༡. ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏྟ་ཏི་ནི་པཱ་ཏེ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝ་ཏ མཾ ས་ནྟནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ཏྠཱ་རཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ངྒཱི་སོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཏ་ཡོ བེ་དེ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ, ཚ་ཝ་སཱི་ས་མ་ནྟཾ ནཱ་མ སི་ཀྑི་ཏྭཱ ཚ་ཝ་སཱི་སཾ ན་ཁེ་ན ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཨ་སུ་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་གྒོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཝ་ངྒཱི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཡཱ་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡོ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཝ་ངྒཱི་སོ་པི ཏི་ཝ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཏཱ་ན་མྤི སཱི་སཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ན་ཁེ་ན ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཨ་སུ་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ངྑ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ ཏེ ཏེ ཛ་ནེ ཨཱ་ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏིཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་བྷི་པྤ་སཱི་ད་ཏི. སོ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ས་ཏ་མྤི ས་ཧ་སྶ་མྤི ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝ་ངྒཱི་ས་མཱ་དཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙིཾ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཝ་ངྒཱི་སོ ས་ཏྠུ གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མཱ་ཡཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པིཾ་སུ. ཝ་ངྒཱི་སོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ མ་དྷུ་ར་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཏཾ ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཝ་ངྒཱི་ས, ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཚ་ཝ་སཱི་ས་མ་ནྟཾ ནཱ་མ ཛཱ་ནཱ་མི. ཏེ་ན ཏི་ཝ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཏཱ་ན་མྤི སཱི་སཾ ན་ཁེ་ན ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཀཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ སཱི་སཾ ད་སྶེ་སི, ཨེ་ཀཾ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཨེ་ཀཾ དེ་ཝེ་སུ, ཨེ་ཀཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ སཱི་སཾ ད་སྶེ་སི. སོ པ་ཋ་མཾ སཱི་སཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷུ, ཝ་ངྒཱི་ས, སུ་ཊྛུ ཏ་ཡཱ དི་ཊྛཾ. ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཀུ་ཧིཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀུ་ཧི’’ནྟི? ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཏི་ཎྞ་ནྣ་མྤི ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ པ་ན སཱི་སཾ ན་ཁེ་ན ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟོ ནེ་ཝ ཨ་ནྟཾ ན ཀོ་ཊིཾ པ་སྶི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ན ས་ཀྐོ་སི ཝ་ངྒཱི་སཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་མི ཏཱ་ཝཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟོ་པི བཱ་ཧི་ར་ཀ་མ་ནྟེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ག་ཏིཾ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ སེ་དོ མུ་ཙྩི. སོ ལ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ – ‘‘ཀི་ལ་མ་སི, ཝ་ངྒཱི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་མ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨི་མ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ས་ཙེ ཏུ་མྷེ ཛཱ་ནཱ་ཐ, ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཝ་ངྒཱི་ས, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏ་མྤི ཛཱ་ནཱ་མི, ཨི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་མྤི ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ཙུ་ཏིཾ ཡོ ཝེ་དི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ ས་བྦ་སོ;
ཨ་ས་ཏྟཾ སུ་ག་ཏཾ བུ་དྡྷཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ.
