༣. ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. སི་ཝ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༢. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ སི་ཝོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ སི་ཝོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, སེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི ན པཱ་པི་ཡོ.
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ ལ་བྦྷ་ཏི ནཱ་ཉྙ་ཏོ.
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, སོ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷེ ན སོ་ཙ་ཏི.
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཉཱ་ཏི་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་རོ་ཙ་ཏི.
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ས་ཏྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི སུ་གྒ་ཏིཾ.
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ས་ཏྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི སཱ་ཏ་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སི་ཝཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཙྩ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་བྦྷི་རེ་ཝ ས་མཱ་སེ་ཐ, ས་བྦྷི ཀུ་བྦེ་ཐ ས་ནྠ་ཝཾ;
ས་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
༢. ཁེ་མ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༣. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ ཁེ་མོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཙ་ར་ནྟི བཱ་ལཱ དུ་མྨེ་དྷཱ, ཨ་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ;
ཀ་རོ་ནྟཱ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཡཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཊུ་ཀ་པྥ་ལཾ.
‘‘ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཡ་སྶ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ རོ་དཾ, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི.
‘‘ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཡ་སྶ པ་ཏཱི་ཏོ སུ་མ་ནོ, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི.
‘‘པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ [པ་ཊི་ག་ཙྩེ་ཝ (སཱི.)] ཏཾ ཀ་ཡི་རཱ, ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོ;
ན སཱ་ཀ་ཊི་ཀ་ཙི་ནྟཱ་ཡ, མ་ནྟཱ དྷཱི་རོ པ་ར་ཀྐ་མེ.
‘‘ཡ་ཐཱ སཱ་ཀ་ཊི་ཀོ མ་ཊྛཾ [པ་ནྠཾ (སཱི.), པ་ས་ཏྠཾ (སྱཱ. ཀཾ.)], ས་མཾ ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐཾ;
ཝི་ས་མཾ མ་གྒ་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཨ་ཀྑ་ཙྪི་ནྣོ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཱ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ, ཨ་དྷ་མྨ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡ;
མ་ནྡོ མ་ཙྩུ་མུ་ཁཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་ཙྪི་ནྣོ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི.
༣. སེ་རཱི་སུ་ཏྟཾ
༡༠༤. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ སེ་རཱི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ནྣ་མེ་ཝཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡེ དེ་ཝ་མཱ་ནུ་སཱ;
ཨ་ཐ ཀོ ནཱ་མ སོ ཡ་ཀྑོ, ཡཾ ཨ་ནྣཾ ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཡེ ནཾ ད་ད་ནྟི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནྣཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཨ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་མྷི ཙ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཝི་ནེ་ཡྻ མ་ཙྪེ་རཾ, ད་ཛྫཱ དཱ་ནཾ མ་ལཱ་བྷི་བྷཱུ;
པུ་ཉྙཱ་ནི པ་ར་ལོ་ཀ་སྨིཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཎི་ན’’ནྟི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡེ ནཾ ད་ད་ནྟི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནྣཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཨ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་མྷི ཙ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཝི་ནེ་ཡྻ མ་ཙྪེ་རཾ, ད་ཛྫཱ དཱ་ནཾ མ་ལཱ་བྷི་བྷཱུ;
པུ་ཉྙཱ་ནི པ་ར་ལོ་ཀ་སྨིཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཎི་ན’’ནྟི.
