༣. ཁེ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ད་ཧ་རཱ ཏྭཾ རཱུ་པ་ཝ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཁེ་མཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ པ་རེ་སཾ དཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི. སཱ པ་རེ་སཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཾ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྠེ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ཡོ མོ་ད་ཀེ ད་ཏྭཱ ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀེ་སེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ཝི་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཚ་ཀཱ་མ་ས་གྒེ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ མ་ཧེ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ མ་ཎྜ་ལ་རཱ་ཛཱུ་ན་ཉྩ མ་ཧེ་སི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སཾ་ཝེ་གཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ད་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་པྤེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཀོ་ཎཱ་ག་མ་ན་སྶ ཀཱ་ལེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཀི་ཀི་སྶ ཀཱ་སི་ར་ཉྙོ ས་བྦ་ཛེ་ཊྛི་ཀཱ ས་མ་ཎཱི ནཱ་མ དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སཾ་ཝེ་གཱ ཨ་གཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏཱ, ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀོ་མཱ་རི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱི ས་མ་ཎ་གུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་གི་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཏཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་དྡ་ར་ཊྛེ སཱ་ཀ་ལ་ན་ག་རེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཁེ་མཱཏི་སྶཱ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི, སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཀ་ཉྩ་ན་ས་ནྣི་བྷ་ཏྟ་ཙཱ. སཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ གེ་ཧཾ ག་ཏཱ. ས་ཏྠ་རི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ རཱུ་པ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘རཱུ་པེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ན ག་ཙྪ་ཏི.
རཱ་ཛཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་སྶ ཝ་ཎྞེ པ་ཀཱ་སཱ་པེ་ཏྭཱ དེ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཨ་ཐ དེ་ཝཱི ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་དི་སྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་རི་སཱ་ནཾ ས་ཉྙཾ ཨ་དཱ་སི – ‘‘བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན་པི དེ་ཝིཾ ད་ས་བ་ལཾ ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི. དེ་ཝཱི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟི་མྤི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ དི་སྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ས་དི་སཾ ཨི་ཏྠིཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཁེ་མཱ དེ་ཝཱི ཏཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ དེ་ཝ་ཙྪ་ར་པ་ཊི་བྷཱ་གཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ་པི ན་པྤ་ཧོ་མི, མ་ན་མྤི ནི་ཀྐཱ་ར་ཎཱ པཱ་པ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ན་ཊྛཱ’’ཏི ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ་ཝ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བ་ལེ་ན སཱ ཨི་ཏྠཱི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟཱ པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ ཝ་ལི་ཏྟ་ཙཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ ཏཱ་ལ་པ་ཎྞེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཏི. ཏ་ཏོ ཁེ་མཱ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་མྤི ས་རཱི་རཾ ཨཱི་དི་སཾ ཝི་པ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ –
‘‘ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི སོ་ཏཾ, ས་ཡཾ ཀ་ཏཾ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི, ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨ་པ་དཱ་ནེ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༢༨༩-༣༨༣) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱ;
ཨི་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ནཱ་ཡ་ཀོ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧཾ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཾ, ཛཱ་ཏཱ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ཨ་ཧུཾ;
ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་པ་ཛྫོ་ཏེ, མ་ཧཱ་སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏཱ.
‘‘ཨུ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ མ་ཧཱ་ཝཱི་རཾ, ཨ་སྶོ་སིཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ;
ཏ་ཏོ ཛཱ་ཏ་པྤ་སཱ་དཱ་ཧཾ, ཨུ་པེ་མི ས་ར་ཎཾ ཛི་ནཾ.
‘‘མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་རཾ ཙཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
ནི་མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ, བྷོ་ཛ་ཡིཾ ས་ཧ་སཱ་ཝ་ཀཾ.
‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཙ ས་ཏྟཱ་ཧེ, མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ;
བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་མྷི, ཋ་པེ་སི ན་ར་སཱ་ར་ཐི.
‘‘ཏཾ སུ་ཏྭཱ མུ་དི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ, པུ་ནོ ཏ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ;
ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ, པ་ཎི་པ་ཙྩ པ་ཎཱི་ད་ཧིཾ.
