༥-༦. པུ་ཎྞ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༨-༨༩. པ་ཉྩ་མེ ཏ་ཉྩེཏི ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཉྩ. ན་ནྡི་ས་མུ་ད་ཡཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ‘‘ན་ནྡི་ས་མུ་ད་ཡཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭི་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ནི་རོ་དྷོ མ་གྒོཏི དྭི་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. ཨི་མི་ནཱ ཏྭཾ པུ་ཎྞཱཏི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པུ་ཎྞ་ཏྠེ་རཾ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱ་པེ་ཏུཾ ཨི་མི་ནཱ ཏྭནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙ་ཎྜཱཏི དུ་ཊྛཱ ཀི་བྦི་སཱ. ཕ་རུ་སཱཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ ཨ་ཀྐོ་སི་སྶ་ནྟཱིཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་སི་སྶ་ནྟི. པ་རི་བྷཱ་སི་སྶ་ནྟཱིཏི ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ ནཱ་མ ཏྭཾ, ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏ་ཛྫེ་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ད་ཎྜེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ཁ་དི་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ གྷ་ཊི་ཀ་མུ་གྒ་རེ་ན ཝཱ. ས་ཏྠེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན. ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧཱ་ར་ཀ་ས་ཏྠཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི. ཨི་དཾ ཐེ་རོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ད་མཱུ་པ་ས་མེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ད་མོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ.
‘‘ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོ ད་མ་སཱ ཨུ་པེ་ཏོ,
ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༩༥; སུ. ནི. ༤༦༧) –
ཨེ་ཏྠ ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ད་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཡ་དི ས་ཙྩཱ ད་མཱ ཙཱ་གཱ, ཁ་ནྟྱཱ བྷི་ཡྻོ་དྷ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༡༩༡; སཾ. ནི. ༡.༢༤༦) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ད་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘དཱ་ནེ་ན ད་མེ་ན སཾ་ཡ་མེ་ན ས་ཙྩ་ཝ་ཛྫེ་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༥; མ. ནི. ༢.༢༢༦) ཨེ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ད་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཁ་ནྟི ད་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་ས་མོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ པུ་ཎྞོཏི ཀོ པ་ནེ་ས པུ་ཎྞོ, ཀ་སྨཱ ཙ པ་ནེ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི? སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཝཱ་སི་ཀོ ཨེ་ཝ ཨེ་ས, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པ་ན ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤུ་བྦི་ཀ་ཐཱ – སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ར་ཊྛེ ཀི་ར ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མེ ཨེ་ཏེ དྭེ བྷཱ་ཏ་རོ. ཏེ་སུ ཀ་དཱ་ཙི ཛེ་ཊྛོ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ནི་ཊྛོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ས་མ་ཡེ ཀ་ནི་ཊྛཾ གྷ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀོ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ, ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཾ ནི་ཝེ་སེ་ཏྭཱ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ པ་རི་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ སུ་དྡྷུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཡེ་ན བུ་དྡྷོ, ཡེ་ན དྷ་མྨོ, ཡེ་ན ས་ངྒྷོ, ཏ་ནྣི་ནྣཱ ཏ་པྤོ་ཎཱ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ, ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. སོ ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨི་མེ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ མ་ནུ་སྶཾ པུ་ཙྪི. ཀིཾ ཏྭཾ, ཨ་ཡྻོ, ན ཛཱ་ནཱ་སི? ལོ་ཀེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི, ཨི་ཙྩེ་སོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སོ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཚ་ཝི་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ས་ཏྠུ མ་དྷུ་ར་སྶ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ, དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཨ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཀཱ་ལཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ, བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི ས་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི ས་བྦཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཛ་ན་པ་དོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ར་ཊྛ་མེ་ཝ ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨ་ཐ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ, སཱ་ཡ་ནྷེ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ, ས་ཏྟ སཱི་ཧ་ནཱ་དེ ན་དི་ཏྭཱ, པ་ཀྐཱ་མི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ པུ་ཎྞོ…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཀ་ཏྠ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི? ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝི་ཧཱ་སི. སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ར་ཊྛཾ ཏཱ་ཝ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙ ཨ་བྦུ་ཧ་ཏྠ་པ་བྦ་ཏཾ ནཱ་མ པ་ཏྭཱ ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སཱ་པེ་སི.
