༡༠. ས་ངྒཱི་ཏི་སུ་ཏྟཾ
༢༩༦. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ལླེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ཡེ་ན པཱ་ཝཱ ནཱ་མ མ་ལླཱ་ནཾ ན་ག་རཾ ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙུ་ནྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ.
ཨུ་བྦྷ་ཏ་ཀ་ན་ཝ་ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ
༢༩༧. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ མ་ལླཱ་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ [ས་ནྠཱ་གཱ་རཾ (སཱི. པཱི.), ས་ཎྛཱ་གཱ་རཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛཾ [ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཾ (སཱི. སྱཱ. པཱི. ཀ.)] ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཝཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཨ་སྶོ་སུཾ ཁོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར མ་ལླེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི པཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙུ་ནྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ མ་ལླཱ་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཝཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཏ་ཉྩ ཁོ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏུ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ པ་ཙྪཱ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶ་ནྟི. ཏ་ད་སྶ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ མ་ལླཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན.
༢༩༨. ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཡེ་ན ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་བྦ་ས་ནྠ་རིཾ [ས་བྦ་ས་ནྠ་རིཾ ས་ནྠ་ཏཾ (ཀ.)] ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ལ་པ་དཱི་པཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ ཏེ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ས་བྦ་ས་ནྠ་རི་ས་ནྠ་ཏཾ [ས་བྦ་ས་ནྠ་རིཾ ས་ནྠ་ཏཾ (སཱི. པཱི. ཀ.)], བྷ་ནྟེ, ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི, ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ, ཏེ་ལ་པ་དཱི་པོ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ. ཡ་སྶ་དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི.
༢༩༩. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཡེ་ན ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཐ་མྦྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ནི་སཱི་དི. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ཁོ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མཾ བྷི་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ. པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་པི ཁོ མ་ལླཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏྠི་མཾ བྷི་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྪི་མཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ མ་ལླེ བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ ཁོ, ཝཱ་སེ་ཊྛཱ, ར་ཏྟི. ཡ་སྶ་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ མ་ལླཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ.
༣༠༠. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ་སུ མ་ལླེ་སུ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་སཾ་གྷཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ [ཝི་ག་ཏ་ཐཱི་ན་མི་དྡྷོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ. པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ. པི་ཊྛི མེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏི. ཏ་མ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི [ཨཱ་ཡ་མེ་ཡྻཱ་མཱི་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)]. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི པཱ་དེ པཱ་དཾ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ཡ, ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ.
བྷི་ནྣ་ནི་ག་ཎྛ་ཝ་ཏྠུ
༣༠༡. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ནི་ག་ཎྛོ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟོ པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་དྷུ་ནཱ་ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ་ཡ བྷི་ནྣཱ ནི་ག་ཎྛཱ དྭེ་དྷི་ཀ་ཛཱ་ཏཱ [དྡྷེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ (སྱཱ. ཀཾ.)] བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཏུ་ད་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི [ཝི་ཙ་ར་ནྟི (སྱཱ. ཀཾ.)] – ‘‘ན ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཀིཾ ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་སི! མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཏྭ་མ་སི, ཨ་ཧ་མ་སྨི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ. ས་ཧི་ཏཾ མེ, ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེ. པུ་རེ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཙ, པ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པུ་རེ ཨ་ཝ་ཙ. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོ, ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཏྭ་མ་སི, ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡ, ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱ ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཝ་དྷོ་ཡེ་ཝ ཁོ མ་ཉྙེ ནི་ག་ཎྛེ་སུ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟི་ཡེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡེ་པི [ཡེ་པི ཏེ (སཱི. པཱི.)] ནི་ག་ཎྛ་སྶ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ གི་ཧཱི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ས་ནཱ, ཏེ་པི ནི་ག་ཎྛེ་སུ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟི་ཡེ་སུ ནི་བྦི་ནྣ་རཱུ་པཱ ཝི་ར་ཏྟ་རཱུ་པཱ པ་ཊི་ཝཱ་ན་རཱུ་པཱ, ཡ་ཐཱ ཏཾ དུ་ར་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ དུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀེ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎེ.