‘‘ཏ་ཏོ མ་མ ཛི་ནོ ཨཱ་ཧ, སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཾ པ་ཎི་དྷཱི ཏ་ཝ;
ས་ས་ངྒྷེ མེ ཀ་ཏཾ ཀཱ་རཾ, ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་ཕ་ལཾ ཏ་ཡཱ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨོ་ར་སཱ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏཱ;
ཨེ་ཏ་ད་གྒ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཁེ་མཱ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱུ་པ་གཱ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཡཱ་མ་མ་གཾ, ཏ་ཏོ་ཧཾ ཏུ་སི་ཏཾ ག་ཏཱ;
ཏ་ཏོ ཙ ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏིཾ, ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་པུ་རཾ ཏ་ཏོ.
‘‘ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ་ཧ་སཱ;
ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ མ་ནུ་སྶ་ཏྟེ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཾ;
མ་ཎྜ་ལཱི་ན་ཉྩ རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ.
‘‘ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏྭཱ་ན, དེ་ཝེ་སུ མ་ནུ་ཛེ་སུ ཙ;
ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཁི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ, ནེ་ཀ་ཀ་པྤེ་སུ སཾ་ས་རིཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཝི་པ་སྶཱི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨུ་པྤ་ཛྫི ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ, ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ.
‘‘ཏ་མ་ཧཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ, ཨུ་པེ་ཏྭཱ ན་ར་སཱ་ར་ཐིཾ;
དྷ་མྨཾ བྷ་ཎི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ན, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ.
‘‘ད་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏ་སྶ ཝཱི་ར་སྶ སཱ་ས་ནེ;
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་ན, ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ.
‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་ས་ལཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་སཱ་ར་དཱ;
ནི་པུ་ཎཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཐི་ཀཱ, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ཀཱ་རི་ཀཱ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ་ཧཾ ཏུ་སི་ཏཾ, ཨུ་པ་པ་ནྣཱ ཡ་ས་སྶི་ནཱི;
ཨ་བྷི་བྷོ་མི ཏ་ཧིཾ ཨ་ཉྙེ, བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཕ་ལེ་ན་ཧཾ.
‘‘ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱུ་པ་པ་ནྣཱ་ཧཾ, མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ;
མེ་དྷཱ་ཝི་ནཱི སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, ཝི་ནཱི་ཏ་པ་རི་སཱ་པི ཙ.
‘‘བྷ་ཝཱ་མི ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན, ཡོ་གེ་ན ཛི་ན་སཱ་ས་ནེ;
ས་བྦཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ མ་ཡ྄ཧཾ, སུ་ལ་བྷཱ མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
‘‘ཡོ་པི མེ བྷ་ཝ་ཏེ བྷ་ཏྟཱ, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ག་ཏཱ་ཡ་པི;
ཝི་མཱ་ནེ་ཏི ན མཾ ཀོ་ཙི, པ་ཊི་པ་ཏྟི་བ་ལེ་ན མེ.
‘‘ཨི་མ་མྷི བྷ་དྡ་ཀེ ཀ་པྤེ, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ནཱ་མེ་ན ཀོ་ཎཱ་ག་མ་ནོ, ཨུ་པྤ་ཛྫི ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ.
‘‘ཏ་དཱ ཧི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ, སུ་ས་མི་དྡྷ་ཀུ་ལ་པྤ་ཛཱ;
དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི སུ་མེ་དྷཱ ཙ, ཨ་ཧ་མྤི ཙ ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ.
‘‘ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་མ་དཱ་སི་མྷ, དཱ་ན་ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ པུ་རེ;
ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཝི་ཧཱ་ར་མྤི, ཨུ་དྡི་སྶ ཀཱ་རི་ཀཱ མ་ཡཾ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ མ་ཡཾ ས་བྦཱ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱུ་པ་གཱ ཨ་ཧུཾ;
ཡ་ས་སཱ ཨ་གྒ་ཏཾ པ་ཏྟཱ, མ་ནུ་སྶེ་སུ ཏ་ཐེ་ཝ ཙ.
‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤ་མྷི, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ཀ་སྶ་པོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ཨུ་པྤ་ཛྫི ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ.
‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ མ་ཧེ་སི་སྶ, ཏ་དཱ ཨཱ་སི ན་རི་སྶ་རོ;
ཀཱ་སི་རཱ་ཛཱ ཀི་ཀཱི ནཱ་མ, བཱ་རཱ་ཎ་སི་པུ་རུ་ཏྟ་མེ.