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, སི་རཱི [སེ་རཱི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སིཾ དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ དཱ་ནཾ དཱི་ཡི་ཏྠ ས་མ་ཎ-བྲཱ་ཧྨ་ཎ-ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ-ཝ་ནི་བྦ་ཀ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠཱ་གཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ [ཨི་ཏྠཱ་གཱ་རཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ (ཀ.)] – ‘དེ་ཝ་སྶ ཁོ [དེ་ཝ་སྶེ་ཝ ཁོ (ཀ. སཱི.)] དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ནཾ ན དཱི་ཡ་ཏི. སཱ་དྷུ མ་ཡ་མྤི དེ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ནཱ་ནི ད་དེ་ཡྻཱ་མ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’ཏི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ་སྨི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟེ ཀི་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ’ནྟི? སོ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཋ་མཾ དྭཱ་རཾ ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ ཨ་དཱ་སིཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡི་ཏྠ; མ་མ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘དེ་ཝ་སྶ ཁོ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ནཾ ན དཱི་ཡ་ཏི. སཱ་དྷུ མ་ཡ་མྤི དེ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ནཱ་ནི ད་དེ་ཡྻཱ་མ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’ཏི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ་སྨི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟེ ཀི་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ’ནྟི? སོ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དུ་ཏི་ཡཾ དྭཱ་རཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སིཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱི་ཡི་ཏྠ, མ་མ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘དེ་ཝ་སྶ ཁོ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ནཾ ན དཱི་ཡ་ཏི. སཱ་དྷུ མ་ཡ་མྤི དེ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ནཱ་ནི ད་དེ་ཡྻཱ་མ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’ཏི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ་སྨི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟེ ཀི་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ’ནྟི? སོ ཁྭཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ, ཏ་ཏི་ཡཾ དྭཱ་རཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་དཱ་སིཾ. ཏ་ཏྠ བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡི་ཏྠ, མ་མ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘དེ་ཝ་སྶ ཁོ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི; ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ནཾ ན དཱི་ཡ་ཏི. སཱ་དྷུ མ་ཡ་མྤི དེ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ནཱ་ནི ད་དེ་ཡྻཱ་མ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’ཏི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ་སྨི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི. དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟེ ཀི་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ’ནྟི? སོ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ དྭཱ་རཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སིཾ. ཏ་ཏྠ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱི་ཡི་ཏྠ, མ་མ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་རི་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘ན ཁོ དཱ་ནི དེ་ཝ་སྶ ཀོ་ཙི དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏེ པུ་རི་སེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ཎེ, ཡོ བཱ་ཧི་རེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨཱ་ཡོ ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏི ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨ་ནྟེ་པུ་རེ པ་ཝེ་སེ་ཐ, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ དཱ་ནཾ དེ་ཐ ས་མ་ཎ-བྲཱ་ཧྨ་ཎ-ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ-ཝ་ནི་བྦ་ཀ-ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ན’ནྟི. སོ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀ་ཏཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀ་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མི – ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྟ་ཀོ པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་གྒེ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ་ཏི. ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡེ ནཾ ད་ད་ནྟི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནྣཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཨ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་མྷི ཙ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཝི་ནེ་ཡྻ མ་ཙྪེ་རཾ, ད་ཛྫཱ དཱ་ནཾ མ་ལཱ་བྷི་བྷཱུ;
པུ་ཉྙཱ་ནི པ་ར་ལོ་ཀ་སྨིཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཎི་ན’’ནྟི.
༤. གྷ་ཊཱི་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟཾ
༡༠༥. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ གྷ་ཊཱི་ཀཱ་རོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ཝི་ཧཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་སེ, ཝི་མུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ བྷི་ཀྑ་ཝོ;
རཱ་ག་དོ་ས་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ཏི་ཎྞཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀ’’ནྟི.
‘‘ཀེ ཙ ཏེ ཨ་ཏ་རུཾ པ་ངྐཾ, མ་ཙྩུ་དྷེ་ཡྻཾ སུ་དུ་ཏྟ་རཾ;
ཀེ ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དི་བྦ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་ཙྩ་གུ’’ནྟི.
‘‘ཨུ་པ་ཀོ པ་ལ་ག་ཎྜོ [ཕ་ལ་ག་ཎྜོ (ཀ.)] ཙ, པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ཙ ཏེ ཏ་ཡོ;
བྷ་དྡི་ཡོ ཁ་ཎྜ་དེ་ཝོ ཙ, བཱ་ཧུ་ར་གྒི ཙ ས་ངྒི་ཡོ [བཱ་ཧུ་ད་ནྟཱི ཙ པི་ངྒི་ཡོ (སཱི. སྱཱ.)];
ཏེ ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དི་བྦ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་ཙྩ་གུ’’ནྟི.
‘‘ཀུ་ས་ལཱི བྷཱ་ས་སཱི ཏེ་སཾ, མཱ་ར་པཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ཡི་ནཾ;
ཀ་སྶ ཏེ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ཙྪི་དུཾ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི.
‘‘ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ནཱ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཝ སཱ་ས་ནཱ;
ཡ་སྶ ཏེ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ཙྪི་དུཾ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ནཾ.
‘‘ཡ་ཏྠ ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ, ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཏཾ ཏེ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ཙྪི་དུཾ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི.
