟི, སོ ཝི་ལུ་ཏྟོ ཝི་ལུ་པྤ་ཏི [ཝི་ལུ་མྤ་ཏི (སཱི. པཱི. ཀ.)].

‘‘ཋཱ་ན་ཉྷི མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལོ, ཡཱ་ཝ པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏི;

ཡ་དཱ ཙ པ་ཙྩ་ཏི པཱ་པཾ, ཨ་ཐ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི.

‘‘ཧ་ནྟཱ ལ་བྷ་ཏི [ལ་བྷ་ཏི ཧ་ནྟཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] ཧ་ནྟཱ་རཾ, ཛེ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏེ ཛ་ཡཾ;

ཨ་ཀྐོ་ས་ཀོ ཙ ཨ་ཀྐོ་སཾ, རོ་སེ་ཏཱ་ར་ཉྩ རོ་ས་ཀོ;

ཨ་ཐ ཀ་མྨ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་ན, སོ ཝི་ལུ་ཏྟོ ཝི་ལུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི.

༦. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༧. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པུ་རི་སོ ཡེ་ན རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ཀ་ཎྞ་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘མ་ལླི་ཀཱ, དེ་ཝ, དེ་ཝཱི དྷཱི་ཏ་རཾ ཝི་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨི་ཏྠཱི་པི ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཱ, སེ་ཡྻཱ པོ་ས ཛ་ནཱ་དྷི་པ;

མེ་དྷཱ་ཝི་ནཱི སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, ས་སྶུ་དེ་ཝཱ པ་ཏི་བྦ་ཏཱ.

‘‘ཏ་སྶཱ ཡོ ཛཱ་ཡ་ཏི པོ་སོ, སཱུ་རོ ཧོ་ཏི དི་ས་མྤ་ཏི;

ཏཱ་དི་སཱ སུ་བྷ་གི་ཡཱ [སུ་བྷ་རི་ཡཱ་པུ་ཏྟོ (ཀ.)] པུ་ཏྟོ, ར་ཛྫ་མྤི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.

༧. ཨ་པྤ་མཱ་ད་སུ་ཏྟཾ

༡༢༨. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི?

‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི.

‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི?

‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཛ་ངྒ་ལཱ་ནཾ [ཛ་ངྒ་མཱ་ནཾ (སཱི. པཱི.)] པཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི ཧ་ཏྠི་པ་དེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཧ་ཏྠི་པ་དཾ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི – ཡ་དི་དཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟེ་ན; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…

‘‘ཨཱ་ཡུཾ ཨ་རོ་གི་ཡཾ ཝ་ཎྞཾ, ས་གྒཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཾ;

ར་ཏི་ཡོ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན, ཨུ་ལཱ༹་རཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཱ.

‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་ཎྜི་ཏཱ;

ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ, ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ.

‘‘དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;

ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

༨. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ

༡༢༩. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ, སོ ཙ ཁོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶ, ནོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་སྶ ནོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ནོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶཱ’’’ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ. སོ ཙ ཁོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶ, ནོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་སྶ ནོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ནོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶཱ་ཏི.

‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་མ་ཡཾ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་རཱ་མི ན་ག་ར་ཀཾ ནཱ་མ ས་ཀྱཱ་ནཾ ནི་ག་མོ. ཨ་ཐ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ན་ནྡོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ན་ནྡོ བྷི་ཀྑུ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ – ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱ’’’ཏི.

‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ན་ནྡཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘མཱ ཧེ་ཝཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ ཧེ་ཝཾ, ཨཱ་ན་ནྡ! ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཧི་དཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ – ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶ ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏི ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རི་སྶ་ཏི’’’.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི? ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིཾ, ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ས་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིཾ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ད་མི་ནཱ་པེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ – ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱ’’ཏི.

‘‘མ་མ་ཉྷི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟི, ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟི, བྱཱ་དྷི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ བྱཱ་དྷི་ཏོ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟི, མ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ མ་ར་ཎེ་ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟི, སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་ས་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སེ་ཧི པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ཁོ ཨེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ – ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱ’’ཏི.

‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་ཏ་བྦོ – ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ.

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི – ‘རཱ་ཛཱ ཁོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ. ཧ་ནྡ, མ་ཡ་མྤི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’’ཏི.

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི – ‘རཱ་ཛཱ ཁོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ. ཧ་ནྡ, མ་ཡ་མྤི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’’ཏི.

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི – ‘རཱ་ཛཱ ཁོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ. ཧ་ནྡ, མ་ཡ་མྤི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’’ཏི.

