༣. སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣. ཏ་ཏི་ཡེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཀུ་ཊྛཱི ཨ་ཧོ་སཱིཏི སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀོ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཙ ཀུ་ཊྛཱི ཀུ་ཊྛ་རོ་གེ་ན བཱ་ལ༹ྷ་ཝི་དཱུ་སི་ཏ་ག་ཏྟོ. མ་ནུ་སྶ་ད་ལི་དྡོཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ མ་ནུ་སྶཱ ཏེ་སུ ས་བྦ་དུ་གྒ་ཏོ. སོ ཧི ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ཝ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜཱ་ནི སི་བྦི་ཏྭཱ པ་རི་ད་ཧ་ཏི, ཀ་པཱ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་རཱ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ ལ་དྡྷ་ཨཱ་ཙཱ་མ་ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཏ་མྤི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ན ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ད་ལི་དྡོ’’ཏི. མ་ནུ་སྶ་ཀ་པ་ཎོཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་ར་མ་ཀ་པ་ཎ་ཏཾ པ་ཏྟོ. མ་ནུ་སྶ་ཝ་རཱ་ཀོཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧཱི་ལི༹་ཏ་པ་རི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱི་ནོ. མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་པ་རི་སཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ ཙ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སུ་ལ་བྷ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཡེ་ཧི དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཏེ་སཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ར་མ་ཎཱི་ཡེ པ་དེ་སེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་པི ‘‘ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ, མ་ཧཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ནི་སཱི་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ར་ཧཾ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་ཧི དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཱ་ཡ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ས་མུ་ཛྫ་ལཱ་ཡ ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫེ་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞ་བུ་དྡྷ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་མཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སི་རི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཏཱ་རཱ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཡ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོ ཝི་ཡ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
བྷི་ཀྑཱུ་པི ཁོ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ས་ནྟུ་ཊྛཱ པ་ཝི་ཝི་ཏྟཱ ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙོ་ད་ཀཱ པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ནོ ཝ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ མེ་གྷ་ཝ་ཎྞཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ སུ་ཝ་མྨི་ཏཱ ཝི་ཡ ག་ནྡྷ་ཧ་ཏྠི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི. ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་པི སུ་དྡྷ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ སུ་དྡྷུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ སཾ་ཡ་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ པ་ན ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལྱ་པ་རེ་ཏོ གྷཱ་ས་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཏཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏོ, ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏྠ བྷོ་ཛ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི མ་ཉྙེ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མེ་ཏྠ ག་ཏེ་ན ཀི་ཉྩི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ལ་དྡྷུཾ ས་ཀྐཱ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་ལཱ་སོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ད་ནྟཾ གུ་ཏྟཾ ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ, དི་སྭཱ་ན པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧ་མྤི དྷ་མྨཾ སུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སཱི་དི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི ‘ཨ་ཧ་མྤི དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱི’’’ཏི.
ས་བྦཱ་ཝ་ནྟནྟི ས་བྦཱ་ཝ་ཏིཾ ཧཱི་ནཱ་དི་ས་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཙེ་ཏ་སཱཏི བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན. ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཧི ཉཱ་ཎཾ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏོ པ་རི་ཙྩ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱིཏི ཏ་སྶཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སི ཏེ ཝོ་ལོ་ཀེ་སི. བྷ་བྦོ དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏུནྟི མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠོ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཨ་ཡཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཏ་ག་ར་སི་ཁི་མྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨཱི་དི་སོ ཛཱ་ཏོ, མ་གྒ་ཕ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ པ་ན་སྶ པཾ་སུ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ་ནི་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཨ་ནྟོ་ཧ་ད་ཡེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཡོ་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ ཨི་དྷ བྷ་བྦོ དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི.
ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐནྟི དཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལཾ, སཱི་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒཾ, ས་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཀ་ཐཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ས་ཏྟེ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ས་ཝ་ནེ་ན སཾ་ཝི་གྒ་ཧ་ད་ཡཱ་ནཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཙ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏི.
