༡༥. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཝི་མཱ་ནཾ. ཏ་སྶ ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན པུ་ཎྞོ ནཱ་མ དུ་གྒ་ཏ་པུ་རི་སོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ, ཨུ་ཏྟ་རཱ ཙ ནཱ་མ དྷཱི་ཏཱ་ཏི དྭེ ཨེ་ཝ གེ་ཧ་མཱ་ནུ་ས་ཀཱ. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཾ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་ཏ་བྦ’’ནྟི གྷོ་ས་ནཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི པཱ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ པུ་ཎྞཾ ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་ཛ་ནོ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏྭཾ ཀིཾ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་སྶ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ཏིཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་མི, ན་ཀྑ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་དྷ་ནཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, མ་མ པ་ན གེ་ཧེ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ཡཱ་གུ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ནི་པི ན་ཏྠི, ཀིཾ མེ ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན? གོ་ཎེ ལ་བྷ་ནྟོ ཀ་སི་ཏུཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི གོ་ཎེ ག་ཎྷ་སྶཱུ’’ཏི. སོ བ་ལ་ཝ་གོ་ཎེ ཙ བྷ་དྡ་ན་ངྒ་ལ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་དྡེ, ནཱ་ག་རཱ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཨ་ཧཾ ད་ལི་དྡ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ ག་མི་སྶཱ་མི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏཱ་ཝ ཨ་ཛྫ དི་གུ་ཎཾ ནི་ཝཱ་པཾ པ་ཙི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི བྷ་རི་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་པི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨ་ཛྫ མ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པུ་ཎྞཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་དྡྷོ ནུ ཁོ ཨེ་ས, ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ཝཱ མེ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ ས་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ ཀ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཏཱི་རེ ཨེ་ཀཾ གུ་མྦཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. པུ་ཎྞོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ ཀ་སིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ད་ནྟ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ པ་ཏྟ་ཉྩ པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་ཉྩ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ‘‘པཱ་ནཱི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པཱ་ནཱི་ཡཾ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.
ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་རེ་སཾ པ་ཙྪི་མ་གེ་ཧེ ཝ་ས་ཏི, ས་ཙ་སྶ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཨི་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ མཾ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཡཱ་ཝ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཐོ་ཀཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ མ་གྒཱ་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི. སཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ་ཧཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ས་ཏི ཨ་ཡྻཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ མེ ཨ་ཡྻཾ པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཛྫ པ་ན མེ ཨ་ཡྻོ ཙ དི་ཊྛོ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ཙཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, ཀ་རི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ ས་ངྒ་ཧ’’ནྟི. སཱ བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ས་སྶ ཝོ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཐེ་རོ པ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན བྷཱ་ཛ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཏ་ཏོ བྷ་ཏྟཾ ད་ད་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷ་ཏྟེ དི་ནྣེ ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི. སཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀོ་ཝ པ་ཊི་ཝཱི་སོ, ན ས་ཀྐཱ དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ས་སྶ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐ, ནི་ར་ཝ་སེ་ས་མེ་ཝ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་བྦ་མེ་ཝ་སྶ པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་གི་ནཱི ཨ་སྶ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ་པི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཎྜུ་ལེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི.
པུ་ཎྞོ་པི ཨ་ཌྜྷ་ཀ་རཱི་ས་མ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཀ་སི་ཏྭཱ ཛི་གྷ་ཙྪཾ ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ གོ་ཎེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ རུ་ཀྑ་ཚཱ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ བྷ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཨེ་ས ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པཱི་ལི༹་ཏོ མཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ, ས་ཙེ མཾ ‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཙི་རཱ་ཡཱི’ཏི ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཏོ་ད་ལ་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧ་རི་སྶ་ཏི, མ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘སཱ་མི, ཨ་ཛྫེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཧི, མཱ མ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཀ་རི, ཨ་ཧཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཏེ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟཱི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ད་ཏྭཱ པུ་ན གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, པ་སཱ་དེ་ཧི, སཱ་མི, ཙི་ཏྟ’’ནྟི. སོ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སི, བྷ་དྡེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་དྡེ, སཱ་དྷུ ཝ་ཏ ཏེ ཀ་ཏཾ མ་མ བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ད་ད་མཱ་ནཱ་ཡ, མ་ཡཱ་པི་སྶ ཨ་ཛྫ པཱ་ཏོ་ཝ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཉྩ མུ་ཁོ་ད་ཀ་ཉྩ དི་ནྣ’’ནྟི པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱུ་རེ ལ་དྡྷ་བྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡོ ཏ་སྶཱ ཨ་ངྐེ སཱི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི.
