༧. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཋ་མ་ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་དྡི་ཡོཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནཱ་མཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ན ར་སྶ་ཏྟཱ ‘‘ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ’’ཏི ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. སོ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ རཱུ་པེ་ན ཨ་པཱ་སཱ་དི་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ དུ་དྡ་སི་ཀོ ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོ. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠ་རི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་དཱ སེ་ཀྑཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི, པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. སོ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཏེ གྷ་ཊེ་ནྟཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ དི་སྭཱ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ་པི སེ་ཁོ ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ཀ་ལླ་ཏ་ཉྩ ས་ལླེ་ཁ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙི. སོ་པི་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡཾ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཨི་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ, ཨི་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་དི་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ. ས་ནྡ་སྶེ་ཏཱིཏི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་དི་ཀེ ཙ ས་མྨཱ ད་སྶེ་ཏི, ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ས་མཱ་ད་པེ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ས་མྨཱ ཨཱ་ད་པེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མུ་པེ་ཀྑ་ཎེ་ཧི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ སཱུ་རཾ པ་ས་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ ཨུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི, ཝི་ས་དཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝོ་ད་པེ་ཏི. ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ལ་དྡྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཙ ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ པ་ཧཾ་སེ་ཏི, ལ་དྡྷ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་ཊྛུ ཏོ་སེ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱིཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཙ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་ཉྩི ཨཱ་ས་ཝཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷནྟི རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ. ཨ་དྷོཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ས་བྦ་དྷཱིཏི ས་བྦ་སྨི་མྤི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་དྡྷཾ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ཧཱ་ནཾ. ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་དྡྷནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་དྷོཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦ་དྷཱིཏི ཀཱ་མ་བྷེ་དཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་སྨིཾ བྷ་ཝེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཡ་དྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ས་བྦ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ་ཏི.
ཨ་ཡཾ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ, སོ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ དྷ་མྨོ ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི དི་ཊྛི་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ད་སྶ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཡཾ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་དཱི་པ་ནཾ. ཏི་ཡ་དྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཡཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ, སཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟོ ཨུ་ད་ཏཱ་རི ཨོ་གྷཾ, ཨ་ཏི་ཎྞ་པུ་བྦཾ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙ ས་བྦ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ སུ་པི་ན་ནྟེ་པི ཨ་ཏི་ཎྞ་པུ་བྦཾ ཀཱ་མོ་གྷོ བྷ་ཝོ་གྷོ དི་ཊྛོ་གྷོ ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷོ་ཏི ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨོ་གྷཾ, སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་ད་ཏཱ་རི ཨུ་ཏྟི་ཎྞོ, ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ པཱ་རེ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢. དུ་ཏི་ཡེ སེ་ཁཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ‘‘སེ་ཁོ ཨ་ཡ’’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཁོ. ཀིཾ སི་ཀྑ་ཏི? ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཉྩ. ཨ་ཐ ཝཱ སི་ཀྑ་ནཾ སི་ཀྑཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལ་ནྟི སེ་ཁོ. སོ ཧི ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལོ, ན པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑོ ཨ་སེ་ཁོ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷུ་སྶུ་ཀྐོ, ནཱ་པི ཝི་སྶ་ཊྛ་སི་ཀྑོ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནོ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ བྷ་ཝོ་ཏི སེ་ཁོ. བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡཱཏི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི, པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཋ་མོ་ཝཱ་དེ་ན ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པྤ་ཏྟོ. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པ་ན ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཁོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨ་པྤཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ བ་ཧུཾ ད་ད་མཱ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ ‘‘ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ དཱ་ནཱ་ཧཾ, ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་དྡྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན པུ་བྦེ ཝི་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ སུ་ཎཱ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏཾ དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཙྪེ་ཙྪི ཝ་ཊྚནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི, ཚི་ནྣེ ཙ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚེ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མྤི ཚི་ནྣ་མེ་ཝ. བྱ་གཱ ནི་རཱ་སནྟི ཨཱ་སཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་སཱ་ཏི ནི་རཱ་སཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏཾ ནི་རཱ་སཾ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་གཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི བྱ་གཱ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ པ་ཧཱི་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཀི་ལེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཧཱ་ནཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་སུ་ཀྑཱ ས་རི་ཏཱ ན ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཙ་ཏུ་ཏྠ་སཱུ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ན་དི་ཡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་དེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་སུ་ཀྑཱ ཝི་སོ་སི་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་ས་རི་ཏཱ ན་དཱི ན ས་ནྡ་ཏི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ ཧི ‘‘ས་རི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་རི་ཏཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ, སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི ཛ་ནྟུ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༤༡), ‘‘ས་རི་ཏཱ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༦༥; མ་ཧཱ་ནི. ༣) ཙ. ཚི་ནྣཾ ཝ་ཊྚཾ ན ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ཚི་ནྣཾ ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ ན ཝ་ཏྟ་ཏི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཡ་དེ་ཏཾ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, སོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་རི་ཝ་ཊུ་མ་བྷཱ་ཝོ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཋ་མ་ས་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ. ཨ་ཏི་ཝེ་ལནྟི ཝེ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ས་ཏྟཱཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་ད་མེ་ཝ ས་རི་ཏྭཱ ས་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ, ཨཱ་ས་ཏྟཱ ལ་གྒཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཏྟཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ར་ཏྟཱ སཱ་ར་ཏྟཱ. གི་དྡྷཱཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན གི་དྡྷཱ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ག་དྷི་ཏཱཏི རཱ་ག་མུ་ཙྪི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཀི་ཙྩཱ མུ་ཙྪཾ མོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ས་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཛཱ་ཏཱཏི ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱ ཨ་པྤ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྨ་ཏྟ་ཀཱ སུ་ཊྛུ མ་ཏྟ་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ. ‘‘ས་མྨོ་ད་ཀ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཛཱ་ཏ་ས་མྨོ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཧཾ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦེ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཏེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ནྣ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ‘‘ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ན ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་དཱ ཝི་ཧ་རིཾ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ ས་བྦེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ ཨུ་སྶ་ཝཾ གྷོ་སེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མིཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ པི་ཝ་ནྟཱ ཨཱ་ཝི ཙེ་ཝ ར་ཧོ ཙ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟཱ ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ གེ་ཧེ ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ ཨུ་སྶ་ཝཾ གྷོ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་ནི་ནྣེ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ…པེ… ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མི་ར་མ་ཎཱི་ཡེ་སུ མ་ཧཱ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་སུ ཨ་ནེ་ཀཱ་ན་ཏྠཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ་སུ གྷོ་རཱ་ས་ཡ྄ཧ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཕ་ལེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཀཱ་མཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་མེ་སུ ས་ཏྟཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ར་ཏྟཱ མ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ ཝི་ས་ཏྟཱ ལ་གྒཱ ལ་གྒི་ཏཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་ས་ངྒ་ས་ཏྟཱཏི ཏཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་མ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ རཱ་ག་ས་ངྒེ་ན ཙེ་ཝ དི་ཊྛི་མཱ་ན་དོ་ས་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྒེ་ཧི ཙ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཏྟཱ. སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ ཝ་ཛྫ་མ་པ་སྶ་མཱ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚེ་ན, བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི, ས་ཏྟེ ཝཱ དུ་ཀྑེ་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ནཱ་མ་ཀེ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏེ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཛྫཾ དོ་སཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ. ན ཧི ཛཱ་ཏུ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ས་ཏྟཱ, ཨོ་གྷཾ ཏ་རེ་ཡྻུཾ ཝི་པུ་ལཾ མ་ཧ་ནྟནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ངྒེ་སུ, སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝཱ ས་ངྒེ་ཧི ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཏྟཱ ཝི་པུ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་པུ་ལཾ ཝི་ཏྠི་ཎྞཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་དི་ཨོ་གྷཾ, སཾ་སཱ་རོ་གྷ་མེ་ཝ ཝཱ ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་རེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཨོ་གྷ་སྶ པཱ་རཾ ན ག་ཙྪེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏཱཏི ཀཱ་མཱ ནཱ་མ ཨ་ན་ནྡྷ་མྤི ཨ་ནྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟི.
ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ལུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ལུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ ལོ་བྷོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༨; མ་ཧཱ་ནི. ༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༨) –
ཏ་སྨཱ ཀཱ་མེ་ན ཨ་ན་ནྡྷཱ་པི ཨ་ནྡྷཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏཱ. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཱ, ཨི་དྷ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ དི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཾ ན་དི་ཡཾ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷེ་ཧི ཨོ་ཌྜི་ཏཾ ཀུ་མི་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ བ་ཧཱུ མ་ཙྪེ པ་སྶི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨེ་ཀཾ ཁཱི་ར་པ་ཀཾ ཝ་ཙྪཾ གོ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཐ་ཉྙ་པི་པཱ་སཱ་ཡ གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ མཱ་ཏུ ཨ་ནྟ་ར་ས་ཏྠི་ཡཾ མུ་ཁཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཾ པ་སྶི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ པ་ཙྪི་མཾ ཝ་ཏྠུ་དྭ་ཡཾ པུ་རི་མ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་ནྡྷཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ཨ་ནྡྷཱ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ཀ་ཏཱ. ཛཱ་ལ་ས་ཉྪ་ནྣཱཏི ས་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏེ་སུ ཙ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཙ ཛཱ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཙྪི་དྡེ་ན ཛཱ་ལེ་ན པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ ས་ཉྪ་ནྣཱ པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཚ་ད་ནེ་ན སེ་ཝཱ་ལ་པ་ཎ་ཀེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ཚཱ་དི་ཏཱ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ པི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ་ནཱ བ་དྡྷཱཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རེ་ན ཙ བ་དྡྷཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན བ་དྡྷཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རེ་ན་པི བ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ;
ཏེ་ན ཏཾ བཱ་དྷ་ཡི་སྶཱ་མི, ན མེ ས་མ་ཎ མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༥༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣);
ན་མུ་ཙི ཀ་ཎྷོ པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷཱུ་ཏི ཏཱི་ཎི མཱ་ར་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ་པི ཧི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཏྠེ་ན པ་མ་ཏྟེ ས་ཏྟེ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ. ‘‘པ་མ་ཏྟཱ བ་ནྡྷ་ནེ བ་དྡྷཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷ་ནེཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བ་ནྡྷ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་དྡྷཱ་ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? མ་ཙྪཱ་ཝ ཀུ་མི་ནཱ་མུ་ཁེ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷ་ཀེ་ན ཨོ་ཌྜི་ཏ་སྶ ཀུ་མི་ན་སྶ མུ་ཁེ པ་ཝི་ཊྛཱ མ་ཙྪཱ ཏེ་ན བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ར་ཎ་མ་ནྭེ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མཱ་རེ་ན ཨོ་ཌྜི་ཏེ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མ་ནྭེ་ནྟི. ཝ་ཙྪོ ཁཱི་ར་པ་ཀོ་ཝ མཱ་ཏ་རཾ ཡ་ཐཱ ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱི ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪོ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏ་རཾ ཨ་ནྭེ་ཏི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཝཾ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་བ་དྡྷཱ ས་ཏྟཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་ནྭེ་ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཨ་ཛ་རཾ ཨ་མ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་པ་ར་ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༥. པ་ཉྩ་མེ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ གཱ་མ་ནྟ་རེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ པ་ཏྟཾ ཝོ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཾ་སེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་མྤི ཝཱ་མཾ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ས་མི་ཉྫི་ཏེ་ན པ་སཱ་རི་ཏེ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་དེ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་སཾ་མི་སྶོ. ཀ་སྨཱ? ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ. ཨ་པི་ཙ ཏ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱུ་པཾ པ་རི་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་བྷ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨོ་ཧཱི་ལེ༹་ནྟི. ཐེ་རོ ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི ‘‘མཱ ཨི་མེ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝིཾ་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཙ ཐེ་རོ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ཎྞནྟི ཝི་རཱུ་པཾ. ཏེ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་དྡ་སི་ཀནྟི ཨ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀནྟི ར་སྶཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨོ་ཧཱི་ལི༹་ཏ་རཱུ་པཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ད་ཡོ ཏ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གུ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཧ་ཏྠ་ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ་དཱི་སུ ག་ཎྷ་ནྟཱ པ་རཱ་མ་ས་ནྟཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ པ་རི་བྷ་ཝ་ནྟི, ན ཨ་རི་ཡཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝཱ.
བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཀ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི? ཐེ་ར་སྶ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ་ན ཏཾ པ་རི་བྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ནེ་སཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ གུ་ཎེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷ་ཝ་ཏོ ནཾ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
པ་སྶ་ཐ ནོཏི པ་སྶ་ཐ ནུ. ན ཙ སཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པཱ, ཡཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦཱཏི རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་དཱ སཱ་ཝ་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཡཱ ཀཱ་ཙི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནཱ་མ, ཏཱ་སུ ཨེ་ཀཱ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི ན སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པཱ, དུ་ལླ་བྷཱ, ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ སཱ ཏེ་ན ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི, ཏ་ཏྠ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ན ཡོ ཝཱ སོ ཝཱ དུ་བྦ་ཎྞོ དུ་དྡ་སི་ཀོ ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ན ཨོ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཡཾ་ཀི་ཉྩི སཱ་ཝ་ཀེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐ, ཏཾ ཝོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་སྶ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཱ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ གུ་ཎ་རཱ་སིཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ནེ་ལ་ངྒོཏི ཨེ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དོ་སོ, ནཱ་སྶ ཨེ་ལ་ནྟི ནེ་ལཾ. ཀིཾ པ་ན ཏཾ? སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ནི་དྡོ་ས་ཊྛེ་ན ཨི་དྷ ‘‘ནེ་ལ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ ནེ་ལཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ངྒཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནེ་ལ་ངྒོ. སོ ཡཾ ‘‘ར་ཐོ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ངྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཉྷི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. སེ་ཏོ པ་ཙྪཱ་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ. པ་ཙྪཱ་དོཏི ར་ཐ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ཀ་མྦ་ལཱ་དི. སོ པ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་དྷ་ཝ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན སེ་ཏོ ཝཱ ཧོ་ཏི ར་ཏྟ་ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་པི ‘‘ར་ཐོ སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི. ཨེ་ཀོ ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་རོ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ར་ཐོཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
ཨ་ནཱི་གྷནྟི ནི་དྡུ་ཀྑཾ, ཁོ་བྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཁོ་བྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཡ་ནྟནྟི ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ. ཚི་ནྣ་སོ་ཏནྟི པ་ཙྪི་ནྣ་སོ་ཏཾ. པ་ཀ་ཏི་ར་ཐ་སྶ ཧི སུ་ཁ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཀྑ་སཱི་སེ་སུ ནཱ་བྷི་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ལི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏོ ས་ཝ་ནཾ ས་ནྡ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་སོ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི་ཡཱ སོ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་སོ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཚི་ནྣ་སོ་ཏཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ བ་ནྡྷ་ན་ནྟི ཨ་བ་ནྡྷ་ནོ. ར་ཐཱུ་པ་ཏྠ་ར་སྶ ཧི ཨ་ཀྑེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ བ་ཧཱུ་ནི བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ་ན སོ ས་བ་ནྡྷ་ནོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་བ་ནྡྷ་ནོ, ཏཾ ཨ་བ་ནྡྷ་ནཾ. པ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ཐེ་ར་སྶ གུ་ཎེ་ཧི སོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི.
ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སཱི་སེ་ན སུ་ཙ་ཀྐཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དཾ, སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ སྭཱ་རཾ, ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཁོ་བྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་ཁོ་བྷཾ, ཏ་ཎྷཱུ་པ་ལེ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལེ་པཾ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བ་ནྡྷ་ནཾ སུ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ སུ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི ཏ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གོ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནཱ་མཾ. སཱ་ཝ་ཀེ་སུ པ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི ཝ་ཏ, བྷོ, ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡) ཝུ་ཏྟ་ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཐེ་རོ སཱ་ས་ནེ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ’’ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཏ་ཎྷཱ ས་ངྑཱི་ཡ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཎྷཱ ཝཱ ས་ངྑཱི་ཡ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏ་སྶ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ཡ་སྨཱ བ་ཧུ་ལཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ མཱུ་ལཾ ཚ་མཱ ན་ཏྠཱིཏི ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཏ་སྶཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཚ་མཱ པ་ཐ་ཝཱི ཙ ན་ཏྠི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཎྞཱ ན་ཏྠི ཀུ་ཏོ ལ་ཏཱཏི ན་ཏྠི ལ་ཏཱ ཀུ་ཏོ པ་ཎྞཱ་ཏི པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ. མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ནཱ་དི་པ་བྷེ་དཱ སཱ་ཁཱ་པ་སཱ་ཁཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ལ་ཏཱ་པི ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨེ་ཝ མ་ད་པྤ་མཱ་ད་མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དི་པ་ཎྞཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཎྞཱ ན་ཏྠི ཀུ་ཏོ ལ་ཏཱཏི རུ་ཀྑ་ངྐུ་ར་སྶ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མཾ པ་ཎྞཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཙྪཱ སཱ་ཁཱ་པ་སཱ་ཁཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ལ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་རུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མཱུ་ལཾ, ཏ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་དི ཙ ན་ཏྠི. མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ བཱི་ཛ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ས་ཏི ཙ ཀ་མྨ་བཱི་ཛེ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ངྐུ་རོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ངྐུ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཏྟ་སཱ་ཁཱ་ད་ཡོ ན ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་སྶ མཱུ་ལཾ ཚ་མཱ ན་ཏྠི, པ་ཎྞཱ ན་ཏྠི ཀུ་ཏོ ལ་ཏཱ’’ཏི.