དཱ་ན་ཀ་ཐནྟི ཨི་དཾ ནཱ་མ སུ་ཁཱ་ནཾ ནི་དཱ་ནཾ, ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ མཱུ་ལཾ, བྷོ་གཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ, ཝི་ས་མ་ག་ཏ་སྶ ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ ག་ཏི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ, ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀེ་སུ དཱ་ན་ས་དི་སོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨཱ་ལ་མྦ་ནཾ ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ ག་ཏི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ན་མ་ཡ་སཱི་ཧཱ་ས་ན་ས་དི་སཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ས་དི་སཾ, ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ར་ཛྫུ་ས་དི་སཾ, དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ནཱ་ཝཱ་ས་དི་སཾ, ས་མ་སྶཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ས་ངྒཱ་མ་སཱུ་རོ, བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཊྛེ་ན སུ་པ་རི་ཁཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ན་ག་རཾ, མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཊྛེ་ན པ་དུ་མཾ, ཏེ་སཾ ནི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ, དུ་རཱ་ས་ད་ཊྛེ་ན ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ, ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ཊྛེ་ན སཱི་ཧོ, བ་ལ་ཝ་ནྟ་ཊྛེ་ན ཧ་ཏྠཱི, ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏ་ཊྛེ་ན སེ་ཏ་ཨུ་ས་བྷོ, ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི་ས་མྤཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཨ་སྶ་རཱ་ཛཱ. དཱ་ན་ཉྷི ལོ་ཀེ ར་ཛྫ་སི་རིཾ དེ་ཏི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ཀྐ་ས་མྤ་ཏྟིཾ མཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟིཾ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་དཱ་ན་གུ་ཎ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ.
ཡ་སྨཱ པ་ན དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. སཱི་ལ་ཀ་ཐནྟི སཱི་ལཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨཱ་ལ་མྦ་ནཾ ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ ག་ཏི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ. ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ན་ཉྷི སཱི་ལ་ས་དི་སོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨཱ་ལ་མྦ་ནཾ ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ ག་ཏི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ན་ཏྠི, སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ས་དི་སོ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ, སཱི་ལ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ པུ་པྥཾ, སཱི་ལ་ག་ནྡྷ་ས་དི་སོ ག་ནྡྷོ ན་ཏྠི, སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ སཱི་ལ་ཀུ་སུ་མ་པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏཾ སཱི་ལ་ག་ནྡྷཱ་ནུ་ལི་ཏྟཾ ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏི་ཏྟིཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི སཱི་ལ་གུ་ཎ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ.
ཨི་དཾ པ་ན སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ སཱི་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ས་གྒ་ཀ་ཐནྟི ས་གྒོ ནཱ་མ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ མ་ནཱ་པོ, ནི་ཙྩ་མེ་ཏྠ ཀཱི་ལཱ༹ ནི་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དེ་ཝཱ ན་ཝུ་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དི་བྦ་སུ་ཁཾ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ ཏི་སྶོ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ས་ཊྛི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ས་གྒ་གུ་ཎ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ. ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ན་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ པུ་ན ཧ་ཏྠིཾ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ སོ་ཎྜཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ས་གྒོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྷུ་ཝོ, ན ཨེ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤ་སྶཱ་དཱ ཀཱ་མཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༧༧; ༢.༤༢) ན་ཡེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི དོ་སཾ. ཨོ་ཀཱ་རནྟི ལཱ་མ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་སེ་ཊྛེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ སེ་ཊྛེ་ཧི ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ནི་ཧཱི་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཀི་ལེ་སནྟི ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཝ་ཏ བྷོ ས་ཏྟཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༥༡).
ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་སི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ གུ་ཎཾ དཱི་པེ་སི ཝ་ཎྞེ་སི. ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ, ཧེ་ཊྛཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ, ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ, ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་རོ་ག་ཙི་ཏྟཾ. མུ་དུ་ཙི་ཏྟནྟི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ག་མེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ ན པི་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྤ་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟཾ. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ.
ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱཏི སཱ་མཾ ཨུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན སཱ་མཾ དི་ཊྛཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ ཙ པ་ན སཱ་ཏི? ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ནི་རོ་དྷཾ མ་གྒ’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྷི ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༢༩) ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒུ་པྤཱ་ད་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀནྟི ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི སུ་ཊྛུ་ཡེ་ཝ. ར་ཛ་ནནྟི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཉྫེ་ཊྛཱ་དི་ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ. པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ, པ་བྷ་སྶ་རཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེཏི ཏ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ལ་ཧུ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཀ་ཏཱ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་ཏཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ ཙ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཝི་ར་ཛཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལནྟི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ར་ཛཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མ་ལཱ་པ་ག་མེ་ན ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་ས་ར་ཛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝི་ར་ཛཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་དུ་སྶཱི་ལ་མ་ལཱ་པ་ག་མེ་ན ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུནྟི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཝ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་མ་ལེ་ཧི ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, དྷོ་ཝ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ, ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཏེ་མེ་ཏྭཱ གོ་མ་ཡ་ཁཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀེ ས་མྨ་དྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠ་སྶ དྷོ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་ས་ལི་ལེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཧི དོ་སེ སི་ཐི་ལེ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ སོ་དྷ་ནེ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ, ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ཝ་ཏྠེ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་པ་ག་མོ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ, ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏེ་ན སུ་དྡྷ་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་གྒེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ན་ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སི་ནྣོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏེ ས་ཡ་མྤི ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སུ་པྤ་བུ་དྡྷ ཏྭཾ མ་ནུ་སྶ་ད་ལི་དྡོ མ་ནུ་སྶ་ཀ་པ་ཎོ མ་ནུ་སྶ་ཝ་རཱ་ཀོ, ཨ་ཧཾ ཏེ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ དྷ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, ‘བུ་དྡྷོ ན བུ་དྡྷོ, དྷ་མྨོ ན དྷ་མྨོ, ས་ངྒྷོ ན ས་ངྒྷོ, ཨ་ལཾ མེ བུ་དྡྷེ་ན, ཨ་ལཾ མེ དྷ་མྨེ་ན, ཨ་ལཾ མེ ས་ངྒྷེ་ནཱ’ཏི ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ ཨ་ཧི་རི་ཀ, ཏྭཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ, ཡོ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝ་དེ་སི, ཨ་པི་ཙ མཾ ཏྭཾ ‘དུ་གྒ་ཏོ ད་ལི་དྡོ ཀ་པ་ཎོ’ཏི ཀ་སྨཱ ཝ་དེ་སི, ན་ནུ ཨ་ཧཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟོ, ནེ་ཝཱ་ཧཾ དུ་གྒ་ཏོ ན ད་ལི་དྡོ ན ཀ་པ་ཎོ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ པ་ར་མེ་ན སུ་ཁེ་ན ཨ་པཱ་ཧ་མ་སྨི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ –
‘‘ས་དྡྷཱ་དྷ་ནཾ སཱི་ལ་དྷ་ནཾ, ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤི་ཡཾ དྷ་ནཾ;
སུ་ཏ་དྷ་ན་ཉྩ ཙཱ་གོ ཙ, པ་ཉྙཱ ཝེ ས་ཏྟ་མཾ དྷ་ནཾ.
‘‘ཡ་སྶ ཨེ་ཏེ དྷ་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཨི་ཏྠི་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ;
‘ཨ་ད་ལི་དྡོ’ཏི ཏཾ ཨཱ་ཧུ, ཨ་མོ་གྷཾ ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི. (ཨ. ནི. ༧.༥) –
ཏ་སྶི་མཱ་ནི མེ ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི ས་ནྟི. ཡེ་ས་ཉྷི ཨི་མཱ་ནི དྷ་ནཱ་ནི ས་ནྟི, ན ཏྭེ་ཝ ཏེ བུ་དྡྷེ་ཧི ཝཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཝཱ ‘ད་ལི་དྡཱ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི.
ས་ཀྐོ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨོ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཁོ ས་ཀྐ ས་ཀྐཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ས་ཏེ་ན་པི ས་ཧ་སྶེ་ན་པི སུ་པྤ་བུ་དྡྷཾ ཀུ་ཊྛིཾ ‘བུ་དྡྷོ ན བུ་དྡྷོ, དྷ་མྨོ ན དྷ་མྨོ, ས་ངྒྷོ ན ས་ངྒྷོ’ཏི ཀ་ཐཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི. སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ་པི ཁོ ཀུ་ཊྛཱི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི དི་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཙེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ དྷ་མྨ་ས་དྡོ. ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྟི ཙ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ཝི་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷཾ་ཡེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟཾ ནི་པྤ་དེ་སེ་ན་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ད་ཉྙ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བྷ་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ར་ས་དི་སཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ ཏི་ཎྞཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཝི་ག་ཏཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ག་ཏ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ. སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་སུ ཙ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ. ནཱ་སྶ པ་རོ པ་ཙྩ་ཡོ, ན པ་ར་སྶ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ. ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ’’ཏི.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཁ་ཡ་སུ་ནྡ་རཱ་བྷི་རཱུ་པ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝ སོ པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཙ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟོ, སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཝཱ ཨ་ཏི་ཀ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ, ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཾ ཐོ་མེ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་དཾ.
ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ མ་མ པ་སཱ་དོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ དོ་ས་ནཱ་ས་ན་ཏོ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ, ཏ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ, པ་ཉྙཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ, སཱ་ཏྠ་ཏོ, ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ, ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏོ, ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོ, ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོ, ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོ, ཨ་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཏོ, ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཏོ, པ་ཉྙཱ་ཝ་དཱ་ཏ་ཏོ, ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོ, ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏོ, སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ, ཝཱི་མཾ་སི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ཏ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ན་ཡེ་ཧི ཐོ་མེ་ནྟོ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨཱ་ཧ.
ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི དེ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ ཐོ་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏནྟི ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏཾ, ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ. ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པ་རི མུ་ཁཾ ཀ་རེ་ཡྻ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ནཱ ཚཱ་དི་ཏཾ. ཝི་ཝ་རེ་ཡྻཱཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻ. མཱུ་ལ༹ྷ་སྶཱཏི དི་སཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ. མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི མ་གྒཾ ཨུ་པ་དི་སེ་ཡྻ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཏྠོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ མཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སཱ་ས་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་མྨ་གྒ་མི་ཙྪཱ་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ མེ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ནི་མུ་གྒ་སྶ མེ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་པ་སྶ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་དེ་ས་ནཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ.
ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་སཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་སཱ་ཧནྟི ཨེ་སོ ཨ་ཧཾ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱིཏི བྷ་ག་ཝཱ མེ ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ཨ་གྷ་སྶ གྷཱ་ཏཱ, ཧི་ཏ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་ཙྪཱ་མི བྷ་ཛཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་མི བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི་ཏི. ཡེ་ས་ཉྷི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ, བུ་དྡྷི་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. དྷ་མྨནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ. སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཙ –
ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་པི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་ག་མ་ནེ་ཛ་མ་སོ་ཀཾ, དྷ་མྨ་མ་ས་ངྑ་ཏ་མ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ;
མ་དྷུ་ར་མི་མཾ པ་གུ་ཎཾ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་མི་མཾ ས་ར་ཎ་ཏྠ་མུ་པེ་ཧཱི’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༨༧);
ཨེ་ཏྠ ཧི རཱ་ག་ཝི་རཱ་གནྟི མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནེ་ཛ་མ་སོ་ཀནྟི ཕ་ལཾ. ཨ་ས་ངྑ་ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ མ་དྷུ་ར་མི་མཾ པ་གུ་ཎཾ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷནྟི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཝེ་དེ་སི. ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏུ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏནྟི ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེཏི ཨ་ཛྫ་ཏཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཛྫ་ད་གྒེ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ད་ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་ཛྫ ཨ་གྒེ ཨ་ཛྫ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཎུ་པེ་ཏནྟི པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏཾ, ཡཱ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པེ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་ས་ཏྠུ་ཀཾ ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ས་ར་ཎཾ ག་ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏུ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྶ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ནི་པྥ་ནྣཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཡཱ་ཝ ད་སྶ་ན་ཝི་ས་ཡ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ པ་ཉྫ་ལི་ཀོ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ པ་ཀྐཱ་མི.
པ་ཀྐ་ནྟོ ཙ ཀུ་ཊྛ་རོ་གཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ཚི་ནྣ་ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ངྒུ་ལི ཨུ་ཀྐཱ་ར་ག་ཏྟོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ནཱ་ས་ཝོ ཀ་ཎྜཱུ་ཏི་པ་ཏི་པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་སུ་ཙི དུ་གྒ་ནྡྷོ ཛེ་གུ་ཙྪ་ཏ་མོ པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟོ ‘‘ནཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྟ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་རོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་བྷི་ས་ནྡྷི་ནཱ ཝི་ཡ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་ཏེ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏེ་ན ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪཱ་ཡ དྷེ་ནུ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏི་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷཾ ཀུ་ཊྛིཾ གཱ་ཝཱི ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སཱི’’ཏི.
