༣. ཏ་ཏི་ཡ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཏ་དཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ སཾ་སཱ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ན ཏ་དུ་པ་ས་མ་སྶ ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཀ་ཐཾ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཨི་དྷ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན་ཏྠི ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ པུ་ཐུ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་བྷ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨི་མཾ ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏནྟི ས་བྦཱ་ནི་པི པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ན ཛཱ་ཏཾ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཛཱ་ཏཾ, ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ན བྷཱུ་ཏཾ ན པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཀ་ཏཾ, ཛཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཝཱ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ན ས་ངྑ་ཏཾ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་སི་དྡྷེ ‘‘སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ‘‘ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏ’’ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ནུ ཁོ ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏྟཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་དཱ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནོ ཙེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི ཨ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ ན ཨ་བྷ་ཝི་སྶ ན སི་ཡཱ, ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ རཱུ་པཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མོ ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་སྶ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་པ་ག་མོ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༧, ༨), ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི (ཨུ་དཱ. ༧༡), ཨི་ད་མྤི ཁོ ཋཱ་ནཾ དུ་དྡ་སཾ, ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༨; མ. ནི. ༡.༢༨༡; ༢.༣༣༧), ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི (སཾ. ནི. ༤.༣༦༦-༣༦༧) ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི, ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི ཙ སུ་ཏྟེ་ན ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝོ ས་བྦ་ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རཱི་ན་མྤི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཀ་ངྑཱ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ. ཡེ པ་ན པ་ར་ནེ་ཡྻ་བུ་དྡྷི་ནོ པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ཡ་ཐཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་པི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ད་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ པ་ར་མ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱ, ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༣༧; མ་ཧཱ་ནི. ༢༧), ཏ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་དྡོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ས་ཡེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སཱི་ཧ་ས་དྡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ, ཨི་ཏ་ར་ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ན་ཡེ་ཧི ཡུ་ཏྟི་ཏོ་པི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.