༢. དྷ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. པ་ཀྐོ་ད་ནོཏི དྷ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན དྷ་ནི་ཡོ གོ་པོ མ་ཧཱི་ཏཱི་རེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. ཏ་སྶཱ་ཡཾ པུ་བྦ་ཡོ་གོ – ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ཝ་ཙ་ནེ དི་བྦ་མཱ་ནེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་དེ་ཧ་ར་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་བྦ་ཏ་ར་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཀོ་ར་ཎྜཾ ནཱ་མ ན་ག་རཾ, ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟོ, གོ་ཡཱུ་ཐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ་ནི གོ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ས་ཧ་སྶཱ གཱ་ཝོ ཁཱི་རཾ དུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. གོ་པཱ ནཱ་མ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སི་ནོ ན ཧོ་ནྟི. ཝ་སྶི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་མཱ་སེ ཐ་ལེ ཝ་ས་ནྟི, ཨ་ཝ་སེ་སེ ཨ་ཊྛ་མཱ་སེ ཡ་ཏྠ ཏི་ཎོ་ད་ཀཾ སུ་ཁཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟི. ཏ་ཉྩ ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ཏཱི་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སི་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གུ་ནྣཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ མ་ཧཱ་མ་ཧཱི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ལ་མ་ཧཱི ཨེ་ཀ་ཏོ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ནྟྭཱ ས་ནྡ་མཱ་ནཱ པུ་ན ས་མུ་དྡ་ས་མཱི་པེ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཡཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ཙྪཱ་ནཾ སཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ནི་ཝེ་ས་ནཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏ་སྶ ས་ཏྟ པུ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ དྷཱི་ཏ་རོ, ས་ཏྟ སུ་ཎི་སཱ, ཨ་ནེ་ཀེ ཙ ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཧོ་ནྟི. གོ་པཱ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི. ཡ་དཱ ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཱ་ནི རུ་ཀྑ་གྒེ ཀ་རོ་ནྟི, ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ས་མཱི་པེ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཐ་ལ་ས་མཱི་པ་དྭཱ་རེ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ནྟི, ཏ་དཱ སུ་ཝུ་ཊྛི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཱ་ནི ནཱི་ཙ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ ཀ་རོ་ནྟི, ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀཱ ཐ་ལ་ས་མཱི་པེ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་ས་མཱི་པ་དྭཱ་རེ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ནྟི, ཏ་དཱ དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟི.
ཨ་ཐ སོ དྷ་ནི་ཡོ སུ་ཝུ་ཊྛི་ཀ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ཡཱ པ་ར་ཏཱི་རེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎོ་ཀཱ་སེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ནྟཱ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཝ་ཙྪ་སཱ་ལཱ་ཡོ མཱ་པེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ དཱ་རུ་ཏི་ཎཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་ཏེ ས་བྦེ་སུ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ་སུ ས་མཱ་ནི་ཡེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫེ པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ ས་མ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ མེ་གྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. སོ དྷེ་ནུ་ཡོ དུ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ, ཝ་ཙྪ་སཱ་ལཱ་སུ ཝ་ཙྪེ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏྭཱ, གུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ དྷཱུ་མཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ, ས་བྦ་པ་རི་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛཱ་པེ་ཏྭཱ, ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དཱི་པེ ཨུ་ཛྫཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ, ས་ཡཾ ཁཱི་རེ་ན བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནེ ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ, ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཨ་པ་ར་དི་སཱ་ཡ མེ་གྷ་ཏྠ་ནི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི ‘‘པ་ཀྐོ་ད་ནོ དུ་དྡྷ་ཁཱི་རོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – པ་ཀྐོ་ད་ནོཏི སི་དྡྷ་བྷ་ཏྟོ. དུ་དྡྷ་ཁཱི་རོཏི གཱ་ཝོ དུ་ཧི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཁཱི་རོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ཨ་སྨཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ. པ་ཀྐོ་ད་ནོ དུ་དྡྷ་ཁཱི་རོ ཙ ཨ་ཧ་མ་སྨི བྷ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་དྡེ་སེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏཱིཏི པ་ད་ས་ནྡྷི, པ་ད་སཾ་ས་གྒོ, པ་ད་པཱ་རི་པཱུ་རི, ཨ་ཀྑ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡོ བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ པ་དཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱ་མེ་ཏ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡) ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཎྞི་ཏོ. སོ་པི ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ ཡཾ ཧི པ་དཾ པུ་བྦ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་ཙྪི་མེ་ན པ་དེ་ན མེ་ཏྟེ་ཡྻོ ཨི་ཏི ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པ་ད་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ.
