༣. བྷ་དྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟོཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྷ་དྡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཙ ཨ་པུ་ཏྟ་ཀེ་སུ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ་པི ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་སུ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཾ ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ལ་ཙྪཱ་མ, ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཁཱི་ཎཱ་ཡུ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝ་ར་ཉྙཱ ‘‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི, བྷ་དྡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏཾ ས་ཏྟ་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་དཱ་ར་ཀོ, ཨི་མཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི’’ཏི. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པཱ་ཝི་སི. ཐེ་རོ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ནོ་གྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༥.༥༤-༦༩) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ས་མྦུ་དྡྷཾ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ;
ཨུ་པེ་ཏི ཛ་ན་ཏཱ ས་བྦཱ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་གྒ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ས་ཏྟུ་ཀ་ཉྩ བ་དྡྷ་ཀ་ཉྩ, ཨཱ་མི་སཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ;
ད་ད་ནྟི ས་ཏྠུ་ནོ ས་བྦེ, པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ.
‘‘ཨ་ཧ་མྤི དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, དེ་ཝ་དེ་ཝ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ས་ངྒྷ་མྤི ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ.
‘‘ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ མ་ཡཱ ཙེ་ཏེ, ནི་མ་ནྟེ་སུཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ;
ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ, པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་ལླ་ངྐཾ, སོ་ཝ་ཎྞཾ གོ་ན་ཀ་ཏྠ་ཏཾ;
ཏཱུ་ལི་ཀཱ་པ་ཊ་ལི་ཀཱ་ཡ, ཁོ་མ་ཀ་པྤཱ་སི་ཀེ་ཧི ཙ;
མ་ཧཱ་ར་ཧཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཡིཾ, ཨཱ་ས་ནཾ བུ་དྡྷ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་བྱཱུ་ལ༹ྷོ, མ་མ དྭཱ་ར་མུ་པཱ་ག་མི.
‘‘པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷཾ, ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཾ ཡ་ས་སྶི་ནཾ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཨ་བྷི་ནཱ་མ་ཡིཾ ས་ངྒྷ་རཾ.
‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, བུ་དྡྷ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, པ་ར་མ་ནྣེ་ན ཏ་པྤ་ཡིཾ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡེ་ནི་དཾ ཨཱ་ས་ནཾ དི་ནྣཾ, སོ་ཝ་ཎྞཾ གོ་ན་ཀ་ཏྠ་ཏཾ;
ཏ་མ་ཧཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, སུ་ཎཱ་ཐ མ་མ བྷཱ་ས་ཏོ.
‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཏྟ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི;
ཨ་ནུ་བྷོ་སྶ་ཏི ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཨ་ཙྪ་རཱ་ཧི པུ་ར་ཀྑ་ཏོ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ས་ཧ་སྶཾ, ཝ་སུ་དྷཾ ཨཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི;
ཨེ་ཀ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ས་བྦཱ་སུ བྷ་ཝ་ཡོ་ནཱི་སུ, ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
སོ ཙ པ་ཙྪཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
བྷ་དྡི་ཡོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཧེ་སྶ་ཏི ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོ.
‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ་མྷི, པ་ནྟ་སེ་ན་ནི་ཝཱ་ས་ཧཾ;
ཕ་ལ་ཉྩཱ་དྷི་ག་ཏཾ ས་བྦཾ, ཙ་ཏྟ་ཀླེ་སོ་མྷི ཨ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘མ་མ ས་བྦཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ས་བྦ་ཉྙཱུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི མཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཝི་མོ་ཀྑཱ་པི ཙ ཨ་ཊྛི་མེ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙུ་པྤ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་དྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྫ་ལི་ཀོ ས་ཏྠུ ས་མཱི་པེ ཨ་ཊྛཱ་སི, སཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ཧོ་སི. བུ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཀི་རེ་སཱ. ཐེ་རོ ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ –
༤༧༣. ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཧཾ ཨཱ་སིཾ, པི་ཡོ མཱ་ཏུ པི་ཡོ པི་ཏུ;
བ་ཧཱུ་ཧི ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི, ལ་དྡྷོ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཧི ཙ.
༤༧༤. ‘‘ཏེ ཙ མཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧི་ཏེ་སི་ནོ;
ཨུ་བྷོ པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ, བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པ་ནཱ་མ་ཡུཾ.
༤༧༥. ‘‘ཀི་ཙྪཱ ལ་དྡྷོ ཨ་ཡཾ པུ་ཏྟོ, སུ་ཁུ་མཱ་ལོ སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ;
ཨི་མཾ ད་དཱ་མ ཏེ ནཱ་ཐ, ཛི་ན་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཾ.
༤༧༦. ‘‘ས་ཏྠཱ ཙ མཾ པ་ཊི་གྒ་ཡ྄ཧ, ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨེ་ཏ་ད་བྲ་ཝི;
པ་བྦཱ་ཛེ་ཧི ཨི་མཾ ཁི་པྤཾ, ཧེ་སྶ་ཏྱཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ ཨ་ཡཾ.
༤༧༧. ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ་ན མཾ ས་ཏྠཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སཱི ཛི་ནོ;
ཨ་ནོ་གྒ་ཏ་སྨིཾ སཱུ་རི་ཡ་སྨིཾ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི མེ.
༤༧༨. ‘‘ཏ་ཏོ ས་ཏྠཱ ནི་རཱ་ཀ་ཏྭཱ, པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝུ་ཊྛི་ཏོ;
ཨེ་ཧི བྷ་དྡཱ་ཏི མཾ ཨཱ་ཧ, སཱ མེ ཨཱ་སཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
༤༧༩. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶེ་ན, ལ་དྡྷཱ མེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཨ་ཧོ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ཁཱི་རཾ པཱ་ཡི་ཏྭཱ, ཨ་ན་ས་ནཱ་དི་ཝ་ཏ་ཙ་ར་ཎེ་ཧི. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཧཱིཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཧི ས་ཏྠུ་ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཐེ་རོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཀི་ཙྪ་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝ་ད་ཏི.
ཏེཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ. ཨུ་པ་ནཱ་མ་ཡུནྟི ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སུཾ.
སུ་ཁེ་དྷི་ཏོཏི སུ་ཁ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏོ. ཏེཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཀནྟི ཀིཾ་ཀཱ་རཾ.
ཧེ་སྶ་ཏྱཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ དཱ་ར་ཀོ མ་མ སཱ་ས་ནེ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཁི་པྤཾ ཨ་ཛྫེ་ཝ པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་བྲ་ཝི, ཨཱ་ཧ.
པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ. ཝི་ཧཱ་རནྟི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ. ཨ་ནོ་གྒ་ཏ་སྨིཾ སཱུ་རི་ཡ་སྨིནྟི སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ན་ཏྠ་ངྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི མེཏི ཏ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་རཾ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཁ་ཎེ་ན ས་བྦཱ་ས་ཝེ་ཧི མེ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ཧོ་སིཾ.
ཏ་ཏོཏི མ་མ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཏོ པ་ཙྪཱ. ནི་རཱ་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་པ་ནྣཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. སཱ མེ ཨཱ་སཱུ་པ་ས་མྤ་དཱཏི ཡཱ མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་དྡཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ཝཱ་ཙཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, སཱ ཨེ་ཝ མེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶེ་ན, ལ་དྡྷཱ མེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི མེ’’ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ’’ཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ནཾ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་པ་དཱ་ནེ ‘‘ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ’’ཏི.
བྷ་དྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.