༤-༥. བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༧-༡༢༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པི་ཎྜཾ ཨུ་ལ་མཱ་ནོ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི པི་ཎྜོ་ལོ. སོ ཀི་ར པ་རི་ཛི་ཎྞ་བྷོ་གོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ དི་སྭཱ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་པ་ལླ་པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཏི, ཏེ་ན ཀ་པ་ལླ་པཱུ་རཾ ཡཱ་གུཾ པི་ཝ་ཏི, ཀ་པ་ལླ་པཱུ་རེ པཱུ་ཝེ ཁཱ་ད་ཏི, ཀ་པ་ལླ་པཱུ་རཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ མ་ཧ་གྒྷ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི. ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩེ པ་ཏྟཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི. སོ ཋ་པེ་ནྟོ་པི གྷཾ་ས་ནྟོ་ཝ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི, ག་ཎྷ་ནྟོ་པི གྷཾ་ས་ནྟོ་ཝ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ དྷཾ་ས་ནེ་ན པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ན་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི. ཐེ་རོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཨི་ཏི སོ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ པི་ཎྜོ་ལོ, གོ་ཏྟེ་ན པ་ན བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜོ་ལ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏེ་ཧི མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཐེ་རོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ནི་དཱ་གྷ་ས་མ་ཡེ སཱི་ཏ་ཋཱ་ནེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ ཨུ་དེ་ན་སྶ ར་ཉྙོ ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི སཱི་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཏེ་ན བཱི་ཛི་ཡ་མཱ་ནོ.
ཨུ་དེ་ནོ་པི ཁོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་པཱ་ནཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ མ་ངྒ་ལ་སི་ལཱ་པ་ཊྚེ ཨ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ སེ་ཡྻཱ་ཡ ནི་པ་ཛྫི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་མཱ་ནཱ ནི་སི་ནྣཱ. རཱ་ཛཱ ཀ་མེ་ན ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི. ཏ་སྨིཾ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ‘‘ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཡཾ གཱི་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཡོ་ཛེ་ཡྻཱ་མ, སོ ནི་དྡཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ན ཙ ནི་དྡཱ་ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱུ་རི་ཡཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཀྐ་ནྟཱ. ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་ནི ཁཱ་ད་མཱ་ནཱ པུ་པྥཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷ་མཱ་ནཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི་ཡོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘མཱ ས་དྡཾ ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་སྶཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, མ་ཙྪེ་རཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏཱ་སཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་པི ཁོ ར་ཉྙོ པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་མཱ་ནཱ ནི་སི་ནྣཱ ཨི་ཏྠཱི པཱ་དེ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་བོ་དྷེ་སི. སོ ‘‘ཀ་ཧཾ ཏཱ ག་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཀིཾ ཏཱ་སཾ ཏུ་མྷེ་ཧི? ཏཱ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཎཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཀུ་དྡྷོ ཨུ་དྡྷ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ལོ་ཎཾ ཝི་ཡ ཏ་ཊ་ཏ་ཊཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་ཧི ནཾ ཁཱ་དཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་སོ་ཀ་རུ་ཀྑེ ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་ནཾ པུ་ཊཾ དི་སྭཱ ཧ་ཏྠེ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ སཱ་ཁཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ སཱི་སེ པ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ སཱ་ལི་ཐུ་སེ་ཧི པ་རི་ཀི་ཎྞཾ ཝི་ཡ ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་ཧི ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ར་ཉྙོ པ་དུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི. ཏཱ་པི ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་རཱི་རཾ པུ་ཉྪ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏ་པ་ཏི་ཏཱ ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་རཱི་རེ ཁི་པ་མཱ་ནཱ ས་བྦཱ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཉྙེ རཱ་ཛཱ་ནོ པ་བྦ་ཛི་ཏེ དི་སྭཱ ཝ་ནྡ་ནྟི, པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན རཱ་ཛཱ ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊཾ སཱི་སེ བྷི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི.
རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ དི་སྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ ཨེ་ས པ་བྦ་ཛི་ཏོ? ཨ་ཉྙེ་སུ་པི དི་ཝ་སེ་སུ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི? ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་དྷ ཏྭཾ ཨཱ་ག་ཏ་དི་ཝ་སེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི. ཐེ་རོ་པི ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི. ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལོ དི་སྭཱ – ‘‘མ་ཧ་ནྟོ མེ ཨ་ཡཾ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་ངྑ་པ་ཎ་ཝཱ་དི་ས་དྡཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏེ་ཧི ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི.
ཨ་ནི་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ་ཝི་ནོ ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཡཱ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་ཀཱི་ལཱ༹, ཏཾ ཨ་ཀཱི་ལི༹་ཏ་པུ་བྦཱ, ཨ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱིཏི པ་ཝེ་ཎིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟི, དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་པེ་ནྟི. མཱ་ཏུ་མ་ཏྟཱི་སཱུཏི མཱ་ཏུ་པ་མཱ་ཎཱ་སུ. ལོ་ཀ་སྨི་ཉྷི མཱ་ཏཱ བྷ་གི་ནཱི དྷཱི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ག་རུ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ, ཨི་ཏི ག་རུ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མོ་ཙེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ ཏེ་ན པ་ཉྷེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི.
ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཀཱ་ཡཱ. ཏེ་སཾ ཏཾ དུ་ཀྐ་རཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ཏཾ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ དུ་ཀྐ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི་སྶ ཨི་མི་ནཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྨི་ཉྷི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ཀཱི་ལཱ༹་པེ་ནྟོ གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཀཱ་ཡཾ ན ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝ་ཙ་ནཾ ན ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ, ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ཙི་ཏྟཾ ན ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ པ་རི་ས་ཧ་ནྟཱིཏི མཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ལོ་བྷོ ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ སུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ. ན མཾ ཏ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ མཾ ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ, ན ཏ་ཐཱ ལོ་བྷོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ས་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ད་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཏ་ཡོ ཀཱ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨི་མ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཧི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཀ་ཐི་ཏོ, ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཀཱ་ཡོ, ‘‘ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ, ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.