དྷ་ནི་ཡོ གོ་པོཏི ཏ་སྶ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. སོ ཧི ཡཱ་ནི་མཱ་ནི ཐཱ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ དྷ་ནཱ་ནི, ཏེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ནུ་གཱ་མི་ཀ་དྷ་ནཾ, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ-ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཏོ ཐཱ་ཝ་ར་དྷ་ན་ཏོ་པི, ག་ཝ་སྶཱ་དི་ཏོ ཛ་ངྒ་མ་དྷ་ན་ཏོ་པི ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ སཾ་ཧཱ་རི་མ་དྷ་ན་ཏོ་པི, སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ངྒ་ས་མ་དྷ་ན་ཏོ་པི ཡཾ ཏཾ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཉྩ་གོ་ར་སཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན་ཏྠི གོ་ས་མི་ཏཾ དྷ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༡༣; ནེ་ཏྟི. ༡༢༣) ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ གོ་དྷ་ནཾ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དྷ་ནི་ཡོ, གུ་ནྣཾ པཱ་ལ་ན་ཏོ གོ་པོ. ཡོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་ཝོ པཱ་ལེ་ཏི, སོ ‘‘གོ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ པ་རེ་སཾ ཝེ་ཏ་ནེ་ན བྷ་ཊོ ཧུ་ཏྭཱ, སོ གོ་པཱ་ལ་ཀོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ, ཏེ་ན གོ་པོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་ནུ་ཏཱི་རེཏི ཏཱི་ར་སྶ ས་མཱི་པེ. མ་ཧི་ཡཱཏི མ་ཧཱ་མ་ཧཱི་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ. ས་མཱ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་ཏྟི་ནཱ པ་རི་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝཱ་སོ ཡ་སྶ སོ ས་མཱ་ན་ཝཱ་སོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ཝཱ་སོ’’ཏི. ཚ་ནྣཱཏི ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནེ་ཧི ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀཱ ཀ་ཏཱ. ཀུ་ཊཱིཏི ཝ་ས་ན་གྷ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཧི་ཏོཏི ཨཱ་བྷ་ཏོ, ཛཱ་ལི་ཏོ ཝཱ. གི་ནཱིཏི ཨ་གྒི. ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་གྒི ‘‘གི་ནཱི’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཡ་དི ཨི་ཙྪ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཝ་སྶཱཏི སི་ཉྩ, པ་གྒྷ་ར, ཨུ་ད་ཀཾ མུ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ཝཱཏི མེ་གྷཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ དྷ་ནི་ཡོ གོ་པོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཡ་ན་གྷ་རེ མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ནྣོ མེ་གྷ་ཏྠ་ནི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཀྐོ་ད་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མཱུ་པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘དུ་དྡྷ་ཁཱི་རོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མཱུ་པཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་ཉྩ. ‘‘ཨ་ནུ་ཏཱི་རེ མ་ཧི་ཡཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ‘‘ས་མཱ་ན་ཝཱ་སོ’’ཏི ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ད་ཊྛཱ་ན་སྶ སོ་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཚ་ནྣཱ ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཀྑཱ་པ་ག་མ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ཧི་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི ཡ་སྨཱ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ པ་རི་ཀྑེ་པ་དྷཱུ་མ་དཱ་རུ་ཨ་གྒི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་གྒཱི ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ ཙ ཏ་སྶ གེ་ཧེ ས་བྦེ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ པ་རི་ཀྑེ་པ་གྒིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ཧི་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ག་མ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི, གུ་ནྣཾ མ་ཛ྄ཛྷེ གོ་མ་ཡཱ་དཱི་ཧི དྷཱུ་མ་གྒིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཌཾ་ས་མ་ཀ་སཱ་དཱི་ཧི གུ་ནྣཾ ཨ་ནཱ་བཱ་དྷཾ, གོ་པཱ་ལ་ཀཱ་ནཾ ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ དཱ་རུ་ཨ་གྒིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ་ནཾ སཱི་ཏཱ་བཱ་དྷ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ. སོ ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ གུ་ནྣཾ ཝཱ པ་རི་ཛ་ན་སྶ ཝཱ ཝུ་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་བཱ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི.
༡༩. ཨེ་ཝཾ དྷ་ནི་ཡ་སྶ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ ཨ་སྶོ་སི བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་སི་ཀཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ. སུ་ཏྭཱ ཙ པ་ན བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས དྷ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཉྩ་སྶ ‘‘ཨི་མེ ཨུ་བྷོ་པི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣཱ. ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི, ཨུ་བྷོ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟི. ནོ ཙེ ག་མི་སྶཱ་མི, སྭེ ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན ཝི་ན་སྶི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཏཾ ཁ་ཎེ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ས་ཏྟ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནི དྷ་ནི་ཡ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ཊྛཱ་སི. དྷ་ནི་ཡོ ཏཾ གཱ་ཐཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷཱ་ས་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏི ག་ཏེ་པི བྷཱ་ས་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ན ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛཱ ཝཱ ཝི་སྶ་ཏྠཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ –
‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ ཝི་ག་ཏ་ཁི་ལོ་ཧ་མ་སྨི,ཨ་ནུ་ཏཱི་རེ མ་ཧི་ཡེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སོ;
ཝི་ཝ་ཊཱ ཀུ་ཊི ནི་བྦུ་ཏོ གི་ནི,ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི. –
ཨི་མཾ པ་ཊི་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི བྱ་ཉྫ་ན་ས་བྷཱ་གཾ ནོ ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་གཾ. ན ཧི ‘‘པ་ཀྐོ་ད་ནོ’’ཏི, ‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མེ་ནྟི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་སྶ ཨོ་རི་མ་པཱ་རི་མ་ཏཱི་རཱ་ནི ཝི་ཡ, བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ས་མེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ས་བྷཱ་གཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་དི་ས་པ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝི་སེ་ས་པ་དཱ་ནཾ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ད་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོཏི ཨ་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཡོ ཧི སོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྦྷ་ཝོ ཀོ་དྷོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ སུ་པ་རི་ཏྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧ་ད་ཡཾ ས་ནྟཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཡེ་ན ཙ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩོ མུ་ཁ་ཝི་ཀུ་ཎ་ན་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཕ་རུ་སཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཧ་ནུ་ས་ཉྩ་ལ་ན་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ཕ་རུ་སཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ད་ཎྜཾ ཝཱ ས་ཏྠཾ ཝཱ ག་ཝེ་ས་ནྟོ དི་སཱ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ད་ཎྜཾ ཝཱ ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ད་ཎྜཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝ་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ པ་ཧཱ་རེ དེ་ཏི, ཨ་པ་རོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན ཨ་པི ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རེ་ན པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀཱ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སཱི ཨ་མ་ཙྩོ ཝི་ཡ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀོ་དྷོ པ་ར་མ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནོ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལོ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཝི་ག་ཏ་ཁི་ལོཏི ཨ་པ་ག་ཏ་ཁི་ལོ. ཡེ ཧི ཏེ ཙི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡེ ཧི ཙ ཁི་ལ་བྷཱུ་ཏེ ཙི་ཏྟེ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ཁི་ལེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཝ་སྶ་ནྟེ་པི དེ་ཝེ ས་སྶཱ་ནི ན རུ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སྶེ ཝ་སྶ་ནྟེ་པི ཀུ་ས་ལཾ ན རུ་ཧ་ཏི ཏེ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཁི་ལོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝཱ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི དྷ་ནི་ཡོ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་སྶི་ཀེ མཱ་སེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏཾ་ཡེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་ཝ་ཊཱཏི ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཙྪ་ད་ནཱ. ཀུ་ཊཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀཱ་ཡོ་ཏི་པི གུ་ཧཱ་ཏི་པི དེ་ཧོ་ཏི་པི ས་ནྡེ་ཧོ་ཏི་པི ནཱ་ཝཱ་ཏི་པི ར་ཐོ་ཏི་པི ཝ་ཎོ་ཏི་པི དྷ་ཛོ་ཏི་པི ཝ་མྨི་ཀོ་ཏི་པི ཀུ་ཊཱི་ཏི་པི ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ གེ་ཧ་ནཱ་མི་ཀཱ ཀུ་ཊི ཝི་ཡ ཨ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྑྱཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་ཊྛ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ཝ་ལླི་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, མ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ཏི་ཎ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ཨཱ་ཀཱ་སོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་གཱ་རཾ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཊྛི་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ནྷཱ་རུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, མཾ་ས་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ཙ་མྨ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ, ཨཱ་ཀཱ་སོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ རཱུ་པ་ནྟྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༠༦).
