༣. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སཱུཏི ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ས་བྦ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི – ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ, པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ ཙཱ་ཏི. དྭ་ཡ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི, མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ, ཨུ་ར་ག་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཙི གཱ་ཐཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པུ་ཊྛེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཀཱ་ཙི ཨ་པུ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ན་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨུ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟེ་ན, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་ཙི གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཙི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི.

ཏ་ཏྠ ཡཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ནཱ ཙ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙ དི་སྶ་ཏི; ཏ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏི; ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མེ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘པ་ཉྩི་མེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི. ནོ ཙེ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཐ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི. ནོ ཙེ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཐ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཐ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ པ་ཙྪི་མེ ཀཱ་ལེ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི –

ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ཧ –

‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པ་ཏྠ་ནཱ ཙ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི.

སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཏྠ་ནཱ ཀཱི་ཝ ཙི་རཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, ཨུ་པ་རི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སོ་ལ༹་ས ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ. ཨེ་ཏེ ཙ བྷེ་དཱ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཀ་ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦཱ. པ་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་དྡྷཱ མ་ནྡཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ ཏི་ཀྑཱ. ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ བ་ལ་ཝཱ. ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ མ་ནྡཱ, ཝཱི་རི་ཡཾ བ་ལ་ཝ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཏྭཱ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་དཱ་ན་ས་དི་སཾ དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ་པི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་སཱི་ལཱ་དི་ས་བྦ་པཱ་ར་མི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཉཱ་ཎཾ ག་བྦྷཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཝེ་པུ་ལླཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་རི་པཱ་ཀཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཏི་མཱ་ས་ཙ་ཏུ་མཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཀཾ ས་སྶཾ ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀེ་ལཱ༹་ཡ་ནྟོ་པི ཨུ་ད་ཀེ་ན སི་ཉྩ་ནྟོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ པ་ཀྑེ་ན ཝཱ མཱ་སེ་ན ཝཱ ནི་པྥཱ་དེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་སྶཾ ག་བྦྷཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཝེ་པུ་ལླཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་རི་པཱ་ཀཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི…པེ… ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཙ ཀཱ་ལེ་ན བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྠ་ཡ་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ ཨ་ཊྛ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི –

‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི, ཧེ་ཏུ ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ;

པ་བྦ་ཛྫཱ གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཙ ཚ་ནྡ་ཏཱ;

ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༩);

ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོཏི ཙ མཱུ་ལ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ཏྟནྟི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཧི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛཱ་ཏཱི་སུ དེ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤི ཋི་ཏ་སྶ པ་ཎི་དྷི ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏེ་ན པ་ན བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྠེ་ནྟེ་ན དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏྠེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷི ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ན་ཉྷི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཎི་དྷི ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཋི་ཏེ་ན པ་ན བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྠེ་ནྟེ་ན དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ པ་ཏྠེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷི ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཧེ་ཏཱུཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི. ཡོ ཧི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཨི་ཏ་ར་སྶ, ཡ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. སོ ཧི དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ; ཡ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. སོ ཧི དཱི་པ་ངྐ་རཾ ས་མྨུ་ཁཱ དི་སྭཱ པ་ཎི་དྷེ་སི. པ་བྦ་ཛྫཱཏི ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཙ ཁོ སཱ་ས་ནེ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི ཡ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. སོ ཧི སུ་མེ་དྷོ ནཱ་མ ཏཱ་པ་སོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷེ་སི. གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ་པི ཧི གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཨི་ཏ་ར་སྶ; ཡ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. སོ ཧི པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ཙ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷེ་སི. ཨ་དྷི་ཀཱ་རོཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཀཱ་རོ, པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དི་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཉྷི ཀ་ཏྭཱ པ་ཎི་ད་ཧ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཨི་ཏ་ར་སྶ; ཡ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. སོ ཧི –

‘‘ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ན མཾ བུ་དྡྷོ, ས་ཧ སི་སྶེ་ཧི ག་ཙྪ་ཏུ;

མཱ ནཾ ཀ་ལ་ལེ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྠ, ཧི་ཏཱ་ཡ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༣) –

ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷེ་སི. ཚ་ནྡ་ཏཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ. སཱ ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སཱ ཙ, ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཀོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ཀ་པྤེ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཡོ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཡ་དི ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཀོ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནཾ པཱུ་རཾ ཨ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཀོ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ས་ཏྟི་སཱུ་ལེ་ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཀོ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀཾ ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཎྞཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཀོ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་ས་ཉྪ་ནྣཾ མ་དྡ་ནྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཡོ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཙ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏོ པ་ཎི་དྷེ་སཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་མི་དྡྷཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ན ཨུ་པེ་ཏི. སོ ཧི ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ན ཛ་ཙྩ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི, ན ཛ་ཙྩ་བ་དྷི་རོ, ན ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ, ན ཨེ་ལ༹་མཱུ་གོ, ན པཱི་ཋ་ས་པྤཱི, ན མི་ལ་ཀྑཱུ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན དཱ་སི་ཀུ་ཙྪི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ན ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, ནཱ་སྶ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན པ་ཉྩཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི, ན ཀུ་ཊྛཱི ཧོ་ཏི, ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ན ཁུ་པྤི་པཱ་སི་ཀ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྩི་ཀཱ་སུ་རེ་སུ, ན ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ, ན ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀེ་སུ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ ན མཱ་རོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ ན ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ, ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ, ན ཨ་ཉྙཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ས་ངྐ་མ་ཏི.

ཡཱ ཙི་མཱ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཨུ་མྨ་ངྒོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཙ་ཏ་སྶོ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡོ, ཏཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ –

‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་མྨ་ངྒོ པ་ཉྙཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;

ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི. –

ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ ཙཱ་པི ཨི་མེ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་དོ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་མོ་ཧ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ བོ་དྷི་པ་རི་པཱ་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ལོ་བྷེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, ཨ་དོ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ དོ་སེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, ཨ་མོ་ཧ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ མོ་ཧེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི.

པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཀཱི་ཝ ཙི་རཾ པ་ཏྠ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ. ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ ན ས་ཀྐཱ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ཙ ཀཱ་ལེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྠ་ཡ་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ པ་ཉྩ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ས་ཉྷི –

མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི, ཝི་ག་ཏཱ་ས་ཝ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཚ་ནྡ་ཏཱ ཨེ་ཏེ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎཱ.

ཏ་ཏྠ ཝི་ག་ཏཱ་ས་ཝ་ད་སྶ་ནནྟི བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་ཐ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ནཱ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ཏ་ཐཱ བུ་དྡྷ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ ན ས་ཀྐཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཚ་ནྡ་ཏཱ་ཏི དྭ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣོ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ ཀཱ་ལཾ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ན ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ་སྭེ་ཝ བུ་དྡྷཱ ཨི་ཝ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ ཀ་པྤེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ བུ་དྡྷེ ཨ་པྤ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. བུ་དྡྷཱ ས་ཡ་ཉྩ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, པ་རེ ཙ བོ་དྷེ་ནྟི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན པ་རེ བོ་དྷེ་ནྟི. ཨ་ཏྠ་ར་ས་མེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན དྷ་མྨ་ར་སཾ. ན ཧི ཏེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, མཱུ་གེ་ན དི་ཊྛ་སུ་པི་ནོ ཝི་ཡ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀེ་ན ན་ག་རེ སཱ་ཡི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ན་ར་སོ ཝི་ཡ ཙ ནེ་སཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི. ས་བྦཾ ཨི་དྡྷི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་དཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཧོ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི, ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ལླེ་ཁོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཝོ་སཱ་ནཾ ནཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཙ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ནེ མ་ཉྫཱུ་ས་ཀ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ར་ཏ་ན་མཱ་ལེ༹ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཾ པ་ཏྠ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཨི་དཱ་ནི ཨི་མཱ་ཡ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ ཏེ ཏེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་དྷཱ་ཡ ད་ཎྜ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་མཾ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཏོ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི.

༣༥. ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཨི་མི་སྶཱ ཏཱ་ཝ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟོ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཏཾ ཀི་ར ཝ་ཏྟཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ? ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི. ཏཾ ཡ་ཐཱ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མ.

ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ བྷི་ཀྑུ ཧ་ར་ཏི, ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི; ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི, ན ཧ་ར་ཏི; ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ན ནེ་ཝ ཧ་ར་ཏི, ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི; ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧ་ར་ཏི ཙ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི ཙ. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་གེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ, བོ་དྷི་རུ་ཀྑེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏྭཱ, པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་མཱ་ལེ༹ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ, དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ ཏཱ་ཝ ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ས་ནེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ, ཝེ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ, ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ, ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཁ་ནྡྷེ ཀ་རི་ཏྭཱ, པ་ཏྟཾ ཨཾ་སེ ཨཱ་ལ་གྒེ་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཾ པ་ཏྭཱ, ཙེ་ཏི་ཡ་ཉྩ བོ་དྷི་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, གཱ་མ་ས་མཱི་པེ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ, པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཙ ལཱ་བྷཱི བྷི་ཀྑུ པུ་ཉྙ་ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ས་ཀྐ་ཏ་ག་རུ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལེ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཏཾ ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཙ ཏཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ཀ་ཐེ་ཏི, དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཏཾ ཏཾ བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་མྤི པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་མྤི ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་པ་ཉྩི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་པི ས་ཡ་ཏི, ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཧ་ར་ཏི, ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི.

ཡོ པ་ན བྱཱ་དྷི་བ་ཧུ་ལོ ཧོ་ཏི, བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ན ས་མྨཱ པ་རི་ཎ་མ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཡཱ་གུཾ ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝཱ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་གུཾ ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝཱ བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ལ་དྡྷཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ, ཝི་སེ་སཾ པ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཝཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ཏེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི ན ཧ་ར་ཏཱིཏི. ཨེ་དི་སཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ, བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ ག་ཎ་ན་པ་ཐཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ. སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཏེ་སུ ཏེ་སུ གཱ་མེ་སུ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ན ཏཾ ཨཱ་ས་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ན་ཏྠཱི་ཏི.

ཡོ པ་ན པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཱི ཧོ་ཏི ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ, ས་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མ་ན་ནུ་ཡུ་ཏྟོ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ གི་ཧི་པ་པ་ཉྩེ་ན པ་པ་ཉྩི་ཏོ ཏུ་ཙྪ་ཀོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནེ་ཝ ཧ་ར་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི.

ཡོ པ་ན པ་གེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ, ཏཱ་ཝ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷཾ – ས་བྦ་ཏྠ་ཀཾ, པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་ཉྩ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀཾ ནཱ་མ མེ་ཏྟཱ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ཙ. ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མེ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་སཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཧི མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི བྷི་ཀྑུ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཕཱ་སུ ཨ་ས་ངྒྷ་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. དེ་ཝ་ཏཱ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏོ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་སུ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི, ཏེ་ཧི མ་མཱ་ཡི་ཏོ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དཱི་སུ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ས་བྦ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་ཀྐ་ཏ་ག་རུ་ཀ་ཏོ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི.

ཡཾ པ་ན ས་དཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་ཀཱུ་ལེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ད་སཱ་སུ་བྷ་ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ, ཏཾ ས་དཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ, ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟི་པི ཏ་དེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ཋ་མཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་སྶཱ་མ.

ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི – ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ ཁ་ར་ག་ཏཾ, སཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. ཡཾ དྭཱ་ད་ས་སུ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཀི་ཙྩ་ཀ་རཾ སྣེ་ཧ་ག་ཏཾ, སཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ. ཡཾ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཀ་རཾ ཨུ་སུ་མ་ག་ཏཾ, སཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ. ཡཾ པ་ན ཚ་སུ ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཀ་རཾ ཝཱ་ཡོ་ག་ཏཾ, སཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྥུ་ཊྛཾ ཚི་དྡཾ ཝི་ཝ་རཾ, སཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ. ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠི. ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫོ་ཝ ཨ་ཡ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ, ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ, ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི. ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མི, མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི་ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སཱ ཨི་མཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏྭཱ་དི་ས་ནྣི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ས་མྨ་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་ཊཾ ཝི་པྥ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་མྨ་ཏོ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙ་ཏཱུ་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནྡཱ ཨི་ཏ་རཱ. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་པ་ཧ་ར་ཎེ་སུ པ་ན ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནྡཱ ཨི་ཏ་རཱ. ཨོ་རོ་ཧ་ཎེ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནྡཱ ཨི་ཏ་རཱ. ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་མུ་པྤཱི་ལ༹་ནེ་སུ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནྡཱ ཨི་ཏ་རཱ. ཨི་ཙྩེ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཀ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཏ་ད་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟཱ ཙ སེ་སཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ སེ་སཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨེ་ཏེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཾ པ་ཀཱ་རཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཡ་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ. ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ད་ས་པི ཝཱི་ས་མྤི ཏིཾ་ས་མྤི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་མྤི པ་ཉྙཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ས་ཏྟ་ཏི་པི ས་ཏ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ས་ནྟཱ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷེ ན ཨི་ཎ་ཊྛཱ, ན བྷ་ཡ་ཊྛཱ, ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ་པ་ཀ་ཏཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ; དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ག་མ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཾ ག་མ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་གྒ་ཎྷ་ཐ, ཋཱ་ནེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ, ས་ཡ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཾ ག་མ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་གྒ་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ཌྜྷ་ཨུ་ས་བྷ་ཨུ་ས་བྷ་ཨ་ཌྜྷ་གཱ་ཝུ་ཏ་གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ་སུ པཱ་སཱ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ས་ཙེ ཀ་སྶ་ཙི ག་མ་ནེ ཀི་ལེ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ནཾ ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི. སོ – ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཏེ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི སོ་ཡེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ་པི ཏཾ ཀི་ལེ་སཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི ཙེ, པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་པྤ་དེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཨཱ་ལི་ནྡ་ཀ་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ཕུ་སྶ་དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ.

སོ ཀི་ར ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. མ་ནུ་སྶཱ་པི སུ་དཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཀ་ས་ནྟཱ ཙ ཝ་པ་ནྟཱ ཙ མ་དྡ་ནྟཱ ཙ ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཐེ་རཾ ཏ་ཐཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ མ་གྒ་མཱུ་ལ༹ྷོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀི་ཉྩི པ་མུ་ཊྛོ’’ཏི ས་མུ་ལླ་པ་ནྟི. སོ ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ཙ་སྶ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧི དཱི་པཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ས་ཀྐོ ཙ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ, བྲ་ཧྨཱ ཙ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཉྩ ཨོ་བྷཱ་སཾ དི་སྭཱ ཝ་ན་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པུ་ཙྪི ‘‘ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ཧོ་སི, ཀིཾ སོ ཨོ་བྷཱ་སོ’’ཏི? ཐེ་རོ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨོ་བྷཱ་སོ ནཱ་མ དཱི་པོ་བྷཱ་སོ་པི ཧོ་ཏི, མ་ཎི་ཨོ་བྷཱ་སོ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཐ ཏུ་མྷེ’’ཏི ནི་བ་དྡྷོ ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.

ཀཱ་ལ༹་ཝ་ལླི་མ་ཎྜ་པ་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཙ. སོ་པི ཀི་ར ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པཱུ་ཛེ་མཱི’’ཏི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི. པུ་ན སོ་ལ༹་ས ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊེ པ་ན པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘གཱ་ཝཱི ནུ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ནཱུ’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་ནཱི་ཡ་པྤ་དེ་སེ ཋ་ཏྭཱ, ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, གཱ་མ་དྭཱ་རཾ པ་ཏྭཱ, ཀ་ཙྪ་ཀ་ནྟ་ར་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ག་ཎྜཱུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑཾ དཱ་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ཏེ མ་ནུ་སྶེ ‘དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཧོ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི མཱ མེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ས་ཏྟ་མཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཊྛ་མཱི’’ཏི དི་ཝ་སཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་ད་ཀཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི. ས་ཙེ དི་ཝ་ས་པུ་ཙྪ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ཡཱ་ཏི.

སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཀ་ལ་མྦ་ཏི་ཏྠ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ པ་ཉྙཱ་ས་བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ ཙ. ཏེ ཀི་ར ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀཾ་སུ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ནཱ་ལ་པི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. གཱ་མ་ཉྩ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཱ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཎྜཱུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝི་སིཾ་སུ, དི་ཝ་སེ པུ་ཙྪི་ཏེ ཨུ་ད་ཀཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ནི་ཊྛུ་བྷ་ན་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཛཱ་ནིཾ་སུ ‘‘ཨ་ཛྫ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཛྫ དྭེ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཙི་ནྟེ་སུཾ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏེ ཨ་མྷེ་ཧེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ན ས་ལླ་པ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྤི? ཡ་དི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྤི ན ས་ལླ་པ་ནྟི, ཨ་དྡྷཱ ཝི་ཝཱ་ད་ཛཱ་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཧ་ནྡ ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་སུ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀོ་ཀཱ་སེ ནཱ་དྡ་སཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཡོ ཏེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ, སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ན, བྷོ, ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སོ ཨཱི་དི་སོ ཧོ་ཏི, སུ་ས་མྨ་ཊྛཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཾ བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཾ, སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟཱ ས་མྨ་ཛྫ་ནི་ཡོ, སཱུ་པ་ཊྛ་པི་ཏཾ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ’’ནྟི. ཏེ ཏ་ཏོ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟཱ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟོ་ཏེ་མཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སུཾ.

ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ལླི་མ་ཎྜ་པ་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཀ་ལ་མྦ་ཏི་ཏྠ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ པ་ཏྭཱ, ཨུ་ད་ཀ་ག་ཎྜཱུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ཡ་ཏྠ སུ་རཱ་སོ་ཎྜ་དྷུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝཱ ན་ཏྠི, ཏཾ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ ན ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏོ ཝི་ཡ ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, ཛ་ཝ་ན་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཝི་ས་མ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་པྤ་ཏྟཾ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་བྷ་རི་ཏ་ས་ཀ་ཊ་མི་ཝ ནི་ཙྩ་ལོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ནུ་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཙ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཝཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, པ་ཏི་རཱུ་པེ ཨོ་ཀཱ་སེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཀྑ་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཝ་ཎཱ་ལེ་པ་ན་པུ་ཏྟ་མཾ་སཱུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏི, ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡ ན མ་དཱ་ཡ…པེ… བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཙ ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ, མུ་ཧུ་ཏྟཾ བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ པུ་རེ བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྪཱ བྷ་ཏྟཾ པུ་རི་མ་ཡཱ་མཾ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཧ་ར་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི ཙཱཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎཾ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨེ་ཏཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཡ་དི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ནོ ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཐ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ནོ ཙེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཐ མ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ནོ ཙེ མ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཐ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ནོ ཙེ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཐ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི. ནོ ཙེ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཨ་ཐ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཧོ་ཏི; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི – ཐེ་རོ བཱ་ཧི་ཡོ, མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ ཝཱ ཧོ་ཏི; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ.

ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ, ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཏཾ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཀུ་ས་ལཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་བྦྷ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟི, སཱ ཙ ཏཱ་ས་མ་ཉྙ་ཏ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་བྦྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་དེ་སི. དྷ་མྨ་ཏཱ ཨེ་སཱ, ཡཾ པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟེ ས་ཏྟེ ག་བྦྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ག་བྦྷ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ག་བྦྷ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སི. སཱ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ནཱ་ཙྩུ་ཎྷཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ནཱ་ཏི་སཱི་ཏཾ, ནཱ་ཏི་ཨ་མྦི་ལཾ, ནཱ་ཏི་ལོ་ཎཾ, ནཱ་ཏི་ཀ་ཊུ་ཀཾ, ནཱ་ཏི་ཏི་ཏྟ་ཀཾ. ཨ་ཙྩུ་ཎྷེ ཧི མཱ་ཏ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ཊེ ག་བྦྷ་སྶ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཝཱ་སོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏི་སཱི་ཏེ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ཝཱ་སོ ཝི་ཡ, ཨ་ཙྩ་མྦི་ལ་ལོ་ཎ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཏི་ཏྟ་ཀེ་སུ བྷུ་ཏྟེ་སུ ས་ཏྠེ་ན ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་མྦི་ལཱ་དཱི་ཧི སི་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཡ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཏི་བྦ་ཝེ་ད་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཏི་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ན་ཏོ་པི ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི – ‘‘ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་སྶ ས་ཉྩ་ལ་ན་དུ་ཀྑཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. མུ་དུ་ཀ་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནི མ་ཏྟཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་དུ་ས་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཾ ལ་བྷ་ཏི. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ནཾ ཙ་ངྐ་མཱ་པེ་ནྟི, ནི་སཱི་དཱ་པེ་ནྟི, ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི.

སཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ག་བྦྷ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ སཱུ་ཏི་གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི པ་ཀྐ་ཏེ་ལ་མ་དྡི་ཏ་མ་ནོ་སི་ལཱ་པི་ཎྜི་ས་དི་སཾ དྷ་ཉྙ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པེ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ནཾ པ་ཉྩ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པྤ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ, རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ཚ་ས་ཊྛི་ཡཱ དྷཱ་ཏཱི་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སི. སོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀ་མེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ ར་ཛྫེ ཨ་བྷི་སི་ཉྩི, ཝི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནི ཙ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི ནཱ་མེ་ན བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶེ་སུ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཧི པུ་བྦེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏཱ་ནི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱ་ནི ས་ཊྛི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ, ས་བྦ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཝཱི་ས་ཏི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ས་བྦ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏེ་ན་སྶ ཝཱི་ས་ཏི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཝཱི་ས་ཏི པཱ་སཱ་ད་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ཧ་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ར་ཐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི པ་ཏྟི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ཨི་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི – ཨོ་རོ་དྷཱ ཙ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ཙ, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་མ་ཙྩ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. སོ མ་ཧཱ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ, ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་བྷི་སི་ཏྟ་ར་ཉྙཱ ནཱ་མ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ཊྚ་ཀ་ར་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་གེ་ཝ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ’’ཏི པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་མཱི’’ཏི ནི་སི་ནྣོ ནཱ་ས་ཀྑི ཨ་པྤེ་ཏུཾ, ར་ཛྫ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཧཱི་ནཱ. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཀིཾ ར་ཛྫཾ ཝ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ར་ཛྫ་སུ་ཁཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཾ པ་ན ཝི་པུ་ལ་མ་ནེ་ཀཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་སེ་ཝི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་མ་ཙྩཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ ར་ཛྫཾ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས, མཱ ཁོ ཨ་དྷ་མྨ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ས་བྦཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི, ན ཀོ་ཙི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ན་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ཡ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ཧི.

ཏ་ཏོ ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་མ་ཏྟེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟེ མ་ཧེ་སཱི པུ་ཙྪི ‘‘རཱ་ཛཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་མ་ན་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ནཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ན དི་སྶ་ཏི, ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ’’ཏི? ཏ་སྶཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སཱ ཨ་མ་ཙྩ་སྶ པཱ་ཧེ་སི ‘‘ར་ཛྫེ པ་ཊི་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཧ་མྤི པ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་མི, ཨེ་ཏུ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ཏཱུ’’ཏི. སོ ཨུ་བྷོ ཀ་ཎྞེ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ས་ཝ་ནཱི་ཡ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པི. སཱ པུ་ན་པི དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཾ ཏ་ཛྫཱ་པེ་སི – ‘‘ཡ་དི ན ཀ་རོ་སི, ཋཱ་ནཱ་པི ཏེ ཙཱ་ཝེ་མི, ཛཱི་ཝི་ཏཱ་པི ཝོ་རོ་པེ་མཱི’’ཏི. སོ བྷཱི་ཏོ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ ད་ལ༹ྷ་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཝ་མྤི ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ཧོ ག་ནྟྭཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སི་རི་ས་ཡ་ནེ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. སཱ པུ་ཉྙ་ཝ་ཏཱི སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ. སོ ཏ་སྶཱ ས་མྥ་སྶ་རཱ་གེ་ན ར་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ས་ངྐི་ཏ་ས་ངྐི་ཏོ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀོ ཝི་ཡ ནི་བྦི་ས་ངྐོ པ་ཝི་སི་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷོ.

ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏ་ཏོ ནི་ལཱི་ནོ ས་ཡ་མེ་ཝ དི་སྭཱ ས་བྦཱ་མ་ཙྩེ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ་པ་རཱ་དྷི་ཀོ ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, པཱ་ད་ཙྪེ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཡཱ་ཝ སཱུ་ལེ ཨུ་ཏྟཱ་ས་ནཾ, ཏཱ་ཝ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ནི་དྡི་སིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ – ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ལ༹་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, དྷ་ན་ཧ་ར་ཎེ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ, ཨ་ལཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཧི ཀ་ཏེ་ཧི, ཨི་མཾ མ་མ ར་ཛྫཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་མ་ཙྩཱ ཏཾ ནི་བྦི་ས་ཡཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ན་སཱ་ར་ཉྩ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘དེ་ཝ, ཨི་ཙྪཱ་མི ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུ’’ནྟི. སོ ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཨ་མ་ཙྩོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་ཝི་སྶཱ་སོ ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་མ་ཀྑི་ཀ་མ་དྷུཾ པ་སྶཱ་མི, ཏཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ན སུ་ཎཱ་ཏི. སོ ཨ་ནྟ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ན་པི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཛྫཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘མཾ ནེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘མཱ, དེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙ, ཡ་དི ན ས་དྡ་ཧ་སི, མ་ནུ་སྶེ པེ་སེ་ཧཱི’’ཏི. སོ མ་ནུ་སྶེ པེ་སེ་སི. ཏེ ག་ནྟྭཱ གོ་པུ་རཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ས་ཡ་ན་གྷ་རེ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.

རཱ་ཛཱ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་སྶ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཙོ་རཱ མ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ དྷ་ནཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ པུ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཏེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ པུ་ན་པི དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ རཱ་ཛཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ སཱི་མ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀཾ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ཏ་ཏྠ ཨ་མ་ཙྩ་སྶ པཱ་ཧེ་སི ‘‘ན་ག་རཾ ཝཱ མེ དེ་ཧི ཡུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི. སོ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི ‘‘ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུ དེ་ཝོ ཀིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷཱ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ ན་ག་རཾ དེ་མཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ན ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ, ན་ག་རཾ ད་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི པེ་སེ་སི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་པི ཏཾ ན་ག་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ན་ག་རེ་སུ་པི ཏ་ཐེ་ཝ དཱུ་ཏཾ པཱ་ཧེ་སི. ཏེ་པི ཨ་མ་ཙྩཱ ཏ་ཐེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ན ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དྷཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨཱ་ག་མཾ་སུ.

ཏ་ཏོ ཨ་མ་ཙྩཱ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ་ན ས་ཧ ཡུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ – ‘‘མ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་རེ་སི. ཨ་མ་ཙྩཱ – ‘‘མ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏཾ ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་ནཱ་ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙེ ས་ཏྟ་མཱ་ར་ཎ་པྤ་ཧ་ར་ཎ་ཝི་ལུ་མྤ་ན་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཐ, ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘ན, དེ་ཝ, ཀ་རོ་མ, བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་པེ་མཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིཾ སེ་ནཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་སུ དཱི་པེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ག་ཙྪིཾ་སུ. པ་ཊི་རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ས་མཱི་པེ ན་ག་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀི་ནྟི ར་ཏྟིཾ ས་ནྣཱ་ཧཾ མོ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ པ་མ་ཏྟོ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི ས་དྡྷིཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏོ ཨ་མ་ཙྩཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ར་ཉྙོ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦ་གྷ་ཊེ་ཧི དཱི་པེ ནི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཱ་ཡ སེ་ནཱ་ཡ ས་དྡཾ ཨ་ཀཾ་སུ. པ་ཊི་ར་ཉྙོ ཨ་མ་ཙྩོ མ་ཧཱ་བ་ལཾ དི་སྭཱ བྷཱི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི ཨ་མ་ཀྑི་ཀ་མ་དྷུཾ ཁཱ་དཱ་ཧཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡོ་པི, ཏ་ཏི་ཡོ་པི. པ་ཊི་རཱ་ཛཱ ཏེ་ན ས་དྡེ་ན པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. སོ ‘‘པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་མི་ཏྟ་ཧ་ཏྠཾ པ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཏཾ ཏཾ ཝི་པྤ་ལ་པི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ‘‘དྷ་མྨི་ཀོ རཱ་ཛཱ, ཨུ་པ་རོ་དྷཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ, ག་ནྟྭཱ ཁ་མཱ་པེ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་པ་རཱ་དྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི, ཁ་མཱ་མི ཏེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ར་ཉྙཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཛ་ན་པ་དེ ར་ཛྫཾ ལ་བྷི. ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ.

ཨ་ཐ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ དྭེ་པི སེ་ནཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཋི་ཏཱ དི་སྭཱ ‘‘མ་མེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་སྨིཾ ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ལོ་ཧི་ཏ་བི་ནྡུ ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ཧོ སཱ་དྷུ, ཨ་ཧོ སུ་ཊྛུ, ས་བྦེ ས་ཏྟཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཏ་དེ་ཝ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ, ས་ཡ་མྦྷུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ མ་གྒ་སུ་ཁེ་ན ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏཾ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་སི་ནྣཾ ཨ་མ་ཙྩཱ པ་ཎི་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཡཱ་ན་ཀཱ་ལོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཛི་ཏ་བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, པ་རཱ་ཛི་ཏ་བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཏྟ་པ་རི་བྦ་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ཎེ, རཱ་ཛཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ནཱ་མཱ་ཧ’’ནྟི. ཀིཾ དེ་ཝོ བྷ་ཎ་ཏི, ན ཨེ་དི་སཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ཀཱི་དི་སཱ, བྷ་ཎེ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ཏི? པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ དྭ་ངྒུ་ལ་ཀེ་ས་མ་སྶུ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཡུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི. སོ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠེ་ན སཱི་སཾ པ་རཱ་མ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝེ་སོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི, དྭ་ངྒུ་ལ་ཀེ་ས་མ་སྶུ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀ་ཏྠེ་ར་ས་དི་སོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་དུ་མ་པུ་པྥེ ནི་སཱི་དི. ཨ་མ་ཙྩཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. སོ ཡ་ཏོ ཨ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐ་ཉྩ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐ་ཉྩ ཨི་མ་ཉྙེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི ‘‘ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་དྷཱ་ཡ ད་ཎྜ’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་སཱུཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་སུ. བྷཱུ་ཏེ་སཱུཏི ས་ཏྟེ་སུ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རཾ པ་ན ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑཱ་མ. ནི་དྷཱ་ཡཱཏི ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ད་ཎྜནྟི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ད་ཎྜཾ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཉྷི ད་ཎྜ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཎྜོ, བཱ་དྷེ་ཏི ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ. པ་ཧ་ར་ཎ་ད་ཎྜོ ཨེ་ཝ ཝཱ ད་ཎྜོ, ཏཾ ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ཡནྟི ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མྤཱིཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་མྤི. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ན པུ་ཏྟ་མི་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཏྲ་ཛོ, ཁེ་ཏྲ་ཛོ, དི་ནྣ་ཀོ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་ཏྟཾ ན ཨི་ཙྪེ་ཡྻ. ཀུ་ཏོ ས་ཧཱ་ཡནྟི ས་ཧཱ་ཡཾ པ་ན ཨི་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཀུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏཾ.

ཨེ་ཀོཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨེ་ཀོ, ཨ་དུ་ཏི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀོ, ཏ་ཎྷཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན ཨེ་ཀོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་སོ་ཏི ཨེ་ཀོ, ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཨེ་ཀོ. ས་མ་ཎ་ས་ཧ་སྶ་སྶཱ་པི ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ གི་ཧི་ས་ཉྙོ་ཛ་ན་སྶ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ – ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨེ་ཀོ. ཨེ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཀོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀོ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཨི་རི་ཡ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི – ཨེ་ཝཾ ཨ་དུ་ཏི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀོ.

‘‘ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ, དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ན་སཾ་ས་རཾ;

ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ, སཾ་སཱ་རཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ཏ་ཎྷཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཾ;

ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷོ ཨ་ནཱ་དཱ་ནོ, ས་ཏོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་བྦ་ཛེ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༧) –

ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཧཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀོ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ་ཏི – ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་སོཏི ཨེ་ཀོ. ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ སཱ་མ་ཉྙེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི – ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨེ་ཀོ.

ཙ་རེཏི ཡཱ ཨི་མཱ ཨ་ཊྛ ཙ་རི་ཡཱ་ཡོ; སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཎི་དྷི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཱི་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་ཏི་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ, བུ་དྡྷི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་སུ མ་གྒ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྥ་ལཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ་སུ པ་ཏྟི་ཙ་རི་ཡཱ, ཏི་ཎྞཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ པ་དེ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛ ཙ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༩༧; ༣.༢༨) ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏཱ་ཧི ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ ཨི་མཱ ‘‘ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི, པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ་ར་ཏི, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ས་ཏི་ཡཱ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙ་ར་ཏི, པ་ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༩༧; ༣.༢༩) ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རཱ་པི ཨ་ཊྛ ཙ་རི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཧི་པི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒཾ. ཀ་པྤ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཏྠུ་ཀ་པྤེ་ན ཝ་ཏ, བྷོ, ཀི་ར སཱ་ཝ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༦༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ་ཏི ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ས་དི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པ་ད་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཡྭཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ད་ཎྜོ བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ར་ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་དྷཱ་ཡ ད་ཎྜཾ, ནི་ཧི་ཏ་ད་ཎྜ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ. ཡ་ཐཱ ཨ་ནི་ཧི་ཏ་ད་ཎྜཱ ས་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ས་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ནཱ ཝཱ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མྤི ཏེ་སཾ. ཨི་མཾ མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ག་མྨ ཡ་དེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཾ ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཏཾ ཏ་ཉྩ ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཉྙ་ཉྩ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ཨི་མཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི – ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཏེ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨི་དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ཧིཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི? ཏ་ཏོ ཏེ་ན ‘‘པུ་བྦ་པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཀ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པུ་ནཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྷེ དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, པ་ཛ་ཧ་ཐ, ན ཨི་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཐ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན པུ་ཏྟ་མི་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨ་ཧཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྲ་ཛཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་ཏྟ་མྤི ན ཨི་ཙྪེ་ཡྻཾ, ཀུ་ཏོ པ་ན ཏུ་མྷཱ་དི་སཾ ས་ཧཱ་ཡཾ? ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་སུ་པི ཡོ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ག་ནྟུཾ མཱ་དི་སོ ཝཱ ཧོ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨ་མྷེ དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, པ་ཛ་ཧ་ཐ ན ཨི་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ‘‘ན པུ་ཏྟ་མི་ཙྪེ་ཡྻ ཀུ་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ གུ་ཎཾ དི་སྭཱ པ་མུ་དི་ཏོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི – ‘‘ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ པེ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི.

ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ནོ ནཱ་མ ཧི་མ་ཝ་ཏི ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ, མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ, ནཱ་ག་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ནཾ, ཙ་ནྡ་ག་བྦྷཾ, སཱུ་རི་ཡ་ག་བྦྷཾ, སུ་ཝ་ཎྞ་པ་སྶཾ, ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་བྦ་ཏ་ནྟི ས་ཏྟ པ་བྦ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ པ་བྦྷཱ་རཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སོ. ཏི་སྶོ ཙ གུ་ཧཱ་ཡོ – སུ་ཝ་ཎྞ་གུ་ཧཱ, མ་ཎི་གུ་ཧཱ, ར་ཛ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཎི་གུ་ཧཱ་དྭཱ་རེ མ་ཉྫཱུ་ས་ཀོ ནཱ་མ རུ་ཀྑོ ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན, ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན. སོ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ད་ཀེ ཝཱ ཐ་ལེ ཝཱ པུ་པྥཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི པུ་པྥ་ཡ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ག་མ་ན་དི་ཝ་སེ. ཏ་སྶཱུ་པ་རི་ཏོ ས་བྦ་ར་ཏ་ན་མཱ་ལོ༹ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝཱ་ཏོ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏི, ས་མ་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཏོ ས་བྦ་ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ ཝཱ་ལི་ཀཾ ས་མཾ ཀ་རོ་ཏི, སི་ཉྩ་ན་ཀ་ཝཱ་ཏོ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ སི་ཉྩ་ཏི, སུ་ག་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཏོ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་ཏོ ས་བྦེ་སཾ ག་ནྡྷ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ ག་ནྡྷེ ཨཱ་ནེ་ཏི, ཨོ་ཙི་ན་ཀ་ཝཱ་ཏོ པུ་པྥཱ་ནི ཨོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཏི, ས་ནྠ་ར་ཀ་ཝཱ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ས་ནྠ་ར་ཏི. ས་དཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཡེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཙ ས་བྦ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ-པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཏ་ཏོ ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙེ་པི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་པི ཏ་ངྑ་ཎཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཙ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་ཏོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཨ་དྷུ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐ་མ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཏ་དཱ་པི སོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་དཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཾ བྷཱ་ས་ཏི. པུ་ན བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པུ་ཊྛོ ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཨཱ་ན་ནྡོ ཙ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ་ཀཱ གཱ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷི་ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ, མ་ཉྫཱུ་ས་ཀ་མཱ་ལེ༹, ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་ཀཱ་ལེ, ས་ངྒཱི་ཏི་ཡ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣༦. སཾ་ས་གྒ་ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ, ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ, ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྨ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨ་ན་དྷི་ག་མྨ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཡ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ’’ཏི ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཧ་ཏྠེ ན ར་མ་ཏི, ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་ནྷཱ་པ་ན་མ་ཎྜ་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་མྤི ན ས་ཧ་ཏི. ཏཾ པུ་རི་སཱ ཨེ་ཝ པོ་སེ་ནྟི, ཐ་ཉྙ་པཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ དྷཱ་ཏི་ཡོ ཀ་ཉྩུ་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ཝེ་སེ་ན ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་ནྟི. སོ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཝཱ སུ་ཏྭཱ རོ་ད་ཏི, ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ་པི ཨི་ཏྠི་ཡོ པ་སྶི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ཨ་ནི་ཏྠི་ག་ནྡྷོཏྭེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སུ.

ཏ་སྨིཾ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀེ ཛཱ་ཏེ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ས་ཎྛ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལེ་ཧི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ ཀ་ཉྙཱ་ཡོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་མ་ཙྩཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ཀུ་མཱ་རཾ ར་མཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་མ་ཙྩོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏཾ ར་མཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནི པ་ཡོ་ཛཱ་པེ་སི. ཀུ་མཱ་རོ གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ – ‘‘ཀ་སྶེ་སོ ས་དྡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་མ་ཙྩོ ‘‘ཏ་ཝེ་སོ, དེ་ཝ, ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི་ནཾ ས་དྡོ, པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱི་དི་སཱ་ནི ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨ་བྷི་ར་མ, དེ་ཝ, མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཀུ་མཱ་རོ ཨ་མ་ཙྩཾ ད་ཎྜེ་ན ཏཱ་ལཱ༹་པེ་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་སི. སོ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཀུ་མཱ་ར་སྶ མཱ་ཏ་རཱ ས་ཧ ག་ནྟྭཱ, ཀུ་མཱ་རཾ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ, པུ་ན ཨ་མ་ཙྩཾ ཨ་པྤེ་སི. ཀུ་མཱ་རོ ཏེ་ཧི ཨ་ཏི་ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ སེ་ཊྛ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ད་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘སུ་ནྡ་རཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཝི་སྶ་ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་མྨི་ཏ་ས་དི་སཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སུཾ. ཀུ་མཱ་རོ དི་སྭཱ ཝི་མྷ་ཡེ་ན སཱི་སཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པེ་སེ་སི ‘‘ཡ་དི ཨཱི་དི་སིཾ ཨི་ཏྠིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ, ཨ་ཝ་སྶཾ ཏེ་ན ས་ཧ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ ཀཱ་ཙི དཱ་རི་ཀཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པཾ ར་ཐཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་པྤེ་སུཾ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, ཨཱི་དི་སིཾ དཱ་རི་ཀཾ ག་ཝེ་ས་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས མ་ཧཱ་ཛ་ན་པ་དེ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཏཾ ཏཾ གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧཾ པ་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་ཏཾ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་པུ་པྥ་ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝི་ཏཱ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི – ‘‘ཡ་དི ཀེ་ན་ཙི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ མ་དྡ་ར་ཊྛཱ ས་བྦེ ཛ་ན་པ་དེ ཨཱ་ཧི་ཎྜི་ཏྭཱ ཏཾ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ་ར་ཊྛ’’ནྟི ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟིཾ་སུ.

ཏ་ཏོ ནེ་སཾ ཨ་ཧོ་སི ‘‘མ་དྡ་ར་ཊྛ་མྤི ཏཱ་ཝ ག་ཙྪཱ་མ, མཱ ནོ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པ་ཝི་ཊྛེ་པི རཱ་ཛཱ པུ་ན པཱ་ཧེ་སཱི’’ཏི མ་དྡ་ར་ཊྛེ སཱ་ག་ལ་ན་ག་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. སཱ་ག་ལ་ན་ག་རེ ཙ མ་དྡ་ཝོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ. ཏ་སྶ དྷཱི་ཏཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཝ་ཎྞ་དཱ་སི་ཡོ ནྷཱ་ནོ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཏི་ཏྠཾ ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ཋ་པི་ཏཾ ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷེ ཨུ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ པེ་སེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱི ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟི་ཡོ ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ སཱ་མི་ནཱི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་མི་ནཱི ཨི་ཏོ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་མ་ཙྩཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ན་ཡེ་ན དཱ་རི་ཀཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ, སོ་པི ཨ་དཱ་སི. ཏ་ཏོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ པཱ་ཧེ་སུཾ ‘‘ལ་དྡྷཱ དཱ་རི་ཀཱ, སཱ་མཾ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་མྷེ་ཝ ཨཱ་ནེ་མཱ’’ཏི? སོ ཙ ‘‘མ་ཡི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཛ་ན་པ་ད་པཱི་ལཱ༹ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི པེ་སེ་སི.

ཨ་མ་ཙྩཱ དཱ་རི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་ར་སྶ པཱ་ཧེ་སུཾ – ‘‘ལ་དྡྷཱ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པ་ས་དི་སཱི དཱ་རི་ཀཱ’’ཏི. ཀུ་མཱ་རོ སུ་ཏྭཱ་ཝ རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི. སོ དཱུ་ཏ་པ་ར་མྤ་རཾ པེ་སེ་སི ‘‘སཱི་གྷཾ ཨཱ་ནེ་ཐ, སཱི་གྷཾ ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པ་ཏྭཱ བ་ཧི་ན་ག་རེ ཋི་ཏཱ ར་ཉྙོ པཱ་ཧེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ, ནོ’’ཏི? རཱ་ཛཱ ‘‘སེ་ཊྛ་ཀུ་ལཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ དཱ་རི་ཀཱ, མ་ངྒ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ཝེ་སེ་སྶཱ་མ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ནཾ ནེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. སཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ ཡཱ་ནུ་གྒྷཱ་ཏེ་ན ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་ཏ་རོ་གཱ མི་ལཱ་ཏ་མཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘ས་ཀྐཱ་རཱ པ་རི་བྷ་ཊྛ་མྷཱ’’ཏི པ་རི་དེ་ཝིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཙ ནཱ་ག་རཱ ཙ ‘‘ཀུ་ལ་ཝཾ་སོ ཝི་ན་ཊྛོ’’ཏི པ་རི་དེ་ཝིཾ་སུ. ན་ག་རེ མ་ཧཱ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི. ཀུ་མཱ་ར་སྶ སུ་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་སོ་ཀོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏ་ཏོ ཀུ་མཱ་རོ སོ་ཀ་སྶ མཱུ་ལཾ ཁ་ཎི་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷོ. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ སོ་ཀོ ནཱ་མ ན ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ཏ་སྶ པ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏིཾ པ་ཊི་ཙྩ སོ་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ཏི པ་ན ཀིཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི? ཏ་ཏོ ‘‘བྷ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ དི་སྭཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏཾ ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ནྟ་མཱ་ན་སཾ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ, པ་ཎི་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་མ་ཙྩཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མཱ སོ་ཙི, དེ་ཝ, མ་ཧ་ནྟོ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ, ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ སོ་ཙ་ཀོ, ནི་སྶོ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཨ་ཧ’’ནྟི. ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་བྦཾ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.

གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན སཾ་ས་གྒ་ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ཏ་སཾ་ས་གྒ་སྶ. ཏ་ཏྠ ད་སྶ་ན, ས་ཝ་ན, ཀཱ་ཡ, ས་མུ་ལླ་པ་ན, ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ སཾ་ས་གྒོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་སྭཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀཱ་ལ༹་དཱི་གྷ་ཝཱ་པཱི་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ, ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་དྷཱི་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཝ་ཏྠ་དྷཱ་རི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་ལ་ཏྠ’’ནྟི ཧ་ད་ཡཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ. སོ ཨེ་ཝ ཙ ད་ཧ་རོ ནི་ད་སྶ་ནཾ.

པ་རེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཧ་སི་ཏ་ལ་པི་ཏ་གཱི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ རཱ་གོ ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྲཱ་པི གི་རི་གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ཀ་མྨཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཧི ཀུ་མཱ་རཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་དུ་མ་སྶ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ནྷ་ཏྭཱ མཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡེ་ན གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཝི་སེ་སཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ པ་ཉྩ་གྒ་ལ༹་ལེ་ཎ་ཝཱ་སཱི ཏི་སྶ་ད་ཧ་རོ ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ངྒ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. དྷ་མྨ་གཱ་ཡ་ན་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ར ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ ཨཱ་ག་ཏེ རཱ་ཛཱ་པི ཨ་ག་མཱ་སི ས་དྡྷིཾ ཨ་ནྟེ་པུ་རེ་ན. ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ རཱུ་པ་ཉྩ ས་དྡ་ཉྩ ཨཱ་ག་མྨ བ་ལ་ཝ་རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཙ ད་ཧ་ར་སྶཱ་པི. ཏཾ དི་སྭཱ རཱ་ཛཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་སི. ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ལི་ངྒིཾ་སུ. པུ་ན སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟཱ དྭེ་པི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྡ་སཾ་སཱུ་ཏི.

ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ལ་པ་ན་ས་མུ་ལླ་པ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣོ རཱ་གོ པ་ན ས་མུ་ལླ་པ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. དྭཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པྤ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ ནི་ད་སྶ་ནཾ. མ་རི་ཙི་ཝ་ཊྚི་ནཱ་མ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཧེ ཀི་ར དུ་ཊྛ་གཱ་མ་ཎི ཨ་བྷ་ཡ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཝི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཎྷ་ཡཱ་གུ་ཡཱ དི་ནྣཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་རཱི ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་ཀ་སྶ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ད་ནྟ་ཝ་ལ་ཡཾ ད་ཏྭཱ ས་མུ་ལླཱ་པཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ར་ཏཱི་རཾ ག་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མུ་ལླཱ་པེ་ན པུ་བྦ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཛཱ་ཏ་སི་ནེ་ཧཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ སཾ་ས་གྒེ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི སཾ་ས་གྒེ་ན ཛཱ་ཏ་སཾ་ས་གྒ་སྶ བྷ་ཝ་ཏི སྣེ་ཧོ, པུ་རི་མ་རཱ་ག་པ་ཙྩ་ཡཱ བ་ལ་ཝ་རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ སྣེ་ཧ་ནྭ་ཡཾ དུ་ཀྑ་མི་དཾ པ་ཧོ་ཏི ཏ་མེ་ཝ སྣེ་ཧཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་དི་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ དུ་ཀྑ་མི་དཾ པ་ཧོ་ཏི, ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, བྷ་ཝ་ཏི, ཛཱ་ཡ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་སྶ་གྒོ སཾ་ས་གྒོ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟི. ཏ་ཏོ སྣེ་ཧོ, སྣེ་ཧཱ དུ་ཀྑ་མི་ད་ནྟི.