‘‘ཡ་སྶ ག་ཏིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, དེ་ཝཱ ག་ནྡྷ་བྦ་མཱ་ནུ་སཱ;
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༡༩-༤༢༠; སུ. ནི. ༦༤༨-༦༤༩) –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཝ་ངྒཱི་སོ ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཏཾ ཝི་ཛྫཾ མེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ས་མཱ་ན་ལི་ངྒ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ངྒཱི་སོ ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ མ་ཡཱ ཨི་མཾ མ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏུ་མྷེ མ་ཡི པ་བྦ་ཛ་ནྟེ མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ཨ་ཧཾ མ་ནྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཏེ་ན བྷ་དྡ་ཀ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནྟ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཏ་དཱ ཙ ཐེ་རོ ནི་གྲོ་དྷ་ཀ་པྤོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ནི་གྲོ་དྷ་ཀ་པྤ, ཨི་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝ་ངྒཱི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, བྷོ ཝ་ངྒཱི་ས, ས་མ་ཎ་སྨ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་པྤཾ སི་ཀྑི་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ‘‘ཀིཾ སི་པྤ་སི་ཀྑ་ནེ་ན, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ, ན མ་ཡ྄ཧཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ’’ནྟི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ཏྭ་མྤི དཱ་ནི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, མཱ་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཊྚི་ཏོ, ཀིཾ མ་ཡཾ ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༥.༩༦-༡༤༢) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱ;
ཨི་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ནཱ་ཡ་ཀོ.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི སཱ་ག་རེ ཨཱུ་མི, ག་ག་ནེ ཝི་ཡ ཏཱ་ར་ཀཱ;
ཨེ་ཝཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་ཧི ཙི་ཏྟི་ཏཾ.
‘‘ས་དེ་ཝཱ་སུ་ར་ནཱ་གེ་ཧི, མ་ནུ་ཛེ་ཧི པུ་ར་ཀྑ་ཏོ;
ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཀི་ཎྞེ, ཛ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛི་ནུ་ཏྟ་མོ.
‘‘པ་བྷཱ་ཧི ཨ་ནུ་ར་ཉྫ་ནྟོ, ལོ་ཀེ ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ ཛི་ནོ;
ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་བོ་དྷེ་ནྟོ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་པ་དུ་མཱ་ནི སོ.
‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཏཱུ་ཧི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོ;
པ་ཧཱི་ན་བྷ་ཡ་སཱ་ར་ཛྫོ, ཁེ་མ་པྤ་ཏྟོ ཝི་སཱ་ར་དོ.
‘‘ཨཱ་ས་བྷཾ པ་ཝ་རཾ ཋཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཉྩ ཀེ་ཝ་ལཾ;
པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ལོ་ཀ་གྒོ, ན་ཏྠི ས་ཉྩོ་ད་ཀོ ཀྭ་ཙི.
‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་ད་མ་ས་མྦྷཱི་ཏཾ, ན་ད་ཏོ ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
དེ་ཝཱ ན་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ, པ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘དེ་སེ་ནྟོ པ་ཝ་རཾ དྷ་མྨཾ, ས་ནྟཱ་རེ་ནྟོ ས་དེ་ཝ་ཀཾ;
དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, པ་རི་སཱ་སུ ཝི་སཱ་ར་དོ.
‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ཏཾ ཨ་གྒཾ, སཱ་ཝ་ཀཾ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཾ;
གུ་ཎཾ བ་ཧུཾ པ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི ཏཾ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧཾ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏོ;
ས་བྦ་ཝེ་ད་ཝི་དཱུ ཛཱ་ཏོ, ཝཱ་གཱི་སོ ཝཱ་དི་སཱུ་ད་ནོ.
‘‘ཨུ་པེ་ཙྩ ཏཾ མ་ཧཱ་ཝཱི་རཾ, སུ་ཏྭཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ;
པཱི་ཏི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ, སཱ་ཝ་ཀ་སྶ གུ་ཎེ ར་ཏོ.
‘‘ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ་ཝ སུ་ག་ཏཾ, ས་ས་ངྒྷཾ ལོ་ཀ་ན་ནྡ་ནཾ;
ས་ཏྟཱ་ཧཾ བྷོ་ཛ་ཡི་ཏྭཱ་ཧཾ, དུ་སྶེ་ཧ་ཙྪཱ་ད་ཡིཾ ཏ་དཱ.
‘‘ནི་པ་ཙྩ སི་ར་སཱ པཱ་དེ, ཀ་ཏོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི;
ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཧ་ཊྛོ, ས་ནྠ་ཝིཾ ཛི་ན་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ན་མོ ཏེ ཝཱ་དི་མ་དྡ་ན, ན་མོ ཏེ ཨི་སི་ས་ཏྟ་མ;
ན་མོ ཏེ ས་བྦ་ལོ་ཀ་གྒ, ན་མོ ཏེ ཨ་བྷ་ཡཾ ཀ་ར.