‘‘ཏ་སྶཱ་སིཾ ཛེ་ཊྛི་ཀཱ དྷཱི་ཏཱ, ས་མ་ཎཱི ཨི་ཏི ཝི་སྶུ་ཏཱ;
དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཛི་ན་གྒ་སྶ, པ་བྦ་ཛྫཾ ས་མ་རོ་ཙ་ཡིཾ.
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི ན ནོ ཏཱ་ཏོ, ཨ་གཱ་རེ་ཝ ཏ་དཱ མ་ཡཾ;
ཝཱི་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝི་ཙ་རི་མྷ ཨ་ཏ་ནྡི་ཏཱ.
‘‘ཀོ་མཱ་རི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, རཱ་ཛ་ཀ་ཉྙཱ སུ་ཁེ་དྷི་ཏཱ;
བུ་དྡྷོ་པ་ཊྛཱ་ན་ནི་ར་ཏཱ, མུ་དི་ཏཱ ས་ཏྟ དྷཱི་ཏ་རོ.
‘‘ས་མ་ཎཱི ས་མ་ཎ་གུ་ཏྟཱ ཙ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷི་ཀྑུ་དཱ་ཡི་ཀཱ;
དྷ་མྨཱ ཙེ་ཝ སུ་དྷ་མྨཱ ཙ, ས་ཏྟ་མཱི ས་ངྒྷ་དཱ་ཡི་ཀཱ.
‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ ཙ, པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ ཙ ཀུ་ཎྜ་ལཱ;
ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མཱི དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ, ཝི་སཱ་ཁཱ ཧོ་ཏི ས་ཏྟ་མཱི.
‘‘ཀ་དཱ་ཙི སོ ན་རཱ་དི་ཙྩོ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི ཨ་བྦྷུ་ཏཾ;
མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟཾ, སུ་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎིཾ.
‘‘ཏེ་ཧི ཀ་མྨེ་ཧི སུ་ཀ་ཏེ་ཧི, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘པ་ཙྪི་མེ ཙ བྷ་ཝེ དཱ་ནི, སཱ་ཀ་ལཱ་ཡ པུ་རུ་ཏྟ་མེ;
ར་ཉྙོ མ་དྡ་སྶ དྷཱི་ཏཱ་མྷི, མ་ནཱ་པཱ ད་ཡི་ཏཱ པི་ཡཱ.
‘‘ས་ཧ མེ ཛཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མྷི, ཁེ་མཾ ཏ་མྷི པུ་རེ ཨ་ཧུ;
ཏ་ཏོ ཁེ་མཱ་ཏི ནཱ་མཾ མེ, གུ་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཐ.
‘‘ཡ་དཱ་ཧཾ ཡོ་བྦ་ནཾ པ་ཏྟཱ, རཱུ་པ་ལཱ་ཝ་ཉྙ་བྷཱུ་སི་ཏཱ;
ཏ་དཱ ཨ་དཱ་སི མཾ ཏཱ་ཏོ, བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ རཱ་ཛི་ནོ.
‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ སུ་པྤི་ཡཱ ཨཱ་སིཾ, རཱུ་པ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ནེ ར་ཏཱ;
རཱུ་པཱ་ནཾ དོ་ས་ཝཱ་དཱི་ཏི, ན ཨུ་པེ་སིཾ མ་ཧཱ་ད་ཡཾ.
‘‘བི་མྦི་སཱ་རོ ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ, མ་མཱ་ནུ་གྒ་ཧ་བུ་དྡྷི་ཡཱ;
ཝ་ཎྞ་ཡི་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ, གཱ་ཡ་ཀེ གཱ་པ་ཡཱི མ་མཾ.
‘‘ར་མྨཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཡེ་ན, ན དི་ཊྛཾ སུ་ག་ཏཱ་ལ་ཡཾ;
ན ཏེ་ན ན་ནྡ་ནཾ དི་ཊྛཾ, ཨི་ཏི མ་ཉྙཱ་མ་སེ མ་ཡཾ.
‘‘ཡེ་ན ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ དི་ཊྛཾ, ན་ར་ན་ནྡ་ན་ན་ནྡ་ནཾ;
སུ་དི་ཊྛཾ ན་ནྡ་ནཾ ཏེ་ན, ཨ་མ་རི་ནྡ་སུ་ན་ནྡ་ནཾ.
