༡. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ མུ་ཙ་ལི་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནཱི་པ་རུ་ཀྑོ. སོ ‘‘ནི་ཙུ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ཙ་ལོ་ཏི ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ནཱ་མཾ, ཏཾ ཝ་ན་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན མུ་ཙ་ལི་ནྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧཱ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོཏི ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ. སོ ཧི གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཝུ་ཊྛི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་དུ་དྡི་ནཱིཏི སཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏ་ས་མྨི་སྶེ་ན སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟེ་ན དུ་སི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏྟཱ དུ་དྡི་ནཱི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི. མུ་ཙ་ལི་ནྡོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པེ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ. ས་ཀ་བྷ་ཝ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ན་ཏོ. ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་བྷོ་གེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་རི་མུ་དྡྷ་ནི མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ ཝི་ཧ་ཙྩཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མུ་དྡྷ་པྤ་དེ་ས་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ. ‘‘ཕ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ.
ཏ་སྶ ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝཱ་སཱ་གཱ་ར་མ་སྶ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དཾ ནི་མྨི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡ་སཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཕ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་སི. ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ག་བྦྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༥) ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༤). ‘‘ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ས་ཏྠཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. ཏ་ཉྩ ཋཱ་ནཾ སུ་པི་ཧི་ཏ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ སུ་ཕུ་སི་ཏ་ཨ་གྒ་ལ༹་དྭཱ་རཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སོ ཧི ‘‘མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠ, མཱ ཨུ་ཎྷཾ, མཱ ཌཾ་སཱ་དི་ས་མྥ་སྶོ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཎྷ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ མེ་གྷོ ཝི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨུ་ཎྷཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་མྤི མཱ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨུ་ཎྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷོ་ག་པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཁུ་དྡ་ཀེ ཧི ཏ་སྨིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནཱ་ག་སྶ ས་རཱི་ར་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཨུ་སྨཱ བཱ་དྷེ་ཡྻ, ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ན ཏཱ་དི་སཾ ‘མཱ ཨུ་ཎྷཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི.
ཝི་དྡྷནྟི ཨུ་བྦི་དྡྷཾ, མེ་གྷ་ཝི་ག་མེ་ན དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀནྟི ཨ་པ་ག་ཏ་མེ་གྷཾ. དེ་ཝནྟི ཨཱ་ཀཱ་སཾ. ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ཏཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ. ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ས་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་རཱུ་པཾ. པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཾ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཁ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཁོ ཝི་ཝེ་ཀོཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ སུ་ཁོ. ཏུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ནྟོ་སེ་ན ཏུ་ཊྛ་སྶ. སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་ཀཱ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ. པ་སྶ་ཏོཏི ཏཾ ཝི་ཝེ་ཀཾ, ཡཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫནྟི ཨ་ཀུ་པྤ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཏེ་ན མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ. པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཾ་ཡ་མོཏི ས་ཏྟེ་སུ ཙ སཾ་ཡ་མོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ སུ་ཁོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ.
སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེཏི ཝི་ག་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པི ལོ་ཀེ སུ་ཁཱ. ཀཱི་དི་སཱི? ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོཏི, ཡཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཝི་ག་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པི སུ་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨ་སྨི་མཱ་ན་སྶ ཡོ ཝི་ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་སྨི་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ཏོ པ་ར་ཉྩ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཝེ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷཱི་ཏི.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.