ཏཾ དྷཱི་རཾ བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟནྟི ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ཛི་ཏ་མཱ་ར་ཏྟཱ དྷཱི་རཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ མུ་ཏྟཾ. ཀོ ཏཾ ནི་ནྡི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ནི་ནྡི་ཏུཾ ག་ར་ཧི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ནི་ནྡཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དེ་ཝཱ་པི ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ དེ་ཝཱ ས་ཀྐཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དཱུ, ཨ་པིས་དྡེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་པི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ད་ཡོ པ་སཾ་ས་ནྟི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ བྲ་ཧྨུ་ནཱ་པི པ་སཾ་སི་ཏོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི བྲ་ཧྨ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་ཧི་པི པ་སཾ་སི་ཏོ ཐོ་མི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པ་པ་ཉྩ་ཁ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༧. ས་ཏྟ་མེ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་པ་ཧཱ་ནནྟི པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཡ་ཏྠ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟི ཙི་རཾ ཋ་པེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, ཀི་ལེ་སཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘རཱ་གོ པ་པ་ཉྩོ, དོ་སོ པ་པ་ཉྩོ, མོ་ཧོ པ་པ་ཉྩོ, ཏ་ཎྷཱ པ་པ་ཉྩོ, དི་ཊྛི པ་པ་ཉྩོ, མཱ་ནོ པ་པ་ཉྩོ’’ཏི. –
ཨ་པི་ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཊྛོ པ་པ་ཉྩ་ཊྛོ, ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཊྛོ པ་པ་ཉྩ་ཊྛོ. ཏ་ཏྠ རཱ་ག་པ་པ་ཉྩ་སྶ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ ནི་མི་ཏྟཾ, དོ་ས་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ, མོ་ཧ་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཨཱ་ས་ཝཱ, ཏ་ཎྷཱ་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩ་སྶ ས་ཉྙཱ, མཱ་ན་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐོ ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ཧི པ་པ་ཉྩེ་ཧི ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ. པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་ངྑཱ བྷཱ་གཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་དྡྷིཾ ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཏཾ་ཏཾ་པ་པ་ཉྩ་སྶ པ་ཀྑི་ཡོ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎོ. ས་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་སྶ ནེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠). ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒེ་ན རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་དཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཀི་ལེ་སེ ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ས་ཝཱ་ས་ནེ པ་ཧཱི་ནེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཀི་ལེ་ས་ཙ་རི་ཏཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཉྫི་ཡ་པུ་ཎྞ་ལཱ་བུཾ ཝི་ཡ ཏ་ཀྐ་བྷ་རི་ཏ་ཙཱ་ཊིཾ ཝི་ཡ ཝ་སཱ་པཱི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ཝི་ཡ ཙ དུ་བྦི་ནི་མོ་ཙི་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ག་ཧ་ནཾ ནཱ་མི་དཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱི་ནཾ, ཨ་ཧོ སུ་པྤ་ཧཱི་ན’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫོ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ པ་པ་ཉྩཱ ཋི་ཏི ཙ ན་ཏྠཱིཏི ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ཏི ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་པ་ཉྩཱ, ཏེ་ཧི ཀ་ཏཱ སཾ་སཱ་རེ ཋི་ཏི ཙ ན་ཏྠི. ནེ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཋི་ཏི ནཱ་མ ཨ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༢༧) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཧི བྷ་ཝ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་ནྟི. ས་ཏྟེ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ. ‘‘པ་པ་ཉྩ་ཊྛི་ཏཱི’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་པ་ཉྩཱ་ནཾ ཋི་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪེ་དོ པ་པ་ཉྩ་ཊྛི་ཏི, པ་པ་ཉྩཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཊྚ་སྶ ཋི་ཏི པ་པ་ཉྩ་ཊྛི་ཏི, སཱ ཡ་སྶ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ན་ཏྠི. ས་ནྡཱ་ནཾ པ་ལི་གྷ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོཏི ཡོ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ན་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘ས་ནྡཱ་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ, ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་པ་ཝེ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ པ་ལི་གྷ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ལི་གྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ ས་ཝཱ་ས་ན་པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཀོ་དྷཾ ‘‘ས་ནྡཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སོ ཧི ‘‘པ་རཱ་བྷི་ས་ཛྫ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
ཏཾ ནི་ཏྟ་ཎྷཾ མུ་ནིཾ ཙ་ར་ནྟནྟི ཏཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཏྟ་ཎྷཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་མུ་ན་ན་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་མུ་ན་ན་ཏོ ཙ མུ་ནིཾ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རེ་ན ཙ ཙ་ར་ནྟཾ. ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་དེ་ཝ་ཀོ་པི ལོ་ཀོཏི ས་བྦོ ས་པ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ས་དེ་ཝ་ཀོ་པི ས་བྲ་ཧྨ་ཀོ་པི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ན པ་རི་བྷོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ལོ་ཀེ ཨ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ་ཏི ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ནི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཀ་ཙྩཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟས་དྡོ ‘‘ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༠༤) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༢༠), ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣-༣༧༤) ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༨༧) ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ, ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏེ་ནཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༨༨) གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ཨི་དྷཱ་པི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨ་ཡ་ཉྷི ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣོ ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣེ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ’’ནྟི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ཏཾ ཏ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝ པ་སྶི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ…པེ… སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ སི་ཡཱ ས་བྦ་དཱ ས་ཏི, ས་ཏ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཡ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཚ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་སྨི་མྤི ཀཱ་ལེ ནཱ་མ་རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་པི ཀཱ་ཡེ ག་ཏཱ ཀཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏ་ཏཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ སཱ་ཏ་ཙྩཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ སི་ཡཱ.