‘‘ན་མོ ཏེ མཱ་ར་མ་ཐ་ན, ན་མོ ཏེ དི་ཊྛི་སཱུ་ད་ན;
ན་མོ ཏེ ས་ནྟི་སུ་ཁ་ད, ན་མོ ཏེ ས་ར་ཎཾ ཀ་ར.
‘‘ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ བྷ་ཝཾ ནཱ་ཐོ, བྷཱི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷ་ཡ་པྤ་དོ;
ཝི་སྶཱ་མ་བྷཱུ་མི ས་ནྟཱ་ནཾ, ས་ར་ཎཾ ས་ར་ཎེ་སི་ནཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ནྠ་ཝི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་གུ་ཎཾ;
ཨ་ཝོ་ཙཾ ཝཱ་དི་སཱུ་ད་སྶ, ག་ཏིཾ པ་པྤོ་མི བྷི་ཀྑུ་ནོ.
‘‘ཏ་དཱ ཨ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ན་ནྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝཱ;
ཡོ སོ བུ་དྡྷཾ ཨ་བྷོ་ཛེ་སི, ས་ཏྟཱ་ཧཾ ས་ཧ་སཱ་ཝ་ཀཾ.
‘‘གུ་ཎ་ཉྩ མེ པ་ཀི་ཏྟེ་སི, པ་ས་ནྣོ སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷི;
ཨེ་སོ པ་ཏྠ་ཡ་ཏེ ཋཱ་ནཾ, ཝཱ་དི་སཱུ་ད་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ.
‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྷི ཨ་དྡྷཱ་ནེ, ལ་ཙྪ་སེ ཏཾ མ་ནོ་ར་ཐཾ;
དེ་ཝ་མཱ་ནུ་ས་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཨ་ནུ་བྷོ་ཏྭཱ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ དཱ་ཡཱ་དོ, ཨོ་ར་སོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ;
ཝ་ངྒཱི་སོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཧེ་སྶ་ཏི ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོ.
‘‘ཏཾ སུ་ཏྭཱ མུ་དི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ, ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཏ་དཱ ཛི་ནཾ;
པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་སིཾ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏུ་སི་ཏཾ ཨ་ག་མཱ་ས་ཧཾ.
‘‘པ་ཙྪི་མེ ཙ བྷ་ཝེ དཱ་ནི, ཛཱ་ཏོ ཝི་པྤ་ཀུ་ལེ ཨ་ཧཾ;
པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ ཡ་དཱ ཨཱ་སིཾ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀོ.
‘‘ས་བྦ་ཝེ་ད་ཝི་དཱུ ཛཱ་ཏོ, ཝཱ་ད་ས་ཏྠ་ཝི་སཱ་ར་དོ;
ཝཱ་དི་སྶ་རོ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཐཱི, པ་ར་ཝཱ་ད་པྤ་མ་དྡ་ནོ.
‘‘ཝ་ངྒེ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝ་ངྒཱི་སོ, ཝ་ཙ་ནེ ཨི་སྶ་རོ་ཏི ཝཱ;
ཝ་ངྒཱི་སོ ཨི་ཏི མེ ནཱ་མཾ, ཨ་བྷ་ཝཱི ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏཾ.
‘‘ཡ་དཱ་ཧཾ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, ཋི་ཏོ པ་ཋ་མ་ཡོ་བྦ་ནེ;
ཏ་དཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ར་མྨེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མ་ཧ་དྡ་སཾ.
‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཝི་ཙ་ར་ནྟཾ ཏཾ, པ་ཏྟ་པཱ་ཎིཾ སུ་སཾ་ཝུ་ཏཾ;
ཨ་ལོ་ལ་ཀྑིཾ མི་ཏ་བྷཱ་ཎིཾ, ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ ནི་ད་ཀྑི་ཏཾ.