ཨ་ཐ་སྶ པཱ་ཏོ་ཝ ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པཾ་སུ་ཙུ་ཎྞཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦཾ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་རཱ་སི ཝི་ཡ སོ་བྷ་མཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ པ་བུ་དྡྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་དྡེ, ཨེ་ཏཾ མ་ཡཱ ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦཾ མ་མ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ མེ ཨ་ཏི་ཨུ་སྶཱུ་རེ ལ་དྡྷ་བྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷ་མ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘སཱ་མི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ པི་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ངྒ་ལ་སཱི་སེ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡྻ་སྶ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནེ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཁོ པ་ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏཾ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏིཾ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙཱ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘དེ་ཝ, ཨ་ཛྫ མ་ཡཱ ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦཾ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱ་སི་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ, སུ་ཝ་ཎྞཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི? ‘‘པུ་ཎྞོ ནཱ་མཱ་ཧ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ ཨ་ཛྫ ཀ་ཏ’’ནྟི? ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ མེ པཱ་ཏོ་ཝ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཉྩ མུ་ཁོ་ད་ཀ་ཉྩ དི་ནྣཾ, བྷ་རི་ཡཱ་ཡ་པི མེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཧ་ཊ་བྷ་ཏྟཾ ཏ་སྶེ་ཝ དི་ནྣ’’ནྟི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀི་ར བྷོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནེ ཝི་པཱ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘བ་ཧཱུ་ནི ས་ཀ་ཊ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི པ་ཧི་ཎི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་སུ ‘‘ར་ཉྙོ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟེ་སུ ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ཧི ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི པུ་ཊྛཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏཱ, པུ་ན ག་ཙྪ་ཐ, ‘‘པུ་ཎྞ་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ ས་བྦཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ རཱ་སིཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ རཱ་སི ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ནཱ་ག་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ’’ནྟི? ‘‘ན་ཏྠི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན་སྶ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘སེ་ཊྛི་ཙྪ་ཏྟཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘བ་ཧུ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི མ་ཧ་ནྟེ་ན བྷོ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་སྶ སེ་ཊྛི་ཙྪ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཾ, དེ་ཝ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པ་ར་ཀུ་ལེ ཝ་སི་མྷཱ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ནོ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཧི པ་སྶ, ཨེ་ས གུ་མྦོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ གེ་ཧཾ ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་སེ་ཊྛི་སྶ གེ་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ གེ་ཧཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ གེ་ཧ་པ་ཝེ་ས་ན་མ་ངྒ་ལ་ཉྩ ཚ་ཏྟ་མ་ངྒ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ དཱ་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ པུ་ཎྞ་སེ་ཊྛི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཙ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཙ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཏ་ཡོ་པི ཛ་ནཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི པུ་ཎྞ་སེ་ཊྛི་ནོ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ་རེ་སི. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏུ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་མྷེ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏེ ས་མྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ, དེ་ཏུ མེ པུ་ཏྟ་སྶ ཏེ དྷཱི་ཏ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཏུ་མྷེ, མ་མ དྷཱི་ཏཱ ཏཱི་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཝི་ནཱ ཝ་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ དྷཱི་ཏ་རཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ བ་ཧཱུ སེ་ཊྛི་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ད་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘‘མཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སཾ བྷི་ནྡི, དེ་ཧི་སྶ དྷཱི་ཏ་ར’’ནྟི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. སོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་དཱ་སི. སཱ པ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ དཱ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཏུཾ དྷ་མྨཾ ཝཱ སོ་ཏུཾ ནཱ་ལ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏི་ཡེ་སུ མཱ་སེ་སུ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏེ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀེ པུ་ཙྪི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ, ཨ་ཡྻེ’’ཏི. སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི ‘‘ཀ་སྨཱ མཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ, ཝ་རཾ ཏུ་མྷེ་ཧི མཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ དཱ་སིཾ སཱ་ཝེ་ཏུཾ, ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ དཱ་ཏུཾ, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་མྤི པུ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ པི་ཏཱ ‘‘དུ་ཀྑི་ཏཱ ཝ་ཏ མེ དྷཱི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཝེ་དེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ད་ས ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པེ་སེ་སི, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ སི་རི་མཱ ནཱ་མ ག་ཎི་ཀཱ ཨ་ཏྠི, དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ཧ་སྶཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་མེ་ཧི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ཏཱུ’’ཏི སཱ་ས་ན་ཉྩ པ་ཧི་ཎི. ཨུ་ཏྟ་རཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀེ་ན སི་རི་མཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་མི་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་མི, ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ མ་མ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཏུ་མྷེ པ་རི་ཙ་ར་ཏུ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ དཱ་ན་ཉྩེ་ཝ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠིཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི.
