༡-༢. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༢. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ པུ་བྦ་ངྒ་མཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྭ་དེ་ཝ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤནྟི སཱ པ་ནེ་སཱ ཡ་དེ་ཏཾ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཀཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ, ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏ་ཉྩ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་དེ་ཝ ས་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ, ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་དི་ཊྛི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི. པ་ཧོ་ཏཱིཏི ཧོ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱདཱི་སུ་པི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མི་ཙྪ་ཏྟ་ཨ་ངྒཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏཱ་ནི པ་ན ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ས་བྦཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་ནྟི.
ཀ་ཐཾ? ཡ་དཱ ཧི དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ མི་ཙྪཱ་ས་ཏི མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ་ཏི ཚ ཨ་ངྒཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་དཱ དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་ཛྫཱ་ནི པ་ཉྩ. ཡ་དཱ ཏཱ་ནེ་ཝ དྭེ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཏ་དཱ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཏཱ་ནེ་ཝ ཚ ཝཱ པ་ཉྩ ཝཱ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ནཱ་མ ཀུ་པྤ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀུ་པྤ་ཏི, ན མ་ནོ་དྭཱ་རེ. ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སཱི་སེ་ན ཏཱ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཏ་དཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏཱ་ནེ་ཝ ཚ ཝཱ པ་ཉྩ ཝཱ. ཡ་དཱ པ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་མི་ཙྪཱ་ས་ཏི་མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཝཱ, མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ས་བྦཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཝི་ཛྫཱཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་ཧཱ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤནྟི ཧི་རཱི ཙ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ཝི་དྡ་སུ་ནོཏི ཝི་དུ་ནོ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་དི་ཊྛི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི. ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ན ཨེ་ཀ་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཙ ཁོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་མ་གྒེ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ན ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ས་ཏྟེ་ཝ ཧོ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྷི མ་ཧཱ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༤༣༡) ‘ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་ཊྛི, སཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཡོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ, ས་ངྐ་པྤོ, སྭཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ. ཡོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ་ཡཱ་མོ, སྭཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ. ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ཏི, སྭཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་ཏི. ཡོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི, སྭཱ་སྶ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི. པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཙ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སོ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ན པ་སྶ་སི? ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཏི་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ཡ་མྤི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༡༢), ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟཾ པཱུ་རེ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ ཝཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི ས་ངྐ་པྤོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་ཏི ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་ར་ཀ་ངྒེ་སུ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ པཱུ་ར་ཏི. ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཧི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ པཱུ་ར་ཏི ནཱ་མ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ པ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཝི་ར་ཏི པ་ན ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཚ་ཨ་ངྒི་ཀོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་ས་ཝ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏོ ཏཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ཨཱ་ར་ཏི ཝི་ར་ཏི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༣༩). ཨེ་ཝཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ. དུ་ཏི་ཡཾ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.