ཨ་ཡཾ ཀི་རཱ་ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་མེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ས་བྦ་དཱ ས་ཏི, ས་ཏ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཙ་སྶ ནོ ཙ མེ སི་ཡཱ, ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཏ་སྶ་ཏྠོ དྭི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ས་མྨ་ས་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི. ཏེ་སུ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ནོ ཙ་སྶ ནོ ཙ མེ སི་ཡཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ མ་མ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨཾ ནོ ཙ་སྶ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ཙེ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནོ ཙ མེ སི་ཡཱ ན མེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན མེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི མེ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ན ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན མེ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ན ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་ནྟི ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ས་མྨ་ས་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན ནོ ཙ་སྶ ནོ ཙ མེ སི་ཡཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ནཱ་པི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ནོ ཙ་སྶ ནོ ཙ སི་ཡཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, ནོ ཙ མེ སི་ཡཱ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ཙི་དཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཙ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཾ སུ་ཉྙཾ, ཨེ་ཝཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན ཀོ་ཙི ན མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ན པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀི་ཉྩི པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ན མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ནཱ་མ ན མེ ཀི་ཉྩི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མ་མ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རི ཏ་ཏྠ སོཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱི ས་མཱ་ནོ. ཀཱ་ལེ་ནེ་ཝ ཏ་རེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀནྟི སོ ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་ན ས་ཀ་ལ་སྶ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་སྶ སཾ་ཏ་ན་ན་ཏོ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ ཏ་རེ་ཡྻ, ཝི་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ར་ཏཱི་རེ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨུ་ད་པཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༩. ན་ཝ་མེ མ་ལླེ་སཱུཏི མ་ལླཱ ནཱ་མ ཛཱ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ལླཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་སུ མ་ལླེ་སུ, ཡཾ ལོ་ཀེ ‘‘མ་ལློ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མཱ་ལེ་སཱུ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི. ཙཱ་རི་ཡཾ ཙ་ར་མཱ་ནོཏི ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལ་ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ. མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་གུ་ཎེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་མ་ཎ་ག་ཎེ་ན. ཏ་དཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི. ཐཱུ་ཎཾ ནཱ་མ མ་ལླཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོཏི པུ་ར་ཏྠི་མ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་སྶ ཨ་ཝ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ མ་ལླ་དེ་སེ ཐཱུ་ཎ་ནཱ་མ་ཀོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ. ཏ་ད་ཝ་ས་རཱིཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ས་རི, ཐཱུ་ཎ་གཱ་མ་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶོ་སུནྟི སུ་ཎིཾ་སུ, སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནི་གྒྷོ་སཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཨ་སྶོ་སུཾ་ཡེ་ཝ, ན ཏེ་སཾ ས་ཝ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱཏི ཐཱུ་ཎ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ བྲ་ཧྨཾ ཨ་ཎ་ནྟཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, མ་ནྟེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཨ་རི་ཡཱ པ་ན བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝེ་སྶཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་མ་ཏྠཾ ཏེ ཨ་སྶོ་སུཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ, བྷོ, གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ‘‘ས་མ་ཎོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ས་མི་ཏཱ་སྶ ཧོ་ནྟི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༣༤). བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ས་མི་ཏ་པཱ་པོ. ཏེ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཡ་དི་དཾ ས་མ་ཎོ་ཏི. ཁ་ལཱུཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. བྷོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘བྷོ་ཝཱ་དི ནཱ་མ སོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ཧོ་ཏི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༩༦). གོ་ཏ་མོཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ, བྷོ, གོ་ཏ་མོ’’ཏི ས་མ་ཎོ ཀི་ར, བྷོ, གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོཏི ཨི་དཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཀུ་ལཾ པ་ཧཱ་ཡ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཏི་ཎ་སྶ ཙ བྷུ་ས་སྶ ཙ ཡཱ་ཝ མུ་ཁ་ཏོ པཱུ་རེ་སུནྟི པཱ་ནཱི་ཡ་ཀཱུ་པཾ ཏི་ཎེ་ན ཙ བྷུ་སེ་ན ཙ མུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་སུཾ, ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀཱུ་པཾ པི་ད་ཧིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྶ ཀི་ར གཱ་མ་སྶ བ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་པཱ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་བྦཱ་ནི ཀཱུ་པ་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཏ་དཱ ཝི་སུ་ཀྑཱ་ནི ནི་རུ་ད་ཀཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ མ་ཙྪེ་ར་པ་ཀ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་མཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧཾ ཝ་སེ་ཡྻ, ས་བྦཾ ཨི་མཾ ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནེ ཋ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨོ པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻཱ’’ཏི ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནྟཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀཾ ན་ཏྠི, ཨ་མུཾ ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་མཾ གཱ་མཾ ན པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦེ གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཏི་ཎེ་ན ཙ བྷུ་སེ་ན ཙ པི་ད་ཧིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཏི་ཎ་སྶ ཙ བྷུ་ས་སྶ ཙ ཡཱ་ཝ མུ་ཁ་ཏོ པཱུ་རེ་སུཾ, ‘མཱ ཏེ མུ་ཎྜ་ཀཱ ས་མ་ཎ་ཀཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨ་པཾ་སཱུ’’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མུ་ཎྜ་ཀཱ ས་མ་ཎ་ཀཱཏི མུ་ཎྜེ ‘‘མུ་ཎྜཱ’’ཏི ས་མ་ཎེ ‘‘ས་མ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, ཏེ པ་ན ཁུཾ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཧཱི་ལེ༹་ནྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ. མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ, མཱ ཨ་པཾ་སུ མཱ པི་ཝིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨཱཏི མ་གྒ་ཏོ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏ་མྷཱཏི ཡོ ཨུ་ད་པཱ་ནོ ཏེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཀ་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏ་མྷཱ ཨུ་ད་པཱ་ནཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི? ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཏེ ད་མེ་ཏྭཱ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནེ ཀཱ་ཏུཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ན པཱ་ནཱི་ཡཾ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ‘‘པི་པཱ་སི་ཏོ་སྨཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༩༡) ན ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ པ་ན ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི སོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨི་དཱ་ནཱིཏི ཨ་དྷུ་ནཱ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་སོ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་ད་པཱ་ནོཏི པ་ཋ་ནྟི. ཐེ་རོ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ‘‘ན ཁོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཀཱ་ར་ཎཾ དི་ཊྛཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དཱི་གྷ་ད་སྶི་ནཱ’’ཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ད་ཏྟི་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ག་ཙྪ་ནྟེ ཐེ་རེ ཨུ་ད་པཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ནྡ་ཏི, ས་བྦཾ ཏི་ཎཾ བྷུ་ས་ཉྩ ཨུ་པླ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་པ་ག་ཙྪི. ཏེ་ན ཙ ས་ནྡ་མཱ་ནེ་ན ས་ལི་ལེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་ན ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ས་བྦེ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཛ་ལཱ་ས་ཡཱ ཝི་སུ་ཀྑཱ པ་རི་པཱུ་རིཾ་སུ, ཏ་ཐཱ པ་རི་ཁཱ་ཀུ་སུ་བྦྷ་ནི་ནྣཱ་དཱི་ནི ཙ. ས་བྦོ གཱ་མ་པྤ་དེ་སོ མ་ཧོ་གྷེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ མ་ཧཱ་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལ་པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་དཱི་ནི ཛ་ལ་ཛ་པུ་པྥཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་བྦྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་ས་མཱ་ནཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཾ ས་ཉྪཱ་དིཾ་སུ. ས་རེ་སུ ཧཾ་ས་ཀོ་ཉྩ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎྜ་ཝ་བ་ཀཱ་ད་ཡཱ ཨེ ཨུ་ད་ཀ་ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ ཝ་སྶ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ ཏཾ མ་ཧོ་གྷཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝཱི་ཙི་ཏ་ར་ངྒ་ས་མཱ་ཀུ་ལཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་མཱ་ནཾ རུ་ཙི་རཾ ཕེ་ཎ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཾ དི་སྭཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ནྟེ་སུཾ ‘‘མ་ཡཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་ད་ཀུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མི་མྷཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཧོ་གྷོ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ཁོ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ ཧི སོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཡཾ མ་ཧོ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གཱ་མ་མྤི ཨོ་ཏྠ་རེ་ཡྻ. ཧ་ནྡ མ་ཡཾ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ནྟཱ ཁ་མཱ་པེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི.
ཏེ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ས་ངྒྷཱི ག་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡིཾ་སུ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་སུཾ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དིཾ་སུ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ སཱ་ཝེ་སུཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, བྷོ་ཏོ ཙེ་ཝ གོ་ཏ་མ་སྶ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཊི་སེ་དྷཾ ཀཱ་ར་ཡི་མྷ, ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་ད་པཱ་ནེ ཏི་ཎ་ཉྩ བྷུ་ས་ཉྩ པ་ཀྑི་པི་མྷ. སོ པ་ན ཨུ་ད་པཱ་ནོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ་པི ས་མཱ་ནོ ས་ཙེ་ཏ་ནོ ཝི་ཡ བྷོ་ཏོ གུ་ཎཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་བྦཾ ཏི་ཎཾ བྷུ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, ས་བྦོ་པི ཙེ་ཏྠ ནི་ནྣ་པྤ་དེ་སོ མ་ཧ་ཏཱ ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཝ ཛཱ་ཏོ, ཨུ་ད་ཀཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་ཏྟཱ པ་རི་ཏུ་ཊྛཱ. མ་ཡཾ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་པི ས་མཱ་ནཱ བྷོ་ཏོ གུ་ཎེ ན ཛཱ་ནི་མྷ, ཡེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རི་མྷ, སཱ་དྷུ ནོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏུ, ཡ་ཐཱ་ཡཾ མ་ཧོ་གྷོ ཨི་མཾ གཱ་མཾ ན ཨོ་ཏྠ་རེ་ཡྻ, ཨ་ཙྩ་ཡོ ནོ ཨ་ཙྩ་ག་མཱ ཡ་ཐཱ་བཱ་ལཾ, ཏཾ ནོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘ཏ་གྒྷ ཏུ་མྷེ ཨ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཙྩ་ག་མཱ ཡ་ཐཱ་བཱ་ལཾ, ཏཾ ཝོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ས་ར་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཏེ་སཾ པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ པ་ཏྟེ་ན པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ མུ་ཁ་ཏོ ཨོ་ཝ་མི་ཏྭཱཏི ས་བྦཾ ཏཾ ཏི་ཎཱ་དིཾ མུ་ཁེ་ན ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ. ཝི་སྶ་ནྡ་ནྟོ མ་ཉྙེཏི པུ་བྦེ དཱི་གྷ་ར་ཛྫུ་ཀེ་ན ཨུ་ད་པཱ་ནེ་ན ཨུ་སྶི་ཉྩི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ མུ་ཁེ་ན ཝི་སྶ་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀོ ཀཱ་ཀ་པེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨི་ད་ཉྩ ཐེ་ར་སྶ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ས་ཀ་ལཾ ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནི་དྡྷི ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན, ནཱ་པི དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཏྟ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ ཝེ་སཱ་ལི་ག་མ་ནེ ཝི་ཡ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨུ་ད་པཱ་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ས་ན་ཀ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི. ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན་ཡེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནི་པྥ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཀ་ཡི་རཱ ཨུ་ད་པཱ་ནེ་ན, ཨཱ་པཱ ཙེ ས་བྦ་དཱ སི་ཡུནྟི ཡ་སྶ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་བྦ་ཏྠ ཙ ཨཱ་པཱ ཙེ ཡ་དི སི་ཡུཾ ཡ་དི ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻུཾ ཡ་དི ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ, ཏེ་སཾ ལཱ་བྷོ, ཏེ་ན ཨུ་ད་པཱ་ནེ་ན ཀིཾ ཀ་ཡི་རཱ ཀིཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཏོ ཚེ་ཏྭཱ, ཀི་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་རེཏི ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནི་བ་དྡྷཱ ས་ཏྟཱ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷ་དུ་ཀྑེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙ་ནྟི, ཏ་སྶཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ མཱུ་ལཾ, མཱུ་ལེ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ མཱ་དི་སོ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷོ ཀི་སྶ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་རེ་ཡྻ. ‘‘མཱུ་ལ་ཏོ ཚེ་ཏྟཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ཎྷཱ་ཡ མཱུ་ལཾ མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཚེ་ད་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མཱུ་ལ་ཏོ ཚེ་ཏྟཱཏི མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཚེ་ད་ཀོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཧཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ས་ཀ་ལཾ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཚེ་ཏྟཱ, སོ ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་སྶ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་རེ་ཡྻ, ཨི་མེ པ་ན ཐཱུ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཾ་སཱུ་ཏི.
ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨུ་ཏེ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༠. ད་ས་མེ ར་ཉྙོ ཨུ་ཏེ་ན་སྶཱཏི ཨུ་ཏེ་ན་སྶ ནཱ་མ ར་ཉྙོ, ཡོ ‘‘ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཏ་སྶ. ཨ་ནཱ་ད་རེ ཧི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨ་ནྟེ་པུ་ར’’ནྟི པ་ན པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷེ་པེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒི་ད་ཌྜྷཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ མ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་པ་མུ་ཁཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི, ཀ་ཐ་ཉྩ ད་ཌྜྷཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ, བྷ་དྡ་ཝ་ཏི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ནོ དྷཱི་ཏཱ གྷོ་ས་ཀ་སེ་ཊྛི་ནཱ དྷཱི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཨི་ཏྠི་པ་རི་ཝཱ་རཱ ར་ཉྙོ ཨུ་ཏེ་ན་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ དྷ་མྨ་པ་ད་ཝ་ཏྠུ་མྷི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༠ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ –
‘‘དི་སྭཱ་ན ཏ་ཎྷཾ ཨ་ར་ཏིཾ ར་ག་ཉྩ,
ནཱ་ཧོ་སི ཚ་ནྡོ ཨ་པི མེ་ཐུ་ན་སྨིཾ;
ཀི་མེ་ཝི་དཾ མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་པུ་ཎྞཾ,
པཱ་དཱ་པི ནཾ ས་མྥུ་སི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༨༤༡) –
བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་རི བ་དྡྷཱ་གྷཱ་ཏཱ མཱ་ག་ཎྜི་ཡཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ར་ཉྙཱ ཨུ་ཏེ་ནེ་ན མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀོ་ས་མྦིཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་པ་མུ་ཁཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ཏྠི་ས་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨི་མཾ ན་ག་རཾ, དཱ་ནི་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི, ཨི་མཱ་པི ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ, ཨི་མཱ་ས་མྤི སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་པ་མུ་ཁཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏཱ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ་པི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹ཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི ‘‘སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ པཱ་སཱ་དཾ ག་ནྟྭཱ དུ་སྶ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་ཏེ་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་ནི ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དུ་སྶཱ་ནི ཏེ་ལ་ཙཱ་ཊཱི་སུ ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཐ་མྦྷེ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཏཱ ས་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ བ་ཧི ཡ་ནྟཾ ད་ཏྭཱ ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་ཧི གེ་ཧེ ཨ་གྒིཾ ད་ད་མཱ་ནོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ སོ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་ནི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཏེ་ལ་ཙཱ་ཊཱི་སུ ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཐ་མྦྷེ ཝེ་ཋེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་པ་མུ་ཁཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཾ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ‘‘ཨ་མྨཱ, རཱ་ཛཱ ད་ལ༹ྷི་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་མེ ཐ་མྦྷེ ཏེ་ལ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏི, རཱ་ཛ་གེ་ཧེ ནཱ་མ སུ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཛྫཱ་ནཾ, མཱ མེ ས་ནྟི་ཀེ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ག་བྦྷེ་སུ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ དྭཱ་རཱ་ནི པི་ད་ཧི་ཏྭཱ བ་ཧི ཡ་ནྟ་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒིཾ དེ་ནྟོ ཨོ་ཏ་རི. སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི ཏཱ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སི, ‘‘ཨ་མྨཱ, ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི་ནཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་གྒི་ནཱ ཛྷཱ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ན་པི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན སུ་ཀ་རོ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཕ་ལཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཱ་ཡ ཁུ་ཛྫུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་ཡ སེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ གེ་ཧེ ཛྷཱ་ཡ་ནྟེ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟི་ཡོ ཀཱ་ཙི དུ་ཏི་ཡ་ཕ་ལཾ, ཀཱ་ཙི ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏཱ་སཾ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ ཨུ་ཏེ་ན་སྶ…པེ… ཨ་ནི་པྥ་ལཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་པྥ་ལཱཏི ན ནི་པྥ་ལཱ, ས་མྤ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ. ཏཱ པ་ན ཕ་ལཱ་ནི པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟི་ཡོ སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ –
‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐ, ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;
དྷུ་ནཱ་ཐ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ.
