ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨི་དཱ་ནི
‘‘ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ, ཨ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ;
ད་སྶ་ཡ་ནྟོ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཝི་ན་ཡ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི.
ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན ཡེ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧི ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་དྡྷོ. ཏ་སྨཱ ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་བྦ་སྨི་མྤི ཝི་ན་ཡེ ཡུ་ཏྟི, ཡ་དི་དཾ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཏ་ཏྲི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ – ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མི, ཡེ་ན སུ་དི་ནྣོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི; ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་ཝི, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པུ་བྦེ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན ཡེ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན དྷ་ནི་ཡོ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་པུ་ཏྟོ ར་ཉྙོ དཱ་རཱུ་ནི ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན ཡེ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཏེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཏཱ་ཝ –
ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཁ་ཎེ ཀཱ་ལེ, ས་མཱུ་ཧེ ཧེ་ཏུ-དི་ཊྛི་སུ;
པ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་ཧཱ་ནེ ཙ, པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཙ དི་སྶ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ – ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༤༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཁ་ཎོ. ‘‘ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༣༥༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལོ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ པ་ཝ་ན་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི – ‘བྷ་ག་ཝཱ ཁོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི – བྷ་དྡཱ་ལི ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ས་མ་ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༣༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཧེ་ཏུ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རེ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༦༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛི.
‘‘དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;
ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩);
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ‘‘ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་ཀཱ་སི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱ་ནཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༢.༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཡེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏེ་ན ཀཱ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’ནྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ’’ཏི? ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ, ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ? སུ་ཏྟ་ནྟེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཉྷི ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི དེ་སེ་སི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏཾ ས་མ་ཡཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སི; ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཙ ས་མ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑི་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡོ ཧི སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི; ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ན བྷུ་མྨེ་ན, ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་མ་པེ་ཀྑི་ཡ;
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ སོ ཨི་དྷཱ’’ཏི.
པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – ‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’ནྟི ཝཱ ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི ཝཱ ‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོ ཨེ་ས, ས་བྦ་ཏྠ བྷུ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝེ་ར་ཉྫཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ན་ག་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ; ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཏེ་ན ཋི་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ནི་སི་ནྣོ་པི ས་ཡཱ་ནོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ན་ལེ༹་རུ ནཱ་མ ཡ་ཀྑོ, པུ་ཙི་མ་ནྡོཏི ནི་མྦ་རུ་ཀྑོ, མཱུ་ལནྟི ས་མཱི་པཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི མཱུ་ལ་ས་དྡོ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་སཱི་ར་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཱ་ནི་པཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༩༥) -ཨཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ལོ་བྷོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) -ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱི་པེ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མཱི་པེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན་ལེ༹་རུ་ཡ་ཀྑེ་ན ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ པུ་ཙི་མ་ནྡ་སྶ ས་མཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སོ ཀི་ར པུ་ཙི་མ་ནྡོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཝི་ཡ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པེ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ ཝི་ཧཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘‘ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཏེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཝི་ཧ་རི་ཏུ་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ག་ངྒཱ་ཡ་མུ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པེ གོ་ཡཱུ་ཐཱ་ནི ཙ་ར་ནྟཱ་ནི ‘‘ག་ངྒཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟི, ཡ་མུ་ནཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཡ་དི་དཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ ས་མཱི་པེ ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧི་སྶ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ; པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་གཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝི་ཝེ་ཀཱ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ; པུ་རི་མེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ; པུ་རི་མེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་པ་ལེ་པ་ནཾ; པུ་རི་མེ་ན དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ; པུ་རི་མེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ; པུ་རི་མེ་ན ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སྶ ལོ་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཏཾ; པུ་རི་མེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ? ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༧༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ད་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་རཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མཾ ལུ་མྦི་ནཱི་ཝ་ནེ, དུ་ཏི་ཡཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏེ་ན་སྶ ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཧ་ཏཱཏི གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི མ་ཧ་ཏཱ; ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི, སོ ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ གུ་ཎེ་ཧི་པི མ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི, ཡ་སྨཱ ཡོ ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཀོ སོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ; ས་ངྑྱཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ས་ངྑྱ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྒྷེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན; དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཎ་ག་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ. པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧཱིཏི པ་ཉྩ མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི. མ་ཏྟཱ་ཏི པ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ མ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི. ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི, ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶ མ་ཧ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ར་ཏོ པ་ན་སྶ ‘‘ནི་ར་བྦུ་དོ ཧི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ནི་རཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀོ སུ་དྡྷོ སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཨི་མེ་ས་ཉྷི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ ཡོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ སོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་སྶོ་སི ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཨ་སྶོ་སཱིཏི སུ་ཎི ཨུ་པ་ལ་བྷི, སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནི་གྒྷོ་སཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སི. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཨ་སྶོ་སི ཨེ་ཝ, ནཱ་སྶ ཀོ་ཙི ས་ཝ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏོ, ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ བྷ་ཝོ, ཝེ་ར་ཉྫཱ ཝཱ ཨ་སྶ ནི་ཝཱ་སོ་ཏི ཝེ་ར་ཉྫོ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཨུ་ད་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྲ་ཧྨཾ ཨ་ཎ་ཏཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, མ་ནྟེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་རི་ཡཱ པ་ན བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་མ་ཏྠཾ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་སྶོ་སི, ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ གོ་ཏ་མོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ས་མ་ཎོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ – ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ (དྷ. པ. ༣༨༨), ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ས་མ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༦༥). བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མི་ཏ་པཱ་པོ, ཏེ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ཡ་དི་དཾ ས་མ་ཎོ་ཏི. ཁ་ལཱུཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. བྷོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧེ་ཏཾ –
‘‘བྷོ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ་སོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ཧོ་ཏི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༩༦; སུ. ནི. ༦༢༥). གོ་ཏ་མོཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀི་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ཀི་ར བྷོ གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོཏི ཨི་དཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ་ཡེ་ཝ, ཏཾ ཀུ་ལཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཏཾ ཁོ པ་ནཱཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ལྱཱ་ཎོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ; སེ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཏྟི་ས་དྡོཏི ཀི་ཏྟི ཨེ་ཝ, ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཝཱ.
ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ – སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ, ཨི་ཏི་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི; ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་རཱི་ནཾ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ར་ཀཱ ཧི སོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ, མ་གྒེ་ན ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧཾ; ཏེ ཙཱ་ནེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ར་ཡོ མ་གྒེ་ན ཧ་ཏཱ་ཏི ཨ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཡ་ནཱ་བྷི་པུ་ཉྙཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་རཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནེ་མི ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐེ ས་མཱ་ཡོ་ཛི་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ, ཏ་སྶཱ་ནེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་དེ་ཧི སཱི་ལ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨ་རཱ ཧ་ཏཱ་ཏི ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་བྷི, མཱུ་ལ་ཏྟཱ; ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ནེ་མི, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ; སེ་སཱ ད་ས དྷ་མྨཱ ཨ་རཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ནཱ་མ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ནཱ་མཾ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཚ་བྦི་དྷ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏཱི་ཎི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏི་ཎྞཾ ཕ་སྶཱ་ནཾ; ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་མཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཚ ཕ་སྶཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཚ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏ་ཡོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་སྶ་ནྣཾ; ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཚ ཝེ་ད་ནཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཚ་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏི་སྶོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ; ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཱ སཱ ཏ་ཎྷཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ; ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ.
ཀ་ཐཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི; དུ་ཙྩ་རི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་པཱ་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ, ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི ཛཱ་ཏི, པ་རི་པཱ་ཀོ ཛ་རཱ, བྷེ་དོ མ་ར་ཎཾ.
ཨ་པ་རོ ‘‘ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཐེ་ཝ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི; སུ་ཙ་རི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ས་གྒེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ་ཏི སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་པ་རོ པ་ན ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཾ… མུ་དི་ཏཾ… ཨུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ་ཏི སོ་ཡེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཝ་བྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷཱ་ཝེ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ, ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི ཛཱ་ཏི, པ་རི་པཱ་ཀོ ཛ་རཱ, བྷེ་དོ མ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ; ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ; ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཀོ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ-ནཱ་མ་རཱུ་པ-ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན-ཕ་སྶ-ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཀོ, ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ཨེ་ཀོ, ཛཱ་ཏི-ཛ་རཱ-མ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀོ. པུ་རི་མ་ས་ངྑེ་པོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, དྭེ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ, ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ; ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ; ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ. ཏེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷི, ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཎྷཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀོ, བྷ་ཝ་ཛཱ་ཏཱི་ན་མ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཾ, ཏི་ཡ་དྡྷཾ, ཝཱི་ས་ཏཱ་ཀཱ་རཾ, ཏི་ས་ནྡྷིཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙཱ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏཾ ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎཾ, པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་མ་སྶ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རེ ཧ་ནི ཝི་ཧ་ནི ཝི་དྡྷཾ་སེ་སི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧཾ.
ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཙ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ར་ཧ་ཏི པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་ས་ཉྩ; ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཡེ ཀེ་ཙི མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ན ཏེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི སི་ནེ་རུ་མ་ཏྟེ་ན ར་ཏ་ན་དཱ་མེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པཱུ་ཛེ་སི, ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ་པི དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ བི་མྦི་སཱ་ར་ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་མྤི ཙ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཝི་ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་སོ་ཀ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ན་ནྟི! ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ལོ་ཀེ ཀེ་ཙི པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ནོ བཱ་ལཱ ཨ་སི་ལོ་ཀ་བྷ་ཡེ་ན ར་ཧོ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ས ན ཀ་དཱ་ཙི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་པི ཨ་ར་ཧཾ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ན སོ མུ་ནི;
ཧ་ཏ་སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན ཙཱ་ར་ཧོ;
ན ར་ཧོ ཀ་རོ་ཏི པཱ་པཱ་ནི, ཨ་ར་ཧཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ས་བྦ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ བུ་དྡྷོ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ བུ་དྡྷོ, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཧ –
‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཉྩ བྷཱ་ཝི་ཏཾ;
པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཧཱི་ནཾ མེ, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་སྨི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༦༣);
ཨ་པི་ཙ ཙ་ཀྑུ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱ་པི ས་བྦ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ བུ་དྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སོ་ཏ-གྷཱ་ན-ཛི་ཝ྄ཧཱ-ཀཱ་ཡ་མ་ནེ་སུ་པི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཚ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཚ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡཱ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཚ ཕ་སྶཱ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ད་ཡོ ཚ ཝེ་ད་ནཱ, རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཚ ས་ཉྙཱ, རཱུ་པ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ཚ ཙེ་ཏ་ནཱ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ, རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཚ ཝི་ཏ་ཀྐཱ, རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཚ ཝི་ཙཱ་རཱ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ད་ས ཀ་སི་ཎཱ་ནི, ད་ས ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་ས ས་ཉྙཱ, ཀེ་སཱ་ད་ཡོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱ, དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ན་ཝ བྷ་ཝཱ, པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི, མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི, ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཱ་ནི ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨེ་ཀ་པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཛཱ་ཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ མ་གྒ་ས་ཙྩ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ བུ་དྡྷོ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོཏི.
