༡. ས་མཱ་དྷི་ཝ་གྒོ
༡. ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧༡. ས་ཙྩ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་མཱ་དྷིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཏེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་ཏྠཱ – ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ, ཝི་སེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་ཧི ཙ ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཡ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཝ་ཎྞཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཝ་ཊྚཾ ན ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་མྷེ་ཧི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ.
༢. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧༢. དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝི་ཀ་ལཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༣. པ་ཋ་མ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧༣-༧༥. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི ཙེ་ཏྠ སཱ་ས་ནཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མེ་སུ, ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་བྷི་ལཱ་པེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཏཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་ཀཱ་སེ་སུནྟི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་ཀཱ་ས་ཡིཾ་སུ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ ཙ ས་མ་ཎ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ.
༡༠. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨༠. ད་ས་མེ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐནྟི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐཾ. རཱ་ཛ་ཀ་ཐནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ མ་ནྡྷཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་སོ་ཀོ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཙོ་ར་ཀ་ཐཱདཱི་སུ. ཏེ་སུ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ རཱ་ཛཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན གེ་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཙོ་རེ་སུ་པི ‘‘མཱུ་ལ་དེ་ཝོ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ མེ་གྷ་མཱ་ལོ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨ་ཧོ སཱུ་རཱ’’ཏི གེ་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ཡུ་དྡྷེ་པི བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ཨ་སུ་ཀོ ཨེ་ཝཾ མཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་དྡྷོ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ, ‘‘ཏེ་པི ནཱ་མ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨ་ནྣཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ག་ནྡྷ་ཝ་ནྟཾ ར་ས་ཝ་ནྟཾ ཕ་སྶ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁཱ་དི་མྷ བྷུ་ཉྫི་མྷ པི་ཝི་མྷ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་མྷཱ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ནྣཾ པཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཾ ས་ཡ་ནཾ མཱ་ལཾ ག་ནྡྷཾ ཝི་ལེ་པ་ནཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ད་མྷ, ཙེ་ཏི་ཡེ པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀ་རི་མྷཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱདཱི་སུ་པི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ, ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྲེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི ཝི་ཙ་རི་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་པི ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ, ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ད་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ. གཱ་མ་ཀ་ཐཱདཱི་སུ་པི སུ་ནི་ཝི་ཊྛ་དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛ་སུ་བྷི་ཀྑ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་ག་མ་ན་ག་ར་ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ཐཱ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་ཏྠི་ཀ་ཐཱཔི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱུ་ར་ཀ་ཐཱཔི ‘‘ན་ནྡི་མི་ཏྟོ ནཱ་མ ཡོ་དྷོ སཱུ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷོ པ་ས་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི, ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་རཱ་ཀ་ཐཱ་ཏི་པི པཱ་ཋོ. སཱ་པི ཙེ་སཱ སུ་རཱ་ཀ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ སུ་རཱ པཱི་ཏཱ ར་ཏི་ཛ་ན་ནཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སི་ཁཱ་ཀ་ཐཱཔི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝི་སི་ཁཱ སུ་ནི་ཝི་ཊྛཱ དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝི་སི་ཁཱ་ཡ ཝཱ་སི་ནོ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཙྩེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀུ་མྦྷ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཀ་ཐཱ ཝཱ. སཱ་པི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ན་ཙྩི་ཏུཾ གཱ་ཡི་ཏུཾ ཚེ་ཀཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.
པུ་བྦ་པེ་ཏ་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་ཐཱཏི པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ. ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཀེ་ན ནི་མྨི་ཏོ, ཨ་སུ་ཀེ་ན ནཱ་མ ནི་མྨི་ཏོ, ཀཱ་ཀོ སེ་ཏོ ཨ་ཊྛཱི་ནཾ སེ་ཏ་ཏྟཱ, བ་ལཱ་ཀཱ ར་ཏྟཱ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཱ. ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ‘‘ཀ་སྨཱ ས་མུ་དྡོ སཱ་ག་རོ, སཱ་ག་ར་དེ་ཝེ་ན ཁ་ནི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ག་རོ, ཁ་ཏོ མེ་ཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ནི་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་དྡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀ་ཀ་ཐཱ. ཨི་ཏི བྷ་ཝོ ཨི་ཏི ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ཝོ་ཏི ས་སྶ་ཏཾ, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ. བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཧཱ་ནི. བྷ་ཝོ་ཏི ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཚ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.