༩. ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ ག་ཡཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ཡཱཏི གཱ་མོ་པི ཏི་ཏྠ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ག་ཡཱ་གཱ་མ་སྶ ཧི ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ག་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ག་ཡཱ་ཏི་ཏྠ་སྶ. ག་ཡཱ་ཏི་ཏྠ་ནྟི ཧི ག་ཡཱ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཨ་ཏྠི ན་དཱི་པི, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ‘‘པཱ་པ་པ་ཝཱ་ཧ་ན་ཏི་ཏྠ’’ནྟི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི. ག་ཡཱ་སཱི་སེཏི ག་ཛ་སཱི་ས་ས་དི་ས་སི་ཁ་རོ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ག་ཡཱ་སཱི་ས་ནཱ་མ་ཀོ, ཡ་ཏྠ ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ས་དི་སོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྲ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ག་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ག་ཡཱ་སཱི་སེ’’ཏི.
ཛ་ཊི་ལཱཏི ཏཱ་པ་སཱ. ཏེ ཧི ཛ་ཊཱ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ཛ་ཊི་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟ་ར་ཊྛ་ཀེ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ས་མ་ཡེཏི ཧེ་མ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ མཱ་གྷ་མཱ་ས་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཕ་གྒུ་ཎ་མཱ་ས་སྶ ཨཱ་དི་མྷི ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་ཊྛ་དི་ཝ་ས་པ་རི་མཱ་ཎེ ཧི་མ་སྶ པ་ཏ་ན་ཀཱ་ལེ. ག་ཡཱ་ཡཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཀེ་ཙི ཏ་སྨིཾ ཏི་ཏྠ་ས་མྨ་ཏེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཋ་མཾ ནི་མུ་གྒ་ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཱ ཏ་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟི ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨུ་པྤི་ལ་ཝ་ནྟི. ནི་མུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ས་སཱི་སཾ ཨུ་ད་ཀེ ཨོ་སཱི་ད་ནྟི. ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནི་མུ་ཛྫ་མྤི ཀ་རོ་ནྟཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ནཱ་ནི་པི ཀ་རོ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཧི ཀེ་ཙི ‘‘ཨེ་ཀུ་མྨུ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་པ་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཏེ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ པ་ན ནི་མུ་ཛྫ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་མུ་ཛྫ་ན་མྤི ཏེ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཡེ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་མུ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་པ་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཏེ་པི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་མྤི ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི. ཡེ པ་ན ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏི་ཏྠེ ནི་མུ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་པ་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཏེ ཏ་ཏྠ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་སེ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ མ་རུ་པྤ་པཱ་ཏ་པ་ཏི་ཏཱ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ནྷཱ་ཏེ པཱ་པ་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ ས་བྦེ་པི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟི་པི ནི་མུ་ཛྫ་ནྟི་པི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནི་མུ་ཛྫ་མྤི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་མུ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ, ནི་མུ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ པ་ན ཀ་རོ་ནྟཱ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ, ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟཱ བ་ཧཱུ་ཏི ཏེ་སཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཛ་ཊི་ལཱཏི ཛ་ཊི་ལཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, མུ་ཎྜ་སི་ཁ་ཎྜི་ནོ་པི ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨུ་ད་ཀ་སུ་དྡྷི་ཀཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི.