ཙི་ཏྟ་མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ ཀུ་ཊི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལ་ཀུ་ཊི ཙེ སཱ, མ་ཀྐ་ཊཱ་ཝ་ས་ཐོ ཨི་ཏི;
མ་ཀྐ་ཊོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཡ, ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡ པ་ས་ཀྐི་ཡ;
དྭཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཏི, གྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟོ པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི. (ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༥);
སཱ ཀུ་ཊི ཡེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཚ་ད་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣ་ཏྟཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཚ་ནྣ་མ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི;
ཏ་སྨཱ ཚ་ནྣཾ ཝི་ཝ་རེ་ཐ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཐེ་ར་གཱ. ༤༤༧; པ་རི. ༣༣༩);
ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ. ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཧི ‘‘ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ ཨ་ཏི་ཝ་སྶ་ནྟི, ཡོ པ་ན ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ ནཱ་ཏི་ཝ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཱ. ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡ་སྶ རཱ་གཱ་དི་ཙྪ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ པུ་ན ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ རཱ་གཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཚ་ནྣ་མ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི. ཡོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཀི་ལེ་སེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝཱ་སི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཙྪ་ད་ན་ཙྪ་ནྣཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀུ་ཊི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝཱ་ཏེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཙྪ་ད་ན་སྶ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ཊཱ, ཏ་སྶ ནཱ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཚ་ད་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཝ་ཊཱ ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་བྦུ་ཏོཏི ཨུ་པ་ས་ནྟོ. གི་ནཱིཏི ཨ་གྒི. ཡེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན ཨ་གྒི་ནཱ ས་བྦ་མི་དཾ ཨཱ་དི་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་དི་ཏྟཾ རཱ་ག་གྒི་ནཱ’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. སོ ཨ་གྒི བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ལི་ལ་སེ་ཀེ་ན ནི་བྦུ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་བྦུ་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཙ དྷ་ནི་ཡཾ ཨ་ཏུ་ཊྛ་བྦེ་ན ཏུ་སྶ་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི, ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ’’ཏི ཧི ཝ་ད་མཱ་ནོ, དྷ་ནི་ཡ, ཏྭཾ ‘‘པ་ཀྐོ་ད་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛོ, ཨོ་ད་ན་པཱ་ཀོ ཙ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ དྷ་ན་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦོ, དྷ་ན་པ་རི་ཀྑ་ཡོ ཙ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དི་དུ་ཀྑ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ དུ་ཀྑེ་ནེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་སི. ཨ་ཧཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཊྛོ ཧོ་མཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཁི་ལོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཏྭཾ ‘‘དུ་དྡྷ་ཁཱི་རོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ ‘‘ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི མ་ནྟྭཱ ཏུ་ཊྛོ, ཨ་ཧཾ པ་ན ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཁི་ལོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་མཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཏཱི་རེ མ་ཧི་ཡེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཏྭཾ ཨ་ནུ་ཏཱི་རེ མ་ཧི་ཡཱ ས་མཱ་ན་ཝཱ་སོ་ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སེ་ན ཏུ་ཊྛོ. ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཙ ཨཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྒེ་ན ཧོ་ཏི, སོ ཙ དུ་ཀྑོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ དུ་ཀྑེ་ནེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་སི. ཨ་ཧཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སོ་ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སེ་ན ཏུ་ཊྛོ, ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཙ ཨཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ སུ་ཁོ་ཏི སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་མཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
‘‘ཝི་ཝ་ཊཱ ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཏྭཾ ཚ་ནྣཱ ཀུ་ཊཱི་ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཚ་ནྣ་གེ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛོ, གེ་ཧེ ཙ ཏེ ཚ་ནྣེ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི, ཡེ་ན ས་ཉྫ་ནི་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧོ་གྷེ་ཧི ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་སི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཏུ་ཊྛ་བྦེ་ནེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་སི. ཨ་ཧཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཝ་ཊཱ ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་ཙྪ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཊྛོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ མེ ཝི་ཝ་ཊཱ་ཡ ཀུ་ཊི་ཡཱ ན ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི, ཡེ་ན ས་ཉྫ་ནི་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧོ་གྷེ་ཧི ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏུ་ཊྛ་བྦེ་ནེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་མཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ནི་བྦུ་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཏྭཾ ཨཱ་ཧི་ཏོ གི་ནཱི་ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཀ་ཏཱུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎོ་ཝ ཀ་ཏཱུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎོ་སྨཱི་ཏི མ་ནྟྭཱ ཏུ་ཊྛོ. ཨ་ཧཾ པ་ན ནི་བྦུ་ཏོ གི་ནཱི་ཏི ཏུ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་གྒི་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཏཱུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཏུ་ཊྛོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ག་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་སུ་ཁཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་མྷཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ སོ་བྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སི, པ་ཝ་སྶ དེ་ཝ, ན ནོ ཏ་ཡི ཝ་སྶ་ནྟེ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶ་ནྟེ ཝཱ ཝུ་ཌྜྷི ཝཱ ཧཱ་ནི ཝཱ ཨ་ཏྠི, ཏྭཾ པ་ན ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་སཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཙ དྷ་ནི་ཡ ཨ་ཏུ་ཊྛ་བྦེ་ནེ་ཝ ཏུ་སྶ་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
༢༠. ཨེ་ཝ་མི་མཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ་པི དྷ་ནི་ཡོ གོ་པོ ‘‘ཀོ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན སུ་བྷཱ་སི་ཏེ་ན པ་རི་ཏུ་ཊྛོ པུ་ན་པི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་པ་ར་མྤི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཀ་མ་ཀ་སཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྡྷ་ཀཱཏི ཀཱ་ལ༹་མ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, པི་ངྒ་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ན་ནྟི་པི ཨེ་ཀེ. མ་ཀ་སཱཏི མ་ཀ་སཱ་ཡེ་ཝ. ན ཝི་ཛྫ་རེཏི ན་ཏྠི. ཀ་ཙྪེཏི དྭེ ཀ་ཙྪཱ – ན་དཱི་ཀ་ཙྪོ ཙ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ཙྪོ ཙ. ཨི་དྷ ན་དཱི་ཀ་ཙྪོ. རུ་ལ༹ྷ་ཏི་ཎེཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཏི་ཎེ. ཙ་ར་ནྟཱིཏི བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཝུ་ཊྛི་མྤཱིཏི ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནེ་ཀཱ ཝུ་ཊྛི་ཡོ, ཏཱ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟེ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧེ་ཡྻུནྟི ཁ་མེ་ཡྻུཾ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ དྷ་ནི་ཡོ ཡེ ཨ་ནྡྷ་ཀ་མ་ཀ་སཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ རུ་དྷི་རེ པི་ཝ་ནྟཱ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ གཱ་ཝོ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏེ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ པཾ་སུ་ནཱ ཙ སཱ་ཁཱ་ཧི ཙ མཱ་རེ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན གུ་ནྣཾ ཁེ་མ་ཏཾ, ཀ་ཙྪེ རུ་ལ༹ྷ་ཏི་ཎ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་པ་རི་སྶ་མཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཁུ་དཱ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ གཱ་ཝོ ཨ་ནྡྷ་ཀ་མ་ཀ་ས་ས་མྥ་སྶེ་ཧི དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ནེ་ན ཀི་ལ་ནྟཱ ཁུ་དཱ་ཡ མི་ལཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཝུ་ཊྛི་ནི་པཱ་ཏ་མྤི ན ས་ཧེ་ཡྻུཾ, ན མེ ཏ་ཐཱ གཱ་ཝོ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན གཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཏི་ཀྑ་ཏུཾ ཝཱ ཝུ་ཊྛི་མྤི ས་ཧེ་ཡྻུ’’ནྟི དཱི་པེ་ཏི.