‘‘ཝི་ཧཱ་ཡ ན་ནྡ་ནཾ དེ་ཝཱ, ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱི་ཏ་ལཾ;
ར་མྨཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ དི་སྭཱ, ན ཏ་པྤ་ནྟི སུ་ཝི་མྷི་ཏཱ.
‘‘རཱ་ཛ་པུ་ཉྙེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ, བུ་དྡྷ་པུ་ཉྙེ་ན བྷཱུ་སི་ཏཾ;
ཀོ ཝ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ནི་སྶེ་སཾ, ཝ་ན་སྶ གུ་ཎ་ས་ཉྩ་ཡཾ.
‘‘ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཝ་ན་ས་མི་དྡྷཾ, མ་མ སོ་ཏ་མ་ནོ་ཧ་རཾ;
ད་ཊྛུ་ཀཱ་མཱ ཏ་མུ་ཡྻཱ་ནཾ, ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ ཏ་དཱ.
‘‘མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན, ཏ་དཱ ཙ སོ མ་ཧཱི་པ་ཏི;
མཾ པེ་སེ་སི ཏ་མུ་ཡྻཱ་ནཾ, ད་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མུ་སྶུ་ཀཾ.
‘‘ག་ཙྪ པ་སྶ མ་ཧཱ་བྷོ་གེ, ཝ་ནཾ ནེ་ཏྟ་ར་སཱ་ཡ་ནཾ;
ཡཾ ས་དཱ བྷཱ་ཏི སི་རི་ཡཱ, སུ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏཾ.
‘‘ཡ་དཱ ཙ པི་ཎྜཱ་ཡ མུ་ནི, གི་རི་བྦ་ཛ་པུ་རུ་ཏྟ་མཾ;
པ་ཝི་ཊྛོ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡེ་ཝ, ཝ་ནཾ ད་ཊྛུ་མུ་པཱ་ག་མིཾ.
‘‘ཏ་དཱ ཏཾ ཕུ་ལླ་ཝི་པི་ནཾ, ནཱ་ནཱ་བྷ་མ་ར་ཀཱུ་ཛི་ཏཾ;
ཀོ་ཀི་ལཱ་གཱི་ཏ་ས་ཧི་ཏཾ, མ་ཡཱུ་ར་ག་ཎ་ན་ཙྩི་ཏཾ.
‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་མ་ནཱ་ཀི་ཎྞཾ, ནཱ་ནཱ་ཙ་ངྐ་མ་བྷཱུ་སི་ཏཾ;
ཀུ་ཊི་མ་ཎྜ་པ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ, ཡོ་གཱི་ཝ་ར་ཝི་རཱ་ཛི་ཏཾ.
‘‘ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི ཨ་མ་ཉྙི་སྶཾ, ས་ཕ་ལཾ ན་ཡ་ནཾ མ་མ;
ཏ་ཏྠཱ་པི ཏ་རུ་ཎཾ བྷི་ཀྑུཾ, ཡུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཝི་ཙི་ནྟ་ཡིཾ.
‘‘ཨཱི་དི་སེ ཝི་པི་ནེ ར་མྨེ, ཋི་ཏོ་ཡཾ ན་ཝ་ཡོ་བྦ་ནེ;
ཝ་ས་ནྟ་མི་ཝ ཀ་ནྟེ་ན, རཱུ་པེ་ན ཙ ས་མ་ནྭི་ཏོ.
‘‘ནི་སི་ནྣོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མྷི, མུ་ཎྜོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པཱ་རུ་ཏོ;
ཛྷཱ་ཡ་ཏེ ཝ་ཏ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ, ཧི་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡ་ཛཾ ར་ཏིཾ.
‘‘ན་ནུ ནཱ་མ ག་ཧ་ཊྛེ་ན, ཀཱ་མཾ བྷུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ;
པ་ཙྪཱ ཛི་ཎྞེ་ན དྷ་མྨོ་ཡཾ, ཙ་རི་ཏ་བྦོ སུ་བྷ་དྡ་ཀོ.