སོ ཀི་ར ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཀོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི ཏཱི་ཧི སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནིཾ ག་ཎི་ཀཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ས་ཧཱ་ཡེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཧ་ཏྠེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཾ བ་ཧུ་ཀ་ཉྩ སུ་ཝ་ཎྞཾ མ་ཧ་གྒྷཱ་ནི ཙ པ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ནེ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ར་ཏྟི ཙ ཛཱ་ཏཱ, ཧ་ནྡ ཨི་མཾ མ་ཡཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཛ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. སཱ ཏེ་ཧི མཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨི་མེ ནི་ལླ་ཛྫཱ ནི་ཀྐ་རུ་ཎཱ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་པ་རཱ་དྷཾ མཾ ཀེ་ཝ་ལཾ དྷ་ན་ལོ་བྷེ་ན མཱ་རེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཏཱ་ཝ མཾ ཨི་མེ མཱ་རེ་ནྟུ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཡ་ཀྑི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨི་མེ མཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་སུ ཀི་ར ཨེ་ཀོ པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, ཨེ་ཀོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ, ཨེ་ཀོ ཏ་མྦ་དཱ་ཋི་ཀོ ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀོ, ཨེ་ཀོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི, ཨི་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སཱ ཡ་ཀྑ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ གཱ་ཝཱི ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི. ཏེ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ ཀུ་ཊྛི་སྶ ས་ཧ་སཱ མ་ར་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟཾ…པེ… ཝོ་རོ་པེ་སཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣོཏི སོ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ནྣོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘སོ་ཏོ སོ་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཏ་མོ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སོ་ཏོ་ཏི? ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༠༡).
ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོཏི ཝི་ནི་པ་ཏ་ནཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ, ནཱ་སྶ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོ, ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡ་ཏོཏི དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏོ. ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་མྦོ་དྷི པ་རཾ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་སྶ ག་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཀཱ ག་ཏི, ཀོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ བྷ་དྡི་ཀཱ ཨེ་ཝ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ ག་ཏི, ན པཱ་པི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ན པ་ན ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟཱ ག་ཏི, ཏཾ པ་ན པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་བྷཱ་སི. པ་སྶ་ཏི ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཀ་ཐི་ཏེ ཨི་མི་སྶཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ས་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ ཀུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་དཱ་ལི་དྡི་ཡ་ཀ་པ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏེ་ན པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏཱུཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཡོཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙ.
བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦནྟི ཛཱ་ཏ་པུ་བྦཾ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་དཱ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ནྟི? ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཱ སཱ་མ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨེ་ཀཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཁེ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ཏི. སཱ ཨེ་ཀཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཧི ལཱ་ཛཱ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ པུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཏྠེ་སི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ མ་དྷུ་ར་མཾ་སཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏི་སྶཱ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མ, ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཙ པ་ཏྠ་ཡིཾ་སུ. སཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་མེ་ཀོ ཏཱ་པ་སོ དི་སྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི. ཏ་སྶཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི་ཡཱ པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ བྷཱུ་མི་ཏོ པ་དུ་མཱ་ནི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཨེ་ཀོ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ དི་སྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་སི. མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རོ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝ་སི, སེ་སཱ ག་བྦྷ་མ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཏེ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པ་དུ་མ་ས་རེ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་དུ་མེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎཱ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏེ་སཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སི –
‘‘ས་རོ་རུ་ཧཾ པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་པ་ཏྲ་ཛཾ,
སུ་པུ་པྥི་ཏཾ བྷ་མ་ར་ག་ཎཱ་ནུ་ཀི་ཎྞཾ;
ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ,
ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ་སུ ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ས་ཏེ་སུ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཏ་ག་ར་སི་ཁཱི ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ ན་ནྡ་མཱུ་ལ་པ་བྦྷཱ་རེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་སི་གི་ལི་པ་བྦ་ཏེ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨེ་ཀོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ན་ག་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ ཏ་ག་ར་སི་ཁི་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཎྜུ་ཀཱ་སཱ་ཝ་ཝ་ས་ནོ, ཀུ་ཊྛཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཧི ཀུ་ཊྛི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་རཱི་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ས་བྱཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧེ…པེ… པ་ཀྐཱ་མཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀྭཱ་ཡནྟི ཀོ ཨ་ཡཾ. ཁུཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཀོ་ཝཱ་ཡ’’ནྟི་པི