༨. སུ་ནྡ་རཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨. ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཀྐ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱཏི ན ས་ཧ་མཱ་ནཱ, ཨུ་སཱུ་ཡ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
སུ་ནྡ་རཱིཏི ཏ་སྶཱ ནཱ་མཾ. སཱ ཀི་ར ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་བྦ་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་སུ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ སཱ ‘‘སུ་ནྡ་རཱི’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སཱ ཙ ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ཡོ་བྦ་ནཱ ཨ་སཾ་ཡ་ཏ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ སུ་ནྡ་རིཾ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སུཾ. ཏེ ཧི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཡཾ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཀྐོ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – མ་ཡཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན་ཊྛཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ, ན ནོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ནུ ཁོ ལོ་ཀོ ས་མ་ཎེ གོ་ཏ་མེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠེ་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ཡ མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་པྤ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ’’ཏི, ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཏ་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི, ཨ་ཉྙོ ‘‘ཀཱ་ལ་དེ་ཝི་ལཾ ཝ་ནྡཱ་པེ་ཏུཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་སྶ པཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཛ་ཊཱ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི, ཨ་པ་རོ ‘‘ཝ་པྤ་མ་ངྒ་ལ་ཀཱ་ལེ ཛ་མྦུ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ས་ཡཱ་པི་ཏ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཛ་མྦུ་ཙྪཱ་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི, ཨ་ཉྙོ ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི, ཨ་པ་རོ ‘‘ཛི་ཎྞཱ་ཏུ་ར་མ་ཏ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ དི་སྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཨཱ་གཱ་མི་ནཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་མྦྷ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཾ ནི་རུ་པ་མཾ ས་ལླེ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཉཱ་ཎ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་དི་བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་ར་མཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་བ་ཧུ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན མ་ཡཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཡ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ནཱ་སེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎ་མ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྦྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སུ་ཁེ ཨ་ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ དེ་ཝ་ས་མོ ཏ་རུ་ཎོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་རཱུ་པཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཐཱ་པི ན ས་ཛྫེ་ཡྻ, ཛ་ན་སྶ པ་ན ས་ངྐི་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཧ་ནྡ མ་ཡཾ སུ་ནྡ་རིཾ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་མ, ཡ་ཐཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཡ་སོ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏྠ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ ‘‘ཨི་དཾ སུ་ཊྛུ ཏ་ཡཱ ཙི་ནྟི་ཏཾ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཀ་ཏེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨ་ཡ་ས་ཀེ་ན ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ པ་ལཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏུཾ སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. སཱ ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ལ་པ་ནྟཱ ཨཱ་རཱ་མ་པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. སཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟཱི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷཾ? ཀ་སྨཱ མེ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ན དེ་ཐཱ་ཏི? ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན ཏྭཾ ཨ་མྷེ ཝི་ཧེ་ཋི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་སཱི་ཏི. ཀོ ཏུ་མྷེ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ ན པ་སྶ་སི, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་མྷེ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ཡཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སཱ་པི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶ་ཧ་སཱིཏི ས་ཀྐོ་སི. ཨ་ཏྠནྟི ཧི་ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཝཱ. ཀྱཱ་ཧནྟི ཀིཾ ཨ་ཧཾ. ཡ་སྨཱ ཏེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ པ་བྦ་ཛྫ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་སྶ་ཧ་སི ཏྭཾ བྷ་གི་ནི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་སྨཱ སཱ་པི མི་གཾ ཝ་ལླི ཝི་ཡ པཱ་དེ ལ་གྒཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི མེ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཧ.