‘‘ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་སྶ་ཏི;
པ་ཧཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥; ནེ་ཏྟི. ༢༩) –
གཱ་ཐཱ་ཧི ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟི་ཡོ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནི པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སུ. ཁུ་ཛྫུ་ཏྟ་རཱ པ་ན ཨཱ་ཡུ་སེ་ས་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ, པུ་བྦེ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཏོ པཱ་སཱ་ད་ཏོ བ་ཧི ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རེ པ་ཀྐཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝ་ཏ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ར་ཎ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི་པི ཏཱ་སཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ, པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཱ་ཧི ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ཨ་ཊྛ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནེ ནི་བ་དྡྷཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟི. པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཏེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་སུ ས་ཏྟ ཛ་ནཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཀོ ན་དཱི་ཏཱི་ར་ས་མཱི་པེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཏི་ཎ་ག་ཧ་ནེ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་སུ ག་ཏེ་སུ ཏཱ་ཧི ཨི་ཏྠཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་ད་ཀ་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་ཏྠ ག་ཏོ. ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཨུ་ད་ཀེ ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ སཱི་ཏ་པཱི་ལི༹་ཏཱ ཝི་སི་བྦི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏཾ ཏི་ཎ་ག་ཧ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཝི་སུ་ཀྑ་ཏི་ཎ་ས་ཉྪ་ནྣཾ ‘‘ཏི་ཎ་རཱ་སཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་གྒིཾ ད་ཏྭཱ ཏི་ཎེ་སུ ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཏ་ནྟེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ‘‘ར་ཉྙོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ རཱ་ཛཱ ཉ་ཏྭཱ ཨ་མྷེ ནཱ་སེ་སྶ་ཏི, སུ་ད་ཌྜྷཾ ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ དཱ་རུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ལི་མྤེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཛྷཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཏཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་མྨུ་ནཱ བ་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཙེ དཱ་རཱུ་ནཾ ས་ཀ་ཊ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ལི་མྤེ་ནྟཱ ཨུ་སུ་མཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི གཱ་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན གེ་ཧེ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. ཨི་དཾ ཏཱ་སཾ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནི ས་ཙྪཱ་ཀཾ་སུ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཨི་ཏ་རཱ ཀཱ་ཙི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ, ཀཱ་ཙི ཡཱ་མེ་སུ, ཀཱ་ཙི ཏུ་སི་ཏེ་སུ, ཀཱ་ཙི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་སུ, ཀཱ་ཙི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ.
རཱ་ཛཱ་པི ཁོ ཨུ་ཏེ་ནོ ‘‘སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ གེ་ཧཾ ཀི་ར ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཏཾ པ་དེ་སཾ ཏཱ་སུ ད་ཌྜྷཱ་སུ་ཡེ་ཝ ས་མྤཱ་པུ་ཎི. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ན གེ་ཧཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་དོ་མ་ན་སྶོ མཱ་ག་ཎྜི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་སུ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་སྶཱ རཱ་ཛཱ་ཎཾ ཀཱ་རེ་སི ས་དྡྷིཾ ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི. ཨེ་ཝཾ སཱ ས་པ་རི་ཛ་ནཱ ས་མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་པ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཏཱ་སཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་གྒི་མྷི ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ, མཱ་ག་ཎྜི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝཱ་ཡ རཱ་ཛཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ ལོ་ཀོ, བྷ་བྦ་རཱུ་པོ་ཝ དི་སྶ་ཏཱིཏི ཡོ ཨི་དྷ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ བྷ་བྦ་རཱུ་པོ་ཝ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏི, སོ་པི མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ མོ་ཧེ་ན པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧི་ཏེ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཧི་ཏཾ དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཾ བ་ཧུ་ཉྩ ཨ་པུ་ཉྙཾ ཨཱ་ཙི་ནཱ་ཏི. ‘‘བྷ་ཝ་རཱུ་པོ་ཝ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ མོ་ཧེ་ན པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་རཱུ་པོ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟཱ དི་སྶ་ཏི, ཨ་ཛ་རཱ་མ་རོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཡེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི.
ཨུ་པ་དྷི་བ་ནྡྷ་ནོ བཱ་ལོ, ཏ་མ་སཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ. ས་སྶ་ཏོ་རི་ཝ ཁཱ་ཡ་ཏཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ ཨེ་ཝ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨུ་པ་དྷི་བ་ནྡྷ་ནོ་པི ཨ་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ལོ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་མ་སཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཀཱ་མེ ཙ ཁ་ནྡྷེ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་སྶེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་སྨཱ བཱ་ལོ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏ་མ་སཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ནི་ཝུ་ཏོ, ཏ་སྨཱ སོ ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་དྷི་བ་ནྡྷ་ནོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ སོ་པ་དྷི་སྶ པ་སྶ་ཏོ ས་སྶ་ཏོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩོ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝཱི ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ས་སྶ་ཏི་རི་ཝ ཁཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝི་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ ཨ་ས་སྶ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩོ་ཏི ལོ་ཀ་སྶ སོ ཨུ་པ་དྷི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཀཱ་རོ ཧི པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. པ་སྶ་ཏོ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ནནྟི ཡོ པ་ན ས་ངྑཱ་རེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ ཛཱ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཾ ན་ཏྠི, ཡེ་ན སཾ་སཱ་རེ བ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི སཾ་སཱ་རེ བ་དྡྷོ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.