༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༡-༡༤༤. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ལཱ་བྷི་ནོ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དེ་ནྟི, ན དཱ་པེ་ནྟི, མ་ཧཱ་ཀུ་ལེ་ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ པ་ན ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ‘‘ཀུ་ཏོ ཨ་ཡྻེ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་རི་པུ་ཙྪཾ ལ་བྷ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཐེ་རོ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏེ་སཾ སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་ཙཱ་ར་ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཾ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཏ་ཏོ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶཱ ཐེ་རཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ཧ་ནྟཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཧ་རིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ལཱ་བྷི་ནོ ཧོ་ནྟི ཙཱི་ཝ་ར…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི.
བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ ཀི་ར ས་ནྟི་ཀེ ཏཱ་སུ ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པི ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ལཱ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་ཧ་ད་ཡཱ ཏཱ་སཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀཾ་སུ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ…པེ… ནི་སཱི་དིཾ་སཱུ’’ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐནྟི ས་གྒ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་པི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་དི་མ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཾ. ཨི་དྡྷོཏི ས་མི་དྡྷོ, ས་ཧི་ཏ་ཏྠོ ག་མྦྷཱི་རོ བ་ཧུ་ར་སོ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༤༥-༡༤༧. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘མཱ ཏུ་མྷེ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡུ་པ་གཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཏཾ ཨ་པཱ་ཡུ་པ་ག་ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཏོ པ་རི་བཱ་ཧི་རེ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ས་མྨུ་ཏིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ པ་རི་བཱ་ཧི་རེ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མཱ་ནི ཧི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པི ན བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཉྩ ཏཾ སཱི་ལཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ.
ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་བྷ་ངྒེ –
‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི སཱི་ལཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨཱ་དི ཙ་ར་ཎཾ སཾ་ཡ་མོ སཾ་ཝ་རོ མོ་ཀྑཾ པ་མོ་ཀྑཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ; སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. སཾ་ཝུ་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མུ་པ་པ་ནྣོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨི་རི་ཡ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི པཱ་ལེ་ཏི ཡ་པེ་ཏི ཡཱ་པེ་ཏི ཙ་ར་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡-༥༡༢).
ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀེ་ན ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན, ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཨ་གོ་ཙ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣ་ཀུ་ལཱ་དི་ནཱ ཙ གོ་ཙ་རེ་ན ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་དྷཱ ཋི་ཏེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཡོ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
བ་ཧུ སུ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. སུ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ; ཡ་ད་སྶ ཏཾ བ་ཧུ སུ་ཏཾ ནཱ་མ, ཏཾ ན སུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ; ཨ་ཐ ཁོ ནཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ཝི་ཡ ར་ཏ་ནཾ སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙི་ཏ་མ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ སོ སུ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ གོ་པེ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཙི་ཏ་ར་ཏ་ན་སྶེ་ཝ ཙི་ར་ཀཱ་ལེ་ནཱ་པི ཨ་ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ སུ་ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ནི་ག་མ་ནཾ – ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་སྶ དྷ་མྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. དྷཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སུ་ཏ་དྷ་རོ. ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ, དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ; ཏ་སྨཱ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་གུ་ཎཱ ཀ་ཏཱ. མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶ དཱི་པ་ས་ཧ་སྶེ་ན ཨོ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟི.