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་ད་སྶ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི – ‘རཱ་ཛཱ ཁོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ. ཧ་ནྡ, མ་ཡ་མྤི ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’’ཏི?

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཨ་ཏྟཱ་པི གུ་ཏྟོ ར་ཀྑི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི – ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་མྤི གུ་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀོ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་མྤི གུ་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…

‘‘བྷོ་གེ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནེ་ན, ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨ་པ་རཱ་པ་རེ;

ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་ཎྜི་ཏཱ.

‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ, ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ;

དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;

ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

༩. པ་ཋ་མ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༣༠. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཧ་ནྡ, ཀུ་ཏོ ནུ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ག་ཙྪ་སི དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱ’’ཏི?

‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཏ་མ་ཧཾ ཨ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་རཾ ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མི. ཨ་སཱི་ཏི, བྷ་ནྟེ, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧི་ར་ཉྙ་སྶེ་ཝ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ རཱུ་པི་ཡ་སྶ! ཏ་སྶ ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, སེ་ཊྛི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བྷ་ཏྟ་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝ་ཏྠ་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – སཱ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཏི་པ་ཀྑ་ཝ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཡཱ་ན་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – ཛ་ཛྫ་ར་ར་ཐ་ཀེ་ན ཡཱ་ཏི པ་ཎྞ་ཚ་ཏྟ་ཀེ་ན དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! ཨ་ས་པྤུ་རི་སོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཏ་སྶ ཏེ བྷོ་གེ ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནེ [ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ (ས་བྦ་ཏྠ)] རཱ་ཛཱ་ནོ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི ཙོ་རཱ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི ཨ་གྒི ཝཱ ཌ་ཧ་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ ཝ་ཧ་ཏི ཨ་པྤི་ཡཱ ཝཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ [ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ (སཱི. པཱི.)], མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་གཱ ས་མྨཱ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནོ པ་རི་བྷོ་གཾ.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཊྛཱ་ནེ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཨ་ཙྪོ་ད་ཀཱ སཱི་ཏོ་ད་ཀཱ སཱ་ཏོ་ད་ཀཱ སེ་ཏོ་ད་ཀཱ སུ་པ་ཏི་ཏྠཱ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ. ཏཾ ཛ་ནོ ནེ་ཝ ཧ་རེ་ཡྻ ན པི་ཝེ་ཡྻ ན ན་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨུ་ད་ཀཾ ས་མྨཱ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ [ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ནོ པ་རི་བྷོ་གཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ས་པྤུ་རི་སོ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ན ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཏ་སྶ ཏེ བྷོ་གེ ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི ཙོ་རཱ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི ཨ་གྒི ཝཱ ཌ་ཧ་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ ཝ་ཧ་ཏི ཨ་པྤི་ཡཱ ཝཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ [ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ (སཱི. པཱི.)], མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་གཱ ས་མྨཱ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནོ པ་རི་བྷོ་གཾ.

‘‘ས་པྤུ་རི་སོ ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཏ་སྶ ཏེ བྷོ་གེ ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནེ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་ར་ནྟི, ན ཙོ་རཱ ཧ་ར་ནྟི, ན ཨ་གྒི ཌ་ཧ་ཏི, ན ཨུ་ད་ཀཾ ཝ་ཧ་ཏི, ན ཨ་པྤི་ཡཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་གཱ ས་མྨཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་རི་བྷོ་གཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནོ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, གཱ་མ་སྶ ཝཱ ནི་ག་མ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཨ་ཙྪོ་ད་ཀཱ སཱི་ཏོ་ད་ཀཱ སཱ་ཏོ་ད་ཀཱ སེ་ཏོ་ད་ཀཱ སུ་པ་ཏི་ཏྠཱ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ. ཏ་ཉྩ ཨུ་ད་ཀཾ ཛ་ནོ ཧ་རེ་ཡྻ་པི པི་ཝེ་ཡྻ་པི ན་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ་པི ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡ་མྤི ཀ་རེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨུ་ད་ཀཾ ས་མྨཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ནོ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་པྤུ་རི་སོ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཏ་སྶ ཏེ བྷོ་གེ ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནེ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་ར་ནྟི, ན ཙོ་རཱ ཧ་ར་ནྟི, ན ཨ་གྒི ཌ་ཧ་ཏི, ན ཨུ་ད་ཀཾ ཝ་ཧ་ཏི, ན ཨ་པྤི་ཡཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་གཱ ས་མྨཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་རི་བྷོ་གཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནོ པ་རི་ཀྑ་ཡ’’ནྟི.

‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀཾ་ཝ སཱི་ཏཾ,

ཏ་ད་པེ་ཡྻ་མཱ་ནཾ པ་རི་སོ་ས་མེ་ཏི;

ཨེ་ཝཾ དྷ་ནཾ ཀཱ་པུ་རི་སོ ལ་བྷི་ཏྭཱ,

ནེ་ཝ་ཏྟ་ནཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི ནོ ད་དཱ་ཏི.

དྷཱི་རོ ཙ ཝི་ཉྙཱུ ཨ་དྷི་ག་མྨ བྷོ་གེ,

སོ བྷུ་ཉྫ་ཏི ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ ཧོ་ཏི;

སོ ཉཱ་ཏི་ས་ངྒྷཾ ནི་ས་བྷོ བྷ་རི་ཏྭཱ,

ཨ་ནི་ནྡི་ཏོ ས་གྒ་མུ་པེ་ཏི ཋཱ་ན’’ནྟི.

༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༣༡. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དིཾ ཀོ་ས་ལཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཧ་ནྡ, ཀུ་ཏོ ནུ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ག་ཙྪ་སི དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱ’’ཏི?

‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཏ་མ་ཧཾ ཨ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་རཾ ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མི. ས་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧི་ར་ཉྙ་སྶེ་ཝ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ རཱུ་པི་ཡ་སྶ! ཏ་སྶ ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, སེ་ཊྛི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བྷ་ཏྟ་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝ་ཏྠ་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – སཱ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཏི་པ་ཀྑ་ཝ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཡཱ་ན་བྷོ་གོ ཨ་ཧོ་སི – ཛ་ཛྫ་ར་ར་ཐ་ཀེ་ན ཡཱ་ཏི པ་ཎྞ་ཚ་ཏྟ་ཀེ་ན དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ སོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ཏ་གྒ་ར་སི་ཁིཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་སི. ‘དེ་ཐ ས་མ་ཎ་སྶ པི་ཎྜ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ད་ཏྭཱ ཙ པ་ན པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི – ‘ཝ་ར་མེ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དཱ་སཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻུ’ནྟི. བྷཱ་ཏུ ཙ པ་ན ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི.

‘‘ཡཾ ཁོ སོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ཏ་གྒ་ར་སི་ཁིཾ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་སི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི. ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ སེ་ཊྛི་ཏྟཾ ཀཱ་རེ་སི. ཡཾ ཁོ སོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི – ‘ཝ་ར་མེ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དཱ་སཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻུ’ནྟི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི, ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི, ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ ཡཱ་ན་བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི, ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི. ཡཾ ཁོ སོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི བྷཱ་ཏུ ཙ པ་ན ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྠ. ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་དཾ ས་ཏྟ་མཾ ཨ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ རཱ་ཛ་ཀོ་སཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི. ཏ་སྶ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ པུ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, ན་ཝ་ཉྩ པུ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཨ་ཛྫ པ་ན, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝེ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ….

‘‘དྷ་ཉྙཾ དྷ་ནཾ ར་ཛ་ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, པ་རི་གྒ་ཧཾ ཝཱ་པི ཡ་ད་ཏྠི ཀི་ཉྩི;

དཱ་སཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ པེ་སྶཱ, ཡེ ཙ་སྶ ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝི་ནོ.

‘‘ས་བྦཾ ནཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཾ, ས་བྦཾ ནི་ཀྑི་པྤ་གཱ་མི་ནཾ [ནི་ཀྑཱི་པ་གཱ་མི་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)];

ཡ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་ད ཙེ་ཏ་སཱ.

‘‘ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི;

ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ནུ་གཾ ཧོ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི.

‘‘ཏ་སྨཱ ཀ་རེ་ཡྻ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ནི་ཙ་ཡཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ;

པུ་ཉྙཱ་ནི པ་ར་ལོ་ཀ་སྨིཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཎི་ན’’ནྟི.

དུ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.

ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –

ཛ་ཊི་ལཱ པ་ཉྩ རཱ་ཛཱ་ནོ, དོ་ཎ་པཱ་ཀ་ཀུ་རེ་ན ཙ;

ས་ངྒཱ་མེ་ན དྭེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, མ་ལླི་ཀཱ [དྷཱི་ཏ་རཱ (བ་ཧཱུ་སུ)] དྭེ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ཙ;

ཨ་པུ་ཏྟ་ཀེ་ན དྭེ ཝུ་ཏྟཱ, ཝ་གྒོ ཏེ་ན པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.