༨. ཝི་སཱ་ཁཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ ན་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ པུ་ཏྟ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ཧོ་ཏི. སཱ ཀི་ར ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏཱ་མ་ཧི་ཡཱ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཏེ་ན ཝི་སཱ་ཁཱ གེ་ཧ་ཏོ བ་ཧི ག་ཙྪ་ནྟཱི ས་བྦཾ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, རཱུ་པེ་ན ཙ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ, ཨི་ཏི སཱ ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱ རོ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ ན་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ཧོ་ཏི པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ’’ཏི. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཏ་སྶཱ མ་ར་ཎེ་ན སོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ས་རཱི་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི ནཱ་མ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཝི་སཱ་ཁཱ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱཏི དི་ཝ་ས་སྶཱ་པི དི་ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷ་ག་ཝཱ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏིཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན སོ་ཀ་ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨི་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི ཏྭཾ ཝི་སཱ་ཁེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ. ཏ་དཱ ཀི་ར ས་ཏྟ ཛ་ན་ཀོ་ཊི་ཡོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པ་ཊི་ཝ་ས་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀཱི་ཝ་བ་ཧུ་ཀཱ པ་ན ཝི་སཱ་ཁེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ མ་ནུ་སྶཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཝི་སཱ་ཁཱ ‘‘ད་ས་པི, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏཱི་ཎཱིཏི ཏ་ཡོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟཱཏི ཨ་སུ་ཉྙཱ.

ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི ནུ ཏྭཾ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨ་ན་ལླ་ཝ་ཏྠཱ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སི ཨ་ན་ལླ་ཀེ་སཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏ་ཡཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་ཏཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མ་ངྒ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ལླ་ཀེ་སཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ལཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཏཱ་ཝ་བ་ཧུ་ཀེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ན་ཏྟཱ་རེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨ་ཐ་སྶཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ནཱ་མེ་ཏཾ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི པི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི དུ་ཀྑཱ་ནི. ཏ་སྨཱ སུ་ཁ་ཀཱ་མེ་ན དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་ན ས་བྦ་སོ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦ’’ནྟི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡེ་སཾ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནི, ས་ཏཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནཱིཏི ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ‘‘ས་ཏཾ པི་ཡ’’ནྟི་པི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས, ཏཱ་ཝ ས་ངྑྱཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡེ་སཾ ད་ས པི་ཡཱ་ནི, ད་ས ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡེ་སཾ ད་ས པི་ཡཱ་ནཾ, ད་ས ནེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝཱི་ས་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ས་ཏཾ, ཏཱ་ཝ ས་ངྑྱཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠཱ་པི ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡེ་སཾ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནི, ས་ཏཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཙ ‘‘ཡེ་སཾ ཨེ་ཀཾ པི་ཡཾ, ཨེ་ཀཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པཱ་ཋོ, ན པ་ན དུ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི པ་ཀྑེ ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཝ པཱ་ལི༹ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་དི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ དུ་ཀྑཾ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་མི་ཏྟཾ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ས་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཉཱ་ཏི་བྷོ་ག་རོ་ག་སཱི་ལ་དི་ཊྛི་བྱ་ས་ནེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ བཱ་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཡེ ཀེ་ཙི མུ་དུ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཡཱ་དི་སཱ ཏཱ་དི་སཱ སོ་ཀཱ ཝཱ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ཕུ་ཊྛ་སྶ སོ་ཀུ་དྡེ་ཧ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཝི་པྤ་ལཱ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏཱ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་པཱི་ལ༹་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ དུ་ཀྑཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཱ དོ་མ་ན་སྶཱུ་པཱ་ཡཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝཱ ནི་སྶ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ དི་སྶ་ནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ས་བྦེ་པི ཨེ་ཏེ པི་ཡཾ པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ས་ཏྟཾ ས་ངྑཱ་ར་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་བྷ་ཝ་ནྟི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི པི་ཡེ ཨ་ས་ནྟེ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ ཚ་ནྡ་རཱ་གེ པ་ཧཱི་ནེ ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨེ་ཏེ བྷ་ཝ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘པི་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི སོ་ཀོ…པེ… པེ་མ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི སོ་ཀོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༢༡༢-༢༡༣). ཏ་ཐཱ ‘‘པི་ཡ་པྤ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧཱ ཝི་ཝཱ་དཱ, པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀཱ ས་ཧ་མ་ཙྪ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི (སུ. ནི. ༨༦༩). ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་རི་དེ་ཝི་ཏཱ ཝཱ དུ་ཀྑཱ ཝཱ’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་རི་དེ་ཝི་ཏཱ་ནི ཝཱ དུ་ཀྑཱ་ནི ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པོ ཝཱ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་སྨཱ ཧི ཏེ སུ་ཁི་ནོ ཝཱི་ཏ་སོ་ཀཱཏི ཡ་སྨཱ པི་ཡ་པྤ་བྷཱུ་ཏཱ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཡེ་སཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཝ སུ་ཁི་ནོ ཝཱི་ཏ་སོ་ཀཱ ནཱ་མ. ཀེ པ་ན ཏེ? ཡེ་སཾ པི་ཡཾ ན་ཏྠི ཀུ་ཧི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཡེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏྟཱ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཙ པི་ཡཾ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ‘‘པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷཱ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་གི་ནཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ པི་ཡཾ པི་ཡཱ་ཡ་ནཾ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ་པི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ, ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ ནཱ་མ སུ་ཁཾ ལ་བྷཱ་མི ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པི་ཡཾ པི་ཡཱ་ཡ་ནཾ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཨ་སོ་ཀཾ ཝི་ར་ཛཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ, པི་ཡཾ ན ཀ་ཡི་རཱ་ཐ ཀུ་ཧི་ཉྩི ལོ་ཀེཏི ཡ་སྨཱ ཙ སུ་ཁི་ནོ ནཱ་མ ཝཱི་ཏ་སོ་ཀཱ, ཝཱི་ཏ་སོ་ཀ་ཏྟཱ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཝི་ས་ཡེ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སོ་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་སོ་ཀཾ ཨ་སོ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ རཱ་ག་ར་ཛཱ་དི་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ཝི་ར་ཛཾ ཝི་ར་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ, སོ་ཀ་སྶ རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ‘‘ཨ་སོ་ཀཾ ཝི་ར་ཛ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཀེ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་པི པི་ཡཾ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡཱ་ཡ་ནཾ ན ཀ་ཡི་རཱ་ཐ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༠).

ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.