༣༠༢. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ནི་ག་ཎྛོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟོ པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་དྷུ་ནཱ་ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ, ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ་ཡ བྷི་ནྣཱ ནི་ག་ཎྛཱ དྭེ་དྷི་ཀ་ཛཱ་ཏཱ…པེ… བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎེ’’. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷེ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཧོ་ཏི དུ་ར་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ དུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀེ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ. ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ནཱ་ཝུ་སོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ [ཨ་སྨཱ་ཀཾ (པཱི.)] བྷ་ག་ཝ་ཏཱ [བྷ་ག་ཝ་ཏོ (ཀ. སཱི.)] དྷ་མྨོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ སུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙཱ་ཝུ་སོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ [བྷ་ག་ཝ་ཏོ (ཀ. སཱི.)] དྷ་མྨོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ སུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ; ཡ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ?
ཨེ་ཀ་ཀཾ
༣༠༣. ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ? ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ. ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ. ཨ་ཡཾ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
དུ་ཀཾ
༣༠༤. ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན དྭེ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མེ དྭེ [དྭེ དྷ་མྨོ (སྱཱ. ཀཾ.) ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི]?
‘‘ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ.
‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ཙ.
‘‘བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཙ ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཙ.
‘‘ཨ་ཧི་རི་ཀ་ཉྩ [ཨ་ཧི་རཱི་ཀ་ཉྩ (ཀ་ཏྠ་ཙི)] ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ.
‘‘ཧི་རཱི ཙ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ.
‘‘དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ ཙ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙ.
‘‘སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙ.
‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ.
‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ.
‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ.
‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ.
‘‘ཋཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ.
‘‘ཨ་ཛྫ་ཝ་ཉྩ ལ་ཛྫ་ཝ་ཉྩ.
‘‘ཁ་ནྟི ཙ སོ་ར་ཙྩ་ཉྩ.
‘‘སཱ་ཁ་ལྱ་ཉྩ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཙ.
‘‘ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ ཙ སོ་ཙེ་ཡྻ་ཉྩ.
‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩ་ཉྩ ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ.
‘‘ས་ཏི ཙ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ.
‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ ཙ བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ.
‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ ཙ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ.
‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལ་ཉྩ [པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ན་བ་ལ་ཉྩ (སྱཱ.)] བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ཉྩ.
‘‘ས་ཏི་བ་ལ་ཉྩ ས་མཱ་དྷི་བ་ལ་ཉྩ.
‘‘ས་མ་ཐོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ.
‘‘ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ.
‘‘པ་གྒ་ཧོ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཙ.
‘‘སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི ཙ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི ཙ.
‘‘སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ ཙ དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ ཙ.
‘‘སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི ཙ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ཙ.
‘‘དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ཁོ པ་ན ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་སྶ ཙ པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘སཾ་ཝེ་གོ ཙ སཾ་ཝེ་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སཾ་ཝི་གྒ་སྶ ཙ ཡོ་ནི་སོ པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ ཙ པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ.
‘‘ཝི་ཛྫཱ ཙ ཝི་མུ་ཏྟི ཙ.
‘‘ཁ་ཡེ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཉཱ་ཎཾ.
‘‘ཨི་མེ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན དྭེ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཏ་ད་སྶ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
ཏི་ཀཾ
༣༠༥. ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ…པེ… ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ?
‘‘ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི – ལོ་བྷོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, དོ་སོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, མོ་ཧོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི – ཨ་ལོ་བྷོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, ཨ་དོ་སོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, ཨ་མོ་ཧོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི – ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི – ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ – ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ.
‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ – ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤཱ – ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤོ, བྱཱ་པཱ་ད་ས་ངྐ་པྤོ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ངྐ་པྤོ.
‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤཱ – ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ངྐ་པྤོ.
‘‘ཏི་སྶོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ – ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ, བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙཱ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ.
‘‘ཏི་སྶོ ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ – ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ཉྙཱ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙཱ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ.
‘‘ཏི་སྶོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ – ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཏི་སྶོ ཀུ་ས་ལ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ – ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ – ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ – རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ནི་རོ་དྷ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ – ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ཎཱི་ཏ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཏི་སྶོ ཏ་ཎྷཱ – ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ, ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ ཏ་ཎྷཱ – ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ ཏ་ཎྷཱ – རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ, ནི་རོ་དྷ་ཏ་ཎྷཱ.
‘‘ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི – ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ – ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ, བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ – ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ.
‘‘ཏི་སྶོ ཨེ་ས་ནཱ – ཀཱ་མེ་ས་ནཱ, བྷ་ཝེ་ས་ནཱ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ.