‘‘སུ་ཉྙ་ཀ་ནྟི ཝི་དི་ཏྭཱ་ན, ག་ནྡྷ་གེ་ཧཾ ཛི་ནཱ་ལ་ཡཾ;
ཨུ་པེ་ཏྭཱ ཛི་ན་མ་དྡ་ཀྑཾ, ཨུ་ད་ཡ་ནྟཾ ཝ བྷཱ་ཀ་རཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཀཾ སུ་ཁ་མཱ་སཱི་ནཾ, བཱི་ཛ་མཱ་ནཾ ཝ་རི་ཏྠི་ཡཱ;
དི་སྭཱ་ནེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ནྟེ་སིཾ, ནཱ་ཡཾ ལཱུ་ཁོ ན་རཱ་ས་བྷོ.
‘‘སཱ ཀ་ཉྙཱ ཀ་ན་ཀཱ་བྷཱ་སཱ, པ་དུ་མཱ་ན་ན་ལོ་ཙ་ནཱ;
བི་མྦོ་ཊྛཱི ཀུ་ནྡ་ད་ས་ནཱ, མ་ནོ་ནེ་ཏྟ་ར་སཱ་ཡ་ནཱ.
‘‘ཧེ་མ་དོ་ལཱ་བྷ་ས་ཝ་ནཱ, ཀ་ལི་ཀཱ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྠ་ནཱི;
ཝེ་དི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ སུ་སྶོ་ཎཱི, ར་མྦྷོ་རུ ཙཱ་རུ་བྷཱུ་ས་ནཱ.
‘‘ར་ཏྟཾ་ས་ཀུ་པ་སཾ་བྱཱ་ནཱ, ནཱི་ལ་མ་ཊྛ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ;
ཨ་ཏ་པྤ་ནེ་ཡྻ་རཱུ་པེ་ན, ཧཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ནྭི་ཏཱ.
‘‘དི་སྭཱ ཏ་མེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སིཾ, ཨ་ཧོ་ཡ་མ་བྷི་རཱུ་པི་ནཱི;
ན མ་ཡཱ་ནེ་ན ནེ་ཏྟེ་ན, དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཏ་ཏོ ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ སཱ, ཝི་ཝ་ཎྞཱ ཝི་ཀ་ཏཱ་ན་ནཱ;
བྷི་ནྣ་ད་ནྟཱ སེ་ཏ་སི་རཱ, ས་ལཱ་ལཱ ཝ་ད་ནཱ་སུ་ཙི.
‘‘སཾ་ཁི་ཏྟ་ཀ་ཎྞཱ སེ་ཏ་ཀྑཱི, ལ་མྦཱ་སུ་བྷ་པ་ཡོ་དྷ་རཱ;
ཝ་ལི་ཝི་ཏ་ཏ་ས་བྦ་ངྒཱི, སི་རཱ་ཝི་ཏ་ཏ་དེ་ཧི་ནཱི.
‘‘ན་ཏ་ངྒཱ ད་ཎྜ་དུ་ཏི་ཡཱ, ཨུ་པྥཱ་སུ་ལི་ཀ་ཏཱ ཀི་སཱ;
པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནཱ པ་ཏི་ཏཱ, ནི་སྶ་ས་ནྟཱི མུ་ཧུཾ མུ་ཧུཾ.
‘‘ཏ་ཏོ མེ ཨཱ་སི སཾ་ཝེ་གོ, ཨ་བྦྷུ་ཏོ ལོ་མ་ཧཾ་ས་ནོ;
དྷི་ར་ཏྠུ རཱུ་པཾ ཨ་སུ་ཙིཾ, ར་མ་ནྟེ ཡ་ཏྠ བཱ་ལི་སཱ.
‘‘ཏ་དཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ, དི་སྭཱ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སཾ;
ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟོ སུ་ག་ཏོ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ཁེ་མེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏཾ.
‘‘ཨ་སུ་བྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཧི, ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཏྱ་ཏྠུ, ནི་བྦི་དཱ བ་ཧུ་ལཱ བྷ་ཝ.
‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ;
ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ, ཀཱ་ཡེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛ་ཡ.
‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཧི, མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧ;
ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ཙ་རི་སྶ་སི.
‘‘ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི སོ་ཏཾ, ས་ཡཾ ཀ་ཏཾ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི, ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡ.
‘‘ཏ་ཏོ ཀ་ལླི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ མཾ, ཉ་ཏྭཱ་ན ན་ར་སཱ་ར་ཐི;
མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནཾ དེ་སེ་སི, སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ མེ.
‘‘སུ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་སེ་ཊྛཾ ཏཾ, པུ་བྦ་ས་ཉྙ་མ་ནུ་སྶ་རིཾ;