ཨ་ཡཾ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི – ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཙྩ་ན་ཀོ, པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཙྩ་ན་ཀེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝ་སྶེ་ན ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དྭེ མཱ་ཏི་ཀཱ པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ་སུ དྷ་མྨ་སཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཱ, ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་ཨ་མྦ་ཊྛ་ས་དི་སོ ཨེ་ཀོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ, ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟ་མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལེ་སུ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཏི་སྶོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མེ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧི ཨ་ཡཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ, ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཝ་སི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ད་ས་ཝ་སྶེ་ན ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་རི་སཾ ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེ ཝི་ནེ་ཏུཾ དྭེ ཝི་བྷ་ངྒཱ པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཏཱི་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྑ་མཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་སཱ་ཡ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ ས་ཙེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀོ ཧོ་ཏི མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀོ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ, དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ, སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ ཝཱ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏཾ ཝཱ པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་ན སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. དྷ་མྨ་པ་ད་མྤི ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ས་མུ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཀི་ཉྩི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ པ་ན སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐ་མྤི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀ་ཉྩ པ་གུ་ཎཾ, སུ་ཏྟ་ནྟེ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ག་ནྠོ ན་ཏྠི, པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎོ ག་ནྠོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑོ ཡེ་ན་ཀཱ་མ་ངྒ་མོ, པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀེ་ན པ་ན སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པ་གུ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ན ཧི སེ་ས་ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ་པི པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. ས་ཏྟ་སུ པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཙ་ཏུ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པ་གུ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་ན་ཡེ་ན ཧི སེ་ས་པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ པ་ན ནཱ་ན་ཏྠཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་གུ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ས་ཀ་ལེ ན་ཝ་ངྒེ་པི བཱ་ཧུ་སྶ་ཙྩེ ས་ཏི སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཝི་ནཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན ས་དྡྷིཾ. སྭཱ་ག་ཏཱ་ནཱིཏི སུ་ཊྛུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི པ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཱིཏི སུ་ཊྛུ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛ་ས་ངྐ་ར་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ནི. སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཱིཏི པ་གུ་ཎཱ་ནི ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ་ནི. སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་སོཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀྑ་རཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ དཱི་པི་ཏཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཧི ཨེ་ས ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོཏི སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡ པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོཏི མ་དྷུ་ར་སྶ་རོ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧི ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཾ ཧཱི་ལེ༹་ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོཏི ས་བྦཱ་སཾ པི་ཡོ ནཱ་མ དུ་ལླ་བྷོ, བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ནཾ པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ. པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུནྟི སུ་ཏྟ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཏཱ་དི་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ་ཡ. ག་རུ་དྷ་མྨནྟི གི་ཧི་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ཝཱ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ ཧོ་ཏི. མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏ་སྶཱ་པི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ གཱ་ར་ཝཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་སྨི་ཡེ་ཝ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སྶོ ཝཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ད་ཧ་རོ ཝི་ཡ ས་ཧ་སཱ སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ནེ་ཏུཾ པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཀ་མ་ངྒཾ, ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡཾ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏི་ཡཾ, ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ’’ཏི པ་ཉྩ་མཾ, ‘‘པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུ’’ནྟི ཚ་ཊྛཾ, ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ས་ཏྟ་མཾ, ‘‘ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཊྛ་མ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༤༨. ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ. ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ག་རུ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, ཏེ ཧི གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ག་རུ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ, ཡོ ག་རུ་དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ.
༡༤༩. པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ས་ཙེ པཱ་ཏོ ཨ་ས་མྨ་ཊྛཾ ས་མྨ་ཊྛ་མྤི ཝཱ པུ་ན ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཨུ་ཀླཱ་པཾ པཱ་ད་པྤ་ཧཱ་རེ་ཧི ཙ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ལི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ས་མྨ་ཊྛ་ཉྷི ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶི་ཏ་ཀེ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་པི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ན ཡོ་ཛེ་ཏི, དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཏོ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ པི་པཱ་སི་ཏཱ ཙ ཀི་ལ་ནྟཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཏཱ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་མུ་ཁ་སཱི་ཏ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་ས་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་པི ཧོ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པཱ་ནཱི་ཡཾ པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨཱ་ས་ནནྟི ནཱི་ཙ་པཱི་ཋ་ཀ་ཕ་ལ་ཀ་ཏ་ཊྚི་ཀ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒ་མྤི ‘‘ཨི་དཾ ཏཱ་སཾ ཨཱ་ས་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦནྟི ན ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་ར་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཝཱ དྭཱ་རེ ས་བྦེ་སཾ ཨོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མ་གྒཱ་ཏྠཱཏི ས་བྦཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི; པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་པྤེ་ཏ་བྦོ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི པཱ་ལི༹ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཝ་སྶ་ས་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦ་པཱ་ལི༹་ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨནྟི མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ན་བཱི་ཛ་ན་པཱ་ནཱི་ཡཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝཱ བ་ཧི་གཱ་མེ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ བ་ཧི་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཝཱ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ རཱ་ཛུ་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཡ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་མཱ་ནེ ས་ཀ་དྡ་མཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཚ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ་པི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་བ་དྡྷཱ་ཡ་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ དི་སྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘ཝ་ནྡཱ་མི ཨ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝ་ནྡི་ཏ་བྦཱ. མ་ཧཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ནི་སི་ནྣེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨེ་པི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་སི་ནྣཱ་ཡ པ་ན པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ པ་དེ་སེ ཙ ཀཱ་ལེ ཙ ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ས་ཀྐ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་ཏོ སུ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ག་རུཾ་ཀ་ཏྭཱཏི ཏ་ཏྠ གཱ་ར་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ. མཱ་ནེ་ཏྭཱཏི མ་ནེ་ན པི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. པཱུ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨི་མེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ན པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོཏི ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦོ.
ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ན ཝ་ས་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཝ་སྶཾ ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་སོ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཡ ཝཱ སཾ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཝཱ ག་ནྟུ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༡༠༤༨). ན ཙ ས་ཀྐཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཝཾ་ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཝ་ས་ཐ, ཨ་ཡྻེ, མ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ པ་དེ་སེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པེ་པི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ ཝུ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི; ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཧི ཙ པ་ཀྑ་སྶ ཏེ་ར་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ – ‘‘མ་ཡཾ ཨ་ཡྻཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཡ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཛུ་ནཱ མ་གྒེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ན པ་ན མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཏ་ཏོ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཨ་ཉྙོ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡོ ཁེ་མ་ཊྛཱ་ནེ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པུ་ན ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་ཡྻཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་ཛུ་མ་གྒེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཨ་ཉྙོ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཏཱ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི.
ས་ཙེ པ་ན ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཙ ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཡྻཱ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་སྶ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཱ་ཧི ‘‘ཏེ་ན་ཧི ཨ་ཡྻཱ མ་ཡ་མྤི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝ་ནྟི་ཡོ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་དཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི པ་ཀྐ་མ་ནྟི. ཨ་ཐ ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ན པ་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ‘‘པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ་པི ན ཀེ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཙ རཱ་ཛ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཙོ་ར་བྷ་ཡཾ ཝཱ དུ་བྦྷི་ཀྑཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི, སཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཧི ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཙེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཀྐ་མ་ནྟི, ཝ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཀྐ་ནྟཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཝི་བྦྷ་ནྟཱ ཝཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ཝཱ པ་ཀྑ་ས་ངྐ་ནྟཱ ཝཱ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཨུ་མྨ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཝཱ་རེ་ནྟི་ཡཱ པ་ན ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སནྟི ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ. དྭེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱཏི དྭེ དྷ་མྨཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པ་ནྣ་ར་སི་ཀེ ཨུ་པོ་ས་ཐེ པ་ཀྑ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀེ ཏེ་ར་སི་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཀྑ་སྶ ཏེ་ར་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ‘ཨ་ཡཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ པ་ནྣ་ར་སི་ཀོ’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་སི. ཀ་སྨཱ? མ་ནྡ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ. མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཧི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ནི་ཙྩཾ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཡཾ མ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་མ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཡྻཱ ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི མཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཡི་རཱུ་པཱ་ས་མཱ་ནཱ སཱ་ཏྠི་ཀཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦཱ་ཡེ་ཝ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་བྦོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཙྪ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཁི་ཡྻ་ནྟི ཝི་པཱ་ཙེ་ནྟི ‘ཛཱ་ཡཱ་ཡོ ཨི་མཱ ཨི་མེ་སཾ, ཛཱ་རི་ཡོ ཨི་མཱ ཨི་མེ་སཾ, ཨི་དཱ་ནི་མེ ཨི་མཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ར་མི་སྶ་ནྟཱི’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ་ན ཨོ་ཝཱ་དོ ག་ནྟ་བྦོ, ག་ཙྪེ་ཡྻ ཙེ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ནྟུ’ནྟི. པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. པུ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ནྟུ’’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ་ན དྭེ ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པེ་སེ་ཏ་བྦཱ – ‘‘ཨེ་ཐ་ཡྻེ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཐ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻཱ…པེ… ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༣). ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡྻ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ’’ཏི. ས་ཙེ ཧོ་ཏི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱུ’’ཏི.