ཨུ་ཏྟ་རཱ་པི ཁོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ས་ཏྠུ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ དཱ་ནི པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ, ཏཱ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡཱ་གུཾ པ་ཙ་ཐ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙ་ཐ, ཨེ་ཝཾ པཱུ་ཝཾ པ་ཙ་ཐཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ན་སེ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱི ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ སཱ་མི་ཀོ ‘‘སྭེ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ན་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་རོ་ནྟཱི སཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏཾ སེ་ད་ཀི་ལི་ནྣཾ ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨོ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་ངྒཱ་ར་མ་སི་མ་ཀྑི་ཏཾ ཏ་ཐཱ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ཨི་མཾ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ‘‘མུ་ཎྜ་ཀ་ས་མ་ཎེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཧ་སི་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཉྪི.
ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ག་ཏེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏཱ སི་རི་མཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨེ་ས ཧ་ས་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཨུ་ཏྟ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ཧ་སི་ཏཾ, ཨ་དྡྷཱ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. སཱ ཀི་ར ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཏ་སྨིཾ གེ་ཧེ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་མཱ་ནཱ་པི ཏཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ གྷ་ར་སཱ་མི་ནཱི’’ཏི ས་ཉྙ་མ་ཀཱ་སི. སཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ མ་ཧཱ་ན་སཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པཱུ་ཝ་པ་ཙ་ན་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཾ ས་པྤིཾ ཀ་ཊ་ཙྪུ་ནཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པཱ་ཡཱ་སི. ཨུ་ཏྟ་རཱ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་མ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏི་ས་མྦཱ་དྷཾ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ནཱི་ཙ་ཀོ, མ་མ པ་ན ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ གུ་ཎོ་ཝ མ་ཧ་ནྟོ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ན་ཉྩ དཱ་ཏུཾ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུཾ ལ་བྷིཾ, ས་ཙེ མ་མ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཀོ་དྷོ ཨ་ཏྠི, ཨི་དཾ ས་པྤི མཾ ད་ཧ་ཏུ, ས་ཙེ ན་ཏྠི, མཱ མཾ ད་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རི. ཏཱ་ཡ ཏ་སྶཱ མ་ཏྠ་ཀེ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏ་མྤི པ་ཀྐུ་ཐི་ཏ་ས་པྤི སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཨི་དཾ སཱི་ཏ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ན ཀ་ཊ་ཙྪུ་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དཱ་སི་ཡོ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་རེ དུ་བྦི་ནཱི་ཏེ ན ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻཱ་ཡ ཨུ་པ་རི པ་ཀྐ་ས་པྤིཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ’’ཏི ས་ནྟ་ཛྫེ་ནྟི་ཡོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཙ པཱ་དེ་ཧི ཙ པོ་ཐེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པཱ་ཏེ་སུཾ, ཨུ་ཏྟ་རཱ ཝཱ་རེ་ནྟཱི་པི ཝཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨ་ཐ སཱ ཨུ་པ་རི ཋ་ཏྭཱ ས་བྦཱ དཱ་སི་ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་སྶ ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི སི་རི་མཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏ་པཱ་ཀ་ཏེ་ལེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྫི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ཧི་ར་ཀི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘མ་ཡཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཧ་སི་ཏ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨུ་པ་རི པ་ཀྐ་ས་པྤིཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ནྟི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ ‘ག་ཎྷ་ཐ ན’ནྟི དཱ་སི་ཡོ ན ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ མཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ས་བྦཱ དཱ་སི་ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་མཾ ན ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མི, མུ་དྡྷཱ མེ ས་ཏྟ་དྷཱ ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻེ, ཁ་མཱ་ཧི མེ དོ་ས’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཧཾ ས་པྤི་ཏི་ཀཱ དྷཱི་ཏཱ, པི་ཏ་རི མེ ཁ་མཱ་པི་ཏེ ཁ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཧོ་ཏུ, ཨ་ཡྻེ, པི་ཏ་ར་མྤི ཏེ པུ་ཎྞ་སེ་ཊྛིཾ ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘པུ་ཎྞོ མ་མ ཝ་ཊྚེ ཛ་ན་ཀ་པི་ཏཱ, ཝི་ཝ་ཊྚེ ཛ་ན་ཀ་པི་ཏ་རི ཁ་མཱ་པི་ཏེ པ་ན ཨ་ཧཾ ཁ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀོ པ་ན ཏེ ཝི་ཝ་ཊྚེ ཛ་ན་ཀ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སོ ན་ཏྠི, ཨ་ཧཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཏྠཱ སྭེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨི་དྷཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཏྭཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཁ་མཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻེ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་ནི ཙེ་ཝ སཱུ་པེ་ཡྻཱ་ནི ཙ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ གེ་ཧཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟཱི ཨ་ཊྛཱ་སི, ཏཾ ས་བྦཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཝ སཾ་ཝི་ད་ཧི.
སི་རི་མཱ་པི ས་ཏྠུ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་ཏྠུ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི ‘‘ཀོ ཏེ ཨ་པ་རཱ་དྷོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ མ་ཡཱ ཧི་ཡྻོ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ མེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ མཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་མཱ་ནཱ དཱ་སི་ཡོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ་ཧཾ ཨི་མི་སྶཱ གུ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཁ་མཱ་པེ་སིཾ, ཨ་ཐ མཾ ཨེ་སཱ ‘ཏུ་མྷེ་སུ ཁ་མཱ་པི་ཏེ་སུ ཁ་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཨུ་ཏྟ་རེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སཱི་སེ མེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྐ་ས་པྤི ཨཱ་སི་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཐ ཏ་ཡཱ ཀིཾ ཙི་ནྟི་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏི་ས་མྦཱ་དྷཾ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ནཱི་ཙ་ཀོ, མ་མ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ གུ་ཎོ་ཝ མ་ཧ་ནྟོ, ཨ་ཧ་ཉྷི ཨེ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ དཱ་ན་ཉྩ དཱ་ཏུཾ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུཾ ཨ་ལ་ཏྠཾ, ས་ཙེ མེ ཨི་མི་སྶཱ ཨུ་པ་རི ཀོ་དྷོ ཨ་ཏྠི, ཨི་དཾ མཾ ད་ཧ་ཏུ, ནོ ཙེ, མཱ ད་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རིཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, ཨུ་ཏྟ་རེ, ཨེ་ཝཾ ཀོ་དྷཾ ཛི་ནི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀོ་དྷ་ནོ ཧི ནཱ་མ ཨ་ཀྐོ་དྷེ་ན, ཨ་ཀྐོ་ས་ཀོ ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ནྟེ་ན, པ་རི་བྷཱ་ས་ཀོ ཨ་པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟེ་ན, ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ནེ་ན, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱི ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཛི་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ –
‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷེ་ན ཛི་ནེ ཀོ་དྷཾ, ཨ་སཱ་དྷུཾ སཱ་དྷུ་ནཱ ཛི་ནེ;
ཛི་ནེ ཀ་ད་རི་ཡཾ དཱ་ནེ་ན, ས་ཙྩེ་ནཱ་ལི་ཀ་ཝཱ་དི་ན’’ནྟི. (དྷ. པ. ༢༢༣) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་ཏྟ་རཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, སཱ་མི་ཀོ ཙ ས་སུ་རོ ཙ ས་སྶུ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རིཾ་སུ, སི་རི་མཱ་པི པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨུ་ཏྟ་རཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨུ་ཏྟ་རཾ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏ་རཾ དི་སྭཱ –
༡༢༤. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ཡཱ ཏྭཾ ཏི་ཊྛ་སི དེ་ཝ་ཏེ;
ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཱི དི་སཱ ས་བྦཱ, ཨོ་ས་དྷཱི ཝི་ཡ ཏཱ་ར་ཀཱ.