‘‘ཏཾ དི་སྭཱ ཝི་མྷི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ, ཨ་ཝོ་ཙཾ མ་མ་ནུ་ཙྪ་ཝཾ;
ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ནི་ཙི་ཏཾ, ཙི་ཏྟཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑི སོ མེ ས་ཏྠཱ་རཾ, ས་མྦུ་དྡྷཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
ཏ་དཱ སོ པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱི་རོ, ཨུ་ཏྟ་རིཾ ས་མ་ཝོ་ཙ མེ.
‘‘ཝི་རཱ་ག་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཀ་ཏྭཱ དུ་དྡ་ས་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ཧི, ཏོ་སི་ཏོ ཏེ་ན ཏཱ་དི་ནཱ.
‘‘ནི་པ་ཙྩ སི་ར་སཱ པཱ་དེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི་ཏི མཾ བྲ་ཝི;
ཏ་ཏོ མཾ ས མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་མུ་པཱ་ན་ཡི.
‘‘ནི་པ་ཙྩ སི་ར་སཱ པཱ་དེ, ནི་སཱི་དིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ;
མ་མཱ་ཧ ཝ་ད་ཏཾ སེ་ཊྛོ, ཀ་ཙྩི ཝ་ངྒཱི་ས ཛཱ་ནཱ་སི.
‘‘ཀི་ཉྩི སི་པྤ་ནྟི ཏ་སྶཱ་ཧཾ, ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཙ ཨ་བྲ་ཝིཾ;
མ་ཏ་སཱི་སཾ ཝ་ན་ཙྪུ་དྡྷཾ, ཨ་པི བཱ་ར་ས་ཝ་སྶི་ཀཾ;
ཏ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་སེ་སེ་ན, ས་ཙེ ས་ཀྐོ་སི ཝཱ་ཙ་ཡ.
‘‘ཨཱ་མོ་ཏི མེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ, ཏཱི་ཎི སཱི་སཱ་ནི ད་སྶ་ཡི;
ནི་ར་ཡ་ན་ར་དེ་ཝེ་སུ, ཨུ་པ་པ་ནྣེ ཨ་ཝཱ་ཙ་ཡིཾ.
‘‘ཏ་དཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ, སཱི་སཾ ད་སྶེ་སི ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཏ་ཏོ་ཧཾ ཝི་ཧ་ཏཱ་ར་བྦྷོ, པ་བྦ་ཛྫཾ ས་མ་ཡཱ་ཙི་སཾ.
‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏཾ, ས་ནྠ་ཝཱ་མི ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ;
ཏ་ཏོ མཾ ཀ་བྦ་ཝི་ཏྟོ་སི, ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི་ཧ བྷི་ཀྑ་ཝོ.
‘‘ཏ་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ མེ, ཨཱ་ཧ བུ་དྡྷོ ཝི་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཏ་ཀྐི་ཀཱ པ་ནི་མཱ གཱ་ཐཱ, ཋཱ་ན་སོ པ་ཊི་བྷ་ནྟི ཏཾ.
‘‘ན ཀ་བྦ་ཝི་ཏྟོ་ཧཾ ཝཱི་ར, ཋཱ་ན་སོ པ་ཊི་བྷ་ནྟི མཾ;
ཏེ་ན ཧི དཱ་ནི ཝ་ངྒཱི་ས, ཋཱ་ན་སོ ས་ནྠ་ཝཱ་ཧི མཾ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧཾ ས་ནྠ་ཝིཾ ཝཱི་རཾ, གཱ་ཐཱ་ཧི ཨི་སི་ས་ཏྟ་མཾ;
ཋཱ་ན་སོ མེ ཏ་དཱ ཏུ་ཊྛོ, ཛི་ནོ ཨ་གྒེ ཋ་པེ་སི མཾ.
‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ཏི་མ་ཉྙ་ཧཾ;
པེ་ས་ལེ ཏེ་ན སཾ་ཝི་གྒོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་པཱ་པུ་ཎིཾ.
‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ཏཾ ཨ་གྒོ, ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཡ་ཐཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཝ་ངྒཱི་སོ, ཨེ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཕ་ལཾ ད་སྶེ་སི མེ ཨི་དྷ;
སུ་མུ་ཏྟོ ས་ར་ཝེ་གོ་ཝ, ཀི་ལེ་སེ ཛྷཱ་པ་ཡིཾ མ་མ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ནཱ་གོ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཨཱ་སི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཝི་མོ་ཀྑཱ་པི ཙ ཨ་ཊྛི་མེ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ནྡེ་ན, སཱུ་རི་ཡེ་ན, ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ་ན, སི་ནེ་རུ་ནཱ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛེ་ན, སཱི་ཧེ་ན མི་ག་ར་ཉྙཱ, ཧ་ཏྠི་ནཱ་གེ་ནཱ་ཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་མེ་ནྟོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་ད་ས་ཏེ་ཧི ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ན ཏཾ ས་ཏྠཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཐེ་རེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཙ པ་ཙྪཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཐེ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་སི་ཏཱ ཙ –
༡༢༡༨. ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝ་ཏ མཾ ས་ནྟཾ, ཨ་གཱ་ར་སྨཱ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝ་ནྟི, པ་ག་བྦྷཱ ཀ་ཎྷ་ཏོ ཨི་མེ.
༡༢༡༩. ‘‘ཨུ་གྒ་པུ་ཏྟཱ མ་ཧི་སྶཱ་སཱ, སི་ཀྑི་ཏཱ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨི་ནོ;
ས་མ་ནྟཱ པ་རི་ཀི་རེ་ཡྻུཾ, ས་ཧ་སྶཾ ཨ་པ་ལཱ་ཡི་ནཾ.
༡༢༢༠. ‘‘ས་ཙེ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཡྻོ, ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི ཨི་ཏྠི་ཡོ;
ནེ་ཝ མཾ བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་ནྟི, དྷ་མྨེ ས་མྷི པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ.
༡༢༢༡. ‘‘ས་ཀྑཱི ཧི མེ སུ་ཏཾ ཨེ་ཏཾ, བུ་དྡྷ་སྶཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནོ;
ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ མ་གྒཾ, ཏ་ཏྠ མེ ནི་ར་ཏོ མ་ནོ.
༡༢༢༢. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ མཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ, པཱ་པི་མ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་སི;
ཏ་ཐཱ མ་ཙྩུ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན མེ མ་གྒ་མྤི ད་ཀྑ་སི.
༡༢༢༣. ‘‘ཨ་ར་ཏི་ཉྩ ར་ཏི་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ, ས་བྦ་སོ གེ་ཧ་སི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐཾ;
ཝ་ན་ཐཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ ཀུ་ཧི་ཉྩི, ནི་བྦ་ན་ཐོ ཨ་ཝ་ན་ཐོ ས བྷི་ཀྑུ.
༡༢༢༤. ‘‘ཡ་མི་དྷ པ་ཐ་ཝི་ཉྩ ཝེ་ཧཱ་སཾ, རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཛ་ག་ཏོ་ག་དྷཾ ཀི་ཉྩི;
པ་རི་ཛཱི་ཡ་ཏི ས་བྦ་མ་ནི་ཙྩཾ, ཨེ་ཝཾ ས་མེ་ཙྩ ཙ་ར་ནྟི མུ་ཏ་ཏྟཱ.
༡༢༢༥. ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ཛ་ནཱ ག་དྷི་ཏཱ་སེ, དི་ཊྛ་སུ་ཏེ པ་ཊི་གྷེ ཙ མུ་ཏེ ཙ;
ཨེ་ཏྠ ཝི་ནོ་ད་ཡ ཚ་ནྡ་མ་ནེ་ཛོ, ཡོ ཧེ་ཏྠ ན ལི་མྤ་ཏི མུ་ནི ཏ་མཱ་ཧུ.
༡༢༢༦. ‘‘ཨ་ཐ ས་ཊྛི་སི་ཏཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷ་མྨཱ ནི་ཝི་ཊྛཱ;
ན ཙ ཝ་གྒ་ག་ཏ་སྶ ཀུ་ཧི་ཉྩི, ནོ པ་ན དུ་ཊྛུ་ལླ་གཱ་ཧཱི ས བྷི་ཀྑུ.