ས་ཙེ ན ཧོ་ཏི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ཀོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུ’’ནྟི. ས་ཙེ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱུ’’ཏི.
ས་ཙེ པ་ན ཀོ་ཙི ན ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧི ས་ཀ་ལཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སཱ་ས་ན་མཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པཱ་ཊི་པ་དེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ་ན་པི ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པེ་སེ་ཏ་བྦཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ་ཡྻེ, པུ་ཙྪ་ཐ ‘ཀིཾ ཨ་ཡྻ ལ་བྷ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’’ནྟི. ཏཱ་ཧི ‘‘སཱ་དྷུ ཨ་ཡྻེ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ – ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡྻ ལ་བྷ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ – ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི. ཏཱ་ཧི ‘‘སཱ་དྷུ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཱ་སུ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཉྩ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཉྩ, ཨི་ཏ་རཱ ཏ་སྶཱ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ.
ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཝཱ ན པཱུ་ར་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ་པི ཝཱ ག་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མོ – ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ནྟི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི; ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙཱ་མི, ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ནྟི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙཱ་མི, ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ནྟི; ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙཱ་མི, ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཡྻ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི ཝ་ནྡ་ནྟི ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི ཡཱ་ཙ་ནྟི ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
ཏེ་ན་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ – ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ནྟི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷ་ནྟེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏི ཝ་ནྡ་ནྟི ཝ་ནྡ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཙ་ཏི ཡཱ་ཙ་ནྟི ཡཱ་ཙ་ཏི, ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར ལ་བྷ་ནྟུ ཀི་ར ལ་བྷ་ཏུ ཀི་ར བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ནཱ་པི ས་ཙེ ས་མྨ་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠི, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱུ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ན་ཏྠི, པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ ས་མྤཱ་དེ་ཏུ ས་མྤཱ་དེ་ནྟུ ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན པཱ་ཊི་པ་དེ པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨོ་ཝཱ་དཾ པ་ན བཱ་ལ་གི་ལཱ་ན་ག་མི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ས་ཙེ་པི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ བཱ་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ གི་ལཱ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་མི་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༤).
ཏ་ཏྠ ཡོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀ་པ་ནྣ་ར་སི་ཀེ་སུ ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐེ་སུ པཱ་ཊི་པ་དེ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, སོ ག་མི་ཀོ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཡོ ན ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༤) ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝཱ པཱ་ཊི་པ་དེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦོ. ཡོ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥).
ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ཡོ ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥).
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ངྐེ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ, ས་ངྐེ་ཏ་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཏྲ པ་ཊི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་ས་ན་གཱ་མེ བྷི་ཀྑཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དི་སྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ནོ ཙ་སྶ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱ སུ་ལ་བྷཱ ཧོ་ཏི, སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ གཱ་མཾ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ དཱུ་རཾ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྐེ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་མུ་ཀཾ ནཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ས་བྷཾ ཝཱ མ་ཎྜ་པཾ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མི, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཏ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ, ཨ་ག་ནྟུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་ངྐེ་ཏཾ ན ག་ནྟ་བྦཾ. ཡཱ ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥).
ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་ཛྫུ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༢༧).
བྷི་ཀྑུ་ནི་ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་བྦོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ པ་ཝཱ་རེ་ནྟོ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་མ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ བྱ་ཏྟཾ པ་ཊི་བ་ལཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ. པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ, ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ བྱ་ཏྟཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་ཊི་བ་ལཱ་ཡ ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ –
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, ཨ་ཡྻེ ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི.