༢༡. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ དྷ་ནི་ཡོ ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པེ ཝ་ས་ནྟོ བྷ་ཡཾ དི་སྭཱ, ཀུ་ལླཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་མ་ཧིཾ ཏ་རི་ཏྭཱ, ཏཾ ཀ་ཙྪཾ ཨཱ་ག་མྨ ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཊྛུ ཨཱ་ག་ཏོ, ནི་བྦྷ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ས་བྷ་ཡེ ཨེ་ཝ ཙ སོ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་ཉྩ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་ཉྩ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘བ་དྡྷཱ་སི བྷི་སཱི’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི, ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་གཾ ནོ བྱ་ཉྫ་ན་ས་བྷཱ་གཾ.
ཏ་ཏྠ བྷི་སཱིཏི པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པུ་ཐུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ བ་དྡྷ་ཀུ་ལློ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལོ་ཀེ. ཨ་རི་ཡ་སྶ པ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི –
‘‘མ་གྒོ པ་ཛྫོ པ་ཐོ པ་ནྠོ, ཨ་ཉྫ་སཾ ཝ་ཊུ་མཱ་ཡ་ནཾ;
ནཱ་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་སེ་ཏུ ཙ, ཀུ་ལློ ཙ བྷི་སི ས་ངྐ་མོ’’. (ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༡);
‘‘ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་བྷ་ཝོ ཙེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’.
ཨི་མཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཾ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – དྷ་ནི་ཡ, ཏྭཾ ཀུ་ལླཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, མ་ཧིཾ ཏ་རི་ཏྭཱ, ཨི་མཾ ཋཱ་ན་མཱ་ག་ཏོ, པུ་ན་པི ཙ ཏེ ཀུ་ལློ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ན་དཱི ཙ ཏ་རི་ཏ་བྦཱ, ན ཙེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཁེ་མཾ. མ་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟེ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷཱ ཨ་ཧོ་སི བྷི་སི. སཱ ཙ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པུ་ན བ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཀེ་ན་ཙི མོ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཙ སུ་ས་ངྑ་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ཙ་མྷི ཏི་ཎྞོ, པུ་བྦེ པ་ཏྠི་ཏཾ ཏཱི་ར་པྤ་དེ་སཾ ག་ཏོ. ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཙ ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ པ་དེ་སཾ ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ར་ག་ཏོ ས་བྦཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ ས་བྦ་དྷ་མྨ་པཱ་རཾ པ་ར་མཾ ཁེ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ, ཏི་ཎྞོཏི ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, པཱ་ར་ག་ཏོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. ཀིཾ ཝི་ནེ་ཡྻ པཱ་ར་ག་ཏོ་ཏི ཙེ? ཝི་ནེ་ཡྻ ཨོ་གྷཾ, ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཏཾ པཱ་རཾ ག་ཏོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཙ པ་ན མེ པུ་ན ཏ་རི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠོ བྷི་སི་ཡཱ ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི.
༢༢. ཏ་མྤི སུ་ཏྭཱ དྷ་ནི་ཡོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘གོ་པཱི མ་མ ཨ་སྶ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ གོ་པཱིཏི བྷ་རི་ཡཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨ་སྶ་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཀ་རཱ ཀིཾ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སཱ་ཝི་ནཱི. ཨ་ལོ་ལཱཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧི པ་ཉྩ་ཧི ལོ་ལ་ཏཱ་ཧི ལོ་ལོ ཧོ་ཏི – ཨཱ་ཧཱ་ར་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ, པ་ར་པུ་རི་ས་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ, དྷ་ན་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ, པཱ་ད་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ བྷ་ཏྟ་པཱུ་ཝ་སུ་རཱ་དི་བྷེ་དེ ཨཱ་ཧཱ་རེ ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་བྷ་ཏྟ་མྤི བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཧ་ཏྠོ་ཏཱ་པ་ཀ་མྤི ཁཱ་ད་ཏི, དི་གུ་ཎཾ དྷ་ན་མ་ནུ་པྤ་ད་ཏྭཱ་པི སུ་རཾ པི་ཝ་ཏི. ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་ད་ཀ་ཏེ་ལ་ཀེ་ན་པི ཀེ་སེ ཨོ་ས་ཎྜེ་ཏྭཱ མུ་ཁཾ པ་རི་མ་ཛྫ་ཏི. པ་ར་པུ་རི་ས་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་མ་སོ པུ་ཏྟེ་ན་པི ཏཱ་དི་སེ པ་དེ་སེ པ་ཀྐོ་སི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཋ་མཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏི. དྷ་ན་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཧཾ་ས་རཱ་ཛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན སུ་ཝ་ཎྞཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཐ’’. པཱ་ད་ལོ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ག་མ་ན་སཱི་ལོ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦཾ དྷ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་ནི་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀཱ་པི ལོ་ལ་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ གོ་པི་ཡཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ལོ་ལཱཏི ཨཱ་ཧ.
དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སཾ་ཝཱ་སི་ཡཱཏི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ ས་དྡྷིཾ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ཀོ་མཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ. ཏེ་ན པ་ར་པུ་རི་སེ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནཱ་པཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་པུ་རི་སེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱི མ་མེ་ཝ མ་ནཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱ ན སུ་ཎཱ་མི ཀི་ཉྩི པཱ་པནྟི ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མེ་ན ནཱ་མ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཱ་ཡ ཧ་སི་ཏཾ ཝཱ ལ་པི་ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶཱ ན སུ་ཎཱ་མི, ཀ་ཉྩི ཨ་ཏི་ཙཱ་ར་དོ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༢༣. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི གོ་པི་ཡཱ ཏུ་ཊྛཾ དྷ་ནི་ཡཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཙི་ཏྟཾ མ་མ ཨ་སྶ་ཝ’’ནྟི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི, ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་གཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ པ་དཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – དྷ་ནི་ཡ, ཏྭཾ ‘‘གོ་པཱི མ་མ ཨ་སྶ་ཝཱ’’ཏི ཏུ་ཊྛོ, སཱ པ་ན ཏེ ཨ་སྶ་ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝཱ ན ཝཱ; དུ་ཛྫཱ་ནཾ པ་ར་ཙི་ཏྟཾ, ཝི་སེ་ས་ཏོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཉྷི ཀུ་ཙྪི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ་པི ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དུ་ར་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ ཏུ་མྷཱ་དི་སེ་ཧི ཨི་ཏྠཱི ཨ་ལོ་ལཱ་ཏི ཝཱ སཾ་ཝཱ་སི་ཡཱ་ཏི ཝཱ མ་ནཱ་པཱ་ཏི ཝཱ ནི་པྤཱ་པཱ་ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ. མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་སྶ་ཝཾ ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཀ་རཾ མ་མ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟཱ་མི. སོ ཙ་སྶ ཨ་སྶ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་གྒི་དྷཱ་རཱ་སུ ཙ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་སུ ས་བྦ་ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་གྒི་ནི་མྨཱ་ནེ ཧི ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ཨུ་ད་ཀ་ནི་མྨཱ་ནེ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཾ, ནཱི་ལཱ་དི་ནི་མྨཱ་ནེ ནཱི་ལཱ་དི་ཀ་སི་ཎཱ་ནི. བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཧི དྭེ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་སྶ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱ་པ་ག་མཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ལོ་ལཾ, ན ཏ་ཝ གོ་པཱི. དཱི་པ་ངྐ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཙ པ་བྷུ་ཏི དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ཝཱ་སི་ཡཾ, ན ཏ་ཝ གོ་པཱི. ཏ་དེ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ད་མ་ཐེ་ན ད་མི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ད་ནྟཾ, སུ་ད་ནྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ་ན ཚ་དྭཱ་ར་ཝི་སེ་ཝ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ མ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ན་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ མ་ནཱ་པཾ, ན ཏ་ཝ གོ་པཱི.
པཱ་པཾ པ་ན མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ པཱ་པཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, དྷ་ནི་ཡོ ཝི་ཡ གོ་པི་ཡཱ. སོ ཙ་སྶ པཱ་པཱ་བྷཱ་ཝོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས ཝ་སྶཱ་ནི ས་རཱ་གཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནྟ་སྶཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་དཱ་པི ཧི་སྶ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙུ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝཱ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝཱ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝཱ ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ མཱ་རོ་པི ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཨེ་ཀཾ ཝ་སྶཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ནྟི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཝཱ་ལ་གྒ་ནི་ཏུ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི་སྶ པཱ་པ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ པ་སྶེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ནི་བྦི་ནྣོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ པ་དཱ་པ་དཾ;
ཨོ་ཏཱ་རཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི་སྶཾ, ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཏཱི་མ་ཏོ’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༤༨);
བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་པི ནཾ ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཎ་ཝོ ས་ཏྟ མཱ་སཱ་ནི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ. སོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཛྫཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ པ་རི་སུ་དྡྷ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ག་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑེ་ཡྻཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑེ་ཡྻཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ར་ཀྑེ་ཡྻ ‘མཱ མེ ཨི་དཾ པ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’ཏི, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ…པེ… པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ…པེ… པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ, ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ར་ཀྑེ་ཡྻ ‘མཱ མེ ཨི་དཾ པ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༥༨).
ཨེ་ཝཾ ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ, པུ་བྦེ་པི པཱ་པཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་པཾ པ་ན མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – མ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ པཱ་པཾ ན ས་ཀྐཱ སུ་ཎི་ཏུཾ, ན ཏ་ཝ གོ་པི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ཡ་དི ཨེ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཏུ་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, མ་ཡཱ་ཝེ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
༢༤. ཏ་མྤི སུ་ཏྭཱ དྷ་ནི་ཡོ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ར་སཱ་ཡ་ནཾ པི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་བྷ་ཏོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་བྷ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ནེ་ཝ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན བྷ་ཏོ, ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝཱ་མི, ན པ་ར་སྶ ཝེ་ཏ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པུ་ཏྟཱཏི དྷཱི་ཏ་རོ ཙ པུ་ཏྟཱ ཙ, ཏེ ས་བྦེ པུ་ཏྟཱ་ཏྭེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་མཱ་ནི་ཡཱཏི ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ. ཨ་རོ་གཱཏི ནི་རཱ་བཱ་དྷཱ, ས་བྦེ་ཝ ཨཱུ་རུ་བཱ་ཧུ་བ་ལཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སཾ ན སུ་ཎཱ་མི ཀི་ཉྩི པཱ་པནྟི ཏེ་སཾ ཙོ་རཱ་ཏི ཝཱ པ་ར་དཱ་རི་ཀཱ་ཏི ཝཱ དུ་སྶཱི་ལཱ་ཏི ཝཱ ཀི་ཉྩི པཱ་པཾ ན སུ་ཎཱ་མཱི་ཏི.