ཨེ་ཝ་མ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཾ ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སྭཱ་ཧཾ ཡ་མི་དཾ སྣེ་ཧ་ནྭ་ཡཾ སོ་ཀཱ་དི་དུ་ཀྑཾ པ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལཾ ཁ་ན་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷི་མ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཏེ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི? ཏ་ཏོ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏུ་མྷེ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ ཡོ ཨི་མ་མྷཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ, སོ ས་བྦོ་པི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ སྣེ་ཧ་ཛཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ‘‘སྣེ་ཧ་ནྭ་ཡཾ དུ་ཀྑ་མི་དཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ སྣེ་ཧ་ཛཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ན སཾ་ས་གྒ་ཛཱ་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ཏི སྣེ་ཧོ, སྣེ་ཧ་ནྭ་ཡཾ དུ་ཀྑ་མི་དཾ པ་ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ སྣེ་ཧ་ཛཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨ་ཧཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་བྦཾ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.

སཾ་ས་གྒ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣༧. མི་ཏྟེ སུ་ཧ་ཛྫེཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཝ་རོ, ར་ཛྫཾ ཝ་ར’’ནྟི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ར་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་པི ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀེ པ་རཱ་ཛེ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཾ པ་རཱ་ཛེ་སུཾ. སོ ར་ཉྙོ བྷ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡཱ – ‘‘ཨ་མ་ཙྩཱ སཱ་མི་ཀེ ཨ་སཱ་མི་ཀེ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ མ་ཧཱ་ཡུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ནི་སི་ནྣོ ཏེ་ན ས་དྡེ་ན ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་པྤེ་ཏུཾ. སོ ‘‘ཀིཾ མེ ར་ཛྫེ་ན, ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཝ་རོ’’ཏི ར་ཛྫ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘མི་ཏྟེ སུ་ཧ་ཛྫེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོ, ཧཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ;

ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡཾ ས་ནྠ་ཝེ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན མི་ཏྟཱ. སུ་ཧ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཧ་ཛྫཱ. ཀེ་ཙི ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ མི་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན སུ་ཧ་ཛྫཱ. ཀེ་ཙི ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་མུ་ལླཱ་པཱ་དཱི་སུ ཧ་ད་ཡ་སུ་ཁ་ཛ་ན་ནེ་ན སུ་ཧ་ཛྫཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན མི་ཏྟཱ. ཀེ་ཙི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན སུ་ཧ་ཛྫཱ ཙེ་ཝ མི་ཏྟཱ ཙ. ཏེ དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི – ཨ་གཱ་རི་ཡཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་གཱ་རི་ཡཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི – ཨུ་པ་ཀཱ་རོ, ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑོ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ་ཏི. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཀྑཱ་ཡི་ནོ ཨེ་ཝ. ཏེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ཀཱ་རོ མི་ཏྟོ སུ་ཧ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – པ་མ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ཏི, པ་མ་ཏྟ་སྶ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ར་ཀྑ་ཏི, བྷཱི་ཏ་སྶ ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ཏ་དྡི་གུ་ཎཾ བྷོ་གཾ ཨ་ནུ་པྤ་དེ་ཏི’’ (དཱི. ནི. ༣.༢༦༡).

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑོ མི་ཏྟོ སུ་ཧ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – གུ་ཡ྄ཧ་མ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, གུ་ཡ྄ཧ་མ་སྶ པ་རི་གཱུ་ཧ་ཏི, ཨཱ་པ་དཱ་སུ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི’’ (དཱི. ནི. ༣.༢༦༢).

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ མི་ཏྟོ སུ་ཧ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨ་བྷ་ཝེ་ན་སྶ ན ན་ནྡ་ཏི, བྷ་ཝེ་ན་སྶ ན་ནྡ་ཏི, ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷ་ཎ་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ཝ་ཎྞཾ བྷ་ཎ་མཱ་ནཾ པ་སཾ་ས་ཏི’’ (དཱི. ནི. ༣.༢༦༤).

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཀྑཱ་ཡཱི མི་ཏྟོ སུ་ཧ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – པཱ་པཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ཀ་ལྱཱ་ཎེ ནི་ཝེ་སེ་ཏི, ཨ་སྶུ་ཏཾ སཱ་ཝེ་ཏི, ས་གྒ་སྶ མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༦༣).

ཏེ་སྭི་དྷ ཨ་གཱ་རི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་བྦེ་པི ཡུ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ མི་ཏྟེ སུ་ཧ་ཛྫེ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོཏི ཨ་ནུ་ད་ཡ་མཱ་ནོ. ཏེ་སཾ སུ་ཁཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ དུ་ཀྑཾ ཨ་པ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙ.

ཧཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠ་ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཏི་ཝི་དྷཾ. ཨ་ཏྠཾ ལ་དྡྷ་ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ན ཨ་ལ་དྡྷཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ནཱ་ཏི དྭི་དྷཱ་པི ཧཱ་པེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཝི་ནཱ ན ཛཱི་ཝཱ་མི, ཨེ་ས མེ ག་ཏི, ཨེ་ས མེ པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནཱི་ཙེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟོ་པི པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་མེ མཾ ཝི་ནཱ ན ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཏེ་སཾ ག་ཏི, ཏེ་སཾ པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟོ་པི པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཧཱ་པ་ན་བྷ་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཧཱ་ནིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྠ་ཝེཏི ཏི་ཝི་དྷོ ས་ནྠ་ཝོ – ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ་པི ཏ་ཎྷཱ ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྠ་ཝོ, དྭཱ་ས་ཊྛི་བྷེ་དཱ་པི དི་ཊྛི དི་ཊྛི་ས་ནྠ་ཝོ, པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མི་ཏྟཱ་ནུ་ཀ་མྤ་ནཱ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝོ. སོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ན ཧི་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཧཱི་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡཾ ས་ནྠ་ཝེ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨ་ཧ་མ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.

མི་ཏྟ་སུ་ཧ་ཛྫ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣༨. ཝཾ་སོ ཝི་སཱ་ལོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? པུ་བྦེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཏ་ཡོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨི་ཏ་རེ པ་ཙྩ་ནྟ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ་སུ. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ, ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ, ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རེ ཝ་ས་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘མ་ཡཾ ཀིཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡ་སཾ་སུ. ཏ་ཏོ ‘‘ཏ་ཏི་ཡོ ཀུ་ཧི’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ གུ་ཎེ ས་རི་ཏྭཱ ‘‘སོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྙེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཝ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི, ཧ་ནྡ, ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་དྭཱ་རེ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་མཱུ་ལེ ཨ་ཊྛཾ་སུ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་ཏི་ཏྟོ རཱ་ཛ་ད་སྶ་ནེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཀོ་ཙི མ་མ ད་སྶ་ནེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ཨ་དྡ་ཀྑི. ས་ཧ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ ཏེ་སུ སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི.

སོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ནཱ་མཱ ཏུ་མྷེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏེ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘མ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ‘ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘ཨ་ལ་གྒ་ན་ཏྠོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཏཾ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦཾ ད་སྶེ་ནྟཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་མཾ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦཾ ས་བྦ་སོ མཱུ་ལ་ཁ་ནྡྷ་སཱ་ཁཱ་ནུ་སཱ་ཁཱ་ཧི སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཨ་སི་ཧ་ཏྠོ པུ་རི་སོ མཱུ་ལེ ཚེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ནྟོ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏྭཾ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏོ ཨཱ་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ལ་གྒོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཝཱ པ་ན་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏོ་པི ཨ་ཡཾ ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་རོ ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སཱ་ཁ་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ལ་གྒོ ཋི་ཏོ, ས་ཀྐཱ ཙ པ་ན ཨ་གྒེ ཝཱ མཱུ་ལེ ཝཱ ཚེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཡཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ ས་བྦ་དི་སཱ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཝཾ་སོ ཝི་སཱ་ལོ་ཝ ཡ་ཐཱ ཝི་ས་ཏྟོ, པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ;

ཝཾ་ས་ཀྐ་ལཱི༹་རོ་ཝ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཝཾ་སོཏི ཝེ་ལུ༹. ཝི་སཱ་ལོཏི ཝི་ཏྠི་ཎྞོ. ཙ་ཀཱ་རོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཝཱ ཨ་ཡཾ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་རོ ན་ཊྛོ. ཏ་སྶ པ་ར་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏཾ པ་ཙྪཱ ཡོ་ཛེ་སྶཱ་མ. ཡ་ཐཱཏི པ་ཊི་བྷཱ་གེ. ཝི་ས་ཏྟོཏི ལ་གྒོ, ཛ་ཊི་ཏོ སཾ་སི་བྦི་ཏོ. པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙཱཏི པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་བྷ་རི་ཡཱ་སུ. ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱཏི ཡཱ ཏ་ཎྷཱ ཡོ སྣེ་ཧོ. ཝཾ་ས་ཀྐ་ལཱི༹་རོ་ཝ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོཏི ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་རོ ཝི་ཡ ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ནོ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཐཱ ཝཾ་སོ ཝི་སཱ་ལོ ཝི་ས་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ, སཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. སྭཱ་ཧཾ ཏཱ་ཡ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པེ་ཀྑ་ཝཱ ཝི་སཱ་ལོ ཝཾ་སོ ཝི་ཡ ཝི་ས་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཚི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ཡཾ ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་རོ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝཱ ལོ་བྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝཱ དི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.

ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣༩. མི་གོ ཨ་ར་ཉྙ་མྷཱིཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨེ་ཀོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ, བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཌྜྷེ མ་ཧ་དྡྷ་ནེ མ་ཧཱ་བྷོ་གེ, སོ སུ་བྷ་གོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ པ་ར་དཱ་རི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཨི་ཏྠི་པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ནི་ར་ཡ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ག་ཏྟཱ་ནི ཨུ་ཎྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་ན སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན ཨུ་ད་རེ་ན ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཏཾ ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན དཱ་རི་ཀཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. སཱ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ སེ་ས་བ་ནྡྷུ་པ་རི་ཛ་ནཱ་ན་ཉྩ དེ་སྶཱ ཨ་ཧོ་སི. ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཙ ཡ་མྷི ཀུ་ལེ དི་ནྣཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི སཱ་མི་ཀ་ས་སྶུ་ས་སུ་རཱ་ནཾ དེ་སྶཱ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ཨ་པྤི་ཡཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ. ཨ་ཐ ན་ཀྑ་ཏྟེ གྷོ་སི་ཏེ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ ཝེ་སིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ཏི. སཱ ཏཾ དཱ་སཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ སུ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ན་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ ས་ཙེ་པི ད་ས་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀ་ནི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཝཱ དྷཱི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི སཱ་མི་ཀ་སྶ པེ་ས་ན་ཀ་རཱ ཧོ་ཏི. སཱ་མི་ཀེ ཨ་ནཱ་ལ་པ་ནྟེ སཱུ་ལེ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ར་ཧཱ, ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ནོ ཙེ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ – ‘‘ཧོ་ཏུ, བྷ་དྡེ, མཱ སོ་ཙི, ཀཱི་ལ༹་ན་ས་ཛྫཱ ཧོ་ཧི, ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ་ན་པི ས་ལླཱ་པ་མ་ཏྟེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ‘‘སྭེ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱི’’ཏི བ་ཧུཾ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏི. སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱི་ལ༹་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏོ. སཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི པེ་སེ་སྶ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི པེ་སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ནི་སི་ནྣཱ ཨུ་སྶཱུ་རཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶེ པེ་སེ་སི. ཏེ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སཱ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ.

