༡. པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཉྷོ
༡. ཨ་ཐ ཁོ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ནཱ་ག་སེ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི, ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ཁོ ནཱ་ག་སེ་ནོ པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡེ་ནེ་ཝ [པ་ཊི་ས་མྨོ་དི, ཏེ་ནེ་ཝ (སཱི.)] མི་ལི་ནྡ་སྶ ར་ཉྙོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ནཱ་ག་སེ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷ་ད་ནྟོ ཉཱ་ཡ་ཏི, ཀི་ནྣཱ་མོ་སི བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི ཁོ ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཉཱ་ཡཱ་མི, ‘‘ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི ཁོ མཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཨ་པི ཙ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ནཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟི ‘‘ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱུ་ར་སེ་ནོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཝཱི་ར་སེ་ནོ’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱི་ཧ་སེ་ནོ’’ཏི ཝཱ, ཨ་པི ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ ཡ་དི་དཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ་ཏི, ན ཧེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘སུ་ཎ་ནྟུ མེ བྷོ་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཡོ་ན་ཀཱ ཨ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ, ཨ་ཡཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘ན ཧེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’ཏི, ཀ་ལླཾ ནུ ཁོ ཏ་ད་བྷི་ན་ནྡི་ཏུ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ནཱ་ག་སེ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, པུ་གྒ་ལོ ནཱུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཀོ ཙ་ར་ཧི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ དེ་ཏི, ཀོ ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཀོ སཱི་ལཾ ར་ཀྑ་ཏི, ཀོ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཀོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཀོ པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ཏི, ཀོ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ཀོ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཾ ཙ་ར་ཏི, ཀོ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཀོ མ་ཛྫཾ པི་ཝ་ཏི, ཀོ པ་ཉྩཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལཾ, ན་ཏྠི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏཱ ཝཱ, ན་ཏྠི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ, ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, ཡོ ཏུ་མྷེ མཱ་རེ་ཏི, ན་ཏྠི ཏ་སྶཱ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, ཏུ་མྷཱ་ཀ་མྤི, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, ན་ཏྠི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, ན་ཏྠི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, ན་ཏྠི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ‘ནཱ་ག་སེ་ནོ་ཏི མཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱི’ཏི ཡཾ ཝ་དེ་སི, ‘ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཏྠ ནཱ་ག་སེ་ནོ? ཀི་ནྣུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཀེ་སཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ལོ་མཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ན་ཁཱ…པེ… ད་ནྟཱ…པེ… ཏ་ཙོ…པེ… མཾ་སཾ…པེ… ནྷཱ་རུ…པེ… ཨ་ཊྛི…པེ… ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ…པེ… ཝ་ཀྐཾ…པེ… ཧ་ད་ཡཾ…པེ… ཡ་ཀ་ནཾ…པེ… ཀི་ལོ་མ་ཀཾ…པེ… པི་ཧ་ཀཾ…པེ… པ་པྥཱ་སཾ…པེ… ཨ་ནྟཾ…པེ… ཨ་ནྟ་གུ་ཎཾ…པེ… ཨུ་ད་རི་ཡཾ…པེ… ཀ་རཱི་སཾ…པེ… པི་ཏྟཾ…པེ… སེ་མྷཾ…པེ… པུ་བྦོ…པེ… ལོ་ཧི་ཏཾ…པེ… སེ་དོ…པེ… མེ་དོ…པེ… ཨ་སྶུ…པེ… ཝ་སཱ…པེ… ཁེ་ལོ༹…པེ… སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ…པེ… ལ་སི་ཀཱ…པེ… མུ་ཏྟཾ…པེ… མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རཱུ་པཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན་ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི?‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཉྙཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་མ་ཧཾ བྷ་ནྟེ, པུ་ཙྪ་ནྟོ པུ་ཙྪ་ནྟོ ན པ་སྶཱ་མི ནཱ་ག་སེ་ནཾ. ནཱ་ག་སེ་ན་ས་དྡོ ཡེ་ཝ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ནཱ་ག་སེ་ནོ, ཨ་ལི་ཀཾ ཏྭཾ, བྷ་ནྟེ, བྷཱ་ས་སི མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ, ན་ཏྠི ནཱ་ག་སེ་ནོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་ག་སེ་ནོ མི་ལི་ནྡཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘ཏྭཾ ཁོ་སི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོ, ཏ་སྶ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཏ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨུ་ཎྷཱ་ཡ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཁ་རཱ་ཡ ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལི་ཀཱ་ཡ [ཁ་རཱ ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཋ་ལ་ཝཱ་ལི་ཀཱ (སཱི. པཱི.)] མ་དྡི་ཏྭཱ པཱ་དེ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པཱ་དཱ རུ་ཛྫ་ནྟི, ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་མ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཧ་ཉྙ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཏྭཾ པཱ་དེ་ནཱ་ག་ཏོ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝཱ་ཧ་ནེ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པཱ་དེ་ནཱ་ག་ཙྪཱ་མི, ར་ཐེ་ནཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སྨཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ, ཏྭཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐེ་ནཱ་ག་ཏོ་སི, ར་ཐཾ མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧི, ཀིཾ ནུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱི་སཱ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཀྑོ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཀྐཱ་ནི ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ར་ཐ་པ་ཉྫ་རཾ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ར་ཐ་ད་ཎྜ་ཀོ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཡུ་གཾ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ར་སྨི་ཡོ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘པ་ཏོ་ད་ལ་ཊྛི ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱི་སཱ་ཨ་ཀྑ་ཙ་ཀྐ་ར་ཐ་པ་ཉྫ་ར་ར་ཐ་ད་ཎྜ་ཡུ་ག་ར་སྨི་པ་ཏོ་དཱ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨཱི་སཱ་ཨ་ཀྑ་ཙ་ཀྐ་ར་ཐ་པ་ཉྫ་ར་ར་ཐ་ད་ཎྜ་ཡུ་ག་ར་སྨི་པ་ཏོ་དཱ ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏ་མ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་ཙྪ་ནྟོ པུ་ཙྪ་ནྟོ ན པ་སྶཱ་མི ར་ཐཾ. ར་ཐ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ནུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐོ’’ཏི? ‘‘ན ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ར་ཐོ, ཨ་ལི་ཀཾ, ཏྭཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷཱ་ས་སི མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ, ན་ཏྠི ར་ཐོ, ཏྭཾ་སི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨ་གྒ་རཱ་ཛཱ, ཀ་སྶ པ་ན ཏྭཾ བྷཱ་ཡི་ཏྭཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ བྷཱ་ས་སི, སུ་ཎ་ནྟུ མེ བྷོ་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཡོ་ན་ཀཱ ཨ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ, ཨ་ཡཾ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘ར་ཐེ་ནཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སྨཱི’ཏི, ས་ཙེ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐེ་ནཱ་ག་ཏོ‘སི, ར་ཐཾ མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’ཏི ཝུ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ར་ཐཾ ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ཀ་ལླཾ ནུ ཁོ ཏ་ད་བྷི་ན་ནྡི་ཏུ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཡོ་ན་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནཱ་ག་སེ་ན་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ མི་ལི་ནྡཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཁོ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷཱ་ས་སྶཱུ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མི་ལི་ནྡོ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ནཱ་ག་སེ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མི, ཨཱི་ས་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྐཱ་ནི ཙ པ་ཊི་ཙྩ ར་ཐ་པ་ཉྫ་ར་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ར་ཐ་ད་ཎྜ་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ‘ར་ཐོ’ཏི ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘སཱ་དྷུ ཁོ, ཏྭཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཀེ་སེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ ལོ་མེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ…པེ… མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ཝེ་ད་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཉྙ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྑཱ་རེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ‘ནཱ་ག་སེ་ནོ’ཏི ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལོ ནཱུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. བྷཱ་སི་ཏ་མྤེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝ་ཛི་རཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ –
‘‘‘ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ངྒ་ས་མྦྷཱ་རཱ, ཧོ་ཏི ས་དྡོ ར་ཐོ ཨི་ཏི;
ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷེ་སུ ས་ནྟེ་སུ, ཧོ་ཏི ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ས་མྨུ་ཏཱི’’’ཏི [པ་སྶ སཾ. ནི. ༡.༡༧༡].
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ག་སེ་ན, ཨ་ཏི་ཙི་ཏྲཱ་ནི པ་ཉྷ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་ས་ཛྫི་ཏཱ་ནི, ཡ་དི བུ་དྡྷོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་དེ་ཡྻ, སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ ནཱ་ག་སེ་ན, ཨ་ཏི་ཙི་ཏྲཱ་ནི པ་ཉྷ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་ས་ཛྫི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི.
པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཉྷོ པ་ཋ་མོ.