༡༢༢༧. ‘‘ད་བྦོ ཙི་ར་ར་ཏྟ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ, ཨ་ཀུ་ཧ་ཀོ ནི་པ་ཀོ ཨ་པི་ཧཱ་ལུ;
ས་ནྟཾ པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཱ མུ་ནི, པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཀ་ངྑ་ཏི ཀཱ་ལཾ.
༡༢༢༨. ‘‘མཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་སྶུ གོ་ཏ་མ, མཱ་ན་པ་ཐ་ཉྩ ཛ་ཧ་སྶུ ཨ་སེ་སཾ;
མཱ་ན་པ་ཐ་མྷི ས མུ་ཙྪི་ཏོ, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི་ཧུ་ཝཱ ཙི་ར་ར་ཏྟཾ.
༡༢༢༩. ‘‘མ་ཀྑེ་ན མ་ཀྑི་ཏཱ པ་ཛཱ, མཱ་ན་ཧ་ཏཱ ནི་ར་ཡཾ པ་པ་ཏ་ནྟི;
སོ་ཙ་ནྟི ཛ་ནཱ ཙི་ར་ར་ཏྟཾ, མཱ་ན་ཧ་ཏཱ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ.
༡༢༣༠. ‘‘ན ཧི སོ་ཙ་ཏི བྷི་ཀྑུ ཀ་དཱ་ཙི, མ་གྒ་ཛི་ནོ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣོ;
ཀི་ཏྟི་ཉྩ སུ་ཁ་ཉྩཱ་ནུ་བྷོ་ཏི, དྷ་མྨ་ད་སོ་ཏི ཏ་མཱ་ཧུ ཏ་ཐ་ཏྟཾ.
༡༢༣༡. ‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་ཁི་ལོ ཨི་དྷ པ་དྷཱ་ན་ཝཱ, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷོ;
མཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་སེ་སཾ, ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ནྟ་ཀ་རོ ས་མི་ཏཱ་ཝཱི.
༡༢༣༢. ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཌ་ཡ྄ཧཱ་མི, ཙི་ཏྟཾ མེ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི;
སཱ་དྷུ ནི་བྦཱ་པ་ནཾ བྲཱུ་ཧི, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ གོ་ཏ་མ.
༡༢༣༣. ‘‘ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཡེ་སཱ, ཙི་ཏྟཾ ཏེ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི;
ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཧི, སུ་བྷཾ རཱ་གཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ.
༡༢༣༤. ‘‘ཨ་སུ་བྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཧི, ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཏྱ་ཏྠུ, ནི་བྦི་དཱ་བ་ཧུ་ལོ བྷ་ཝ.
༡༢༣༥. ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཧི, མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧ;
ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཙ་རི་སྶ་སི.
༡༢༣༦. ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ་ནཾ ན ཏཱ་པ་ཡེ;
པ་རེ ཙ ན ཝི་ཧིཾ་སེ་ཡྻ, སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ.
༡༢༣༧. ‘‘པི་ཡ་ཝཱ་ཙ་མེ་ཝ བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཡཱ ཝཱ་ཙཱ པ་ཊི་ན་ནྡི་ཏཱ;
ཡཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ པཱ་པཱ་ནི, པ་རེ་སཾ བྷཱ་ས་ཏེ པི་ཡཾ.
༡༢༣༨. ‘‘ས་ཙྩཾ ཝེ ཨ་མ་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ, ཨེ་ས དྷ་མྨོ ས་ན་ནྟ་ནོ;
ས་ཙྩེ ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཨཱ་ཧུ ས་ནྟོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢༣༩. ‘‘ཡཾ བུ་དྡྷོ བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ་ཙཾ, ཁེ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ;
དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཱ.
༡༢༤༠. ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙོ མེ་དྷཱ་ཝཱི, མ་གྒཱ་མ་གྒ་སྶ ཀོ་ཝི་དོ;