ཨ་ཐ ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རེ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟེ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ནཱ་ག་ལ་ཏཱ་ད་ནྟ་པོ་ཎཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ཨ་ཛྫ བྷི་ཀྑཾ ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཏཾ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ མ་ཡི ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་བྦྷཱ་ར་ས་མཱི་པེ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནཾ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལཾ, ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཐེ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ དི་སྭཱ དཱ་སི་ཡོ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སཱ ཡཱ་ནཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ས་བྦ་ར་ས་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ, པ་དུ་མ་པུ་པྥེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་པི པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ཀ་ཏྭཱ, པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པ་ཧ་ཏྠཱ པ་ཏྠེ་སི ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ པུ་པྥཾ, ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫཱ་མི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཾ མ་ནཱ་པཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཏྠེ་སི ‘‘བྷ་ནྟེ, དུ་ཀྑོ ག་བྦྷ་ཝཱ་སོ, ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ པ་དུ་མ་པུ་པྥེ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཏྠེ་སི ‘‘བྷ་ནྟེ, ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་དྷཱི་ཏཱ་པི པ་ར་ཝ་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ པུ་རི་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མྤི པ་ཏྠེ་སི ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཏྟཾ ཨ་མ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་རོ པ་ཎི་དྷ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘པུ་པྥ་ས་དི་སོ ཨེ་ཝ མེ ག་ནྡྷོ ཙེ་ཝ ཝ་ཎྞོ ཙ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མཾ པ་ཉྩ་མཾ པ་ཎི་དྷིཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ པ་ཏྟཾ པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ –

‘‘ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཏྠི་ཏཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, ཁི་པྤ་མེ་ཝ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏུ;

ས་བྦེ པཱུ་རེ་ནྟུ ས་ངྐ་པྤཱ, ཙ་ནྡོ པ་ནྣ་ར་སོ ཡ་ཐཱ’’ཏི. –

ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ མཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་སྶ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧ་ཏཱི པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཀ་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, ཙི་ཉྩ་མྦི་ལ་དྷོ་ཏ་ཏ་མྦ་བྷཱ་ཛ་ན་མི་ཝ སུ་དྡྷཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ་སྶཱ པ་ཏི་ཀུ་ལེ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལེ ཙ ས་བྦོ ཛ་ནོ ཏུ་ཊྛོ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཙ པེ་སེ་སི. སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ མ་ནུ་སྶེ པེ་སེ་སི ‘‘སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨཱ་ནེ་ཐ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་རཾ, ཨ་ཧཾ ཝི་སྶ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཙ ནཾ ཨུ་རེ ཝི་ལི་ཏྟ་ཙ་ནྡ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རཾ ཝི་ཡ པུ་པྥ་མཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཙ པི་ཡཱ་ཡ་ནྟོ པ་རི་ཧ་རི.

སཱ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་དུ་མ་པུ་པྥེ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི པ་དུ་མ་པུ་པྥ་ག་བྦྷེ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཏི་ཊྛ་ནྟོ་པི, ནི་སཱི་ད་ནྟོ་པི, ས་ཡ་ནྟོ་པི པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ་ཡེ་ཝ ས་ཡ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཙ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ སོ ཏེ་ན ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ ཚ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ར་ཏི.

ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཝཱི་ས་ཏི ཨི་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ་པི ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པུ་ཏྟཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཨ་མ་ཙྩཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་སུཾ ‘‘དེ་ཝ, ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྲ་ཛེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཁེ་ཏྲ་ཛོ་པི ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་དྷ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧེ་སིཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་ནཱ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ བ་ཧི ཙ་རཱ་པེ་སི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ཏྟཾ ནཱ་ལ་ཏྠ. པུ་ན ཨ་མ་ཙྩཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མ་ཧེ་སཱི ནཱ་མ པུ་ཉྙེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་བྦི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་གྒཱ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ དེ་ཝོ མ་ཧེ་སི་ཡཱ་པི ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡཱ ཨི་ཏྠཱི ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ནཱི སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, སཱ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཏོ པུ་ཏྟོ’’ཏི པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ཏི. སཱི་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ པུ་ཏྟ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟེ ས་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ ས་ནྟ་པྤི.

ཨ་ཐ ས་ཀྐོ ཨཱ་ས་ན་ཏཱ་པ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟ་ཝ་རཾ དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ དེ་ཝི་ཡཱ ས་མྨུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ པ་ཏྠེ་སི དེ་ཝཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘པུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ད་མྨི ཏེ, དེ་ཝི, པུ་ཏྟཾ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨེ་ཏྠ ཁཱི་ཎཱ་ཡུ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་དུ་མོ ཨུ་པ་རི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨི་ཏོ ཙ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་མཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏཱ་ཏ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ཡཱ་ཙི. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎི, ཛེ་གུ་ཙྪོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཏཱ་ཏ, ཏྭཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ, ག་ཙྪ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི. ‘‘དུ་ཀྑོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ག་བྦྷ་ཝཱ་སོ, ན ས་ཀྐོ་མི ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ག་བྦྷ་ཝཱ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ ཧི ཏྭཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་སི, ག་ཙྪ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི.

ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་དུ་མོ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ སི་ལཱ་པ་ཊྚ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཾ པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ མ་ཧེ་སཱི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན ཝཱི་ས་ཏི་ཨི་ཏྠི་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ སི་ལཱ་པ་ཊྚ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཾ པ་དུ་མ་སྶ་རེ པུ་ཏྟཾ ལ་དྡྷཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སཱ པ་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ཨ་དྡ་ས. ཏཾ ནེ་ཝ ཏཱི་རེ ཧོ་ཏི ན ག་མྦྷཱི་རེ. ས་ཧ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཏ་ཏྠ པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སཱ སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏཾ པུ་པྥཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. པུ་པྥེ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཀ་སིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཊྚ་ཀེ ཨཱ་སི་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊི་མཾ ཝི་ཡ དཱ་ར་ཀཾ ཨ་དྡ་ས. དི་སྭཱ་ཝ ‘‘པུ་ཏྟོ མེ ལ་དྡྷོ’’ཏི ས་དྡཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི མུ་ཉྩི, ར་ཉྙོ ཙ པེ་སེ་སི. རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ལ་དྡྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་ཉྩ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཾ པ་དུ་མ་ཉྩ ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྙེ་ཝ ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁེ་ཏྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཁེ་ཏྲ་ཛོ ནཱ་མཱ་ཡཾ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ཨི་ཏྠི་ཡོ དྷཱ་ཏི་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. ཡཱ ཡཱ ཀུ་མཱ་ར་སྶ རུ་ཙིཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཏྠི་ཏ་པ་ཏྠི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཁཱ་དཱ་པེ་ཏི, སཱ སཱ ས་ཧ་སྶཾ ལ་བྷ་ཏི. ས་ཀ་ལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི ཙ་ལི་ཏཱ, ས་བྦོ ཛ་ནོ ཀུ་མཱ་ར་སྶ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པེ་སེ་སི. ཀུ་མཱ་རོ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏི་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཁཱ་ད, ཨི་མཾ བྷུ་ཉྫཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ, གོ་པུ་ར་དྭཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ལཱ་ཁཱ་གུ་ལ༹་ཀེ་ན ཀཱི་ལ༹་ཏི.

ཏ་དཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ ཝ་ས་ཏི. སོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟ་ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ, པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ‘‘ཨ་ཛྫ ཀ་ཏྠ བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ས པུ་བྦེ ཀིཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ‘‘མཱ་དི་ས་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ཏྭཱ, ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཏྠ་ནཱ པ་ཏྠེ་སི ཏ་ཏྠ ཏི་སྶོ སི་དྡྷཱ, ཨེ་ཀཱ ཏཱ་ཝ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་སྶེ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀུ་མཱ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀུ་མཱ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་མ་ཎ, མཱ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪི, ཨི་མེ ཧི ཏ་མྤི ‘ཨི་དཾ ཁཱ་ད, ཨི་དཾ བྷུ་ཉྫཱ’ཏི ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་ཝི་སི. ཀུ་མཱ་རོ པ་རི་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟོ, ཀུ་དྡྷོ, ནུ, ཁོ མ་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཏེ་ཧི ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ནཱ་མ, དེ་ཝ, ན ཀོ་དྷ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, པ་རེ་ན པ་ས་ནྣ་མ་ནེ་ན ཡཾ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ‘‘ཀུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ མ་མཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོ, ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ, མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ ག་ནྟྭཱ, མི་ག་ཡཱུ་ཐཾ དི་སྭཱ, པུ་ཙྪི ‘‘ཀིཾ ནཱ་མ ཨེ་ཏེ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཏེ, སཱ་མི, མི་གཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་སཾ ‘‘ཨི་མཾ ཁཱ་ད་ཐ, ཨི་མཾ བྷུ་ཉྫ་ཐ, ཨི་མཾ སཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ན་ཏྠི སཱ་མི, ཡ་ཏྠ ཏི་ཎོ་ད་ཀཾ སུ་ལ་བྷཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི.

ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་མེ ཨ་ར་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟི, ཀ་དཱ ནུ, ཁོ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཝ་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཏ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ་པི ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ན་མ་གྒ་ཉྩ ཙ་ངྐ་མ་ཉྩ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ, མ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ, པ་ད་ནི་ཀྑེ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཀཱ་ས་ཉྩ པ་ཎྞ་སཱ་ལ་ཉྩ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ, མ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཝི་ས་ན་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀུ་མཱ་རོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏཾ པ་དེ་སཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ཊྛཾ ཀ་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཝ་ས་ཏི མ་ཉྙེ ཨེ་ཏྠ སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ’’ཏི པ་རི་ཛ་ནེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ཏོ་པི སོ ས་མ་ཎོ ཀུ་དྡྷོ, ཨི་དཱ་ནི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཀྐ་ནྟཾ དི་སྭཱ, སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ, ཨི་དྷེ་ཝ ཏུ་མྷེ ཏི་ཊྛ་ཐཱ’’ཏི ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན སུ་ས་མྨ་ཊྛོ་ཀཱ་སེ པ་ད་ནི་ཀྑེ་པཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ཨེ་ཏྠ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ན ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཙི་ནྟེ་སི, ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི མ་ཉྙེ’’ཏི པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཙ་ངྐ་མཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ, དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་པུ་ཐུ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ག་ནྟྭཱ, པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ས་ཉྫཱ་ཏ་ཨེ་ཀ་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཝི་པ་སྶ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པུ་རོ་ཧི་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ པུ་ཙྪི་ཏེ ག་ག་ན་ཏ་ལེ ནི་སི་ནྣོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

‘‘མི་གོ ཨ་ར་ཉྙ་མྷི ཡ་ཐཱ ཨ་བ་དྡྷོ, ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི གོ་ཙ་རཱ་ཡ;

ཝི་ཉྙཱུ ན་རོ སེ་རི་ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ མི་གོཏི དྭེ མི་གཱ ཨེ་ཎཱི་མི་གོ, པ་ས་ད་མི་གོ ཙཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ས་ད་མི་གོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ར་ཉྙ་མྷཱིཏི གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ, ཨི་དྷཾ པ་ན ཨུ་ཡྻཱ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་མྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱཏི པ་ཊི་བྷཱ་གེ. ཨ་བ་དྡྷོཏི ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་བ་དྡྷོ, ཨེ་ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི གོ་ཙ་རཱ་ཡཏི ཡེ་ན ཡེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན ག་ནྟུ་མི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན གོ་ཙ་རཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ མི་གོ ཨ་ར་ཉྙེ པ་ཝ་ནེ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཝི་སྶ་ཏྠོ ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་སྶ་ཏྠོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་སྶ་ཏྠོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཝི་སྶ་ཏྠོ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལུ་དྡ་སྶ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྡྷ་མ་ཀཱ་སི མཱ་རཾ ཨ་པ་དཾ, ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཱ་ར་ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་ཏོ པཱ་པི་མ་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༧; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.

ཝི་ཉྙཱུ ན་རོཏི པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ. སེ་རི་ཏནྟི ས་ཙྪ་ནྡ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཾ. པེ་ཀྑ་མཱ་ནོཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཝཱ དྷ་མྨ་སེ་རི་ཏཾ པུ་གྒ་ལ་སེ་རི་ཏ་ཉྩ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སཾ ཨ་ག་མ་ན་ཏོ སེ་རི་ནོ ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཙ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ སེ་རི་ཏཱ. ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ་ཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ‘‘ཡ་ཐཱ མི་གོ ཨ་ར་ཉྙ་མྷི ཨ་བ་དྡྷོ ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི གོ་ཙ་རཱ་ཡ, ཀ་དཱ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི ཨི་ཏི མེ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ཧི བ་དྡྷ་སྶ ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀ་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀ་ག་མ་ནེ ཙཱ་ནི་སཾ་སཾ དི་སྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཝི་ཉྙཱུ པ་ཎྜི་ཏོ ན་རོ སེ་རི་ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.