ཝི་ཛྫཱ་ཧི པ་ན ཙ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ; ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱཏི ཏི་སྶོ་པི ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཊྛ་པི ཝི་ཛྫཱ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༡.༢༧༨ ཨཱ་ད་ཡོ). ཏ་ཏྲ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཱ ཙ ས་ཧ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཙ་ར་ཎནྟི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ས་ཏྟ ས་དྡྷ་མྨཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨི་མེ པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ, ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ་ར་ཏི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་མ་ཏཾ དི་སཾ ཏ་སྨཱ, ཙ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༤) ཝི་ཏྠཱ་རོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཱ་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཙ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཾ. སོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ. ཏེ་ན་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི ནོ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་པ་ནྣཱ་ན་ཉྷི སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ.
སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ, སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ ཙ ག་ད་ཏྟཱ སུ་ག་ཏོ. ག་མ་ན་མྤི ཧི ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ན་ཝ་ཛྫཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏེ་ན ཧེ་ས ག་མ་ནེ་ན ཁེ་མཾ དི་སཾ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ག་ཏོ་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ སུ་ག་ཏོ. སུ་ནྡ་རཾ ཙེ་ས ཋཱ་ནཾ ག་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་པི སུ་ག་ཏོ. ས་མྨཱ ཙ ག་ཏོ ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནེ ཀི་ལེ་སེ པུ་ན ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ – ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨). ས་མྨཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏོ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ བོ་དྷི་མ་ཎྜོ ཏཱ་ཝ ས་མ་ཏིཾ་ས་པཱ་ར་མི་པཱུ་རི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟོ ས་སྶ་ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ནྟི ཨི་མེ ཙ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་མྨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་པི སུ་ག་ཏོ. ས་མྨཱ ཙེ་ས ག་ད་ཏི, ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ ག་ད་ཏྟཱ་པི སུ་ག་ཏོ.
ཏ་ཏྲི་དཾ སཱ་དྷ་ཀ་སུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ, ན ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ, ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ན བྷཱ་ས་ཏི. ཡ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ, ཏ་ཏྲ ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ. ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ, ན ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ, ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ན བྷཱ་ས་ཏི. ཡ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཙ པ་རེ་སཾ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ, ཏ་ཏྲ ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༨༦). ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ག་ད་ཏྟཱ་པི སུ་ག་ཏོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏ་ལོ་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ནི་རོ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་དི ཨ་ཉྙཱ་སི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཏྠ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཉཱ་ཏེ་ཡྻཾ ད་ཊྛེ་ཡྻཾ པ་ཏྟེ་ཡྻ་ནྟི ཝ་དཱ་མི; ན ཙཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཾ ཝ་དཱ་མི. ཨ་པི ཙཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་དཾ.
‘‘ག་མ་ནེ་ན ན པ་ཏྟ་བྦོ, ལོ་ཀ་སྶ་ནྟོ ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ;
ན ཙ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ནྟཾ, དུ་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི པ་མོ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧ་ཝེ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ སུ་མེ་དྷོ;
ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ;
ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ས་མི་ཏཱ་ཝི ཉ་ཏྭཱ;
ནཱ་སཱི་ས་ཏཱི ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་ར་ཉྩཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༤༥; སཾ. ནི. ༡.༡༠༧);
ཨ་པི་ཙ ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ – ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ, ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ་ཏི; ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ – ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༢) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༢༡) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ, པ་རི་ཧ་ར་ནྟི དི་སཱ བྷ་ནྟི ཝི་རོ་ཙ་ནཱ;
ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ལོ་ཀོ, ཨེ་ཏྠ ཏེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ཝ་སོ’’ཏི. (མ. ནི. ༡.༥༠༣) –
ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝེ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ – ‘‘ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ – ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ. དྭེ ལོ་ཀཱ – ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ. ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ – ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ལོ་ཀཱ – ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ. པ་ཉྩ ལོ་ཀཱ – པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཚ ལོ་ཀཱ – ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ས་ཏྟ ལོ་ཀཱ ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ. ཨ་ཊྛ ལོ་ཀཱ – ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ན་ཝ ལོ་ཀཱ – ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ. ད་ས ལོ་ཀཱ – ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. དྭཱ་ད་ས ལོ་ཀཱ – དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ལོ་ཀཱ – ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༢). ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ.
ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཙ་རི་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡེ སྭཱ་ཀཱ་རེ དྭཱ་ཀཱ་རེ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ བྷ་བྦེ ཨ་བྷ་བྦེ ས་ཏྟེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ་པི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏཱི་ཎི ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ –
ས་བྦཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཚ་ཏྟིཾ་ས པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ;
ད་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཌྜྷུ་ཌྜྷཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི ཙ.
ཏ་ཏྠ –
དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ;
ཨེ་ཏྟ་ཀཾ བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ན, ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ.
ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ –
ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཊྛེ་ཝ ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ;
ཨེ་ཏྟ་ཀཾ བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ན, ཛ་ལཾ ཝཱ་ཏེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ.
ཏ་སྶཱ་པི ས་ནྡྷཱ་ར་ཀོ –
ན་ཝ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, མཱ་ལུ་ཏོ ན་བྷ་མུ་གྒ་ཏོ;
ས་ཊྛི ཙེ་ཝ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨེ་སཱ ལོ་ཀ་སྶ ས་ཎྛི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཎྛི་ཏེ ཙེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ –
ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ;
ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ, སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏུ་ཏྟ་མོ.
ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷུ་པ་ཌྜྷེ་ན, པ་མཱ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ;
ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷུ་གྒ་ཏཱ དི་བྦཱ, ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་ཙི་ཏྟི་ཏཱ.
ཡུ་ག་ནྡྷ་རོ ཨཱི་ས་དྷ་རོ, ཀ་ར་ཝཱི་ཀོ སུ་ད་སྶ་ནོ;
ནེ་མི་ནྡྷ་རོ ཝི་ན་ཏ་ཀོ, ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ གི་རཱི བྲ་ཧཱ.
ཨེ་ཏེ ས་ཏྟ མ་ཧཱ་སེ་ལཱ, སི་ནེ་རུ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ;
མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ན་མཱ་ཝཱ་སཱ, དེ་ཝ་ཡ་ཀྑ་ནི་སེ་ཝི་ཏཱ.
ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནུ་ཙྩོ, ཧི་མ་ཝཱ པ་ཉྩ པ་བྦ་ཏོ;
ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏཱི་ཎི ཨཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏྠ་ཏོ;
ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཀཱུ་ཊེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ.
ཏི་པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷ, པ་རི་ཀྑེ་པཱ ན་ག་ཝ྄ཧ་ཡཱ;
པ་ཉྙཱ་ས ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷ, སཱ་ཁཱ་ཡཱ་མཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ.
ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ ཨུ་གྒ་ཏཱ;
ཛ་མྦཱུ ཡ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཛ་མྦུ་དཱི་པོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ.
དྭེ ཨ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ;
ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལུ་ཙྩ་ཡོ;
པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦཾ, ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་མ་ཡཾ ཋི་ཏོ.
ཏ་ཏྠ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནཾ; ཏ་ཐཱ ཨ་སུ་ར་བྷ་ཝ་ནཾ, ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡོ, ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ཙ. ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནཾ; ཏ་ཐཱ པུ་བྦ་ཝི་དེ་ཧོ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ ཨ་ཊྛ་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནོ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀོ ཙེ་ཏྠ མ་ཧཱ་དཱི་པོ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་པ་རི་ཝཱ་རོ; ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ, ཨེ་ཀཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ད་ནྟ་རེ་སུ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི ཨ་ན་ནྟཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་དི, ཨ་ཉྙཱ་སི, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ. ཨེ་ཝ་མྤི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏ་ལོ་ཀ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ.
ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ར་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རོ་ཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས སཱི་ལ་གུ་ཎེ་ནཱ་པི ས་བྦཾ ལོ་ཀ་མ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ས་མཱ་དྷི…པེ… པ་ཉྙཱ… ཝི་མུ་ཏྟི… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་གུ་ཎེ་ནཱ་པི, སཱི་ལ་གུ་ཎེ་ནཱ་པི ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་གུ་ཎེ་ནཱ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་ར’’ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ (མ. ནི. ༡.༢༨༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ཙ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.
པུ་རི་ས་ད་མྨེ སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི, ད་མེ་ཏི ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་ས་ད་མྨཱཏི ཨ་ད་ནྟཱ ད་མེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པུ་རི་སཱ་པི མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱ་པི ཨ་མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པུ་རི་སཱ་པི ཨ་པ་ལཱ་ལོ༹ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ, ཙཱུ་ལོ༹་ད་རོ, མ་ཧོ་ད་རོ, ཨ་གྒི་སི་ཁོ, དྷཱུ་མ་སི་ཁོ, དྷ་ན་པཱ་ལ་ཀོ ཧ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ད་མི་ཏཱ, ནི་བྦི་སཱ ཀ་ཏཱ, ས་ར་ཎེ་སུ ཙ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ. མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱ་པི ས་ཙྩ་ཀ་ནི་ག་ཎྛ་པུ་ཏྟ-ཨ་མྦ་ཊྛ་མཱ་ཎ་ཝ-པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི-སོ་ཎ་ད་ཎྜ་ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟཱ་ད་ཡོ. ཨ་མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱ་པི ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ-སཱུ་ཙི་ལོ་མ-ཁ་ར་ལོ་མ-ཡ་ཀྑ-ས་ཀྐ་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ད་མི་ཏཱ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཝི་ཙི་ཏྲེ་ཧི ཝི་ན་ཡ་ནཱུ་པཱ་ཡེ་ཧི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ, ཀེ་སི, པུ་རི་ས་ད་མྨཾ ས་ཎྷེ་ན་པི ཝི་ནེ་མི, ཕ་རུ་སེ་ན་པི ཝི་ནེ་མི, ས་ཎྷ་ཕ་རུ་སེ་ན་པི ཝི་ནེ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༡༡) ཨི་ད་ཉྩེ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ད་ནྟེ་པི ད་མེ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་ཐཱ པུ་རི་ས་ད་མྨེ སཱ་རེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ནེ་ཝ ནི་སི་ནྣཱ ཨ་ཊྛ དི་སཱ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ དྷཱ་ཝ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠི་ད་མ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧ་ཏྠི་ད་མྨོ སཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ད་ཉྩེ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༣༡༢) ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠཱ. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་ཏྠཱ, བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ས་ཏྠེ ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི, ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི, ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི, དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི, ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི, ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏི ནི་ཏྟཱ་རེ་ཏི པ་ཏཱ་རེ་ཏི ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ ས་མྤཱ་པེ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ས་ཏྟེ ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༠) ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི དཨེ་ཝཱ་ན་ཉྩ མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པྤ་དཱ་ནེ་ན ས་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ. ཏེ་པི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡེ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི. མ་ཎྜཱུ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀི་ར ག་གྒ་རཱ་ཡ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཙ་མྤཱ་ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡ་མཱ་ནེ ཨེ་ཀོ མ་ཎྜཱུ་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཏཾ ཨེ་ཀོ ཝ་ཙྪ་པཱ་ལ་ཀོ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཏ་སྶ སཱི་སེ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཝི་ཡ ཙ ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་རེ, ཨ་ཧ་མྤི ནཱ་མ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟོ་སྨི! ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ནཱ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་དྡ་ས, ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ. སོ ཏཨཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཧ ཝི་མཱ་ནེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡི. བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ པུ་ཙྪི –
‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལཾ;
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱ’’ཏི.
‘‘མ་ཎྜཱུ་ཀོ་ཧཾ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, ཨུ་ད་ཀེ ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ;
ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཨ་ཝ་དྷི ཝ་ཙྪ་པཱ་ལ་ཀོ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༥༧-༨༥༨);
བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མཱི་ཏི.
ཡཾ པ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠི ཉེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི བུ་ཛ྄ཛྷི, ཨ་ཉྙེ་པི ས་ཏྟེ བོ་དྷེ་སི; ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷོ. ཨི་མ་སྶ ཙ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ས་བྦོ་པི ནི་དྡེ་ས་ན་ཡོ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢) པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡོ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ཝཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦོ.
བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ པ་ན་སྶ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛཾ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ;
ག་རུ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྷི ནཱ་མཾ – ཨཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཾ, ལི་ངྒི་ཀཾ, ནེ་མི་ཏྟི་ཀཾ, ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ལོ་ཀི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘ཡ་དི་ཙྪ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཙྪོ ད་མྨོ བ་ལི་བ་དྡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཾ. ‘‘ད་ཎྜཱི ཚ་ཏྟཱི སི་ཁཱི ཀ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ལི་ངྒི་ཀཾ. ‘‘ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ནེ་མི་ཏྟི་ཀཾ. ‘‘སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཨི་དཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི ནཱ་མཾ ནེ་མི་ཏྟི་ཀཾ, ན མ་ཧཱ་མཱ་ཡཱ་ཡ ན སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ན ན ཨ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཏི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ས་ཀྐ་ས་ནྟུ་སི་ཏཱ་དཱི་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ…པེ… ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤).
ཡཾ་གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ད་ནྟི –
‘‘བྷ་གཱི བྷ་ཛཱི བྷཱ་གཱི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ ཨི་ཏི;
ཨ་ཀཱ་སི བྷ་གྒ་ནྟི ག་རཱུ་ཏི བྷཱ་གྱ་ཝཱ;
བ་ཧཱུ་ཧི ཉཱ་ཡེ་ཧི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟ་ནོ;
བྷ་ཝ་ནྟ་གོ སོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རོ ན་ཡོ –
‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ བྷ་གྒ་ཝཱ ཡུ་ཏྟོ, བྷ་གེ་ཧི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ;
བྷ་ཏྟ་ཝཱ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ, བྷ་ཝེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞཱ་ག་མོ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏཾ ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་དྡ་ན་ཡེ་ན ཝཱ པི་སོ་ད་རཱ་དི་པ་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་པཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ བྷཱ་གྱ་མ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ལོ་བྷ-དོ་ས-མོ་ཧ-ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤ-ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ-མ་ཀྑ-པ་ལཱ༹་ས་ཨི་སྶཱ-མ་ཙྪ་རི་ཡ-མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻ-ཐ་མྦྷ-སཱ་ར་མྦྷ-མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན-མ་ད-པ་མཱ་ད-ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ-དུ་ཙྩ་རི་ཏ-སཾ་ཀི་ལེ་ས-མ་ལ-ཝི་ས་མ་ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐ-པ་པ་ཉྩ-ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཨཱ་ས་ཝ-ག་ནྠ-ཨོ་གྷ-ཡོ་གཱ་ག་ཏི-ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན-པ་ཉྩ་ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལ-ཝི་ནི་བ་ནྡྷ-ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཚ་ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ-ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡ-ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ-ཨ་ཊྛ་མི་ཙྪ་ཏྟ-ན་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ-ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མ དི་ཊྛི་ག་ཏ-ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་པྤ་བྷེ་ད-ས་བྦ་ད་ར་ཐ-པ་རི་ལཱ༹་ཧ-ཀི་ལེ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ པ་ཉྩ ཀི་ལེ་ས-ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྩུ-དེ་ཝ་པུ་ཏྟ-མཱ་རེ ཨ་བྷ་ཉྫི, ཏ་སྨཱ བྷ་གྒ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བྷ་གྒ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ག་ཝཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཧ ཙེ་ཏྠ –
‘‘བྷ་གྒ་རཱ་གོ བྷ་གྒ་དོ་སོ, བྷ་གྒ་མོ་ཧོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;
བྷ་གྒཱ་སྶ པཱ་པ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ཛ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་ར་སྶ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི, བྷ་གྒ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་པ་རི་ཀྑ་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནེ པ་ཊི་བ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་དྷ་མྨ་དཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁེ་ཧི ཙ ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཡ་སྨཱ ཙ ལོ་ཀེ ཨི་སྶ་རི་ཡ-དྷ་མྨ-ཡ་ས-སི་རཱི-ཀཱ་མ-པ་ཡ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བྷ་ག་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ར་མ་ཉྩ་སྶ ས་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ, ཨ་ཎི་མཱ ལ་གྷི་མཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨ་ཏཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཾ ཨ་ཏྠི ཏ་ཐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པ་ཀོ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷོ ཡ་སོ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཛ་ན་ན་ཡ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཱ ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་སི་རཱི, ཡཾ ཡཾ ཨེ་ཏེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཏྠི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ པ་ར་ཧི་ཏཾ ཝཱ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི, ཏ་ཏྠ ནི་པྥ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏོ ཀཱ་མོ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཡ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཏྠི; ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་ཧི བྷ་གེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི བྷ་གཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི བྷེ་དེ་ཧི ས་བྦ་དྷ་མྨེ, ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན-དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩ-ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ, པཱི་ལ༹་ན-ས་ངྑ་ཏ-ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛེ་ན ཝཱ དུ་ཀྑ་མ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན-ནི་དཱ་ན-སཾ་ཡོ་ག-པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན ས་མུ་ད་ཡཾ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ས་ངྑ་ཏ-ཨ་མ་ཏ་ཊྛེ་ན ནི་རོ་དྷཾ, ནི་ཡྻཱ་ན-ཧེ་ཏུ-ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན མ་གྒཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ, ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ས དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ཉྙེ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ བྷ་ཛི སེ་ཝི བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཏྟ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་མ་ན་མ་ནེ་ན ཝ་ནྟཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝེ་སུ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ཝ་ས་དྡ་ཏོ བྷ་ཀཱ་རཾ, ག་མ་ན་ས་དྡ་ཏོ ག་ཀཱ་རཾ, ཝ་ནྟ་ས་དྡ་ཏོ ཝ་ཀཱ་ར་ཉྩ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ‘‘མེ་ཧ་ན་སྶ ཁ་སྶ མཱ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མེ་ཁ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
སོ ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ས་དེ་ཝ་ཀནྟི ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀཾ; ཨེ་ཝཾ ས་ཧ མཱ་རེ་ན ས་མཱ་ར་ཀཾ; ས་ཧ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཾ; ས་ཧ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ; པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཛཱ, ཏཾ པ་ཛཾ; ས་ཧ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཾ. ཏ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ས་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མི་ཏ་པཱ་པ-བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ-ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ, པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, དྭཱི་ཧི པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ, ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ, ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝཱ.