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, ཨ་ཡྻེ ས་ངྒྷོ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཡ་སྶཱ ཨ་ཡྻཱ་ཡ ཁ་མ་ཏི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་མྨུ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ, སཱ ཏུ་ཎྷ་སྶ; ཡ་སྶཱ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སཱ བྷཱ་སེ་ཡྻ.
‘‘ས་མྨ་ཏཱ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༢༧).
ཏཱ་ཡ ས་མྨ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ – ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ. ཝ་ད་ཏ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཨ་ཡྻ, ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཨ་ཡྻ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ…པེ… པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ན པཱུ་ར་ཏི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ཏ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟི་ཡོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་མི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ཏུ མཾ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟཱི པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ན པཱུ་ར་ཏི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻཱ ཨ་ཡྻེ པ་ཝཱ་རེ་ཏི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ནྟ་ཡྻཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ཏ་ཡྻོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻཱ ཨ་ཡྻེ པ་ཝཱ་རེ་ནྟི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ནྟ་ཡྻཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟི་ཡོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ཏ་ཡྻོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟི་ཡོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻཱ ཨ་ཡྻེ པ་ཝཱ་རེ་མི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ནྟུ མཾ ཨ་ཡྻཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟཱི པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ ཨ་ཡྻཾ པ་ཝཱ་རེ་མི – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ཝ་ད་ཏུ མཾ ཨ་ཡྻོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་སྶ་ནྟཱི པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
མཱ་ན་ཏྟ་ཙ་ར་ཎ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ད་ས་ཧི ཝཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ ནེ་ཝ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ, ན པ་རི་བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ, ན བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ. ཨོ་ཝ་ཊོཏི པི་ཧི་ཏོ ཝཱ་རི་ཏོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཝ་ཙ་ན་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ. ཨ་ནོ་ཝ་ཊོཏི ཨ་པི་ཧི་ཏོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྐ་མ, ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ པཱ་རུ་པཱ་ཧཱི’’ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦོ. དོ་སཾ པ་ན དི་སྭཱ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ན ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟི, ན པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟི, ན ནི་ཝཱ་སེ་ནྟི, ན པཱ་རུ་པ་ནྟི, ཨཱི་དི་སཾ ཀཱ་སཱ་ཝ་མྤི ན དྷཱ་རེ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨ་ཉྫེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ཝུ་ཌྜྷ་ས་མ་ཎཱི ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པཱ་རུ་པ་ཏི, མཱ ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཧི, མཱ ཨེ་ཝཾ པཱ་རུ་པཱ་ཧི, མཱ ཏི་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཎྞ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ས་མ་གྒ་མྷ་ཡྻཱ་ཏི བྷ་ཎ་ནྟནྟི ‘‘ས་མ་གྒཱ ཨ་མྷ ཨ་ཡྻ’’ ཨི་ཏི བྷ་ཎ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ. ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ས་མ་གྒ་མྷ་ཡྻཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཨེ་སོ བྷ་གི་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དོ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ.
༡༥༠. ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྭི་ནྣཾ ན་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ན་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ན་པ་དེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, སེ་སེ་སུ ས་ཏྟ་ར་ས དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི.