མི་ག་ཨ་ར་ཉྙ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༠. ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཨེ་ཀ་ཝ་ཛྫི་ཀ་བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི མུ་དུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ཡ་དཱ ཨ་མ་ཙྩཱ ཏེ་ན ས་ཧ ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ མ་ནྟེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ནཾ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནེ་ནྟི. ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨ་མ་ཙྩོ ‘‘དེ་ཝ, མ་མ སོ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ག་མ་ནཾ ཡཱ་ཙི. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ག་མཱ་སི. པུ་ན ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཾ ཝ་རཾ ཡཱ་ཙི, ཨེ་ཀོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷེ, ཨེ་ཀོ ཨ་སྶ་པི་ཊྛི་ཡཾ, ཨེ་ཀོ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཐེ, ཨེ་ཀོ སི་ཝི་ཀཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཡཱ་ཙི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཏོ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་པ་རོ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཡཱ་ཙི, ཏ་སྶཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠི་ཏོ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨེ་ཝཾ སོ ཏེ་ཧི ནི་བྦི་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. ཨ་མ་ཙྩཱ ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མུ་ཀཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཛ་ན་པ་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. སོ ར་ཉྙོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ་མ་ཧཾ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ, ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ, པུ་ན ཨུ་བྷོ་པི ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨི་མེ ཏོ་སེ་ཏུ’’ནྟི ཏེ་སཾ ལོ་བྷེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. སོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ ཧོ་ཏི ས་ཧཱ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ཝཱ་སེ ཋཱ་ནེ ག་མ་ནེ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ;

ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ སེ་རི་ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཧཱ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏ་སྶ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱ་སེ ཙ, མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཋཱ་ནེ ཙ, ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ག་མ་ནེ ཙ, ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ སུ་ཎ, ཨི་དཾ མེ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ནི་བྦི་ཛྫི་ཏྭཱ ཡཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ས་བྦ་ཀཱ་པུ་རི་སེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ཨ་ན་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཱ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ སེ་རི་ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༡. ཁི་ཌྜཱ ར་ཏཱིཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ་བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཙ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོ པི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པོ པཱ་ཎ་ས་མོ. སོ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ པུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཀུ་མཱ་རོ་པི ཏཾ དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྱཱ་དྷི་ནཱ མ་ཏོ. ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ར་ཉྙོ ཧ་ད་ཡ་མྤི ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནཾ ཛྷཱ་པེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ སུ་རཱ་མ་དེ་ན མ་ཏྟོ པུ་ཏྟཾ ནེ་ཝ ས་རི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ནྷཱ་ན་བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་སུ. ཨ་ཐ བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ནི་སི་ནྣོ ས་རི་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཏྟཾ མེ ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏ་ཏོ སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ནི་སི་ནྣོ ཨེ་ཝཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ས་མྨ་ས་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. སེ་སཾ སཾ་ས་གྒ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་ཡ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.

ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ཁི་ཌྜཱཏི ཀཱི་ལ༹་ནཱ. སཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི – ཀཱ་ཡི་ཀཱ, ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ཧ་ཏྠཱི་ཧི་པི ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཨ་སྶེ་ཧི་པི, ར་ཐེ་ཧི་པི, དྷ་ནཱུ་ཧི་པི, ཐ་རཱུ་ཧི་པཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ནཱ་མ གཱི་ཏཾ, སི་ལོ་ཀ་བྷ་ཎ་ནཾ, མུ་ཁ་བྷེ་རཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ར་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ར་ཏི. ཝི་པུ་ལནྟི ཡཱ་ཝ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋཱ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྱཱ་པ་ཀཾ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཙེ་ཏྠ སཾ་ས་གྒ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ས་བྦ་ནྟི.

ཁི་ཌྜཱ་ར་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༢. ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? པུ་བྦེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི, སེ་སཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ, ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རེ ཝ་ས་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཉྩ ས་ཧཱ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཉ་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཝེ་ས་ནྟི. སོ ཙ རཱ་ཛཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་བྦི་ཛྫ་ཏི, བྷཱི་ཏོ ཝི་སྶ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་ཧཱ་ཏ་ལེ དྷཱ་ཝ་ཏི. པུ་རོ་ཧི་ཏེ་ན ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཁ་སེ་ཡྻཾ པུ་ཙྪི་ཏོ་པི ‘‘ཀུ་ཏོ མེ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, སུ་ཁ’’ནྟི ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ རོ་གོ ན ས་ཀྐཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་དྡྷཾ་ཝི་རེ་ཙ་ནཱ་དི་ནཱ བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་མྨེ་ན ཝི་ནེ་ཏུཾ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཁཱ་ད་ནཱུ་པཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ར་ཛྫ་ཧཱ་ནི་ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི རཱ་ཛཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨུ་བྦེ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཙ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐཱ་ད་ཡོ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཉྩ ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཏྭཱ ཡ་ཉྙོ ཡ་ཛི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཏཾ ཡ་ཉྙ་ཡ་ཛ་ནེ ས་མཱ་ད་པེ་སི.

ཏ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤི་ཎྜི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ དུ་བྦོ་དྷ་ནེ་ཡྻོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡ ནཾ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ག་ནྟྭཱ པེ་ཀྑཱ་མཱ’’ཏི ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རེ ཋི་ཏོ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ ཨ་དྡ་ཀྑི, ས་ཧ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་ཏོ ཏེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩེ ‘‘ཀེ ཏུ་མྷེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཝཱ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཏཾ བྷ་ཡཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཡ་ཉྷི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་མ, ཀ་རུ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་མ, མུ་དི་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་མ, ཨུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་མ, ཏེ་ན ནོ ཏཾ བྷ་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ཏིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.

ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ མེ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷ་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཎ་ནྟི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་པཱ་ཎ་ཝ་དྷཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི, ཀེ་སཾ ནུ ཁོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ’’ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ས་མ་ཎཱ སུ་དྡྷེ་ན ཨ་སུ་དྡྷཾ དྷོ་ཝ་ནྟི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པ་ན ཨ་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་སུ་དྡྷཾ. ན ཙ ས་ཀྐཱ ཨ་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་སུ་དྡྷཾ དྷོ་ཝི་ཏུཾ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ’’ནྟི. སོ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་མ་ཙྩེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་བྦེ པཱ་ཎེ མུ་ཉྩ་ཐ, སཱི་ཏཱ་ནི པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝ་ནྟུ, ཧ་རི་ཏཱ་ནི ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟུ, སཱི་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཝཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ.

ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ མུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ཙ བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ‘‘བྷུ་ཉྫ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ནཱ་ཧཾ རཱ་ཛཱ’’ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་བྦཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ ཙ ཧོ་ཏི, ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན;

པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ ཨ་ཚ་མྦྷཱི, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱི, ‘‘ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༨; ཨ. ནི. ༤.༡༢༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༨) ཝཱ ན་ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་རི་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི་པི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. ཏཱ་སུ དི་སཱ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ བྷ་ཡེ་ན ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ. ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོཏི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ས་ནྟོ་ས་སྶ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟུ་སྶ་ཀོ, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན. པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ ཨ་ཚ་མྦྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་སྶ་ཡ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནི, པ་རི་ཧཱ་པེ་ནྟི ཝཱ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཏཱ་ནི ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་སྶ་ཡཱ, བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ པ་རི་སྶ་ཡེ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཱ ཙ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙ ས་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ. ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཚ་མྦྷཱི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཐཱ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ ས་ནྟོ་སེ ཋི་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ མེ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ, ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ པ་ཊི་ཧ་ན་ན་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ ཙ ཧོ་ཏི. སོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ, ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་ཏྟཱ ཨ་ཚ་མྦྷཱི ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་གུ་ཎཾ དི་སྭཱ ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ ས་མ་ཎཱ ཝི་ཡ ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟོ ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཨཱི་དི་སཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཚ་མྦྷཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༣. དུ་སྶ་ངྒ་ཧཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཀི་ར ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་སུ སོ་ཀ་དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཀཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘རཱ་ཛཱུ་ནཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཀི་ཙྩེ་སུ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཨ་ཝ་སྶཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, སཱ་དྷུ, དེ་ཝོ, ཨ་ཉྙཾ དེ་ཝིཾ ཨཱ་ནེ་ཏཱུ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ཎེ, ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ སཱ་མ་ནྟ་ར་ཛྫེ རཱ་ཛཱ མ་ཏོ. ཏ་སྶ དེ་ཝཱི ར་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི. སཱ ཙ ག་བྦྷི་ནཱི ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ཙྩཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ར་ཉྙོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ. སཱ ‘‘ག་བྦྷི་ནཱི ནཱ་མ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ཨཱ་ག་མེ་ཐ, ཡཱ་ཝ ཝི་ཛཱ་ཡཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ནོ ཙེ, ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ར་ཉྙོ་པི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ག་བྦྷི་ནཱི་པི ཧོ་ཏུ ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨཱ་ནེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ས་བྦཾ མ་ཧེ་སཱི་བྷོ་གཾ ཨ་དཱ་སི. ཏ་སྶཱ པ་རི་ཛ་ན་ཉྩ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ཧི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱ ཀཱ་ལེ་ན པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. ཏ་མྤི རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ་མི་ཝ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ངྐེ ཙ ཨུ་རེ ཙ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཏོ དེ་ཝི་ཡཱ པ་རི་ཛ་ནོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘རཱ་ཛཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཀུ་མཱ་རཾ, ཨ་ཏི་ཝི་སྶཱ་ས་ནི་ཡཱ་ནི རཱ་ཛ་ཧ་ད་ཡཱ་ནི, ཧ་ནྡ ནཾ པ་རི་བྷེ་དེ་མཱ’’ཏི.

ཏ་ཏོ ཀུ་མཱ་རཾ – ‘‘ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ, ན ཨི་མ་སྶ ར་ཉྙོ, མཱ ཨེ་ཏྠ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་ཐ ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཨེ་ཧི པུ་ཏྟཱ’’ཏི ར་ཉྙཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནོ་པི པུ་བྦེ ཝི་ཡ རཱ་ཛཱ་ནཾ ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རེ, ཨེ་ཏེ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་པི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ནི་བྦི་ཛྫི་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ‘‘རཱ་ཛཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨ་མ་ཙྩ་པ་རི་ཛ་ནཱ་པི བ་ཧཱུ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ‘‘ས་པ་རི་ཛ་ནོ རཱ་ཛཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི མ་ནུ་སྶཱ པ་ཎཱི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི. རཱ་ཛཱ པ་ཎཱི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ དཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡེ སུ་ནྡ་རཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཏེ ཏུ་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏ་རེ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ‘‘མ་ཡཾ པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ལཱུ་ཁ་བྷ་ཏྟཾ ཛི་ཎྞ་ཝ་ཏྠ་ཉྩ ལ་བྷཱ་མཱ’’ཏི. སོ ཏ་མྤི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རེ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ་པི ནཱ་མ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་ཧོ, ཨ་ཡཾ པ་རི་སཱ དུ་སྶ་ངྒ་ཧཱ’’ཏི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘དུ་སྶ་ངྒ་ཧཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ཨེ་ཀེ, ཨ་ཐོ ག་ཧ་ཊྛཱ གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟཱ;

ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ པ་ར་པུ་ཏྟེ་སུ ཧུ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ – དུ་སྶ་ངྒ་ཧཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ཨེ་ཀེ, ཡེ ཨ་ས་ནྟོ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཐོ ག་ཧ་ཊྛཱ གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟཱ. ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ དུ་སྶ་ངྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.