པཱ་ལི༹. ཀུ་ཊྛཱིཏི ཨ་ཀུ་ཊྛིཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ སེ་ཊྛི ཀུ་ཊྛ་རོ་གཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུཾ པཱ་པེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཀུ་ཊྛི་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི ཀུ་ཊྛཱི་ནཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཀུ་ཊྛི་ནོ ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ས་རཱི་ས་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ རོ་ག་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་རུ་པ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་ར་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ཊྛ་ས་རཱི་ར་ས་དི་སོ་ཏི ཧཱི་ལེ༹་ནྟོ ‘‘ཀུ་ཊྛི་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱཏི ཁེ་ལ༹ཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ. ཨ་པ་ས་བྱ་ཏོ ཀ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཎྜི་ཏཱ ཏཱ་དི་སཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྷ་ཝེ་ན ཏཾ ཨ་པ་ས་བྱཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་ས་བྱཾ ཨ་པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཏོ. ‘‘ཨ་པ་ས་བྱཱ་མ་ཏོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཏ་ག་ར་སི་ཁི་མྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ‘‘ཀྭཱ་ཡཾ ཀུ་ཊྛཱི’’ཏི ཧཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ནི་ཊྛུ་བྷ་ན་ཨ་པ་ས་བྱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ. ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྠཱཏི ནི་ར་ཡེ ནི་ར་ཡ་གྒི་ནཱ ད་ཡ྄ཧི་ཏྠ. ‘‘པ་ཙྩི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡ་གྒི་ནཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན སོ ནི་ར་ཡེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཡཱ པ་ན་སྶ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་དཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡེ་ནེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན མ་ནུ་སྶེ་སུ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཀུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དི་སེ་པི ཧི ལོ་ཀེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ དི་ཊྛོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡོ ‘‘ཏ་སྶ ཀཱ ག་ཏི, ཀོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ’’ཏི པུ་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པུ་ཊྛ་པ་ཉྷོ, ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ ཨ་ཀྑཱ་ཏཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ. ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ, ནི་སྶཱ་ཡ ཉ་ཏྭཱ ཝཱ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ས་དྡྷཾ ས་མཱ་དི་ཡཱིཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ་ཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་དྡྷ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི ས་དྡྷཾ ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི. ཡ་ཐཱ ན པུ་ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་ཀྑ་ཡཱ ག་ཎྷི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་དེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ལནྟི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་གྒ་སཱི་ལཾ ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཉྩ. སུ་ཏནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི སུ་ཏཾ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་པི ཧི ཏེ་ན དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པྤ་ཀཱ་རཾ སུ་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ ཙཱ་ཏི. ཙཱ་གནྟི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙཱ་གཾ, ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ མུ་ཏྟ་ཙཱ་གཱ ཙ ཧོ་ནྟི པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི ཝོ་སྶ་གྒ་ར་ཏཱ. པ་ཉྙནྟི ས་དྡྷིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙ་ཉྩེ་ཝ ཕ་ལ་པ་ཉྙ་ཉྩ.
ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ. པ་རཾ མ་ར་ཎཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཧ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དཱ. པ་རཾ མ་ར་ཎཱཏི ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ. སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀནྟི པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ནཱ་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. སོ ཧི ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ སོ་བྷ་ན་ཏྟཱ སུ་ནྡ་རཱ ག་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏི, རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒོ་ཏི ས་གྒོ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་ཁ་མེ་ཝེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ཏི, ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་པ་ནྣོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏོ. ས་ཧ་བྱ་ཏནྟི ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ན ས་ཧ བྱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་ཧ་བྱོ, ས་ཧ་ཋཱ་ཡཱི ས་ཧ་ཝཱ་ཡཱི ཝཱ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ. ཨ་ཏི་རོ་ཙ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ རོ་ཙ་ཏི ཝི་རོ་ཙ་ཏི. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ན. སོ ཧི ཨ་སུ་ཙི་མ་ཀྑི་ཏཾ ཛ་ཛྫ་རཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟཾ པ་བྷ་སྶ་ར་རཾ་སི་ཛཱ་ལ་ཝི་ན་དྡྷ་སུ་དྡྷ་ཛ་མྦུ་ན་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱི་ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ པཱ་པཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ པ་ར་ཀྐ་མེ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ས་རཱི་རེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཝི་ས་མཱ་ནི པ་པཱ་ཏཱ་དི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཎྜ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝི་ས་མཱ་ནི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ཨ་ཧི་ཀུ་ཀྐུ་ར་གོ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེ, ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝ་ལོ་ཀ་སྨིཾ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ པ་ཎྜི་ཏོ ས་པྤ་ཉྙོ པུ་རི་སོ ཏཱ་ཡ ས་པྤ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ པཱ་པཱ་ནི ལཱ་མ་ཀཱ་ནི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ཡཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཏ་ག་ར་སི་ཁི་མྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ པཱ་པཾ ཨ་པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཀུ་ཊྛཱི མ་མ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟོ པཱ་པཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཉྪི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙོ་པི ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ པཱ་པཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.