༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟཾ
༡༡༢. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘བྷ་ཝ་མྤི ནོ གོ་ཏ་མོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཡ་ཉྷི ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི, མ་མེ་ཝ [མ་མཾ (ས་བྦ་ཏྠ)] ཏཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ. ཨ་ཧ་ཉྷི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི.
‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་ངྒྷི་ནོ ག་ཎི་ནོ ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཉཱ་ཏཱ ཡ་ས་སྶི་ནོ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པཱུ་ར་ཎོ ཀ་སྶ་པོ, མ་ཀྑ་ལི གོ་སཱ་ལོ, ནི་ག་ཎྛོ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟོ, ས་ཉྩ་ཡོ བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ, པ་ཀུ་དྷོ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ, ཨ་ཛི་ཏོ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ; ཏེ་པི མ་ཡཱ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’ཏི པུ་ཊྛཱ ས་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི. ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ད་ཧ་རོ ཙེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན་ཝོ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི?
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཧ་རཱ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ, ད་ཧ་རཱ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཁ་ཏྟི་ཡོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦོ. ཨུ་ར་གོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦོ. ཨ་གྒི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦོ. བྷི་ཀྑུ, ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ, ད་ཧ་རོ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦོ. ཨི་མེ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ཧ་རཱ་ཏི ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ, ད་ཧ་རཱ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཾ ཡ་ས་སྶི་ནཾ;
ད་ཧ་རོ་ཏི ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ན ནཾ པ་རི་བྷ་ཝེ ན་རོ.
‘‘ཋཱ་ན་ཉྷི སོ མ་ནུ་ཛི་ནྡོ, ར་ཛྫཾ ལ་དྡྷཱ་ན ཁ་ཏྟི་ཡོ;
སོ ཀུ་དྡྷོ རཱ་ཛ་ད་ཎྜེ་ན, ཏ་སྨིཾ པ་ཀྐ་མ་ཏེ བྷུ་སཾ;
ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, ར་ཀྑཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོ.
‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཉྙེ, ཡ་ཏྠ པ་སྶེ བྷུ་ཛ་ངྒ་མཾ;
ད་ཧ་རོ་ཏི ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ན ནཾ པ་རི་བྷ་ཝེ ན་རོ.
‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ཧི ཝ་ཎྞེ་ཧི, ཨུ་ར་གོ ཙ་ར་ཏི ཏེ་ཛ་སཱི [ཏེ་ཛ་སཱ (སཱི. ཀ.), ཏེ་ཛ་སི (པཱི. ཀ.)];
སོ ཨཱ་ས་ཛྫ ཌཾ་སེ བཱ་ལཾ, ན་རཾ ནཱ་རི་ཉྩ ཨེ་ཀ་དཱ;
ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, ར་ཀྑཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོ.
‘‘པ་ཧཱུ་ཏ་བྷ་ཀྑཾ ཛཱ་ལི་ནཾ, པཱ་ཝ་ཀཾ ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནིཾ;
ད་ཧ་རོ་ཏི ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ན ནཾ པ་རི་བྷ་ཝེ ན་རོ.
‘‘ལ་དྡྷཱ ཧི སོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, མ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ་ན པཱ་ཝ་ཀོ;
སོ ཨཱ་ས་ཛྫ ཌ་ཧེ [ད་ཧེ] བཱ་ལཾ, ན་རཾ ནཱ་རི་ཉྩ ཨེ་ཀ་དཱ;
ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, ར་ཀྑཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོ.
‘‘ཝ་ནཾ ཡ་ད་གྒི ཌ་ཧ་ཏི [ད་ཧ་ཏི (ཀ.)], པཱ་ཝ་ཀོ ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི;
ཛཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏྠ པཱ་རོ་ཧཱ, ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ་ན་མ་ཙྩ་ཡེ.
‘‘ཡ་ཉྩ ཁོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, བྷི་ཀྑུ ཌ་ཧ་ཏི ཏེ་ཛ་སཱ;
ན ཏ་སྶ པུ་ཏྟཱ པ་ས་ཝོ, དཱ་ཡཱ་དཱ ཝི་ནྡ་རེ དྷ་ནཾ;
ཨ་ན་པ་ཙྩཱ ཨ་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱུ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧི པ་ཎྜི་ཏོ པོ་སོ, ས་མྤ་སྶཾ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ནོ;
བྷུ་ཛ་ངྒ་མཾ པཱ་ཝ་ཀ་ཉྩ, ཁ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཡ་ས་སྶི་ནཾ;
བྷི་ཀྑུ་ཉྩ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཾ, ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ! སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷ་ནྟེ, ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ [ནི་ཀུ་ཛྫི་ཏཾ (?)] ཝཱ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝཱ མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝཱ ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ – ‘ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟོ རཱུ་པཱ་ནི ད་ཀྑ་ནྟཱི’ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཨེ་སཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི དྷ་མྨ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ. ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏུ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི.
༢. པུ་རི་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༡༣. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི?
‘‘ཏ་ཡོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ལོ་བྷོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. དོ་སོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. མོ་ཧོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. ཨི་མེ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡོ པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘ལོ་བྷོ དོ་སོ ཙ མོ་ཧོ ཙ, པུ་རི་སཾ པཱ་པ་ཙེ་ཏ་སཾ;
ཧིཾ་ས་ནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཙ་སཱ་རཾ་ཝ ས་མྥ་ལ’’ནྟི [ས་པྥ་ལ་ནྟི (སྱཱ. ཀཾ.)].
༣. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༤. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ. ཡེ་པི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ཨ་ཌྜྷཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ, ཏེ་ས་མྤི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ. ཡེ་པི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ…པེ… ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ཨ་ཌྜྷཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ, ཏེ་ས་མྤི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ. ཡེ་པི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝུ་སི་ཏ་ཝ་ནྟོ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྨ་ད་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོ ནི་ཀྑེ་པ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘ཛཱི་ར་ནྟི ཝེ རཱ་ཛ་ར་ཐཱ སུ་ཙི་ཏྟཱ,
ཨ་ཐོ ས་རཱི་ར་མྤི ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི;
ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི,
ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
༤. པི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༥. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཀེ་སཾ ནུ ཁོ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ, ཀེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི? ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ‘པི་ཡོ ནོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡ་ཉྷི ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་པྤི་ཡ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རོ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ‘ཨ་པྤི་ཡོ ནོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི; ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡ་ཉྷི པི་ཡོ པི་ཡ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རོ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! ཡེ ཧི ཀེ་ཙི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ‘པི་ཡོ ནོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡ་ཉྷི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་པྤི་ཡ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རོ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ‘ཨ་པྤི་ཡོ ནོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི; ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡ་ཉྷི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པི་ཡོ པི་ཡ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རོ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ པི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེ པི་ཡཾ ཛ་ཉྙཱ, ན ནཾ པཱ་པེ་ན སཾ་ཡུ་ཛེ;
ན ཧི ཏཾ སུ་ལ་བྷཾ ཧོ་ཏི, སུ་ཁཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཀཱ་རི་ནཱ.
‘‘ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་སྶ, ཛ་ཧ་ཏོ མཱ་ནུ་སཾ བྷ་ཝཾ;
ཀི་ཉྷི ཏ་སྶ ས་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཀི་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི;
ཀི་ཉྩ་སྶ ཨ་ནུ་གཾ ཧོ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི [ཨ་ནུ་པཱ་ཡི་ནཱི (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)].
‘‘ཨུ་བྷོ པུ་ཉྙ་ཉྩ པཱ་པ་ཉྩ, ཡཾ མ་ཙྩོ ཀུ་རུ་ཏེ ཨི་དྷ;
ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ [ཏཾ་ཝ (?)] ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི;
ཏ་ཉྩ་སྶ [ཏཾ་ཝ་སྶ (?)] ཨ་ནུ་གཾ ཧོ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི.
‘‘ཏ་སྨཱ ཀ་རེ་ཡྻ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ནི་ཙ་ཡཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ;
པུ་ཉྙཱ་ནི པ་ར་ལོ་ཀ་སྨིཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཎི་ན’’ནྟི.