དུ་སྶ་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༤. ཨོ་རོ་པ་ཡི་ཏྭཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཀི་ར ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ཀ་བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མེ མཱ་སེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ ར་མ་ཎཱི་ཡེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ནཱི་ལ་གྷ་ན་པ་ཏྟ་ས་ཉྪ་ནྣཾ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་རུ་ཀྑཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་མཱུ་ལེ མ་མ ས་ཡ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཏ་ཏྠ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི. པུ་ན གི་མྷཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ མཱ་སེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཏོ. ཏ་དཱ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ པུ་པྥི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. པུ་ན གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ག་ཏོ. ཏ་དཱ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ ས་ཉྪི་ནྣ་པ་ཏྟོ སུ་ཀྑ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་དཱ་པི སོ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ཏཾ རུ་ཀྑཾ པུ་བྦ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ སེ་ཡྻཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཨ་མ་ཙྩཱ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ‘‘ར་ཉྙཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟ’’ནྟི བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ས་ཡ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སུཾ. སོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཏ་ཏྠ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ ཏཾ རུ་ཀྑཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་རེ, ཨ་ཡཾ པུ་བྦེ ས་ཉྪ་ནྣ་པ་ཏྟོ མ་ཎི་མ་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ མ་ཎི་ཝ་ཎྞ་སཱ་ཁ་ནྟ་རེ ཋ་པི་ཏ་པ་ཝཱ་ལ༹་ངྐུ་ར་ས་དི་སེ་ཧི པུ་པྥེ་ཧི ས་སྶི་རི་ཀ་ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. མུ་ཏྟཱ་ད་ལ་ས་དི་ས་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཀི་ཎྞོ ཙ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ བ་ནྡྷ་ནཱ པ་མུ་ཏྟ་པུ་པྥ་ས་ཉྪ་ནྣོ ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་ས་ནྠ་ཏོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ ནཱ་མ་ཛྫ སུ་ཀྑ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ སཱ་ཁཱ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སོ ཋི་ཏོ. ‘ཨ་ཧོ, ཛ་རཱ་ཡ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ’’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་མྤི ཏཱ་ཝ ཛ་རཱ ཧ་ཉྙ་ཏི, ཀི་མ་ངྒ པ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ’’ནྟི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧ་མྤི ས་ཉྪི་ནྣ་པ་ཏྟོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ ཝི་ཡ ཨ་པེ་ཏ་གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏ་སྨིཾ ས་ཡ་ན་ཏ་ལེ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན ནི་པ་ནྣོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ‘‘ཀཱ་ལོ ག་ནྟུཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ནཱ་ཧཾ རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨོ་རོ་པ་ཡི་ཏྭཱ གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ས་ཉྪི་ནྣ་པ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ;

ཚེ་ཏྭཱ་ན ཝཱི་རོ གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨོ་རོ་པ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཱིཏི ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཨི་ཏྠི་པུ་ཏྟ་དཱ་སི་དཱ་སཱ་དཱི་ནི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཉྪི་ནྣ་པ་ཏྟོཏི པ་ཏི་ཏ་པ་ཏྟོ. ཚེ་ཏྭཱ་ནཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. ཝཱི་རོཏི མ་གྒ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་མ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི. ཀཱ་མཱ ཧི གི་ཧཱི་ནཾ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཏྠོ.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧ་མྤི ཨོ་རོ་པ་ཡི་ཏྭཱ གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ས་ཉྪི་ནྣ་པ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝ་ཉྷི ཙི་ནྟ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.

ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ ནི་ཊྛི་ཏོ.

༤༥-༤༦. ས་ཙེ ལ་བྷེ་ཐཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? པུ་བྦེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ དྭེ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, ཀ་ནི་ཊྛོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཏ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨ, ཏྭཾ པི་ཏུ་ནོ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ལ་བྷི་སྶ་སི, ཨ་ཧཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ, སུ་སི་ཀྑི་ཏེ་ན ཙ སུ་ཁཾ ར་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཧི སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨུ་བྷོ་པི པུ་བྦོ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨཱ ཧུ་ཏྭཱ གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཾ ཙ་ར་མཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ནྟ་ཛ་ན་པ་ད་གཱ་མཾ ག་ཏཱ. ཏ་ཉྩ གཱ་མཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཨ་ཐ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ དི་སྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི, པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ནྟི, མཱ་ནེ་ནྟི, པཱུ་ཛེ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ས་དི་སཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལི་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཙ པ་ནི་མེ མ་ནུ་སྶཱ ཡ་དི ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷི་ཀྑཾ དེ་ནྟི, ཡ་དི ཙ ནི་ཙྪ་ནྟི, ན དེ་ནྟི, ཨི་མེ་སཾ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏེ ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཧ་ནྡ ནེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི.

ཏེ མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ སི་པྤཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, ཏཾ ཨ་མྷེ་པི སི་ཀྑཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན སི་ཀྑི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ནེ་སཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝོ ནི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པཱ་རུ་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ སི་པྤ་སྶ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ར་ཏི ནི་པྥ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀེ་ན ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ཡི་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ པ་ཎྞ་སཱ་ལ་མ་དཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ལ་དྡྷཱ ཛྷཱ་ནཾ ལ་བྷི. རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏོ. སོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ, ས་མྨཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨི་དྷ ནི་སཱི་དཱ’’ཏི. སོ ཏ་ཏྠ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀི་ར, ས་མྨ, སི་པྤ་སྶ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ར་ཏི ནི་པྥ་ཏྟཱི’’ཏི པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ, ས་མྨ, ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སི་ནྣོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཝ ག་ཙྪ, ཨུ་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མི ཨི་མ་སྶ སི་པྤ་སྶ ནི་པྥ་ཏྟི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ ག་ནྟྭཱ པུ་ན་པི མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་ག་ཏོ.

ཏ་ཏོ ནཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ ཏ་ཐེ་ཝ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ག་ཏེ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཀ་མྨཾ ཧཱ་པེ་ཏི, མ་མ ཙ ཨི་དྷཱ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི. སོ པ་ཎྞ་སཱ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་ཊྛོ. ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ པུ་ན་པི མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ མ་གྒ་ནྟོ་པི ཏཾ ཨ་དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཡོ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ མཾ ད་ཊྛུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, སོ ནཱ་མ མ་ཡི ཨཱ་ག་ཏེ ད་སྶ་ན་མྤི ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཀྐཱ་མི, ཨ་ཧོ, རེ ཙི་ཏྟ, ན ལ་ཛྫ་སི, ཡཾ མཾ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨི་དྷཱ་ནེ་སི, སོ་དཱ་ནི ཏེ ཝ་སེ ན ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་མ ཝ་སེ ཝ་ཏྟཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ན་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་བྦྷཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཨི་མཱ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སིཾ་སུ –

‘‘ས་ཙེ ལ་བྷེ་ཐ ནི་པ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡཾ, ས་དྡྷིཾ ཙ་རཾ སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རི དྷཱི་རཾ;

ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ས་བྦཱ་ནི པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནི, ཙ་རེ་ཡྻ ཏེ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ས་ཏཱི་མཱ.

‘‘ནོ ཙེ ལ་བྷེ་ཐ ནི་པ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡཾ, ས་དྡྷིཾ ཙ་རཾ སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རི དྷཱི་རཾ;

རཱ་ཛཱ་ཝ ར་ཊྛཾ ཝི་ཛི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ མཱ་ཏ་ངྒ་ར་ཉྙེ་ཝ ནཱ་གོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ནི་པ་ཀནྟི པ་ཀ་ཏི་ནི་པུ་ཎཾ པ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལཾ. སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རིནྟི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. དྷཱི་རནྟི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣཾ. ཏ་ཏྠ ནི་པ་ཀ་ཏྟེ་ན དྷི་ཏི་ས་མྤ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷི་ཏི ནཱ་མ ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ར་ཀྐ་མ་ཏཱ, ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨༤; ཨ. ནི. ༢.༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི་ཙ དྷི་ཀ་ཏ་པཱ་པོ་ཏི་པི དྷཱི་རོ. རཱ་ཛཱ་ཝ ར་ཊྛཾ ཝི་ཛི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ ‘‘ཝི་ཛི་ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་ས་ཧཱ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ. ཨ་ཐ ཝཱ རཱ་ཛཱ་ཝ ར་ཊྛནྟི ཡ་ཐཱ སུ་ཏ་སོ་མོ རཱ་ཛཱ ཝི་ཛི་ཏཾ ར་ཊྛཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཙ་རི, ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཏ་སྶ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ནྟི.

ས་ཧཱ་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༧. ཨ་དྡྷཱ པ་སཾ་སཱ་མཱཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ, ཏཱ་ཝ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ས་དི་སཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ སོ རཱ་ཛཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་བྦི་ཛྫི, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ, ནེ་ཝ་སྶ ཡ་ཉྙོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ས་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ ཏུ་མྷེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛི་ནོ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛི་ནོ’ཏི ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ ཨ་སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ ལ་དྡྷཱ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ བྷུ་ཉྫཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མེ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑེ་ཡྻཾ ཨེ་དི་སཱ ཝཱ ནོ ཝཱ’’ཏི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀེ་ན བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་རི་ཝི་སི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་མ་ཏཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཝི་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ བྷུ་ཉྫིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཧོ་ནྟི ནཱ་མ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ, སྭེ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ་པི ནི་མ་ནྟེ་སི. ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སུ. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི སུ་ནྡ་རཾ ད་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་པི ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, དྭེ དི་ཝ་སེ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཙི་ཏྲེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན པ་རི་ཝི་སི. ཏེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ མ་ངྒ་ལཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཏེ་སུ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛི་ནོ་ཝ ཨེ་ཏེ ས་མ་ཎཱ, ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧ་མྤི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ, མ་ཉྫཱུ་ས་ཀ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨ་དྡྷཱ པ་སཾ་སཱ་མ ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་དཾ, སེ་ཊྛཱ ས་མཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ ས་ཧཱ་ཡཱ;

ཨེ་ཏེ ཨ་ལ་དྡྷཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛཱི, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི.

སཱ པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་སེ་ཁེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ནྣཱ ས་ཧཱ་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ, ཏཾ ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་དཾ ཨ་དྡྷཱ པ་སཾ་སཱ་མ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཐོ་མེ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? སེ་ཊྛཱ ས་མཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ ས་ཧཱ་ཡཱཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཊྛེ སེ་ཝ་མཱ་ན་སྶ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ས་མེ སེ་ཝ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན ཙ ལ་དྡྷཱ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཏེ པ་ན ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ སེ་ཊྛེ ཙ ས་མེ ཙ ཨ་ལ་དྡྷཱ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ. ཨ་ཧ་མྤི ཧི ཨེ་ཝཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨི་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི.

ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷོ་ཛི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤༨. དི་སྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ གི་མྷ་ས་མ་ཡེ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ས་ནྟི་ཀེ ཙ་སྶ ཝ་ཎྞ་དཱ་སཱི གོ་སཱི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ པི་ས་ཏི. ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀ་བཱ་ཧཱ་ཡཾ ཨེ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ལ་ཡཾ, ཨེ་ཀ་བཱ་ཧཱ་ཡཾ དྭེ, ཏཱ་ནི ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནྟི ཨི་ཏ་རཾ ན ས་ངྒྷ་ཊྚ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཎ་ཝཱ་སེ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ, ཨེ་ཀ་ཝཱ་སེ ཨ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ དཱ་སིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ཙི་ནྟེ་སི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་སི་ཏཱ དེ་ཝཱི ཏཾ བཱི་ཛ་ཡ་ནྟཱི ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི. སཱ ‘‘ཝ་ཎྞ་དཱ་སི་ཡཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ མ་ཉྙེ རཱ་ཛཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཾ དཱ་སིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ པི་སི་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷཱ. ཏ་སྶཱ ཨུ་བྷོ་སུ བཱ་ཧཱ་སུ ཨ་ནེ་ཀེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ལ་ཡཱ, ཏེ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནྟཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཛ་ན་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ནི་བྦི་ནྣོ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན ནི་པ་ནྣོ་ཡེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏཾ ནི་པ་ནྣཾ ཙ་ནྡ་ན་ཧ་ཏྠཱ དེ་ཝཱི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ལི་མྤཱ་མི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ – ‘‘ཨ་པེ་ཧི, མཱ ཨཱ་ལི་མྤཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘ཀི་སྶ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཏཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཏེ་ཧི་པི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཝཱ་དེ་ན ཨཱ་ལ་པི་ཏོ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ཎེ, རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སེ་སཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཨ་ཡཾ པ་ན གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – དི་སྭཱཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ཀ་ཉྩ་ན་སྶ ‘‘ཝ་ལ་ཡཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. སཱ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ཋོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ. པ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཱིཏི པ་བྷཱ་ས་ན་སཱི་ལཱ་ནི, ཛུ་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ – དི་སྭཱ བྷུ་ཛ་སྨིཾ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝ་ལ་ཡཱ་ནི ‘‘ག་ཎ་ཝཱ་སེ ས་ཏི ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ, ཨེ་ཀ་ཝཱ་སེ ཨ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.