ཏེ་ན ཧཱིཏི ‘‘ཡ་སྨཱ ཏྭཾ ‘ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི མེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ’ནྟི ཝ་ད་སི, ཏྭ་ཉྩ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སུཾ. སཱ་པི ཁོ བཱ་ལཱ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟ་པ་ནྟི་ཡཱ པུ་པྥཱ་ཝ་ལི་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝི་ཡ, པ་བྷི་ནྣ་མ་དཾ ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠིཾ སོ་ཎྜཱ་ཡ པ་རཱ་མ་ས་ནྟཱི ཝི་ཡ, ན་ལཱ་ཊེ་ན མ་ཙྩུཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཏ་མྦཱུ་ལ་མུ་ཁ་ཝཱ་སཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ག་ཙྪ་ནྟཱི ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཙ པུ་ཊྛཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ, ཨ་ཧ་ཉྷི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མེ ཝ་སི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་གྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི ‘‘ཀིཾ སུ་ནྡ་རི ཀ་ཧཾ ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི ཙ པུ་ཊྛཱ ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ར་ཏི་ཡཱ ར་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡྻཱ་ཏི ཁོ སུ་ནྡ་རཱི པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི.
ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན དྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ད་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, སུ་ནྡ་རིཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ‘‘སུ་ནྡ་རིཾ ན པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ པ་ན ཏུ་མྷེ པ་རི་ས་ངྐ་ཐཱ’’ཏི ར་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨི་མེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཐ, ནཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙི་ན་ཐཱ’’ཏི ར་ཉྙཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཙི་ན་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་རཾ བྱཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ‘ས་ཏྠུ་ནཱ ཀ་ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སྶཱ་མཱ’ཏི སུ་ནྡ་རིཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་པིཾ་སཱུ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ་པི ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཐ, ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ན་ག་ར་ཝཱི་ཐཱི་སུ ‘‘པ་སྶ་ཐ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ས་རཱི་རཾ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ཨ་ཊྚ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑཱ་པེ་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ‘‘པ་སྶ་ཐ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ བ་ཧི་ན་ག་རེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་དཱ ཏེ ཨ་ཉྙིཾ་སུ ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ‘ཝོ་དི་ཊྛཱ ཁོ སུ་ནྡ་རཱི’’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙིཾ་སཱུཏི ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཝོ་དི་ཊྛཱཏི བྱ་པ་དི་ཊྛཱ, ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི ཙ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ དི་ཊྛཱ, བ་ཧུ་ལཾ དི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཁཱ་ཀཱུ་པེཏི དཱི་གྷི་ཀཱ་ཝཱ་ཊེ. ཡཱ སཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་ནྡ་རཱིཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡཱ སཱ ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ རཱུ་པ་སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་ནྡ་རཱི’’ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ. སཱ ནོ ན དི་སྶ་ཏཱིཏི སཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ, ཨི་དཱ་ནི ན དི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟནྟི པུ་རི་སེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཋ་པི་ཏཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ནི་ཁཱ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་ཁཱ་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ར་ཐི་ཡཱ་ཡ ར་ཐི་ཡནྟི ཝཱི་ཐི་ཏོ ཝཱི་ཐིཾ. ཝཱི་ཐཱིཏི ཧི ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ར་ཙྪཱ. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀནྟི ཏི་ཀོ་ཎ་ར་ཙྪཱ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནོཏི ན ལ་ཛྫི་ནོ, པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་སྶཱི་ལཱཏི ནི་སྶཱི་ལཱ. པཱ་པ་དྷ་མྨཱཏི ལཱ་མ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ནི་ཧཱི་ནཱ་ཙཱ་རཱ. མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ནོཏི དུ་སྶཱི་ལཱ ས་མཱ་ནཱ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ མ་ཡ’’ནྟི ཨ་ལི་ཀ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ནོ. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོཏི ‘‘མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨ་སེ་ཊྛ་ཙཱ་རི་ནོ ཨི་མེ ཧི ནཱ་མཱ’’ཏི ཧཱི་ལེ༹་ནྟཱ ཝ་ད་ནྟི. དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ནོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ནོ. ས་མ་ཙཱ་རི་ནོཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ས་མ་ཙཱ་རི་ནོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱཏི སུ་ནྡ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ, པ་ཊི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་མ་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱ་མ་ཉྙནྟི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་ཉྙནྟི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ. ཀུ་ཏོཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་པ་ག་ཏཱཏི ཨ་པེ་ཏཱ པ་རི་བྷ་ཊྛཱ. པུ་རི་ས་ཀི་ཙྩནྟི མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི.
ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ་པི ཏེ མ་ནུ་སྶེ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཊི་ཙོ་དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ…པེ… ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ མ་ནུ་ཛཱ པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ནེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དྡོ ཙི་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ཡ་ས་སྶ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་སྶཱ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱིཏི པ་ར་སྶ དོ་སཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏ་ཙྪེ་ན པ་རཾ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ. ཡོ ཝཱ་པི ཀ་ཏྭཱཏི ཡོ ཝཱ པ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པེ་ཙྩ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཛ་ནཱ ཨི་ཏོ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ར་ཡཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ག་ཏི་ཡཱ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ག་ཏི་ཡེ་ཝ ཧི ནེ་སཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཨཱ་ཡཱུ པ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ. བ་ཧུ་ཀ་ཉྷི པཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏི, པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ པ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ལཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ མ་ནུ་ཛཱ པ་ར་ཏྠཱཏི. ‘‘པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶ པུ་ར་ཏོ ‘‘པེ་ཙྩཱ’’ཏི་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, པེ་ཙྩ པ་ར་ཏྠ ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏེ ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ པ་ར་ལོ་ཀེ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཀཱ་ར་ཀཱཏི ཨ་པ་རཱ་དྷ་སྶ ན ཀཱ་ར་ཀཱ. ན་ཡི་མེ་ཧི ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ནེ་ས་མ་ཧོ་སི – ཨི་མེ་ཧི ས་མ་ཎེ་ཧི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡེ་ཧི ཨ་དྡྷཱ ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཏཾ, ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜིཾ་སུ, ཡ་སྨཱ ཨི་མེ ཨ་མྷེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་བྦྷཱ་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་སུ་པི ན ཀི་ཉྩི ཝི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩ་ཉྩ ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱ ས་པ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མྷེ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ ས་པ་ནྟི, ས་པ་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡོ ཝཱ་པི ཀ་ཏྭཱ ‘ན ཀ་རོ་མི’ ཙཱ་ཧཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ ས་པ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ བོ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་པ་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨི་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏེ་ས་ཉྷི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཝ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་ཛྫཾ ཨོ་ཀྐ་མི, སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ན་ཡི་དཾ ཨ་མྷེ་ཧི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་ཊྛཾ, སུ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏེ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨི་མེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ ས་དྡྷཱ་ཡ ན་ཡི་དཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, དུ་ཛྫཱ་ནཱ ཧི ས་མ་ཎཱ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨོ་ར་མིཾ་སུ.