༡༢༥. ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཀེ་ན ཏེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ ཏེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༡༢༦. ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི ཏཾ དེ་ཝི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ,
མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ;
ཀེ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ,
ཝ་ཎྞོ ཙ ཏེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. – པ་ཊི་པུ་ཙྪི;
༡༢༧. ‘‘སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ, མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ;
པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ’’.
༡༢༨. ‘‘ཨི་སྶཱ ཙ མ་ཙྪེ་ར་མ་ཐོ པ་ལཱ༹་སོ, ནཱ་ཧོ་སི མ་ཡ྄ཧཾ གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ;
ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནཱ བྷ་ཏྟུ ཝ་སཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ནཱི, ཨུ་པོ་ས་ཐེ ནི་ཙྩ་ཧ་མ་པྤ་མ་ཏྟཱ.
༡༢༩. ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སིཾ པ་ཉྩ་ད་སིཾ, ཡཱ ཙ པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཊྛ་མཱི;
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཀྑ་ཉྩ, ཨ་ཊྛ་ངྒ་སུ་ས་མཱ་ག་ཏཾ.
༡༣༠. ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨུ་པ་ཝ་སི་སྶཾ, ས་དཱ སཱི་ལེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏཱ;
ས་ཉྙ་མཱ སཾ་ཝི་བྷཱ་གཱ ཙ, ཝི་མཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་སཱ་མ་ཧཾ.
༡༣༡. ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱ, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ ཙ ས་ཉྙ་ཏཱ;
ཐེ་ཡྻཱ ཙ ཨ་ཏི་ཙཱ་རཱ ཙ, མ་ཛྫ་པཱ་ནཱ ཙ ཨཱ་ར་ཀཱ.
༡༣༢. ‘‘པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ར་ཏཱ, ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ན ཀོ་ཝི་དཱ;
ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ, གོ་ཏ་མ་སྶ ཡ་ས་སྶི་ནོ.
༡༣༣. ‘‘སཱ་ཧཾ ས་ཀེ་ན སཱི་ལེ་ན, ཡ་ས་སཱ ཙ ཡ་ས་སྶི་ནཱི;
ཨ་ནུ་བྷོ་མི ས་ཀཾ པུ་ཉྙཾ, སུ་ཁི་ཏཱ ཙ་མྷི་ནཱ་མ་ཡཱ.
༡༣༤. ‘‘ཏེ་ན མེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཏེ་ན མེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ མེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༡༣༥. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་མི ཏེ བྷི་ཀྑུ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་མ་ཧཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ;
ཏེ་ན་མྷི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཝ་ཎྞོ ཙ མེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. –
དེ་ཝ་ཏཱ་པི་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི.
༡༢༦. མ་མ ཙ, བྷ་ནྟེ, ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡེ་ཡྻཱ་སི ‘‘ཨུ་ཏྟ་རཱ ནཱ་མ བྷ་ནྟེ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཡཾ མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི.