ཨོ་སི་ཉྩ་ནྟཱིཏི ཀེ་ཙི ག་ཡཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་སེ ཙ ས་རཱི་རེ ཙ ཨོ་སི་ཉྩ་ནྟི, ཨ་པ་རེ གྷ་ཊེ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱི་རེ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧ་ནྟཱིཏི ཀེ་ཙི ག་ཡཱ་ཏཱི་རེ ཝེ་དིཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ དྷཱུ་མ་ད་བྦྷི་པཱུ་ཛཱ་དི་ཀེ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ཧུ་ཏཾ ཛུ་ཧ་ནྟི ཨ་གྒི་ཧུ་ཏཾ པ་རི་ཙ་ར་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ སུ་དྡྷཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ག་ཡཱ་ཡཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་གྒི་པ་རི་ཙ་ར་ཎེ་ན ཙ པཱ་པ་མ་ལ་ཏོ སུ་དྡྷི པཱ་པ་པ་ཝཱ་ཧ་ནཱ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སུ ཧི ཀེ་ཙི ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི, ཀེ་ཙི ཨུ་ད་ཀ་སྶ་ཉྫ་ལིཾ དེ་ནྟི, ཀེ་ཙི ཏ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཀེ་ཙི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་ཝཱ་རཾ སཱ་ཝི་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ཛ་པ་ནྟི, ཀེ་ཙི ‘‘ཨི་ནྡ ཨཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཛྫཱ་ཛ་པཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀེ་ཙི མ་ཧ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟཱ ཀེ་ཙི ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཀེ་ཙི ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཀེ་ཙི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ སུ་དྡྷི་ཀ་ཨཱ་ཙ་མ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཀེ་ཙི ཨ་ནྟོ་ཨུ་ད་ཀེ ཋི་ཏཱ ཏ་ནྟཱི ཝཱ་དེ་ནྟི, ཝཱི་ཎཾ ཝཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཝི་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀེ ནི་མུ་ཛྫ་ན་ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་བྦཾ ནི་མུ་ཛྫ་ནུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་པི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀུ་ལ་བྱཱ་ཀུ་ལེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་རི་པ་བྦ་ཏེ ཋི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཏཾ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ནྣུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ཀི་རི་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨ་དྡ་ས, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཨི་མི་ནཱ སུ་དྡྷཱི’’ཏི, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་དི་ཨ་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཏེ་སཾ སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ས་ཙྩཱ་དི་ཀེ ཙ སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཨུ་ད་ཀ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ས་ཙྩཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ སུ་དྡྷི་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙཱི ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ. ཨུ་ད་ཀུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི ཧི ཨི་དྷ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙི ས་ཏྟ་སྶ སུ་དྡྷི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཙཱིཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙི པཱ་པ་མ་ལ་ཏོ སུ་དྡྷོ ནཱ་མ ས་ཏྟོ ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? བ་ཧྭེ་ཏྠ ནྷཱ་ཡ་ཏཱི ཛ་ནོ. ཡ་དི ཧི ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པཱ་པ་སུ་དྡྷི ནཱ་མ སི་ཡཱ, བ་ཧུ ཨེ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀེ ཛ་ནོ ནྷཱ་ཡ་ཏི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི ཨ་ཉྙོ ཙ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དི་ཀོ ཨ་ནྟ་མ་སོ མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶཱ་པི པཱ་པ་སུ་དྡྷི སི་ཡཱ, ན པ་ནེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ནྷཱ་ན་སྶ པཱ་པ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, སོ ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ, ཝི་ཛྫཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ན ཨེ་ཝཾ ནྷཱ་ནཾ པཱ་པ་སྶ. ཏ་སྨཱ ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ ‘‘ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙི ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཡེ་ན པ་ན སུ་ཙི ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་མྷི ས་ཙྩ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་མྷཱིཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ. ས་ཙྩནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩ་ཉྩ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྩ་ནྟི ཉཱ་ཎ་ས་ཙྩ་ཉྩེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ཉྩ. དྷ་མྨོཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨོ, ཕ་ལ་དྷ་མྨོ ཙ, སོ ས་བྦོ་པི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, སོ སུ་ཙཱི སོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི སོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཙི ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཙྩཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ? ས་ཙྩ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་ཙྩཾ ཝེ ཨ་མ་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ (སུ. ནི. ༤༥༥), ས་ཙྩཾ ཧ་ཝེ སཱ་དུ་ཏ་རཾ ར་སཱ་ནཾ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༤), ས་ཙྩེ ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཨཱ་ཧུ ས་ནྟོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ (སུ. ནི. ༤༥༥), ས་ཙྩེ ཋི་ཏཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཛཱ. ༢.༢༡.༤༣༣) ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ས་ཙྩ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ས་ཙྩ་ཝི་པ་རི་ཡ་སྶ ཙ ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ, མུ་སཱ་ཝཱ་དི་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ (དྷ. པ. ༡༧༦), ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༠༦) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི.
ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.