རཱ་ཛཱ་པི ཡེ་ཧི སུ་ནྡ་རཱི མཱ་རི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ པུ་རི་སེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཏེ དྷུ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ སུ་ནྡ་རིཾ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན མཱ་རེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ཁི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི སུ་རཾ པི་ཝ་སི, ཧོ་ཏུ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ དྷུ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི སཱ མཱ་རི་ཏཱ’’ཏི ཏེ དྷུ་ཏྟེ པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀེ་ཧི མཱ་རཱ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏི་ཏྠི་ཡེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་ནྡ་རཱི ཏ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི མཱ་རཱ་པི་ཏཱ, ནེ་ཝ གོ་ཏ་མ་སྶ, ན གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ དོ་སོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟཱ ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་དྡ་ཧི. ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ དྷི་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏི་ཏྠི་ཡཱ མ་ནུ་སྶ་ཝ་དྷ་ད་ཎྜཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནོ མ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ…པེ… ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ སོ, བྷ་ནྟེ, ས་དྡོ’’ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨ’’ནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནཱ་རོ་ཙེ་སི? ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ པ་ན ‘‘ཡེ ན ས་དྡ་ཧེ་ཡྻུཾ, ཏེ་སཾ ཏཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི ནཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་པི་ཙེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞཾ, ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ. པ་རཱ་ནུ་དྡེ་སི་ཀ་མེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སཾ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ནྟི ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ན ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ,
ན པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རཾ པ་ཝི་སྶ;
ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི སོ ཛ་ག་ཏི་པྤ་དེ་སོ,
ཡ་ཏྠ་ཊྛི་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻ པཱ་པ་ཀ་མྨཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༢༧; མི. པ. ༤.༢.༤);
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི མ་མྨ་ཙྪེ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱ་པི བཱ་ལ་ཛ་ནེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ དུ་རུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཁ་ནྟི་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ དྷཱི་ར་སྶ དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་བ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཏུ་ད་ནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཛ་ནཱ ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ, ས་རེ་ཧི ས་ངྒཱ་མ་ག་ཏཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཀ་སྶ་ཙི་པི སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སཾ་ཡ་ཏཱ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏཱ བཱ་ལ་ཛ་ནཱ ས་རེ་ཧི སཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ས་ངྒཱ་མ་ག་ཏཾ ཡུ་དྡྷ་ག་ཏཾ ཀུ་ཉྫ་རཾ་ཝ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཾ པ་ཊི་ཡོ་དྷཱ ཝི་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཏུ་ད་ནྟི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ. སུ་ཏྭཱ་ན ཝཱ་ཀྱཾ ཕ་རུ་སཾ ཨུ་དཱི་རི་ཏཾ, ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཡེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི ཏཾ པ་ན ཏེ་ཧི བཱ་ལ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་དཱི་རི་ཏཾ བྷཱ་སི་ཏཾ མ་མྨ་གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཕ་རུ་སཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟོ མ་མ ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མ་ཨོ་ཝཱ་དཾ (མ. ནི. ༡.༢༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘སཾ་སཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་སོ’’ཏི སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ཎ་སཱི་ལོ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཡེ, ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཁ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཝི་པུ་ལ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ དཱ་རུ་ཎཾ ཨ་བྷཱུ་ཏ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ཡཾ སོ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ མུ་ནཱ་ལི༹ ནཱ་མ དྷུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཛ་ན་སེ་ཝཱི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སུ་ར་བྷིཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ན་ག་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པ་ནྟཾ པ་སྶི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཨི་ཏྠཱི ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ན ག་ཙྪ་ཏི. དྷུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་དཱ་ནི བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ་པི སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་ཀི་ཏྠཱི་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཱ་དཱི་ནི དུ་ཀྑཱ་ནི པ་ཏྟཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སཱ་ནི, ཡཱ་ནི ‘‘ཀ་མྨ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣༩.༦༤-༩༦) –
‘‘ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ས་རཱ་ས་ནྣེ, ར་མ་ཎཱི་ཡེ སི་ལཱ་ཏ་ལེ;
ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་པ་ཛྫོ་ཏེ, ནཱ་ནཱ་ག་ནྡྷ་ཝ་ན་ནྟ་རེ.
‘‘མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན, པ་རེ་ཏོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨཱ་སཱི་ནོ བྱཱ་ཀ་རཱི ཏ་ཏྠ, པུ་བྦ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ.
‘‘སུ་ཎཱ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ མ་ཡ྄ཧཾ, ཡཾ ཀ་མྨཾ པ་ཀ་ཏཾ མ་ཡཱ;
པི་ལོ་ཏི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ, བུ་དྡྷ་ཏྟེ་པི ཝི་པ་ཙྩ་ཏི.