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ས་བྦ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཡེ་སཾ སི་ཡཱ – ‘‘མཱ་རོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རི་སྶ་རོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི; ཀིཾ སོ་པི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ’’ཏི? ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ས་མཱ་ར་ཀནྟི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ. ཡེ་སཾ པ་ན སི་ཡཱ – ‘‘བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི, དྭཱི་ཧི…པེ… ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧི ད་ས་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཀིཾ སོ་པི ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ’’ཏི? ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ས་བྲ་ཧྨ་ཀནྟི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཡེ་སཾ སི་ཡཱ – ‘‘པུ་ཐཱུ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ, ཀིཾ ཏེ་པི ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ’’ཏི? ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ པ་ཛནྟི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶེ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སེ་ས་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶནྟི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀྐ་མོ.
ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཡནྟི སཱ་མཾ, ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ; ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་དྷི་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཝེ་དེ་ཏཱིཏི བོ་དྷེ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི. སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ…པེ… པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཧི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏི.
ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་པི ཧི ས་མ་ནྟ་བྷ་དྲ་ཀ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ, པ་ཙྪི་མ་པཱ་དེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ. ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ནི་ག་མ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སེ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སེ་སེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ས་ཀ་ལོ་པི སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. སུ་ཡྻ་མཱ་ནོ ཙེ་ས ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ ནི་ཊྛི་ཏེ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ་ན་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ནཱ་ཐ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཙ པ་བྷ་ཝ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཨ་ཏྠ་སུ་དྡྷི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི དཱི་པེ་ཏི; ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན-ཝི་ཝ་ར་ཎ-ཝི་བྷ་ཛ་ན-ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ-པ་ཉྙ་ཏྟི-ཨ་ཏྠ་པ་ད་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད-བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ-པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི སཱ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏོ པ་རི་ཀྑ་ཀ་ཛ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ནྟི སཱ་ཏྠཾ, ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ནྟི ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ག་མྦྷཱི་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ; ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ; སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི སེ་ཊྛེ་ཧི ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ…པེ… བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཡ་སྨཱ ས་ནི་དཱ་ནཾ ས་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ དེ་སེ་ཏི, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ཧེ་ཏུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སོ་ཏཱུ་ནཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ནི་ག་མ་ནེ་ན ཙ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ དེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དེ་སེ་ནྟོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏོ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ བུ་དྡྷ-པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ-བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཙ་རི་ཡ་ཏོ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ་པི ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ…པེ… བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
སཱ་དྷུ ཁོ པ་ནཱཏི སུ་ནྡ་རཾ ཁོ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་རཱུ་པོ སོ བྷ་ཝ གོ་ཏ་མོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ་ཏི ལ་དྡྷ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ. ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི པ་སཱ་ད་སོ་མྨཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨུ་མྨཱི་ལི་ཏྭཱ ‘‘ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི.
༢. ཡེ་ནཱཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ? ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, སཱ་དུ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དི་ཛ་ག་ཎེ་ཧི ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཙ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱིཏི ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན, ཨེ་ཝཾ སོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི, སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ས་མྨོ་དི་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཡཱ་ཡ ཙ ‘‘ཀ་ཙྩི, བྷོ, གོ་ཏ་མ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ; ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ, ཙ སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ བ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མྨོ་དི, ཏཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨོ་དཾ ཛ་ན་ན་ཏོ ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ སཱ་རེ་ཏུཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་རཱུ་པ་ཏོ ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ, སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ ཝཱ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ནི་སི་ནྣོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ ནི་སཱི་དཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་སཱི་དཱིཏི ཨུ་པཱ་ཝི་སི. པ་ཎྜི་ཏཱ ཧི པུ་རི་སཱ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཀ་ཐཾ ནི་སི་ནྣོ པ་ན ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཚ ནི་ས་ཛྫ་དོ་སེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨ་ཏི་དཱུ་རཾ, ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ, ཨུ་པ་རི་ཝཱ་ཏཾ, ཨུ་ནྣ་ཏ་པྤ་དེ་སཾ, ཨ་ཏི་ས་མྨུ་ཁཾ, ཨ་ཏི་པ་ཙྪཱ་ཏི. ཨ་ཏི་དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣོ ཧི ས་ཙེ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ནི་སི་ནྣོ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་པ་རི་ཝཱ་ཏེ ནི་སི་ནྣོ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན བཱ་དྷ་ཏི. ཨུ་ནྣ་ཏ་པྤ་དེ་སེ ནི་སི་ནྣོ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཨ་ཏི་ས་མྨུ་ཁཱ ནི་སི་ནྣོ ས་ཙེ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཀྑུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ད་ཊྛ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏི་པ་ཙྪཱ ནི་སི་ནྣོ ས་ཙེ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ད་ཊྛ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཏེ ཚ ནི་ས་ཛྫ་དོ་སེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི.
ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨ་ཝོ་ཙཱཏི ཨ་བྷཱ་སི. སུ་ཏཾ མེ་ཏནྟི སུ་ཏཾ མེ ཨེ་ཏཾ, ཨེ་ཏཾ མ་ཡཱ སུ་ཏ་ནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷོ གོ་ཏ་མཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཏེ་ན སུ་ཏཾ – ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – བྲཱ་ཧྨ་ཎེཏི ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ. ཛི་ཎྞེཏི ཛ་ཛྫ་རཱི་བྷཱུ་ཏེ ཛ་རཱ་ཡ ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏེ. ཝུ་ཌྜྷེཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་ཌྜྷི་མ་རི་ཡཱ་ད་པྤ་ཏྟེ. མ་ཧ་ལླ་ཀེཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་སུ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡྷ་ག་ཏེཏི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཏེ, དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ ཨ་ཏཱི་ཏེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟེ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ.
