༡. པི་ཡ་ཏ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིནྟི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧེ་སི་ཡཱ ས་ཧ. ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་ག་ཏོཏི པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ག་ཏོ. ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོཏི ཀོ་ཙི ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏ་རོ. ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏེཏི ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི དེ་ཝིཾ པུ་ཙྪ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཏི? ཨ་ཡ་ཉྷི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ དུ་གྒ་ཏ་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ དྷཱི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་པ་ཎ་ཏོ པཱུ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱི པ་ཊི་པ་ཐེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཾ པཱུ་ཝཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཀོ ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, དཱ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ཛྫེ་སཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཋ་མཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་དཱ་སི, ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ’’ཏི. ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཙ རཱ་ཛཱ ཀཱ་སི་གཱ་མེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་རཱ་ཛི་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ‘‘བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. སཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་མ་ཀཱ་སི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྟེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པི་ཏ་རཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཊི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ ཨི་མི་སྶཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ དི་ནྣཾ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཾ ‘ཀོ ཏེ པི་ཡོ’ཏི? སཱ ‘ཏྭཾ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པི་ཡོ’ཏི ཝ་ཏྭཱ, པུ་ན མཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶཱ་ཧཾ ‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏྭཾ་ཡེ་ཝ པི་ཡཱ’ཏི ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི. ཨི་ཏི སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སྶཱ་ས་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ པུ་ཙྪི.
དེ་ཝཱི པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ས་ངྒྷུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ ར་ཉྙོ མུ་ཁཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱི ‘‘ན་ཏྠི ཁོ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀོ་ཙ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ བྱཱ་ཀ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ན, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི ཏ་ཐེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི ཡ་ཐཱ ར་ཉྙཱ ས་ཡཾ པུ་ཊྛཱ. རཱ་ཛཱ་པི ཏཱ་ཡ ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་ཡ་མྤི ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཏ་ཐེ་ཝ བྱཱ་ཀཱ་སི ཡ་ཐཱ དེ་ཝི་ཡཱ བྱཱ་ཀ་ཏཾ.
བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཙ མ་ནྡ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ རཱ་ཛཱ པ་ཐ་ཝི་སྶ་རོ མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཐ་ཝི་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ ཏཱ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ ‘ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ན པ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཝ་ས་ལཱི ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩཱ ས་མཱ་ནཱ མ་ཡཱ ཨུ་ཙྩེ ཋཱ་ནེ ཋ་པི་ཏཱ སཱ་མི་བྷཱུ་ཏཾ མཾ ན ཏ་ཐཱ པི་ཡཱ་ཡ་ཏི, ‘ཨ་ཏྟཱ་ཝ པི་ཡ་ཏ་རོ’ཏི མ་མ ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ཏི, ཡཱ་ཝ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ ཝ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ན་ནུ ཏེ ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི པི་ཡ་ཏ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཙོ་དེ་སི. དེ་ཝཱི ‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ་པཱ་ཧཾ དེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་གྒ་སུ་ཁཾ མོ་ཀྑ་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟཱི ས་མྤི་ཡཱ་ཡཱ་མི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ་ཝ མེ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་བྦོ ཙཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ པ་རཾ པི་ཡཱ་ཡ་ཏི, པུ་ཏྟཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ མཾ ཛི་ཎྞ་ཀཱ་ལེ པོ་སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཏྠེ་ཏི, དྷཱི་ཏ་རཾ ‘‘མ་མ ཀུ་ལཾ ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, བྷ་རི་ཡཾ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་དེ པ་རི་ཙ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཉྙེ་པི ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝེ ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏི ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ས་མྤ་སྶ་ནྟོ ལོ་ཀོ པ་རཾ པི་ཡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི དེ་ཝི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ལླི་ཀཱ ཀུ་ས་ལཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ནི་པུ་ཎཱ ‘ཨ་ཏྟཱ་ཝ མེ པི་ཡ་ཏ་རོ’ཏི ཝ་ད་ཏི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཨ་ཏྟཱ་ཝ པི་ཡ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ ཙ མེ ས་ཏྠཱ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ དྷཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ…པེ… པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ལོ་ཀེ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི ར་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་བྦ་སོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦཱ དི་སཱ ཨ་ནུ་པ་རི་ག་མྨ ཙེ་ཏ་སཱཏི ས་བྦཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ད་ས་པི དི་སཱ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱ པི་ཡ་ཏ་ར་མ་ཏྟ་ནཱ ཀྭ་ཙཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པི་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀོ་ཙི པུ་རི་སོ ས་བྦུ་སྶཱ་ཧེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཀྭ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ན པ་སྶེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ པི་ཡོ པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱ པ་རེ་སནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ཝ པི་ཡོ. ཏ་སྨཱ ན ཧིཾ་སེ པ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་མོཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ས་བྦོ་པི ས་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་ཀཱ་མོ དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ པ་རཾ ས་ཏྟཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀུ་ནྠ་ཀི་པི་ལླི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ན ཧིཾ་སེ ན ཧ་ནེ་ཡྻ ན པཱ་ཎི་ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི་པི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻ. པ་ར་སྶ ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ དུ་ཀྑེ ཏཾ ཏ་ཏོ ས་ངྐ་མ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནི ས་ནྡི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཀ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.