༡༥༢. ཨུ་དྡེ་སཾ དེ་ནྟོཏི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ག་རུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་ལི༹ཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟོ. པ་རི་པུ་ཙྪཾ དེ་ནྟོཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་གུ་ཎཱ་ཡ ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་སཱ་རེ་ཧི ཨ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨོ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹ཾ ཨོ་སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡེ་སཾ དེ་ནྟོ, པ་རི་པུ་ཙྪཾ དེ་ནྟོ, ཡོ ཙ ཨོ་སཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ག་རུ་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟནྟི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཏིཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ སུ་ཎ་ནྟི, ཏ་ཏྲཱ་པི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཝཱ་ཙ་ཏོ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༣. དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཝཱ་རེ་ན, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ཏོཏི ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏོ, ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མུ་ནི་ནོཏི ‘‘ཡོ མུ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷོ ལོ་ཀེ, མུ་ནི ཏེ་ན པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༦༩) ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་མུ་ན་ནེ་ན ཝཱ, མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎཾ, ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ མུ་ནི ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ མུ་ནི་ནོ. མོ་ན་པ་ཐེ་སུ སི་ཀྑ་ཏོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མོ་ན་སྶ པ་ཐེ་སུ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ སི་ཀྑཱ་སུ སི་ཀྑ་ཏོ. ཨི་ད་ཉྩ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སི་ཀྑ་ཏོ ཨི་མཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ མུ་ནི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་སྶ མུ་ནི་ནོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སོ་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ས་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་ནོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨི་ཊྛ་ཝི་ཡོ་གཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ སོ་ཀཱ ན ས་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ མུ་ནི་ནོ སོ་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶཱཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ. ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་སེ, ན ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མེ, ན པ་ན རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ. ཙ་ངྐ་མ་ཏི་པི ཏི་ཊྛ་ཏི་པཱིཏི ཏཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ མཾ ‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནྟི, ཧ་ནྡ དཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་མཱི’’ཏི དྷ་མྨ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཙ་ངྐ་མ་ཏི་པི…པེ… ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི་པཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི་པཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི་པི ཨ་ད་སྶ་ན་མྤི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དཱ་ནཾ བྷ་ཎ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཉྩ བ་ཧུཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཐེ་རོ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཏུ་ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ –
‘‘པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ནུ་དཾ སུ་ག་ནྡྷཾ,
པཱ་ཏོ སི་ཡཱ ཕུ་ལླ་མ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ;
ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ པ་སྶ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ,
ཏ་པ་ནྟ་མཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ་ནྟ་ལི་ཀྑེ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༣);
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི. ན ཙ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྟུ་མ་ས་ཀྑི. ཏ་ཏོ ནཾ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ ཏྭཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ’’ཏི ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་སི, སོ རོ་ད་མཱ་ནོ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཀ་སྨཱ རོ་ད་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ སུ་དྡྷཾ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ‘ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ’ནྟི པ་རི་མ་ཛྫཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ པ་རི་མ་ཛྫི, པ་རི་མ་ཛྫི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ལ༹་ཀ་མ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་མྤི ནཱ་མ ཝ་ཏྠཾ ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ’’ཏི ཨི་མཾ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཐེ་རོ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ མ་མཱ་ཡ་ཏི, སོ ཏཾ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ མ་མཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཎ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དཱ་ནཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཉྩ བ་ཧུཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
༡༥༦. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ པ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ད་མྤི ཙ པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༢. ཏ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱ ཨོ་ཝ་ད་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཧི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཀ་ཐི་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏ་ཏི་ཡཾ.
ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ – ཨ་ས་མྨ་ཏོ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏོ དྭེ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི, ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ས་མྨ་ཏ་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི. ས་མྨ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཐཾ? ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ, ག་ནྟྭཱ ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ནྟི དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཨེ་ཀཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཀ་ཐཾ? ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི. དི་ཝཱ པ་ན ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ས་མྨ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ས་མྨ་ཏ་སྶ ཙ ར་ཏྟིཾ ཨོ་ཝ་ད་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ན བ་ཧུ་ཀ་ཏཱཏི ན ཀ་ཏ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ, ན དྷ་མྨེ བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀཾ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་མྨ་ཏོ ནཱ་མ ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་མྨ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ས་མྨ་ཏཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ ས་མྨུ་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ ས་མྨ་ཏོ, ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཋ་པི་ཏོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨ་ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀི་རི་ཡཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ, དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༩. པ་ཉྩ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ཝི་སི་ཁཱ་ཡཱཏི ར་ཐི་ཀཱ་ཡ. པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏཱིཏི ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཙ་ར་ཏི. ས་ནྡི་ཊྛཱཏི ས་ནྡི་ཊྛ་མི་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པ་ད་ཏོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཾ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ཧི. ཏ་ཏྲ ཧི བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ, ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. སེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༥. ཚ་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ཨུ་དཱ་ཡཱིཏི ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི. པ་ཊྛོཏི པ་ཊི་བ་ལོ, ནི་པུ་ཎོ ཙེ་ཝ ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ, སོ ཀི་ར ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཛི་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་མེ་ཐུ་ནཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་རཱུ་པ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་སཾ་ཧ་ཊནྟི ཡ་ཐཱ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་མེ་ཝ.