༢༥. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་ནི་ཡཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི – ‘‘ནཱ་ཧཾ བྷ་ཏ་ཀོ’’ཏི. ཨ་ཏྲཱ་པི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ པ་དཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཏྭཾ ‘‘བྷུ་ཛི་སྶོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི མ་ནྟྭཱ ཏུ་ཊྛོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟོ་པི དཱ་སོ ཨེ་ཝཱ་སི ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་ཏྟཱ, བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱུ་ནོ ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་སོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༠༥). པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ནཱ་ཧཾ བྷ་ཏ་ཀོ་སྨི ཀ་སྶ་ཙི. ཨ་ཧ་ཉྷི ཀ་སྶ་ཙི པ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ བྷ་ཏ་ཀོ ན ཧོ་མི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཡ་སྨཱ ནི་བྦི་ཊྛེ་ན ཙ་རཱ་མི ས་བྦ་ལོ་ཀེ. ཨ་ཧ་ཉྷི དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ བོ་དྷི, ཏཱ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ བྷ་ཏ་ཀོ ཨ་ཧོ་སིཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ པ་ན ནི་བྦི་ཊྛོ ནི་བྦི་སོ རཱ་ཛ་བྷ་ཏོ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་བྦི་ཊྛེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་སུ་ཁེ་ན ཙ ཛཱི་ཝཱ་མི. ཏ་སྶ མེ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཏྟ་བྦོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ བྷ་ཏི་ཡཱ ན ཝི་ཛྫ་ཏི. ‘‘བྷ་ཊི་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྨཱ ཡ་དི བྷུ་ཛི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, མ་ཡཱ་ཝེ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
༢༦. ཏ་མྤི སུ་ཏྭཱ དྷ་ནི་ཡོ ཨ་ཏི་ཏྟོ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་མ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་ར་གོ་མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི ཝ་སཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝ་སཱཏི ཨ་ད་མི་ཏ་ཝུ་ཌྜྷ་ཝ་ཙྪ་ཀཱ. དྷེ་ནུ་པཱཏི དྷེ་ནུཾ པི་ཝ་ནྟཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪ་ཀཱ, ཁཱི་ར་དཱ་ཡི་ཀཱ ཝཱ གཱ་ཝོ. གོ་དྷ་ར་ཎི་ཡོཏི ག་བྦྷི་ནི་ཡོ. པ་ཝེ་ཎི་ཡོཏི ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ བ་ལཱི་བ་དྡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མེ་ཐུ་ན་པ་ཏྠ་ན་ཀ་གཱ་ཝོ. ཨུ་ས་བྷོ་པི ག་ཝ་མྤ་ཏཱིཏི ཡོ གོ་པཱ་ལ་ཀེ་ཧི པཱ་ཏོ ཨེ་ཝ ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ, བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ, པ་ཉྩ་ངྒུ་ལཾ ད་ཏྭཱ, མཱ་ལཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ – ‘‘ཨེ་ཧི, ཏཱ་ཏ, གཱ་ཝོ གོ་ཙ་རཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པེ་སི་ཏོ ཙ ཏཱ གཱ་ཝོ ཨ་གོ་ཙ་རཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ, གོ་ཙ་རེ ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་བྷ་ཡཱ པ་རི་ཏྟཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨུ་ས་བྷོ་པི ག་ཝ་མྤ་ཏི ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ གོ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་སི.
༢༧. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐེ་ཝ དྷ་ནི་ཡཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠི ཝ་སཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙེ་ས ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ས་ནེ ཨ་ད་མི་ཏ་ཊྛེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་ཊྛེ་ན ཙ ཝ་སཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ, ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་སཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཁཱི་ར་དཱ་ཡི་ནི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷེ་ནུ་པཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཝཱ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ག་བྦྷ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན གོ་དྷ་ར་ཎི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ, སཾ་ཡོ་ག་པ་ཏྠ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཝེ་ཎི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཏྠ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ ཝཱ, ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཊྛེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཙ ག་ཝ་མྤ་ཏི་ཨུ་ས་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝཱ ན་ཏྠི, སྭཱ་ཧཾ ཨི་མཱ་ཡ ས་བྦ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛོ. ཏྭཾ པ་ན སོ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛོ. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛ་སྶ མ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི.
༢༨. ཏ་མྤི སུ་ཏྭཱ དྷ་ནི་ཡོ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་མ་ཏ་ར་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ག་ཎ་སྶ ཁི་ལ་བ་ནྡྷ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁི་ལཱ ནི་ཁཱ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཁི་ལཱཏི གུ་ནྣཾ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠ་མྦྷཱ. ནི་ཁཱ་ཏཱཏི ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཝེ་སི་ཏཱ ཁུ་དྡ་ཀཱ མ་ཧ་ནྟཱ ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ. ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱིཏི ཨ་ཀ་མྤ་ཀཱ. དཱ་མཱཏི ཝ་ཙྪ་ཀཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ ག་ནྠི་ཏ་པཱ་ས་ཡུ་ཏྟཱ ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་སེ་སཱ. མུ་ཉྫ་མ་ཡཱཏི མུ་ཉྫ་ཏི་ཎ་མ་ཡཱ. ན་ཝཱཏི ཨ་ཙི་ར་ཀ་ཏཱ. སུ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི སུ་ཊྛུ ས་ཎྛཱ་ནཱ, སུ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ཝཱ. ན ཧི ས་ཀྑི་ནྟཱིཏི ནེ་ཝ ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི. དྷེ་ནུ་པཱ་པི ཚེ་ཏྟུནྟི ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪ་ཀཱ་པི ཚི་ནྡི་ཏུཾ.