‘‘ག་མྦྷཱི་རཾ བྷཱ་ས་སཱི ཝཱ་ཙཾ, དུ་བྦི་ཛཱ་ནཾ སུ་དུ་བྦུ་དྷཾ;
ཀ་སྶ ཏྭཾ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་སི ཨཱི་དི་ས’’ནྟི.
‘‘ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, ཝེ་ཀ་ལི༹་ངྒེ གྷ་ཊཱི་ཀ་རོ;
མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་བྷ་རོ ཨཱ་སིཾ, ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ.
‘‘ཝི་ར་ཏོ མེ་ཐུ་ནཱ དྷ་མྨཱ, བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ནི་རཱ་མི་སོ;
ཨ་ཧུ་ཝཱ ཏེ ས་གཱ་མེ་ཡྻོ, ཨ་ཧུ་ཝཱ ཏེ པུ་རེ ས་ཁཱ.
‘‘སོ་ཧ་མེ་ཏེ པ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཝི་མུ་ཏྟེ ས་ཏྟ བྷི་ཀྑ་ཝོ;
རཱ་ག་དོ་ས་པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ, ཏི་ཎྞེ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀ’’ནྟི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཏ་དཱ ཨཱ་སི, ཡ་ཐཱ བྷཱ་ས་སི བྷ་གྒ་ཝ;
ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ པུ་རེ ཨཱ་སི, ཝེ་ཀ་ལི༹་ངྒེ གྷ་ཊཱི་ཀ་རོ.
‘‘མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་བྷ་རོ ཨཱ་སི, ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ;
ཝི་ར་ཏོ མེ་ཐུ་ནཱ དྷ་མྨཱ, བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ནི་རཱ་མི་སོ;
ཨ་ཧུ་ཝཱ མེ ས་གཱ་མེ་ཡྻོ, ཨ་ཧུ་ཝཱ མེ པུ་རེ ས་ཁཱ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ པུ་རཱ་ཎཱ་ནཾ, ས་ཧཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཧུ ས་ངྒ་མོ;
ཨུ་བྷི་ནྣཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ, ས་རཱི་ར་ནྟི་མ་དྷཱ་རི་ན’’ནྟི.
༥. ཛ་ནྟུ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༦. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ, ཀོ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་སྶེ ཨ་ར་ཉྙ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་ནྣ་ལཱ༹ ཙ་པ་ལཱ མུ་ཁ་རཱ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་ནོ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ.
ཨ་ཐ ཁོ ཛ་ནྟུ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པ་ནྣ་ར་སེ ཡེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོ པུ་རེ ཨཱ་སུཾ, བྷི་ཀྑཱུ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ;
ཨ་ནི་ཙྪཱ པི་ཎྜ་མེ་ས་ནཱ [པི་ཎྜ་མེ་སཱ་ནཱ (?)], ཨ་ནི་ཙྪཱ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནཾ;
ལོ་ཀེ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཨ་ཀཾ་སུ ཏེ.
‘‘དུ་པྤོ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, གཱ་མེ གཱ་མ་ཎི་ཀཱ ཝི་ཡ;
བྷུ་ཏྭཱ བྷུ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟི, པ་རཱ་གཱ་རེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏཱ.
‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་དཱ་མ་ཧཾ [ཝ་ནྡཱ་མ་ཧཾ (ཀ.)];
ཨ་པ་ཝི་དྡྷཱ ཨ་ནཱ་ཐཱ ཏེ, ཡ་ཐཱ པེ་ཏཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཏེ [ཏ་ཐེ་ཝ ཙ (སཱི.)].
‘‘ཡེ ཁོ པ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏེ མེ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ;
ཡེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ན་མོ ཏེ་སཾ ཀ་རོ་མ་ཧ’’ནྟི.
༦. རོ་ཧི་ཏ་སྶ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༧. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ རོ་ཧི་ཏ་སྶོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཡ་ཏྠ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི [ན ཛི་ཡྻ་ཏི ན མི་ཡྻ་ཏི (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ སོ, བྷ་ནྟེ, ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ཉཱ་ཏུཾ ཝཱ ད་ཊྛུཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི? ‘‘ཡ་ཏྠ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཉཱ་ཏེ་ཡྻཾ ད་ཊྛེ་ཡྻཾ པ་ཏྟེ་ཡྻ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘ཡ་ཏྠ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཉཱ་ཏེ་ཡྻཾ ད་ཊྛེ་ཡྻཾ པ་ཏྟེ་ཡྻ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’ཏི.