༡. ‘‘མུ་ནཱ་ལི༹ ནཱ་མ་ཧཾ དྷུ་ཏྟོ, པུ་བྦེ ཨ་ཉྙཱ་སུ ཛཱ་ཏི་སུ;
པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ སུ་ར་བྷིཾ, ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑིཾ ཨ་དཱུ་ས་ཀཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ནི་ར་ཡེ སཾ་ས་རིཾ ཙི་རཾ;
བ་ཧཱུ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, དུ་ཀྑཾ ཝེ་དེ་མི ཝེ་ད་ནཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨཱ་ཝ་སེ་སེ་ན, ཨི་དྷ པ་ཙྪི་མ་ཀེ བྷ་ཝེ;
ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ མ་ཡཱ ལ་དྡྷཾ, སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ.
༢. ‘‘ས་བྦཱ་བྷི་བྷུ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ, ན་ནྡོ ནཱ་མཱ་སི སཱ་ཝ་ཀོ;
ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ཡ ནི་ར་ཡེ, ཙི་རཾ སཾ་ས་རི་ཏཾ མ་ཡཱ.
‘‘ད་ས ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ནི་ར་ཡེ སཾ་ས་རིཾ ཙི་རཾ;
མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ལ་དྡྷཱ་ཧཾ, ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ བ་ཧུཾ ལ་བྷིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨཱ་ཝ་སེ་སེ་ན, ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ མ་མཾ;
ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཛ་ན་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་གྒ་ཏོ.
༣. ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ཏ་ཝཱ ཨཱ་སིཾ, ཨ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏ་པཱུ་ཛི་ཏོ;
མ་ཧཱ་ཝ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏེ, མ་ནྟེ ཝཱ་ཙེ་མི མཱ་ཎ་ཝེ.
‘‘ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏོ ཨི་སཱི བྷཱི་མོ, པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ;
ཏ་ཉྩཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ, ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑིཾ ཨ་དཱུ་ས་ཀཾ.
‘‘ཏ་ཏོ་ཧཾ ཨ་ཝ་ཙཾ སི་སྶེ, ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི ཨ་ཡཾ ཨི་སི;
མ་ཡ྄ཧ་མྤི བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ, ཨ་ནུ་མོ་དིཾ་སུ མཱ་ཎ་ཝཱ.
‘‘ཏ་ཏོ མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ ས་བྦེ, བྷི་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཀུ་ལེ ཀུ་ལེ;
མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི ཨ་ཡཾ ཨི་སི.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, པ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ ཨི་མེ;
ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ ལ་བྷུཾ ས་བྦེ, སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ.
༤. ‘‘ཝེ་མཱ་ཏུ་བྷཱ་ཏི་ཀཾ པུ་བྦེ, དྷ་ན་ཧེ་ཏུ ཧ་ནིཾ ཨ་ཧཾ;
པ་ཀྑི་པིཾ་གི་རི་དུ་གྒ་སྨིཾ, སི་ལཱ་ཡ ཙ ཨ་པིཾ་ས་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ སི་ལཾ ཁི་པི;
ཨ་ངྒུ་ཊྛཾ པིཾ་ས་ཡཱི པཱ་དེ, མ་མ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཱ.
༥. ‘‘པུ་རེ་ཧཾ དཱ་ར་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ, ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་པ་ཐེ;
པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ་ན, མ་གྒེ ས་ཀ་ལི་ཀཾ ཁི་པིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ཨི་དྷ པ་ཙྪི་མ་ཀེ བྷ་ཝེ;
ཝ་དྷ་ཏྠཾ མཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ, ཨ་བྷི་མཱ་རེ པ་ཡོ་ཛ་ཡི.
༦. ‘‘ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་མུ་ནི་མུ་ཏྟ་མཾ;
པི་ཎྜཱ་ཡ ཝི་ཙ་ར་ནྟཾ ཏཾ, ཨཱ་སཱ་དེ་སིཾ ག་ཛེ་ན་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, བྷ་ནྟོ ནཱ་ལཱ༹་གི་རཱི ག་ཛོ;
གི་རི་བྦ་ཛེ པུ་ར་ཝ་རེ, དཱ་རུ་ཎོ ས་མུ་པཱ་ག་མི.