‘‘ཏི་སྶོ ཝི་དྷཱ – སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ, ས་དི་སོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ, ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷཱ – ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨ་ནྟཱ – ས་ཀྐཱ་ཡོ ཨ་ནྟོ, ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་ནྟོ, ས་ཀྐཱ་ཡ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནྟོ.
‘‘ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ – སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ.
‘‘ཏི་སྶོ དུ་ཀྑ་ཏཱ – དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ, ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ.
‘‘ཏ་ཡོ རཱ་སཱི – མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ རཱ་སི, ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ རཱ་སི, ཨ་ནི་ཡ་ཏོ རཱ་སི.
‘‘ཏ་ཡོ ཏ་མཱ [ཏི་སྶོ ཀ་ངྑཱ (བ་ཧཱུ་སུ) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ] – ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏི.
‘‘ཏཱི་ཎི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑེ་ཡྻཱ་ནི – པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨཱ་ཝུ་སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ར་ཀྑེ་ཡྻ – ‘མཱ མེ ཨི་དཾ པ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’ཏི. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ར་ཀྑེ་ཡྻ – ‘མཱ མེ ཨི་དཾ པ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’ཏི. པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ར་ཀྑེ་ཡྻ – ‘མཱ མེ ཨི་དཾ པ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’ཏི.
‘‘ཏ་ཡོ ཀི་ཉྩ་ནཱ – རཱ་གོ ཀི་ཉྩ་ནཾ, དོ་སོ ཀི་ཉྩ་ནཾ, མོ་ཧོ ཀི་ཉྩ་ནཾ.
‘‘ཏ་ཡོ ཨ་གྒཱི – རཱ་ག་གྒི, དོ་ས་གྒི, མོ་ཧ་གྒི.
‘‘ཨ་པ་རེ་པི ཏ་ཡོ ཨ་གྒཱི – ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་གྒི, ག་ཧ་པ་ཏ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་གྒི.
‘‘ཏི་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ – ས་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཾ རཱུ་པཾ [ས་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷ་རཱུ་པཾ (སྱཱ. ཀཾ.) ཨེ་ཝ་མི་ཏ་ར་དྭ་ཡེ་པི], ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཾ རཱུ་པཾ, ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ཨ་པྤ་ཊི་གྷཾ རཱུ་པཾ.
‘‘ཏ་ཡོ ས་ངྑཱ་རཱ – པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ.
‘‘ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ – སེ་ཀྑོ པུ་གྒ་ལོ, ཨ་སེ་ཀྑོ པུ་གྒ་ལོ, ནེ་ཝ་སེ་ཀྑོ་ནཱ་སེ་ཀྑོ པུ་གྒ་ལོ.
‘‘ཏ་ཡོ ཐེ་རཱ – ཛཱ་ཏི་ཐེ་རོ, དྷ་མྨ་ཐེ་རོ, ས་མྨུ་ཏི་ཐེ་རོ [ས་མྨ་ཏི་ཐེ་རོ (སྱཱ. ཀཾ.)].
‘‘ཏཱི་ཎི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི – དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཙོ་ད་ནཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི – དི་ཊྛེ་ན, སུ་ཏེ་ན, པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ.
‘‘ཏི་སྶོ ཀཱ་མཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ [ཀཱ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ (སཱི.), ཀཱ་མུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ (སྱཱ. པཱི. ཀ.)] – ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ ས་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་མཱ, ཏེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ནུ་སྶཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཙ དེ་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཙ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཱ ཀཱ་མཱུ་པ་པ་ཏྟི. ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྟཱ ནི་མྨི་ཏ་ཀཱ་མཱ, ཏེ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི. ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་མཱུ་པ་པ་ཏྟི. ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ ས་ཏྟཱ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཀཱ་མཱ, ཏེ པ་ར་ནི་མྨི་ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་མཱུ་པ་པ་ཏྟི.
‘‘ཏི་སྶོ སུ་ཁཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ [སུ་ཁུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ (སྱཱ. པཱི. ཀ.)] – ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ ས་ཏྟཱ [ས་ཏྟཱ སུ་ཁཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཱ སུ་ཁཱུ་པ་པ་ཏྟི. ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྟཱ སུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྣཱ པ་རི་ས་ནྣཱ པ་རི་པཱུ་རཱ པ་རི་པྥུ་ཊཱ. ཏེ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟི – ‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ. ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ སུ་ཁཱུ་པ་པ་ཏྟི. ས་ནྟཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྟཱ སུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྣཱ པ་རི་ས་ནྣཱ པ་རི་པཱུ་རཱ པ་རི་པྥུ་ཊཱ. ཏེ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཏུ་སི་ཏཱ [ས་ནྟུ་སི་ཏཱ (སྱཱ. ཀཾ.)] སུ་ཁཾ [ཙི་ཏྟ་སུ་ཁཾ (སྱཱ. ཀ.)] པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ སུ་ཁཱུ་པ་པ་ཏྟི.
‘‘ཏི་སྶོ པ་ཉྙཱ – སེ་ཀྑཱ པ་ཉྙཱ, ཨ་སེ་ཀྑཱ པ་ཉྙཱ, ནེ་ཝ་སེ་ཀྑཱ་ནཱ་སེ་ཀྑཱ པ་ཉྙཱ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཏི་སྶོ པ་ཉྙཱ – ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ པ་ཉྙཱ, སུ་ཏ་མ་ཡཱ པ་ཉྙཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ པ་ཉྙཱ.
‘‘ཏཱི་ཎཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི – སུ་ཏཱ་ཝུ་དྷཾ, པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཝུ་དྷཾ, པ་ཉྙཱ་ཝུ་དྷཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི – ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཙ་ཀྑཱུ་ནི – མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ, པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ.
‘‘ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ – ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ.
‘‘ཏི་སྶོ བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ་ནི – ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, པ་ཊི་པ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ.
‘‘ཏ་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི – ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རོ ས་མཱ་དྷི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ ས་མཱ་དྷི.
‘‘ཨ་པ་རེ་པི ཏ་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི – སུ་ཉྙ་ཏོ ས་མཱ་དྷི, ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི, ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ ས་མཱ་དྷི.
‘‘ཏཱི་ཎི སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནི – ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནི – ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ, མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀོ་ས་ལླཱ་ནི – ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ, ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ, ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ.
‘‘ཏ་ཡོ མ་དཱ – ཨཱ་རོ་གྱ་མ་དོ, ཡོ་བྦ་ན་མ་དོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ་ནི – ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི – ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ – ‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’ནྟི; ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ – ‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’ནྟི; ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ – ‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་དྡྷཱ་ན’ནྟི.
‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ – པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཛྫཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏེ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཛྫཱ, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཛྫཱ.
‘‘ཏ་ཡོ ཝི་ཧཱ་རཱ – དི་བྦོ ཝི་ཧཱ་རོ, བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨ་རི་ཡོ ཝི་ཧཱ་རོ.
‘‘ཏཱི་ཎི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི – ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ.
‘‘ཨི་མེ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ…པེ… ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
ཙ་ཏུ་ཀྐཾ
༣༠༦. ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་ད་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ…པེ… ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ?
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ, ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི…པེ… ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི…པེ… དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ད་ཧ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ད་ཧ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ད་ཧ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝེ་པུ་ལླཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ད་ཧ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ [པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ [དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ ཝི་རཱ་གཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ཙ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཡཾ ཏཾ ཨ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི – ‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ས་ཏི་མཱ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱི’ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ [ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ, པུ་བྦེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ [ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
༣༠༧. ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, དི་ཝཱ་ས་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི ཡ་ཐཱ དི་ཝཱ ཏ་ཐཱ ར་ཏྟིཾ, ཡ་ཐཱ ར་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ དི་ཝཱ. ཨི་ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ན ས་པྤ་བྷཱ་སཾ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་དི་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཝི་དི་ཏཱ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཝི་དི་ཏཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཝི་དི་ཏཱ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨི་ཏི རཱུ་པ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, ཨི་ཏི རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ. ཨི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ…པེ… ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ… ཨི་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ… ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
༣༠༨. ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. ཨི་ཏི ཨུ་དྡྷ་མ་དྷོ ཏི་རི་ཡཾ ས་བྦ་དྷི ས་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་པུ་ལེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་རེ་ན ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ་ན [ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷེ་ན (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ…པེ… མུ་དི་ཏཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. ཨི་ཏི ཨུ་དྡྷ་མ་དྷོ ཏི་རི་ཡཾ ས་བྦ་དྷི ས་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་པུ་ལེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་རེ་ན ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ་ན ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤཱ. [ཨ་རཱུ་པཱ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་སོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ’ཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ས་བྦ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ན་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’ཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པ་སྶེ་ནཱ་ནི. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི.