༥. ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༦. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཀེ་སཾ ནུ ཁོ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཀེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི? ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙི ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ར་ཐ་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ, པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ; ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? བཱ་ཧི་རཱ ཧེ་སཱ ར་ཀྑཱ, ནེ་སཱ ར་ཀྑཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ནེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན ར་ཐ་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ; ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ ཧེ་སཱ ར་ཀྑཱ, ནེ་སཱ ར་ཀྑཱ བཱ་ཧི་རཱ; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! ཡེ ཧི ཀེ་ཙི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི…པེ… ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? བཱ་ཧི་རཱ ཧེ་སཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཀྑཱ, ནེ་སཱ ར་ཀྑཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, མ་ན་སཱ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི; ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ནེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན ཨ་སྶ་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན ར་ཐ་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ན པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ ར་ཀྑེ་ཡྻ; ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ ཧེ་སཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཀྑཱ, ནེ་སཱ ར་ཀྑཱ བཱ་ཧི་རཱ; ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་རོ སཱ་དྷུ, སཱ་དྷུ ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཾ་ཝ་རོ;
མ་ན་སཱ སཾ་ཝ་རོ སཱ་དྷུ, སཱ་དྷུ ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ;
ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཝུ་ཏོ ལ་ཛྫཱི, ར་ཀྑི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
༦. ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༧. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཨ་པྤ་ཀཱ ཏེ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡེ ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཙེ་ཝ མ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ པ་མ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ ཀཱ་མེ་སུ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ ས་ཏྟེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཏེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡེ ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ མ་ཛྫ་ནྟི ཙེ་ཝ པ་མ་ཛྫ་ནྟི, ཙ ཀཱ་མེ་སུ ཙ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ! ཨ་པྤ་ཀཱ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཡེ ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཙེ་ཝ མ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ པ་མ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ ཀཱ་མེ་སུ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ ས་ཏྟེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཏེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཡེ ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨུ་ལཱ༹་རེ བྷོ་གེ ལ་བྷི་ཏྭཱ མ་ཛྫ་ནྟི ཙེ་ཝ པ་མ་ཛྫ་ནྟི ཙ ཀཱ་མེ་སུ ཙ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘སཱ་ར་ཏྟཱ ཀཱ་མ་བྷོ་གེ་སུ, གི་དྡྷཱ ཀཱ་མེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏཱ;
ཨ་ཏི་སཱ་རཾ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, མི་གཱ ཀཱུ་ཊཾ་ཝ ཨོ་ཌྜི་ཏཾ;
པ་ཙྪཱ་སཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀོ ཧི་སྶ པཱ་པ་ཀོ’’ཏི.
༧. ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༨. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎེ [ཨ་ཏྠ་ཀ་ར་ཎེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ནི་སི་ནྣོ པ་སྶཱ་མི ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལེ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལེ་པི ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལེ་པི ཨ་ཌྜྷེ མ་ཧ་དྡྷ་ནེ མ་ཧཱ་བྷོ་གེ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏེ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙེ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མ་ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་ས་ནྟེ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨ་ལཾ དཱ་ནི མེ ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎེ་ན, བྷ་དྲ་མུ་ཁོ དཱ་ནི ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’’ཏི.
‘‘(ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ!) [( ) སཱི. པཱི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི] ཡེ་པི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ཨ་ཌྜྷཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མ་ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་ས་ནྟི; ཏེ་སཾ ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ…པེ…
‘‘སཱ་ར་ཏྟཱ ཀཱ་མ་བྷོ་གེ་སུ, གི་དྡྷཱ ཀཱ་མེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏཱ;
ཨ་ཏི་སཱ་རཾ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, མ་ཙྪཱ ཁི་པྤཾ་ཝ ཨོ་ཌྜི་ཏཾ;
པ་ཙྪཱ་སཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀོ ཧི་སྶ པཱ་པ་ཀོ’’ཏི.