༢༩. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་ནི་ཡ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ-པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དཱི་པི་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི ‘‘ཨུ་ས་བྷོ་རི་ཝ ཚེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ས་བྷོཏི གོ་པི་ཏཱ གོ་པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀོ གོ་ཡཱུ་ཐ་པ་ཏི བ་ལཱི་བ་དྡོ. ཀེ་ཙི པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ག་ཝ་ས་ཏ་ཛེ་ཊྛོ ཨུ་ས་བྷོ, ས་ཧ་སྶ་ཛེ་ཊྛོ ཝ་ས་བྷོ, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཛེ་ཊྛོ ནི་ས་བྷོ’’ཏི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨེ་ཀ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཛེ་ཊྛོ ཨུ་ས་བྷོ, དྭཱི་སུ ཛེ་ཊྛོ ཝ་ས་བྷོ, ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏོ ནི་ས་བྷོ’’ཏི. ས་བྦེ་པེ་ཏེ པ་པ་ཉྩཱ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ཨུ་ས་བྷོ་ཏི ཝཱ ཝ་ས་བྷོ་ཏི ཝཱ ནི་ས་བྷོ་ཏི ཝཱ ས་བྦེ་པེ་ཏེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་མ་ཊྛེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ནི་ས་བྷོ ཝ་ཏ བྷོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༣༨). ར-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཱིཏི ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཙ. ནཱ་གོཏི ཧ་ཏྠཱི. པཱུ་ཏི་ལ་ཏནྟི ག་ལོ༹་ཙཱི་ལ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་པི ཀཱ་ཡོ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ, ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀོ་པི སུ་ན་ཁོ ཀུ་ཀྐུ་རོ, ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏོ་པི སི་ངྒཱ་ལོ ‘‘ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ན་ཝཱ་པི ག་ལོ༹་ཙཱི་ལ་ཏཱ ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཏྟེ་ན ‘‘པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དཱ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. ག་བྦྷ་ཉྩ སེ་ཡྻ་ཉྩ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཾ. ཏ་ཏྠ ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛ་ལཱ་བུ་ཛ་ཡོ་ནི, སེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ས་བྦཱ་པི ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – དྷ་ནི་ཡ, ཏྭཾ བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཏུ་ཊྛོ, ཨ་ཧཾ པ་ན བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟོ ཐཱ་མ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པེ་ཏོ མ་ཧཱ་ཨུ་ས་བྷོ་རི་ཝ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཐཱ་མ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཚེ་ཏྭཱ, ནཱ་གོ པཱུ་ཏི་ལ་ཏཾ་ཝ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ཐཱ་མ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན དཱ་ལ་ཡི་ཏྭཱ, ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ས་བྷོ་རི་ཝ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་ས་ཡེ ནཱ་གོ པཱུ་ཏི་ལ་ཏཾ་ཝ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཚེ་ཏྭཱ དཱ་ལ་ཡི་ཏྭཱ་ཝ ཋི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ན པུ་ན ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཾ ཨུ་པེ་སྶཾ. སོ་ཧཾ ཛཱ་ཏི་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ཧི ས་བྦ་དུ་ཀྑེ་ཧི པ་རི་མུ་ཏྟོ སོ་བྷཱ་མི – ‘‘ཨ་ཐ ཙེ པ་ཏྠ་ཡ་སཱི པ་ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཏྭ་མྤི ཨ་ཧཾ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪ་སི, ཚི་ནྡ ཏཱ་ནི བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ན ཨུ་པེ་སྶ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ག་མོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཚེ་ཏྭཱ དཱ་ལ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཚེ་དོ པ་དཱ་ལ་ན་ཉྩ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ཡེ་ན ཚི་ནྡ་ཏི པ་དཱ་ལེ་ཏི ཙ, ཏཾ མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནྟི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དཱི་པི་ཀཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དྷ་ནི་ཡོ ཙ པ་ཛཱ་པ་ཏི ཙ་སྶ དྭེ ཙ དྷཱི་ཏ་རོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཨ་ཐ དྷ་ནི་ཡོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་ཡོ་གེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡཾ དི་སྭཱ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཏ་ཧ་ད་ཡོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཚི་ནྡིཾ, ག་བྦྷ་སེ་ཡྻོ ཙ མེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ ཀོ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དི་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཨཱ་ག་ཏོ ནུ ཁོ མེ ས་ཏྠཱ་ཏི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཛཱ་ལ་ཝི་ཙི་ཏྲཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་སེ་ཀ་པི་ཉྫ་རཾ ཝི་ཡ ས་རཱི་རཱ་བྷཾ དྷ་ནི་ཡ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནེ མུ་ཉྩི ‘‘པ་སྶ དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’’ནྟི.
༣༠. ཨ་ཐ དྷ་ནི་ཡོ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛ་ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ས་མ་ནྟཱ པ་ཛྫ་ལི་ཏ་པ་དཱི་པ་ས་ཧ་སྶ་ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་མི་ཝ ཙ ནི་ཝེ་ས་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡེ མེ་གྷོ་པི པཱ་ཝ་སྶི. ཏེ་ནཱ་ཧུ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རཱ ‘‘ནི་ནྣ་ཉྩ ཐ་ལ་ཉྩ པཱུ་ར་ཡ་ནྟོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣནྟི པ་ལླ་ལཾ. ཐ་ལནྟི ཨུ་ཀྐཱུ་ལཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨུ་ཀྐཱུ་ལ་ཝི་ཀཱུ་ལཾ ས་བྦ་མྤི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ར་ཡ་ནྟོ མ་ཧཱ་མེ་གྷོ པཱ་ཝ་སྶི, ཝ་སྶི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ ཁ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་རཱི་རཱ་བྷཾ མུ་ཉྩི, དྷ་ནི་ཡོ ཙ ‘‘ས་ཏྠཱ མེ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ས་དྡྷཱ་མ་ཡཾ ཙི་ཏྟཱ་བྷཾ མུ་ཉྩི, ཏཾ ཁ་ཎཾ པཱ་ཝ་སྶཱི་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་མྤི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ’’ཏི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.
༣༡-༣༢. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ དྷ་ནི་ཡ་སྶ ས་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་བྷཱ་ས་ཕ་ར་ཎ་སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཀྑ་ཎེ ཝ་སྶ་ཏོ དེ་ཝ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ དྷ་ནི་ཡོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ ནོ ཨ་ན་པྤ་ཀཱ’’ཏི དྭེ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ དྷ་ནི་ཡོ ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡཾ དི་སྭཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ དི་སྭཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ལ་བྷི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ ནོ ཨ་ན་པྤ་ཀཱ, ཡེ མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་དྡ་སཱ་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏ ཨི་ཏི ཝི་མྷ་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ནོ ཨི་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ. ཨ་ན་པྤ་ཀཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ས་ར་ཎཾ ཏཾ ཨུ་པེ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནེ་ཝ་སྶ སི་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པ་ན ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ས་ར་ཎ་ཏཾ ཨ་ཙ་ལ་ས་ར་ཎ་ཏཾ པ་ཏྟོ, ཏཾ པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཎི་པཱ་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་མཱཏི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏི་དི་བྦ་པ་ཉྙཱ་ས་མ་ནྟ་བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ. ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ར་ཎཾ ཏཾ ཨུ་པེ་མ ཙ་ཀྑུ་མཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཏྠཱ ནོ ཧོ་ཧི ཏུ་ཝཾ མ་ཧཱ་མུ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ནཱ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ བྷ་ཎ་ཏི, གོ་པཱི ཙ ཨ་ཧ་ཉྩ ཨ་སྶ་ཝཱ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ སུ་ག་ཏེ ཙ་རཱ་མ་སེཏི ཨི་དཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི་མ་གྒ་ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་ས་དཱ་ར་ས་ནྟོ་སཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༣) ཧི མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ན མེ པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༢༩) མ་གྒོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥༥) ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ. ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཕཱི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༧༤) སཱ་ས་ནཾ.
