༧. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ས་ཏྟ་མེ ཨ་ཙེ་ལོ ཀ་སྶ་པོཏི ལི་ངྒེ་ན ཨ་ཙེ་ལོ ནི་ཙྩེ་ལོ, ནཱ་མེ་ན ཀ་སྶ་པོ. དཱུ་ར་ཏོ་ཝཱཏི མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན པ་རི་ཝུ་ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དཱུ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་དྡ་ས. ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་སནྟི ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཁ་ཎཾ ཀཱ་ལཾ. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རནྟི ‘‘ན པ་ལླ་ཏྠི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་སཱི་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ. ‘‘ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་གཱ་མོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱིཏི ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི.
ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི་ཏི? གཱ་ར་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཧི ཁི་པྤཾ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ གཱ་ར་ཝཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་མྤི པུ་ཙྪི་ཏུ་མྤི སུ་ཀ་རཾ, པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ས་དྡ་ཧ་ནྟི. དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ པ་ན གཱ་ར་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་མྤི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏུ་མྤི དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏེ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནཾ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི ས་དྡ་ཧ་ནྟི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་སྶཱུ་སི་སྶ་ཏི ས་དྡ་ཧི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ བྷི་ས་ཀྐོ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཝཱ པ་ཙ་ནྟོ མུ་དུ་པཱ་ཀ་ཁ་ར་པཱ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨི་མ་སྶ ཉཱ་ཎཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ་ཝ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་སི.
མཱ ཧེ་ཝཾ, ཀ་སྶ་པཱཏི, ཀ་སྶ་པ, མཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎི. ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑནྟི ཧི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ར་ཏོ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣནྟི ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨི་ཏི པུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོཏི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཊྛོ ‘མཱ ཧེ་ཝ’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ‘ན་ཏྠཱི’ཏི པུ་ཊྛོ ‘ཨ་ཏྠཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི. ‘བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ དུ་ཀྑཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན པ་སྶ་ཏཱི’ཏི པུ་ཊྛོ ‘ཛཱ་ནཱ་མི ཁྭཱ་ཧ’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཀི་ཉྩི ནུ ཁོ མ་ཡཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏོ’’ཏི མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཙྪ་མེ་ཝ སོ་དྷེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏུ ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དྷ ས་ཏྠ་རི ས་ཉྫཱ་ཏ་གཱ་ར་ཝོ ‘‘བྷ་ཝ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
སོ ཀ་རོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི, ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཏོཏི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – སོ ཀ་རོ་ཏི སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁོ, ཀ་སྶ་པ, ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཙྪཱ ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ དུ་ཀྑནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨི་ཏི ཝ་དནྟི ཨེ་ཏ་སྶ པུ་རི་མེ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རེ་ན ཙ ས་སྶ་ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི. ‘‘དཱི་པེ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ས་སྶ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ས་སྶ་ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏ་སྶ ཧི ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏཾ པ་རེ་ཏི, ཀཱ་ར་ཀ་ཉྩ ཝེ་ད་ཀ་ཉྩ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟཾ ཨེ་ཏཾ ས་སྶ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི པ་ན ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ ས་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁོ པ་ན, ཀ་སྶ་པ, ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ས་ཏི, པ་ཙྪཱ ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཏུ་ནྣ་སྶ ཝི་དྡྷ་སྶ ས་ཏོ ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཝ་དནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨུ་ཙྪེ་དཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨུ་ཙྪེ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏ་སྶ ཧི ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏཾ པ་རེ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏེ ཏེཏི ཡེ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ (ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨེ་ཏེ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ) ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ན་ལླཱི་ཡི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་རཾ དྷ་མྨ་ནྟི ཙེ? ཡ་དི་དཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཕ་ལཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཙ་སྶ ནི་རོ་དྷོ དཱི་པི་ཏོ, ན ཀོ་ཙི ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ སེ་ས་པ་ཉྷཱ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཧི ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ལ་བྷེ་ཡྻནྟི ཨི་དཾ སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ་ནེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་སོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༦) པ་ཉྙ་ཏྟོ, ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ. སྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཡོ ཁོ, ཀ་སྶ་པ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫནྟི ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་ཝ་སི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཧི པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏྠི་ཀེ་ན པ་ན ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལེ་ན གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ ཝ་ཏྟཱ་ནི པཱུ་རེ་ནྟེ་ན པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ས ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་སོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༨༦) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་པི་ཙ མ་ཡཱཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ཋོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ་ཏྠཱ’’ཏི. པུ་གྒ་ལ་ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་དི་ཏཱཏི པུ་གྒ་ལ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝི་དི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ པ་རི་ཝཱ་སཱ་ར་ཧོ, ཨ་ཡཾ ན པ་རི་ཝཱ་སཱ་ར་ཧོ’’ཏི ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཀ་སྶ་པོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཚ་ཌྜེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧོ ས་ཙེ, བྷ་ནྟེཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ‘‘ན ཀ་སྶ་པོ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ, བྷི་ཀྑུ, ཀ་སྶ་པཾ ན་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ག་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ལ་ཏྠ ཁོ ཨ་ཙེ་ལོ ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨ་ལ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི. ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོཏི་ཨཱ་དི སེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༡.༡༨༧) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.