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, རོ་ཧི་ཏ་སྶོ ནཱ་མ ཨི་སི ཨ་ཧོ་སིཾ བྷོ་ཛ་པུ་ཏྟོ ཨི་དྡྷི་མཱ ཝེ་ཧཱ་ས་ངྒ་མོ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཛ་ཝོ ཨ་ཧོ་སི; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ [ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ (ས་བྦ་ཏྠ) ཊཱི་ཀཱ ཙ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཙ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ] དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ཀ་ཏ་ཡོ་གྒོ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོ ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཨ་ས་ནེ་ན ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཏི་རི་ཡཾ ཏཱ་ལ་ཙྪཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏེ་ཡྻ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ པུ་ར་ཏྠི་མཱ ས་མུ་དྡཱ པ་ཙྪི་མོ ས་མུ་དྡོ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་ཙྪཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི – ‘ཨ་ཧཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’ཏི. སོ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཛ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཙ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝ ཨ་སི་ཏ-པཱི་ཏ-ཁཱ་ཡི་ཏ-སཱ་ཡི་ཏཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་ཙྩཱ་ར-པ་སྶཱ་ཝ་ཀ་མྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནི་དྡཱ་ཀི་ལ་མ་ཐ་པ་ཊི་ཝི་ནོ་ད་ནཱ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཛཱི་ཝཱི ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘ཡ་ཏྠ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཉཱ་ཏེ་ཡྻཾ ད་ཊྛེ་ཡྻཾ པ་ཏྟེ་ཡྻ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’’ཏི.
‘‘ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་པྤ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཾ ཝ་དཱ་མི. ཨ་པི ཙ ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད་ནྟི.
‘‘ག་མ་ནེ་ན ན པ་ཏྟ་བྦོ, ལོ་ཀ་སྶ་ནྟོ ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ;
ན ཙ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ནྟཾ, དུ་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི པ་མོ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧ་ཝེ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ སུ་མེ་དྷོ,
ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ;
ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ས་མི་ཏཱ་ཝི ཉ་ཏྭཱ,
ནཱ་སཱི་ས་ཏི ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་ར་ཉྩཱ’’ཏི.
༧. ན་ནྡ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༨. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ ན་ནྡོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ཙྩེ་ནྟི ཀཱ་ལཱ ཏ་ར་ཡ་ནྟི ར་ཏྟི་ཡོ,
ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧ་ནྟི;
ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡཾ མ་ར་ཎེ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ,
པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཡི་རཱ་ཐ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྩེ་ནྟི ཀཱ་ལཱ ཏ་ར་ཡ་ནྟི ར་ཏྟི་ཡོ,
ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧ་ནྟི;
ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡཾ མ་ར་ཎེ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ,
ལོ་ཀཱ་མི་སཾ པ་ཛ་ཧེ ས་ནྟི་པེ་ཀྑོ’’ཏི.
༨. ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༩. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ, པུ་ཎྞཾ ལོ་བྷེ་ན སཾ་ཡུ་ཏཾ;
པ་ངྐ་ཛཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, ཀ་ཐཾ ཡཱ་ཏྲཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཚེ་ཏྭཱ ན་དྡྷིཾ ཝ་ར་ཏྟ་ཉྩ, ཨི་ཙྪཱ་ལོ་བྷ་ཉྩ པཱ་པ་ཀཾ;
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཏྲཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
༩. སུ་སི་མ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༠. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧ་མྤི ནོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི?
‘‘ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻ? པ་ཎྜི་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ [ཧཱ་སུ་པ་ཉྙོ (སཱི.)], བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨ་པྤི་ཙྪོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ས་ནྟུ་ཊྛོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཝ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཙོ་ད་ཀོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻཱ’’ཏི?
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ! ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻ? པ་ཎྜི་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨ་པྤི་ཙྪོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ས་ནྟུ་ཊྛོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཝ་ཏྟཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཙོ་ད་ཀོ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻཱ’’ཏི?
ཨ་ཐ ཁོ སུ་སི་མོ [སུ་སཱི་མོ (སཱི.)] དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ སུ་སི་མོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, སུ་ག་ཏ. ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻ? པ་ཎྜི་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་པྤི་ཙྪོ, བྷ་ནྟེ, ས་ནྟུ་ཊྛོ, བྷ་ནྟེ, པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, བྷ་ནྟེ, ཝ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ, ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ, བྷ་ནྟེ, ཙོ་ད་ཀོ, བྷ་ནྟེ, པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻ?
‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཧི, བྷ་ནྟེ, ཡ་ཉྙ་དེ་ཝ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ, ཨེ་ཏ་དེ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་མི – ‘པ་ཎྜི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ; མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཨ་པྤི་ཙྪོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ས་ནྟུ་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཙོ་ད་ཀོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’ཏི. ཀ་སྶ ཧི ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བཱ་ལ་སྶ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ན རུ་ཙྩེ་ཡྻཱ’’ཏི?
ཨ་ཐ ཁོ སུ་སི་མ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་མུ་དི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཎི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ སུ་བྷོ ཛཱ་ཏི་མཱ ཨ་ཊྛཾ་སོ སུ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏོ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟོ བྷཱ་ས་ཏེ ཙ ཏ་པ་ཏེ ཙ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ སུ་སི་མ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་མུ་དི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ནི་ཀྑཾ ཛ་མྦོ་ན་དཾ ད་ཀྑ་ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟ་ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁ་སུ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྤ་ཧ་ཊྛཾ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷཱ་ས་ཏེ ཙ ཏ་པ་ཏེ ཙ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ སུ་སི་མ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་མུ་དི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ས་ར་ད་ས་མ་ཡེ ཝི་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡཾ ཨོ་ས་དྷི་ཏཱ་ར་ཀཱ བྷཱ་ས་ཏེ ཙ ཏ་པ་ཏེ ཙ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ སུ་སི་མ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་མུ་དི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ས་ར་ད་ས་མ་ཡེ ཝི་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ ཨཱ་དི་ཙྩོ ན་བྷཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཀྐ་མཱ་ནོ [ཨ་བྦྷུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་ནོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཨ་བྦྷུ་གྒ་མ་མཱ་ནོ (དཱི. ནི. ༢.༢༥༨)] ས་བྦཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཏ་མ་ག་ཏཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཧ་ཙྩ བྷཱ་ས་ཏེ ཙ ཏ་པ་ཏེ ཙ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ སུ་སི་མ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་མུ་དི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ སུ་སི་མོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཏོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨ་ཀོ་དྷ་ནོ;
ཨ་པྤི་ཙྪོ སོ་ར་ཏོ ད་ནྟོ, ས་ཏྠུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷ་ཏོ ཨི་སཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སུ་སི་མཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཙྩ་བྷཱ་སི –
‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཏོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨ་ཀོ་དྷ་ནོ;
ཨ་པྤི་ཙྪོ སོ་ར་ཏོ ད་ནྟོ, ཀཱ་ལཾ ཀ་ངྑ་ཏི སུ་ད་ནྟོ’’ [ཀཱ་ལཾ ཀ་ངྑ་ཏི བྷ་ཏ་ཀོ སུ་ད་ནྟོ (སཱི.), ཀཱ་ལཾ ཀ་ངྑ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏོ སུ་ད་ནྟོ (སྱཱ. ཀཾ.), ཀཱ་ལཾ ཀ་ངྑ་ཏི བྷ་ཏི་ཀོ སུ་ད་ནྟོ (པཱི.)] ཏི.
༡༠. ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཨ་ས་མོ ཙ ས་ཧ་ལི [ས་ཧ་ལཱི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཙ ནཱི་ཀོ [ནི་ངྐོ (སཱི. པཱི.), ནི་ཀོ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཙ ཨཱ་ཀོ་ཊ་ཀོ ཙ ཝེ་ག་བྦྷ་རི ཙ [ཝེ་ཊ་མྦ་རཱི ཙ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མཱ་ཎ་ཝ་གཱ་མི་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ ཨ་ས་མོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ པཱུ་ར་ཎཾ ཀ་སྶ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨི་དྷ ཚི་ནྡི་ཏ་མཱ་རི་ཏེ, ཧ་ཏ་ཛཱ་ནཱི་སུ ཀ་སྶ་པོ;
ན པཱ་པཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, པུ་ཉྙཾ ཝཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ;
ས ཝེ ཝི་སྶཱ་ས་མཱ་ཙི་ཀྑི, ས་ཏྠཱ ཨ་ར་ཧ་ཏི མཱ་ན་ན’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ས་ཧ་ལི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ མ་ཀྑ་ལིཾ གོ་སཱ་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཡ སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟོ,
ཝཱ་ཙཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀ་ལ་ཧཾ ཛ་ནེ་ན;