‘‘མ་ཡ་ཉྩ བྷ་རི་ཡཱ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མ, ཨ་མྷེ ཙ བྷ་རི་ཡཱ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི;
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཱ་ཧི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཧི ཨ་མྷཾ ད་ཧ་རཱ ན མཱི་ཡ་རེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༠.༩༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་དཱ་ར་ས་ནྟོ་སོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. སུ་ག་ཏེཏི སུ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་མ་ནུ་པ་གྒ་མྨ སུ་ཊྛུ ག་ཏ་ཏྟཱ, སོ་བྷ་ཎེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, སུ་ནྡ་ར་ཉྩ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ སུ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་རཱ་མ་སེཏི ཙ་རཱ་མ. ཡ་ཉྷི ཏཾ ས་ཀྐ་ཏེ ཙ་རཱ་མ་སཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ ཙ་རཱ་མ་སེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘སེ་ཏི ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་རེ་མ སེ’’ཏི་པི པཱ་ཋཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟི. ཡཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ དྷ་ནི་ཡོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཙ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏཱི་མ་ར་ཎ་སྶ པཱ་ར་གཱུ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རཱ བྷ་ཝཱ་མ་སེ’’ཏི. ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་སྶ པཱ་རཾ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ག་ཙྪཱ་མ. དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ. ཨ་ནྟ་ཀ་རཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ. བྷ་ཝཱ་མ་སེཏི བྷ་ཝཱ་མ, ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཡཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཙ་རཱ་མ་སེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ཙ པུ་ན ཨུ་བྷོ་པི ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ནོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙིཾ་སཱུ་ཏི.
༣༣. ཨ་ཐ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙ་ནྟེ དི་སྭཱ – ‘‘ཨི་མེ མ་མ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཧ་ནྡ ནེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ ‘‘ན་ནྡ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏུ་སྶ་ཏི མོ་ད་ཏི. པུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི པུ་ཏྟེ་ཧི་པི དྷཱི་ཏ་རེ་ཧི་པི, ས་ཧ་ཡོ་ག་ཏྠེ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་ཏྟེ་ཧི ས་ཧ ན་ནྡ་ཏི, པུ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་ཏྟི་མཱཏི པུ་ཏྟ་ཝཱ པུ་གྒ་ལོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. མཱ་རོཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ དཱ་མ་རི་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. སོ ཧི ས་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཛ་ནཾ ཡཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཾ མཱ་རེ་ཏི. ཡཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ་པི མ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘མཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་པི་མཱཏི ལཱ་མ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, པཱ་པ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཝཱ. ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ས་བྦ་གཱ་ཐཱ་སུ ཙ ཨཱི་དི་སཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙ པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་པི་ཡོ གོ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ ན་ནྡ་ཏི. ཡ་སྶ གཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, སོ་པི གོ་པི་ཡོ, གོ་ཧི ས་ཧ, གོ་ཧི ཝཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡི་ས་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ – ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ ཧི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ པ་དྷཱ་ནོ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་ཏྟེ་ཧི གོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཨི་མེ ཀཱ་མཱུ་པ་དྷཱི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱ, ན་ནྡ་ཡ་ནྟི ན་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ན་ནྡ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་པི་ཡོ གོ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ ན་ནྡ་ཏི, ཏྭ་ཉྩ པུ་ཏྟི་མཱ གོ་པི་ཡོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ཧི, ན་ནྡ, མཱ པ་བྦ་ཛྫཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཏེ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ ན ས་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏྭཾ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ་པི དུ་ཀྑི་ཏོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་སཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ན ཧི སོ ན་ནྡ་ཏི, ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷཱི’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཡ་སྶེ་ཏེ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ ན་ཏྠི, སོ པི་ཡེ་ཧི ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ནི་བྦྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎོ ན ན་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏྭཾ ཨི་མེ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ དུ་ཀྑི་ཏོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་སཱི་ཏི.
༣༤. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ ཨི་མེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ ཕ་ལེ་ན ཕ་ལཾ པཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏཱ་ཡེ་ཝ མཱ་རེ་ནཱ་བྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ མཱ་ར་ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་དྷི སོ་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཙ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་བྦཾ པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – མཱ, པཱ་པི་མ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙ ‘‘ན་ནྡ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ’’ཏི. ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཧི པི་ཡེ་ཧི, མ་ནཱ་པེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི, ཏེ་ས་ཉྩ པི་ཡ་མ་ནཱ་པཱ་ནཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་ནཾ ག་ཝཱ་སྶ་ཝ་ལ༹་ཝ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱ ས་ཏྟཱ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་པི ཧོ་ནྟི ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ, མ་ར་ཎ་མྤི ནི་ག་ཙྪ་ནྟི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི དུ་ཀྑཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ – སོ་ཙ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ. ཡ་ཐཱ ཙ པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་པི་ཡོ གོ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ སོ་ཙ་ཏཱིཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ‘‘ན ཧི སོ སོ་ཙ་ཏི, ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷི’’. ཡོ ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ས་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ནི་རུ་པ་དྷི ཧོ་ཏི, སོ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན, ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན, ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ས་མཱ་དཱ་ཡེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ པ་ཀྑཱི ས་ཀུ་ཎོ …པེ… ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སོ་ཀ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ ‘‘ན ཧི སོ སོ་ཙ་ཏི, ཡོ ནི་རུ་པ་དྷཱི’’ཏི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ཝོ་སཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ ནི་རུ་པ་དྷི, ཡོ ནི་ཀྐི་ལེ་སོ, སོ ན སོ་ཙ་ཏི. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཧི ཀི་ལེ་སཱ ས་ནྟི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་བྦེ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ སོ་ཀ་པྥ་ལཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ པ་ན ན་ཏྠི སོ་ཀོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཾ ཝོ་སཱ་པེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དྷ་ནི་ཡོ ཙ གོ་པཱི ཙ ཨུ་བྷོ་པི པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནེ་ཝ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རིཾ་སུ. ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཙ ནེ་སཾ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་སུཾ. སོ ཨ་ཛྫཱ་པི གོ་པཱ་ལ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དྷ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.