༡༧༦. ཙཱི་ཝ་རནྟི ཡཾ ནི་ཝཱ་སི་ཏུཾ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཡཾ སི་བྦ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སི་བྦི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ, སི་བྦ་ནྟ་སྶ པ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེཏི སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎེ. ས་ཙེ པ་ན ས་ཀ་ལ་སཱུ་ཙིཾ ཨ་ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ས་ཀིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟོཏི ས་ཀིཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. བ་ཧུ་ཀ་མྤི སི་བྦ་ཏཱིཏི ས་ཙེ་པི ས་བྦཾ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཏ་ཝ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནི་པི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཡེ་པི ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦ་ནྟེ་སུ ཏེ་སཾ ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི སི་བྦ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨཱ་རཱ་པ་ཐ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི སི་བྦཱ་པེ་ནྟི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི སི་བྦཱ་པེ་ནྟི, ཏ་ཏྲཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ན་མྤི ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ པ་ན ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ སི་བྦཱ་པེ་ནྟི, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ སི་བྦི་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ མཱ་ཏུ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨི་དཾ བྷ་གི་ནི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ སི་བྦཱ་པེ་ཏ་བྦཾ.
༡༧༩. ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དིཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཚ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཚ་ཊྛཾ.
༧. སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༡. ས་ཏྟ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – པ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ ཙོ་རཱ ཨ་ཙྪི་ནྡིཾ་སཱུཏི པ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཙོ་རཱ ཧ་རིཾ་སུ. དཱུ་སེ་སུནྟི ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙོ་རཱ དཱུ་ས་ཡིཾ་སུ, སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༨༢-༣. སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ, ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ གཱ་མཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ པ་ད་སཱ་ཝ ཨ་ཉྙཾ གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ས་མྤ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྤཱ་དོ. ཀེ ས་མྤ་ད་ནྟི? ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ. ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་ནཾ ས་མྤཱ་དོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྤཱ་དོ་ཏི ག་མ་ནཾ, ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་ནཾ ས་མྤཱ་དོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི་པི ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་དོ. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་ཏེ ཨི་ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ གཱ་མ་སྶ གེ་ཧ་ཙྪ་ད་ན་པི་ཊྛི་ཏོ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ གེ་ཧ་ཙྪ་ད་ན་པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཏ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ་པི ཙེ་ས གཱ་མོ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཡ་སྨིཾ པ་ན གཱ་མེ པ་ཙྩཱུ་སེ ཝ་སྶ་ནྟ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སྶ ས་དྡོ ཨ་ན་ནྟ་རེ གཱ་མེ སུ་ཡྻ་ཏི, ཏཱ་དི་སེ་ཧི གཱ་མེ་ཧི ས་མྤུ་ཎྞ་ར་ཊྛེ གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ས་ཙེ་པི ར་ཏ་ན་མ་ཏྟ་ནྟ་རོ གཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཡོ ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ཏཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཧི ས་ཙེ ཨུ་བྷོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མེ ཝཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི ཀི་རཱ་ཡཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཝ་ད་ནྟི, ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་དྭཱ་རེ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སུ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི, ནི་ཀྑ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི ‘‘པ་ཋ་མ་པཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ན ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ དཱུ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་པི ཏ་མེ་ཝ གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཨ་ཐ དྭེ་པི གཱ་མ་དྭཱ་རེ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀུ་ཧིཾ ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ཏུ་མྷེ ཀུ་ཧི་ནྟི, མ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི དཱ་ནི, ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ? པུ་བྦ་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན སེ་ས་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མེ་ཏི.
ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ན་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
༡༨༤. བྷི་ཀྑུ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏཱིཏི ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཝཱ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ གཱ་མཾ ནཱ་མ ག་ཏ་པུ་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘ནཱ་མྷི ཨ་ཡྻ ག་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི ‘‘ཨེ་ཧི ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘སྭེ ཨ་ཧཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཏྭ་མྤི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏཱིཏི གཱ་མ་ནྟ་རེ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཾ གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻ ཀུ་ཧིཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཨ་ཡྻ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཡེ་ཝ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ན བྷི་ཀྑུ.
༡༨༥. ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘ཨ་ཛྫ ཝཱ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སྭེ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, དྭཱ་ར་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ པ་ན མ་གྒ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ ཝཱ ས་ཏི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི ར་ཊྛ་བྷེ་དེ ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ ཛ་ན་པ་དཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་སུ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀཱ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༨. ཨ་ཊྛ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ. ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནིནྟི ཨུ་དྡྷཾ ན་དི་ཡཱ པ་ཊི་སོ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟིཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡོ ཨུ་དྡྷཾ ཛ་ཝ་ན་ཏོ ཨུ་ཛྫ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཀཱི་ལ༹་ཏི, སོ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ཛྫ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷོ་གཱ་མི་ནིནྟི ཨ་དྷོ ཨ་ནུ་སོ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟིཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡོ ཨ་དྷོ ཛ་ཝ་ན་ཏོ ཨོ་ཛ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཀཱི་ལ༹་ཏི, སོ ‘‘ཨ་དྷོ་གཱ་མི་ནིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན་སྶཱ་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨོ་ཛ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཏི་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི, ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༡༨༩. གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཨེ་ཀཾ ཏཱི་རཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་མྤཱ་ད་གཱ་མེ་ཧི ནི་ར་ནྟ་རཾ, ཨེ་ཀཾ ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙཾ, ཏ་སྶཱ ས་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ན ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ན ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཡཱ པ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ག་མ་ནེ་པི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ན་དི་ཡཱ, ཡོ་པི མ་ཧཱ་ཏི་ཏྠ་པ་ཊྚ་ན་ཏོ ཏཱ་མ་ལི་ཏྟིཾ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མིཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཧི ན་དི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ, ན ས་མུ་དྡེ.
༡༩༡. ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཨི་དྷཱ་པི ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏི་ཏྠ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན པ་ན ནཱ་ཝཱ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. སེ་སཾ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་དི་ས་མེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི.
ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. ན་ཝ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – མ་ཧཱ་ནཱ་གེ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་གེ་སུ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧཱ་ནཱ་གེ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་དི་སྭཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་སཱ་ན་སྶ ཙ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙྩཾ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ ཁོ ཏ་ཡཱ ག་ཧ་པ་ཏཱིཏི ཨ་དྡྷ་ཙྪི་ཀེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཐེ་རེ པ་ཝི་ས་ནྟེ དི་སྭཱ ཏེ་ཧི སུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
༡༩༤. བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏནྟི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་རི་པཱ་ཙི་ཏཾ, གུ་ཎ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ; ལ་དྡྷ་བྦཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཉྩ ཏ་སྶཱ པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི ནཱ་མ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མ པུ་བྦེ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦེ གི་ཧི་ས་མཱ་ར་མྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེཏི པ་ཋ་མཾ. ས་མཱ་ར་མྦྷོཏི ས་མཱ་ར་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. གི་ཧཱི་ནཾ ས་མཱ་ར་མྦྷོ གི་ཧི་ས་མཱ་ར་མྦྷོ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཡཾ གི་ཧཱི་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ པ་ན བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷོ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ར་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨཱ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གི་ཧི་ས་མཱ་ར་མྦྷོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི པ་ཝཱ་རི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩༥. པ་ཀ་ཏི་པ་ཊི་ཡ་ཏྟནྟི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཐེ་ར་སྶ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩༧. པ་ཉྩ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལེ ས་བྦ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀི་རི་ཡཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. ད་ས་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – ས་བྦོ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ ཙ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནི་ཡ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏེ་ན ཙ ཨུ་པ་རི ཨུ་པ་ན་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་སུཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི.
ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ད་ས་མཾ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.