༡༢༨. ཏ་ཏྠ ཨི་སྶཱ ཙ མ་ཙྪེ་ར་མ་ཐོ པ་ལཱ༹་སོ, ནཱ་ཧོ་སི མ་ཡ྄ཧཾ གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟི་ཡཱཏི ཡཱ ཙ ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནྟཱི་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་སཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ པ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཨུ་སཱུ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨི་སྶཱ, ཡ་ཉྩ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཀི་ཉྩི ཡཱ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་གཱུ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཡོ ཙ ཀུ་ལ་པ་དེ་སཱ་དི་ནཱ པ་རེ་ཧི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ལཱ༹་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི པཱ་པ་དྷ་མྨོ གེ་ཧེ ཋི་ཏཱ་ཡ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཏི་པི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ནཱ་ཧོ་སི ན ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནཱཏི ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. བྷ་ཏྟུ ཝ་སཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ནཱིཏི པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྪཱ་ནི་པཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་སཱི་ལཱ, མ་ནཱ་པ་ཙཱ་རི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པོ་ས་ཐེ ནི་ཙྩ་ཧ་མ་པྤ་མ་ཏྟཱཏི ཨ་ཧཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་ར་ཀྑ་ཎེ ནི་ཙྩཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནཱི.
༡༢༩. ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཡེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཏཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཡཱ་དི་སཾ ཡ་ཐཱ ཙ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སིཾ པ་ཉྩ་ད་སིནྟི པ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡཱ ཙ པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཊྛ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཀྑ་ཉྩཱཏི པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཀ་པ་ཀྑ་ཉྩ, ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་པ་ཉྩ་ད་སཱི་ཨ་ཊྛ་མཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ནྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི པ་ཝེ་ས་ན་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཀྑ་ཉྩ, ཏེ་ར་སཱི པཱ་ཊི་པ་དཱ ས་ཏྟ་མཱི ན་ཝ་མཱི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་སུ་ས་མཱ་ག་ཏནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ཨེ་ཝ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ག་ཏཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ.
༡༣༠. ཨུ་པ་ཝ་སི་སྶནྟི ཨུ་པ་ཝ་སིཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨུ་པ་ཝ་སིཾ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ པ་ཋ་ནྟི. ས་དཱཏི ས་པྤ་ཊི་ཧཱ་རི་ཀེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ་སུ. སཱི་ལེ་སཱུཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལེ་སུ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ་སུ. ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨཾ. སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི སཾ་ཝུ་ཏཱ. ས་དཱཏི ཝཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ. སཱི་ལེ་སཱུཏི ནི་ཙྩ་སཱི་ལེ་སུ. སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི སཾ་ཝུ་ཏཱ.
༡༣༡. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. པཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ པཱ་ཎ་ཝ་དྷོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ. ཝི་ར་ཏཱཏི ཨོ་ར་ཏཱ, ནི་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་དཱཏི མུ་སཱ ནཱ་མ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀོ ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཝཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ར་སྶ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ མུ་སཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཝ་ཏྠུ, ཝཱ་དོཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏ་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ ས་ཉྙ་ཏཱ ཨོ་ར་ཏཱ, ཝི་ར་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.
ཐེ་ཡྻཱཏི ཐེ་ཡྻཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཐེ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ར་སྶ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཐེ་ཡྻ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཐེ་ཡྻཾ. ཏ་ཏོ ཐེ་ཡྻཱ ས་ཉྙ་ཏཱ, ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ཏི་ཙཱ་རཱཏི ཨ་ཏི་ཙྩ ཙཱ་རོ ཨ་ཏི་ཙཱ་རོ, ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཀཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་རོ མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ – པུ་རི་སཱ་ནཾ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷ་གི་ནི་ར་ཀྑི་ཏཱ ཉཱ་ཏི་ར་ཀྑི་ཏཱ གོ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏཱ སཱ་ར་ཀྑཱ ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ་ཏི ད་ས, དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི བྷོ་ག་ཝཱ་སི་ནཱི པ་ཊ་ཝཱ་སི་ནཱི ཨོ་ད་པ་ཏྟ་ཀི་ནཱི ཨོ་བྷ་ཊ་ཙུ་མྦ་ཊཱ དཱ་སཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ཛཱ་ཧ་ཊཱ མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཨི་ཏྠི་ཡོ. ཨི་ཏྠཱི་སུ པ་ན དྭི་ནྣཾ སཱ་ར་ཀྑ་ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ་ནཾ ད་ས་ནྣ་ཉྩ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་དཱི་ན་ནྟི དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་པུ་རི་སཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨི་ད་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་ཏི་ཙཱ་རོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཙཱ་རཱ.