ཨ་པི་ཙ – ཛི་ཎྞེཏི པོ་རཱ་ཎེ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ནྭ་ཡེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཌྜྷེཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་ཌྜྷི་ཡུ་ཏྟེ. མ་ཧ་ལླ་ཀེཏི ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ མ་ཧ་དྡྷ་ནེ མ་ཧཱ་བྷོ་གེ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏེཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མྨ ཙ་ར་མཱ་ནེ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ‘‘ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཀཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི – ‘‘ན ཝ་ནྡ་ཏི ཝཱ, ནཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ཏི ཝཱ, ནཱ་པི ‘ཨི་དྷ བྷོ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ནྟཱུ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝཱ ས་དྡོ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ནཱ་མ ཨ་ཏྠེ, ‘‘རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྷོ གོ་ཏ་མ ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི. ཡཾ ཏཾ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ – ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ, ཏཾ ས་ཝ་ན་ཉྩ མེ ད་སྶ་ན་ཉྩ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ན ཧི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ…པེ… ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏཾ དི་ཊྛེ་ན ནི་ག་མེ་ཏྭཱ ནི་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྷོ གོ་ཏ་མ ན ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཏཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་དོ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡེ་ན ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ …པེ… མུ་དྡྷཱ་པི ཏ་སྶ ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་ཧཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པི ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་དེ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ ལོ་ཀེ ན པ་སྶཱ་མི, ཡ་མ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཡྻཾ ཝཱ པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ཡྻཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཾ. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཡྭཱ་ཧཾ ཨ་ཛྫ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཱ་ར་ཧཾ པུ་གྒ་ལཾ ན པ་སྶཱ་མི. ཨ་པི་ཙ ཁོ ཡ་དཱ་པཱ་ཧཾ ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ནྟྭཱ ས་ཀ་ལཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སིཾ; ཏ་དཱ་པི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་དེ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ ལོ་ཀེ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཡ་མ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཡྻཾ ཝཱ པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ཡྻཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཾ. ཨ་ཐ ཁོ མཾ སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་པི ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ, ཏྭཾ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒོ ཙ ཛེ་ཊྛོ ཙ སེ་ཊྛོ ཙ, ན་ཏྠི ཏ་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶོ པ་ཏི་ནཱ་མེ་སི; ཏ་དཱ་པི ཙཱ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨཱ་ས་བྷིཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སིཾ – ‘‘ཨ་གྒོ་ཧ་མ་སྨི ལོ་ཀ་སྶ, ཛེ་ཊྛོ་ཧ་མ་སྨི ལོ་ཀ་སྶ, སེ་ཊྛོ་ཧ་མ་སྨི ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏ་སྶ་པི མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོ ན་ཏྠི, སྭཱ་ཧཾ ཨི་དཱ་ནི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཡྻཾ ཝཱ…པེ… ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཾ. ཏ་སྨཱ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྠ་ཡི་ཏྠ. ཡ་ཉྷི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཡྻ ཝཱ…པེ… ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻ, མུ་དྡྷཱ་པི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་རི་པཱ་ཀ་སི་ཐི་ལ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝ་ཎྚཱ པ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་ལ་ཕ་ལ་མི་ཝ གཱི་ཝ་ཏོ པ་ཙྪི་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱ་ཏི.
༣. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དུ་པྤ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ལོ་ཀེ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡཾ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨ་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ ‘‘སཱ་མ་གྒི་ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ, ཨ་ར་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨ་ར་ས་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ཏྟ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་ནྡ་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཁྭེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎ པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི ཀཱ་ར་ཎཾ; ཨ་ཡ་ཉྷི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡོ དེ་ས་ནཱ-ཝཱ་ར-ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏྭེ་ཝ ནཾ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༥) ཧི ཨེ་ས དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཛྫ པ་རི་ཡཱ་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༩༨) ཝཱ་རེ. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏུ, ཡ་ཐཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༦༤) ཀཱ་ར་ཎེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཀཱ་ར་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཨ་ཏྠི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ; ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན མཾ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལོ ས་མྨཱ ཝ་དེ་ཡྻ, ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཝཱ་དཱི་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཀ་ཏ་མོ པ་ན སོ་ཏི? ཡེ ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ རཱུ་པ་ར་སཱ…པེ… ཕོ་ཊྛ་བྦ་ར་སཱ ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡེ ཏེ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཱ་ན་མྤི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱ་ནཾ ར་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ རཱུ་པ་ར་ས་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ར་སཱ, ཡེ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ གཱི་ཝཱ་ཡ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ནྟི, ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་སཱ་མ་གྒི་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ ས་བྦེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི. མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི མ་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྑི་པ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཝཱ ཨེ་ས བྷ་ག་ཝ་ཏོ.
ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཝི་ག་ཏཱ ཛ་ཧི་ཏཱ ཝཱ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཀ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཾ མཱུ་ལ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ. ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ནེ་སཾ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཏ་ནྟི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏཱ་ལ་རུ་ཀྑཾ ས་མཱུ་ལཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟེ ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཀ་ཏེ ན པུ་ན ཏ་སྶ ཏཱ་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན ས་མཱུ་ལེ རཱུ་པཱ་དི་ར་སེ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་ཏེ ས་བྦེ་པི ཏེ ‘‘ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝཱ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ནེ་སཾ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ པ་ད་ཙྪེ་དོ – ཨ་ནུ་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱཏི. ‘‘ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཙྪེ་དོ ཨ་ནུ་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཡེ ཧི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ, ཏེ པུ་ན ཀ་ཐཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི? ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི ཨི་དཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱ་ར་ཎཾ ཡེ་ན མཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི. ནོ ཙ ཁོ ཡཾ ཏྭཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་སཱིཏི ཡ་ཉྩ ཁོ ཏྭཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་སི, སོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟོ སཱ་མ་གྒི་ར་སོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ན ཧོ་ཏི. ཡོ ཧི ཏཾ སཱ་མ་གྒི་ར་སཾ ཀཱ་ཏུཾ བྷ་བྦོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཀ་རོ་ཏི, སོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཨ་བྷ་བྦོ་ཝ ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཏེ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎེ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཡཾ ཏྭཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི. ཡཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏྭཾ མཾ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ’’ཏི ཝ་དེ་སི, སོ ཨ་མྷེ་སུ ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི.
༤. ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ནི་བྦྷོ་གོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་སུ ཙེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛ་ན་ཀྐ་མཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་ཀ་མྨཱ་དིཾ ལོ་ཀེ སཱ་མ་གྒི་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་བྦྷོ་གོཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡྭཱ་ཡཾ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་གོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
༥. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡཾ ལོ་ཀེ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨཾ ལོ་ཀི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟི ཏ་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དོཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན, ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ད་ཏི ཏ་སྨཱ, ཏཾ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ-ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན-མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི མུ་སཱ་ཝཱ་ད-པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ-ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ-ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་ད་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ དྷ་མྨེ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༦. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཾ ‘‘ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཏ་ནྟི ལོ་ཀ་པ་ཝེ་ཎཱི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་སུ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶ དྭཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀ་དོ་ས་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝ་ད་ཏི. ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶ པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་སྶ མོ་ཧ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝ་ད་ཏི. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ ཏ་ཡོ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝ་ད་ཏི; ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
༧. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི མ་ཉྙེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨི་དཾ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ཏཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཛེ་གུ་ཙྪཱིཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི; ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཉྩ ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡ་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡ་ཉྩ ཏི་ཝི་དྷཾ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡཱ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཧི་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཛེ་གུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
༨. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ ནི་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝེ་ན་ཡི་ཀོཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ཝི་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ, ཝི་ན་ཡཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ན་ཡི་ཀོ, ནི་གྒ་ཧཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན, ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ པ་ད་ཏྠོ – ཝི་ན་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ན་ཡི་ཀོ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི! སྭཱ་ཡཾ ཏཾ ཝེ་ན་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
༩. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷེ ཏོ་སེ་ནྟི ཧཱ་སེ་ནྟི, ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ པ་ན ཏཱ་པེ་ནྟི ཝི་ཧེ་སེ་ནྟི དོ་མ་ན་སྶཾ ནེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏཱ་ནི ན ཀ་རོ་ཏི; ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷེ ཏ་པ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ས་པྤུ་རི་སཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ‘‘ཀ་པ་ཎ་པུ་རི་སོ ཨ་ཡ’’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཏ་པ་སྶཱིཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ཏ་པ་ཏཱི་ཏི ཏ་པོ, རོ་སེ་ཏི ཝི་ཧེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏ་པོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་པ་སྶཱི. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཀ་པ་ཎ་པུ་རི་སོ ‘‘ཏ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ལོ་ཀཾ ཏ་པ་ན་ཏོ ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཡ་སྨཱ ཏ་པ་སྶཱི་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏ་པ་སྶི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ཏ་པ་ནྟཱི་ཏི ཏ་པཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧེ་ཏཾ – ‘‘ཨི་དྷ ཏ་པྤ་ཏི པེ་ཙྩ ཏ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཏེ ཏ་པེ ཨ་སྶི ནི་ར་སྶི པ་ཧཱ་སི ཝི་དྡྷཾ་སེ་སཱི་ཏི ཏ་པ་སྶཱི.
༡༠. པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་བྦྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་པ་ག་བྦྷོཏི ཨཱ་ཧ. ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ག་བྦྷ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་པ་ག་བྦྷོ, ཨ་བྷ་བྦོ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧཱི་ནོ ཝཱ ག་བྦྷོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ག་བྦྷོ, དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་བྦྷ་པ་རི་བཱ་ཧི་ར་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧཱི་ན་ག་བྦྷ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་བྷཱ་གཱི་ཏི, ཧཱི་ནོ ཝཱ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷི ག་བྦྷ་ཝཱ་སོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ ཨ་པ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སོ ཏཾ ཨ་པ་ག་བྦྷ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཙ ཡ་སྶ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི པ་ཧཱི་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ, པུ་ན་བྦྷ་ཝེ ཙ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན མ་གྒེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཛ་ལཱ་བུ་ཛ་ཡོ་ནི ག་ཧི་ཏཱ. པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨི་ཏ་རཱ ཏི་སྶོ་པི.
ཨ་པི་ཙ ག་བྦྷ་སྶ སེ་ཡྻཱ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ, པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཋི་ཏི ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ན ག་བྦྷ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ སེ་ཡྻཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཙ ནཱ་མ ཡ་སྨཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ ཙ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི.
༡༡. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་མྤི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨི་སྶ་རོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ སཱི་ཏ་ལེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཡཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ས་མ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཧ་ད་ཡ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ, པུ་ན་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་རཾ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ, ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ལི་ཏ་སི་ར་ཁ་ཎྜ་ད་ནྟ་ཝ་ལི་ཏྟ་ཙ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ནོ ཙ ཁོ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཛ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཊཾ བྱཱ་དྷི་ནཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ མ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཛྫ མ་རི་ཏྭཱ པུ་ན སྭེ་ཝ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ས་ཡ་ན་དཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནཱི་ཡཾ. མ་ཧ་ནྟེ་ན ཁོ པ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ད་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་ཊི་ས་མཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་སི.