ཏ་ཏོ ས་མུ་དྡ་གི་རི་ཝི་ཧཱ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ཀ་ནྟ་པཱ་སཱ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙ་ངྐ་མོ ཨ་ཏྠི, ཀོ་ཙི ཏཾ ཙ་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཡ་ཀ་ནྟ་པཱ་སཱ་ཎེ་སུ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཐེ་རོ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ས་མུ་དྡཾ ནི་སྶ་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏོ མཱ་ཏུ་ལ་གི་རིཾ ནཱ་མ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ་པི ས་ཀུ་ཎ་ས་ངྒྷོ ཨུ་སྶ་ནྣོ ར་ཏྟི་ཉྩ དི་ཝཱ ཙ ས་དྡོ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ན ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི ཏ་ཏོ མ་ཀུ་ལ་ཀཱ་རཱ་མ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནཱ་མ ག་ཏོ. སོ ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མ་སྶ ནཱ་ཏི་དཱུ་རོ ན་ཙྩཱ་ས་ནྣོ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣོ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ས་དྡོ. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི ཏ་ཏྠ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪི. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝི་ཧཱ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ པ་ཉྩ ཝཱ་ཎི་ཛ་ས་ཏཱ་ནི ‘‘པ་ར་ས་མུ་དྡཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་ཝཱ་ཡ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ནཱ་ཝཱ་རོ་ཧ་ན་དི་ཝ་སེ ཐེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཐེ་རཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ, ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་མུ་དྡོ ནཱ་མ ཨ་ས་དྡྷེ་ཡྻོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨ་མྷེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རུ་ཧི. ནཱ་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དཱི་པ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎི. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘པཱ་ཏ་རཱ་སཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི དཱི་པ་ཀེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞཱ. ཏ་སྨིཾ པ་ན དཱི་པ་ཀེ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི, ཙ་ནྡ་ན་ཝ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀོ ཝཱ་སི་ཡཱ རུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ལོ་ཧི་ཏ་ཙ་ནྡ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷོ, མ་ཡཾ ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པ་ར་ས་མུ་དྡཾ ག་ཙྪཱ་མ, ཨི་ཏོ ཙ ཨུ་ཏྟ་རི ལཱ་བྷོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཱ གྷ་ཊི་ཀཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་གྒྷ་ཏི. ཧཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཙ་ནྡ་ན་སྶ པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ. ཙ་ནྡ་ན་ཝ་ནེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ ནཱ་སི་ཏཾ གྷཱ་ཏེ་སྶཱ་མ ནེ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ གྷཱ་ཏི་ཏེ་སུ ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཎ་པཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནེ་སཾ ནཱ་ཝཾ ཨོ་སཱི་དེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ཏི་ཀཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏེ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ད་སྶ་ཡིཾ་སུ. བྷཱི་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ན་མ་སྶ་ནྟི. ཐེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛོ ཙཱུ་ལ༹་པུ་ཎྞ་ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཐེ་རོ་པི ཀི་ར ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཏེ་སཾ བྱ་ས་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ, ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ, ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་མ་ནུ་སྶཱ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཡྻོ པུ་ཎྞ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་ཀྐ་མིཾ་སུ, ཨུ་པྤཱ་ཏི་ཀཾ ས་ནྣི་སཱི་དི. ཐེ་རོ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཏེ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི. ཐེ་རོ ནཱ་ཝ་ངྒ་ཎེ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི. ཝཱ་ཎི་ཛཱ ས་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ, ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཐ ཐེ་རཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ཧི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏཱི་སུ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུཾ. ཏ་ཏོ ནཱ་ཝཱ་ཡ བྷ་ཎྜཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཀཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀོ་ཊྛཱ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཐེ་རོ མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་སུཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ས་ཏྠཱ པ་ན ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་པུ་བྦོ་ཏི. ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠུ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ཾ ཀ་རོ་ཐ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶི་སྶ་ཐཱ་ཏི. ཏེ སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ་པི ཀི་ར ཏཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་བྷོ་གཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨཱ་ར་ཀྑ་མ་ནུ་སྶཱ ར་ཏྟིཾ ཨོ་བྷཱ་སཾ དི་སྭཱ, ‘‘མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ས་ཉྙཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ས་མྦྷཱ་རཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ, ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ཀྐོ་ས་ཐཱ’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཐེ་རོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཨི་དྡྷི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཏུ་མྷེ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙི. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. ཐེ་རོ ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ཏོ.
བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, སྭེ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟེ ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མ, ཏྭཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཐེ་རོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི བྷི་ཀྑཱུ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ་དི་ཝ་སཾ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་རོ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ་པི ‘‘སྭེ ཀི་ར ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི གཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་གྒཾ ས་ཛྫ་ཡིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ པཱ་ཏོ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ, ནི་སཱི་དི. ས་ཀྐ་སྶ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ས་ནཾ ཨུ་ཎྷཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ག་མ་ནཾ དི་སྭཱ, ཝི་སྶ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ་ནི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནི པི་ཎྜ་ཙཱ་རཾ ག་མི་སྶ་ཏི. པ་ཉྩ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི མཱ་པེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་མ་ཏྠ་ཀེ ག་མ་ན་ས་ཛྫཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཙ་ཏུ་མུ་ཁཾ ཨ་ཧོ་སི, དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྭི་མུ་ཁཱ་ནི, སེ་སཱ་ནི ཨེ་ཀ་མུ་ཁཱ་ནི, ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པི་ཏ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ་སུ དྷུ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི. དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི་པི ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཀཾ ཏུ་ཙྪཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཉྩ་པི ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ས་ཙྩ་བ་ནྡྷ་པ་བྦ་ཏཾ ནཱ་མ པ་ཏྭཱ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་སི. ཏ་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ས་ཙྩ་བ་ནྡྷོ ནཱ་མ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་པ་སོ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ནྟོ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏི, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཙ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཙཱ་ཊི་ཡཾ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཛ་ལ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་མ་སྶ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏཱ་པ་སོ དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. མ་གྒེ་ནེ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. སོ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རོ ཏུ་ཙྪ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི.
བྷ་ག་ཝཱ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ག་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་ནི ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ, ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. ཝཱ་ཎི་ཛཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ མ་ཀུ་ལ་ཀཱ་རཱ་མཾ ན་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཡཱ་ཝ ས་ཏྠཱ བྷ་ཏྟ་ད་ར་ཐཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏི, ཏཱ་ཝ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ བ་ཧུཾ ག་ནྡྷ་ཉྩ པུ་པྥ་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཙྩཱ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ བ་ནྡྷ་ན་མོ་ཀྑོ ཛཱ་ཏོ, མ་ཧ་ནྟཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི, ཨ་རུ་ཎཾ པ་ན མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་པེ་སི. ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་སི་ཏྭཱ, ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ, ‘‘ཏྭཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སཱ་ཧཱི’’ཏི པུ་ཎྞ་ཏྠེ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རེ ན་མྨ་དཱ་ན་དཱི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶཱ ཏཱི་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ན་མྨ་དཱ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ, ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཱ ནི་ཀྑ་མི. སོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་རི་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི. བྷ་ག་ཝཱ ན་མྨ་དཱ་ན་དཱི་ཏཱི་རེ པ་ད་ཙེ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་སི. ཏཾ ཝཱི་ཙཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་སུ པི་དྷཱི་ཡ་ཏི, ག་ཏཱ་སུ ཝི་ཝ་རཱི་ཡ་ཏི. མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་ར་པ་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཙྩ་བ་ནྡྷ་པ་བྦ་ཏཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཙྩ་བ་ནྡྷཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཡཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒེ ཨོ་ཏཱ་རི་ཏོ. ཏྭཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏེ་སཾ ལ་དྡྷིཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ, ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི. སོ་པི པ་རི་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ ཡཱ་ཙི. ས་ཏྠཱ གྷ་ན་པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ ཨ་ལླ་མ་ཏྟི་ཀ་པི་ཎྜ་མྷི ལ་ཉྪ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ད་ཙེ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་སི. ཏ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝ་སྶེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཐེ་ར་སྶ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ས་རཱི་ར་པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ, བ་ཧཱུ་ནི ག་ནྡྷ་ཀ་ཊྛཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ, ས་རཱི་རཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨཱ་དཱ་ཡ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུཏི ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ལཱ༹་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཚ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.