མ་ཛྫ་པཱ་ནཱཏི མ་ཛྫཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི་མ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན སུ་རཱ ཙ མེ་ར་ཡ་ཉྩ, པི་ཝ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ནཾ, མ་ཛྫ་སྶ པཱ་ནཾ མ་ཛྫ་པཱ་ནཾ. ཡཱ་ཡ དུ་སྶཱི་ལྱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ མ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པི་ཊྛ་སུ་རཱ, པཱུ་ཝ་སུ་རཱ, ཨོ་ད་ནི་ཡ་སུ་རཱ, ཀི་ཎྞ་པ་ཀྑི་ཏྟཱ, ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཉྩ་བྷེ་དཾ སུ་རཾ ཝཱ, པུ་པྥཱ་ས་ཝོ, ཕ་ལཱ་ས་ཝོ, མ་དྷྭཱ་ས་ཝོ, གུ་ལཱ༹་ས་ཝོ, ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི པ་ཉྩ་བྷེ་དཾ མེ་ར་ཡཾ ཝཱ བཱི་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀུ་ས་གྒེ་ནཱ་པི པི་ཝ་ཏི, སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མ་ཛྫ་པཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱ མ་ཛྫ་པཱ་ནཱ ཨཱ་ར་ཀཱ ཝི་ར་ཏཱ.
༡༣༢. ཨེ་ཝཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ པུ་ན ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི ‘‘པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ར་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་པ་དཾ, སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ སི་ཀྑཱ, པ་ཉྩ་སུ པ་ན སཱི་ལ་ངྒེ་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་ངྒཾ ཏཱ་སཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན པ་ད་ནྟི སི་ཀྑཱ་ནཾ པ་ད་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, པ་ཉྩ སཱི་ལ་ངྒཱ་ནི. ཏ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ར་ཏཱ ཨ་བྷི་ར་ཏཱ་ཏི པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ར་ཏཱ. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ན ཀོ་ཝི་དཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ ནི་པུ་ཎཱ, པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གོ་ཏ་མ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟེ་ན ཀི་ཏྟེ་ཏི. ཡ་ས་སྶི་ནོཏི ཀི་ཏྟི་མ་ཏོ, པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཏོ ཝཱ.
༡༣༣. སཱ་ཧནྟི སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎཱ ཨ་ཧཾ. ས་ཀེ་ན སཱི་ལེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶུ་ཀི་ཏཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝ་སཱི་ལེ་ན ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལཱ་དི་ས་མཱ་དཱ་ན་སཱི་ལེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཏ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ས་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི;
ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ནུ་གཾ ཧོ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༡༥);
ཡ་ས་སཱ ཙ ཡ་ས་སྶི་ནཱིཏི ‘‘ཨུ་ཏྟ་རཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀཱི ཨ་མ་ཙྪ་རཱི ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཛ་ལ་ཏ་ལེ ཏེ་ལེ་ན ཝི་ཡ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཏྠ་ཊེ་ན ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཡ་ས་སྶི་ནཱི ཀི་ཏྟི་མ་ཏཱི, ཏེ་ན ཝཱ སཱི་ལ་གུ་ཎེ་ན ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཡ་ས་པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཡ་ས་སྶི་ནཱི ས་མྤ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་རཱ. ཨ་ནུ་བྷོ་མི ས་ཀཾ པུ་ཉྙནྟི ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་མི. ཡ་སྶ ཧི པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཡ་ཏི, ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏཾ པུ་ཉྙ་མྤི ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཕ་ལ་མྤི ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཁི་ཏཱ ཙ་མྷི་ནཱ་མ་ཡཱཏི དི་བྦ་སུ་ཁེ་ན ཙ ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཙ སུ་ཁི་ཏཱ ཙ་མྷི བྷ་ཝཱ་མི, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡཱ ཨ་རོ་གཱ.
༡༣༦. མ་མ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཝ་ནྡེ་ཡྻཱ་སི, ན ཏ་ཝ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ནྡ་ནཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.