༧. ‘‘རཱ་ཛཱ་ཧཾ པ་ཏྠི་ཝོ ཨཱ་སིཾ, ས་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་སེ ཧ་ནིཾ;
ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་སཾ བྷུ་སཾ.
‘‘ཀ་མྨུ་ནོ ཏ་སྶ སེ་སེ་ན, སོ་དཱ་ནི ས་ཀ་ལཾ མ་མ;
པཱ་དེ ཚ་ཝིཾ པ་ཀ་པྤེ་སི, ན ཧི ཀ་མྨཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི.
༨. ‘‘ཨ་ཧཾ ཀེ་ཝ་ཊྚ་གཱ་མ་སྨིཾ, ཨ་ཧུཾ ཀེ་ཝ་ཊྚ་དཱ་ར་ཀོ;
མ་ཙྪ་ཀེ གྷཱ་ཏི་ཏེ དི་སྭཱ, ཛ་ན་ཡིཾ སོ་མ་ན་སྶ་ཀཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, སཱི་ས་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཧཱུ མ་མ;
ས་ཀྐཱ ཙ ས་བྦེ ཧ་ཉྙིཾ་སུ, ཡ་དཱ ཧ་ནི ཝི་ཊ་ཊཱུ་བྷོ.
༩. ‘‘ཕུ་སྶ་སྶཱ་ཧཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནེ, སཱ་ཝ་ཀེ པ་རི་བྷཱ་ས་ཡིཾ;
ཡ་ཝཾ ཁཱ་ད་ཐ བྷུ་ཉྫ་ཐ, མཱ ཙ བྷུ་ཉྫ་ཐ སཱ་ལ་ཡོ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ཏེ་མཱ་སཾ ཁཱ་དི་ཏཾ ཡ་ཝཾ;
ནི་མ་ནྟི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན, ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝ་སིཾ ཏ་དཱ.
༡༠. ‘‘ནི་བྦུ་དྡྷེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྷི, མ་ལླ་པུ་ཏྟཾ ནི་ཧེ་ཋ་ཡིཾ;
ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, པི་ཊྛི་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཧཱུ མ་མ.
༡༡. ‘‘ཏི་ཀི་ཙྪ་ཀོ ཨ་ཧཾ ཨཱ་སིཾ, སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཝི་རེ་ཙ་ཡིཾ;
ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ཧོ་ཏི པ་ཀྑ་ནྡི་ཀཱ མ་མ.
༡༢. ‘‘ཨ་ཝ་ཙཱ་ཧཾ ཛོ་ཏི་པཱ་ལོ, ཀ་སྶ་པཾ སུ་ག་ཏཾ ཏ་དཱ;
ཀུ་ཏོ ནུ བོ་དྷི མུ་ཎྜ་སྶ, བོ་དྷི པ་ར་མ་དུ་ལླ་བྷཱ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ཨ་ཙ་རིཾ དུ་ཀྐ་རཾ བ་ཧུཾ;
ཚ་བྦ་སྶཱ་ནུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ, ཏ་ཏོ བོ་དྷིཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎིཾ.
‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན, པཱ་པུ་ཎིཾ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཀུ་མྨ་གྒེ་ན ག་ཝེ་སི་སྶཾ, པུ་བྦ་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ་རི་ཏོ.
‘‘པུ་ཉྙ་པཱ་པ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎོ, ས་བྦ་ས་ནྟཱ་པ་ཝ་ཛྫི་ཏོ;
ཨ་སོ་ཀོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡཱ་སོ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་མ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཛི་ནོ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་གྒ་ཏོ;
ས་བྦཱ་བྷི་ཉྙཱ་བ་ལ་པྤ་ཏྟོ, ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ས་རེ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣༩.༦༤-༩༦);
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.