༣༠༩. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ [ཨ་ག་ཐི་ཏོ (སཱི. པཱི.)] ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི ན པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཊི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ – ‘བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ’.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི ན པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཊི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ – ‘བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ’.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི ན པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཊི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ – ‘བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ’.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ པ་ཧཱ་ནཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་ར་ཏོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏོ; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ར་ཏི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི ན པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཊི་སྶ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ – ‘བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ’.
༣༡༠. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དྷཱ་ནཱ་ནི. སཾ་ཝ་ར་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་པ་དྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཾ [བྷཱ་ཝ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ (སྱཱ.)] ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ནཾ [ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ (སྱཱ.)]. ཀ་ཏ་མ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ, སཾ་ཝ་ར་པ་དྷཱ་ནཾ? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ… གྷཱ་ནེ་ན ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ… ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ར་སཾ སཱ་ཡི་ཏྭཱ… ཀཱ་ཡེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ… མ་ན་སཱ དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ, མ་ནི་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ, སཾ་ཝ་ར་པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ, པ་ཧཱ་ན་པ་དྷཱ་ནཾ? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི [བྱ་ནྟཱི ཀ་རོ་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ…པེ… ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ… ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ, པ་ཧཱ་ན་པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཾ? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིཾ. དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི… ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི… པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི… པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི… ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི… ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ནཾ? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷ་དྲ་ཀཾ [བྷ་དྡ་ཀཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི – ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ, པུ་ལུ༹་ཝ་ཀ་ས་ཉྙཾ [པུ་ལ༹་ཝ་ཀ་ས་ཉྙཾ (སཱི. པཱི.)], ཝི་ནཱི་ལ་ཀ་ས་ཉྙཾ, ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀ་ས་ཉྙཾ, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ནཾ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎཱ་ནི – དྷ་མྨེ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནྭ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ, པ་རི་ཡེ [པ་རི་ཙྩེ (སཱི. ཀ.), པ་རི་ཙྪེ་དེ (སྱཱ. པཱི. ཀ.) ཊཱི་ཀཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ] ཉཱ་ཎཾ, ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཎཾ [ས་མྨ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ (སྱཱ. ཀཾ.)].
‘‘ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎཱ་ནི – དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཉཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷེ ཉཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཉཱ་ཎཾ.
༣༡༡. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི – ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི – ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བུ་དྡྷོ, བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. དྷ་མྨེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི – ‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ [ཨོ་པ་ན་ཡི་ཀོ (སྱཱ. ཀཾ.)] པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’ཏི. ས་ངྒྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི – ‘སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཨུ་ཛུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཉཱ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཡ་དི་དཾ ཙ་ཏྟཱ་རི པུ་རི་ས་ཡུ་གཱ་ནི ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ, ཨེ་ས བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ཁ་ཎྜེ་ཧི ཨ་ཙྪི་དྡེ་ཧི ཨ་ས་བ་ལེ་ཧི ཨ་ཀ་མྨཱ་སེ་ཧི བྷུ་ཛི་སྶེ་ཧི ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠེ་ཧི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཧི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི – སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ.
‘‘ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ – པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ, ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ – ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཝཱ སུ་ཁུ་མོ ཝཱ, ཕ་སྶོ དུ་ཏི་ཡོ, མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ. རཱུ་པཱུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ [རཱུ་པཱ་ར་མ་ཎཾ (?)] རཱུ་པ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཝེ་ད་ནཱུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ཝུ་སོ…པེ… ས་ཉྙཱུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ…པེ… ས་ངྑཱ་རཱུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནི – ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, དོ་སཱ་ག་ཏི ག་ཙྪ་ཏི, མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དཱ – ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི; པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི; སེ་ནཱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི; ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ – དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ, དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ, སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ, སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ – ཨ་ཀྑ་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ཁ་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ད་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ས་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི – ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ དྷ་མྨ་པ་དཾ, ས་མྨཱ་ས་ཏི དྷ་མྨ་པ་དཾ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི དྷ་མྨ་པ་དཾ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི – ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཾ. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཾ. ཨ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ – སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ, ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ, པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷོ.
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི བ་ལཱ་ནི – ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཾ, ས་ཏི་བ་ལཾ, ས་མཱ་དྷི་བ་ལཾ, པ་ཉྙཱ་བ་ལཾ.