༨. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༩. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ མ་ལླི་ཀཾ དེ་ཝིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏེ, མ་ལླི་ཀེ, ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི ཁོ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ. ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ན, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི? ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཁོ, མ་ལླི་ཀེ, ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་ག་ཏོ མ་ལླི་ཀཾ དེ་ཝིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏེ, མ་ལླི་ཀེ, ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’ཏི? ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ན་ཏྠི ཁོ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ. ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ན, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’ཏི? ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཾ དེ་ཝིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཁོ, མ་ལླི་ཀེ, ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་བྦཱ དི་སཱ ཨ་ནུ་པ་རི་ག་མྨ ཙེ་ཏ་སཱ,
ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱ པི་ཡ་ཏ་ར་མ་ཏྟ་ནཱ ཀྭ་ཙི;
ཨེ་ཝཾ པི་ཡོ པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱ པ་རེ་སཾ,
ཏ་སྨཱ ན ཧིཾ་སེ པ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་མོ’’ཏི.
༩. ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༠. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་རི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨ་ཛ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཱ་ནི ཐཱུ་ཎཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ. ཡེ་པི་སྶ ཏེ ཧོ་ནྟི དཱ་སཱ་ཏི ཝཱ པེ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ཏི ཝཱ, ཏེ་པི ད་ཎྜ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱ རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་རི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨ་ཛ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཱ་ནི ཐཱུ་ཎཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ. ཡེ་པི་སྶ ཏེ ཧོ་ནྟི དཱ་སཱ་ཏི ཝཱ པེ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ཏི ཝཱ, ཏེ་པི ད་ཎྜ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱ རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་སྶ་མེ་དྷཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷཾ, ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཝཱ་ཛ་པེ་ཡྻཾ ནི་ར་གྒ་ལ༹ྷཾ;
མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཱ མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ [ཝཱ་ཛ་པེ་ཡྻུཾ; ནི་ར་གྒ་ལ༹ཾ མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ (ཀ.)], ན ཏེ ཧོ་ནྟི མ་ཧ་པྥ་ལཱ.
‘‘ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ ཙ གཱ་ཝོ ཙ, ཝི་ཝི་དྷཱ ཡ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་རེ;
ན ཏཾ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ཡ་ཉྙཾ, ཨུ་པ་ཡ་ནྟི མ་ཧེ་སི་ནོ.
‘‘ཡེ ཙ ཡ་ཉྙཱ ནི་རཱ་ར་མྦྷཱ, ཡ་ཛ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ ས་དཱ;
ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ ཙ གཱ་ཝོ ཙ, ཝི་ཝི་དྷཱ ནེ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་རེ;
ཨེ་ཏཾ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ཡ་ཉྙཾ, ཨུ་པ་ཡ་ནྟི མ་ཧེ་སི་ནོ.
‘‘ཨེ་ཏཾ ཡ་ཛེ་ཐ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཨེ་སོ ཡ་ཉྙོ མ་ཧ་པྥ་ལོ;
ཨེ་ཏ་ཉྷི ཡ་ཛ་མཱ་ན་སྶ, སེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི ན པཱ་པི་ཡོ;
ཡ་ཉྙོ ཙ ཝི་པུ་ལོ ཧོ་ཏི, པ་སཱི་ད་ནྟི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི.
༡༠. བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟཾ
༡༢༡. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ནཱ ཀོ་ས་ལེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ར་ཛྫཱུ་ཧི ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནྡཱུ་ཧི ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཧི.
ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ནཱ ཀོ་ས་ལེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏོ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ར་ཛྫཱུ་ཧི ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནྡཱུ་ཧི ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཧཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ན ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཡ་དཱ་ཡ་སཾ དཱ་རུ་ཛཾ པ་བྦ་ཛ་ཉྩ;
སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ,
པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ.
‘‘ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ སི་ཐི་ལཾ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི,
ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
ད་ཧ་རོ པུ་རི་སོ ཛ་རཱ, པི་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ར་ཀྑི་ཏོ;
ཨ་པྤ་ཀཱ ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎཾ, མ་ལླི་ཀཱ ཡ་ཉྙ་བ་ནྡྷ་ན་ནྟི.