༡. པ་ཋ་མ་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨི་ཙྪཱ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུནྟི ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུཾ ནི་ལཱི་ཡི་ཏུཾ ཨེ་ཀོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་མྷི ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨེ་ཀེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀེ་ནཱཏི ཡོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ མ་མ་ཏྠཱ་ཡ ས་དྡྷེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཡྻ, ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་མྷི ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ ས་ཏྟོ ནཱ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ – ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མི, ཨི་ཏི མ་ཡ྄ཧ་ཉྩེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ ‘ས་ཏྠཱ་པི ག་ཎཾ ཝི་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཀོ ཝི་ཧཱ་སི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཡ’ནྟི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་ད་སྶཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་དཱ་སི. སོ པཱ་ཏོ་ཝ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ན་མུ་ཁོ་ད་ཀ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཡེ་ན སྭཱ་ཧནྟི ཡེ་ན སོ ཨ་ཧཾ. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཝི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ པ་དེ་སེ་ན ཝི་ཧཱ་སིནྟི ཏ་སྶ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་དེ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ པ་དེ་སོ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷ་པ་དེ་སོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་དེ་སོ དྷ་མྨ་པ་དེ་སོ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘ཏ་སྶ པ་དེ་སེ་ན ཝི་ཧཱ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པ་ཏྟ་ར་ཛྫོ རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝ་སཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏཾ ཏཾ ག་བྦྷཾ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་མུ་ཏྟཱ་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་པྤ་དེ་སེ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནྟོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྶ ‘‘ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ པ་ཝ་ཏྟཱ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ, ཡཱ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ, ས་བྦཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི.
ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ནི་པྤ་དེ་སཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཀ་དེ་སཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་སཾ, ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ་ཀ་དེ་སཾ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་དེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཀ་དེ་སཾ, ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནཱ་མེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ ནི་པྤ་དེ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡཱ་ནི ས་ཏྟ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་དེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱ སཱ ཙ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པཱིཏི དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. དི་ཊྛིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་པི. ཏ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཝ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛིཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཧི དི་ཊྛིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ་སུ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟི, ཨ་དྡྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཊྚཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐེ སཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟི, པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཉྩ ཁ་ཎཱ་པེ་ནྟི, དེ་ཝ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ མཱ་ལཱ་ག་ཙྪཾ རོ་པེ་ནྟི, ན་དཱི་ཝི་དུ་གྒཱ་དཱི་སུ སེ་ཏུཾ ཨ་ཏྠ་ར་ནྟི, ཝི་ས་མཾ ས་མཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ པ་ན ནི་སྶཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀེ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི, ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི, པཱ་ཎཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཧ་ར་ནྟི, ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ་པི ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་པི. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ དཱི་པ་མཱ་ལཾ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཙེ་ཏི་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི, ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀེ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟི, པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ནྟི, ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཚ་ནྡ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཚ་ནྡ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ. ས་ཉྙཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སེ་སཱ ཚ ས་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝེ་ད་ནཱ.
ཚ་ནྡོ ཙ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མེ ཨ་ཊྛ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏི, ཚ་ནྡ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ. ཚ་ནྡ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏི་ཎྞ་མྤི ཝཱུ་པ་ས་མེ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝེ་ད་ནཱ. ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཡཱ་མནྟི ཨ་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་སྨི་མྤི ཋཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེཏི ཏ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཋཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ.