༡༡. ཝི་ཛ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙ་རཾ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཏི་ཊྛནྟི ན་ནྡ་སུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཛ་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཙྪ་ནྡ་ནི་ཀ་སུ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨི་དཾ ཀི་ར སུ་ཏྟཾ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ དུ་ཝི་དྷཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྭཱ, སཱ་ཀི་ཡེ ཝི་ནེ་ཏྭཱ ན་ནྡཱ་ད་ཡོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ བྷ་གི་ནཱི ན་ནྡཱ, ཁེ་མ་ཀ་ས་ཀྐ་ར་ཉྙོ དྷཱི་ཏཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ, ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ན་ནྡཱ་ཏི ཏི་སྶོ ན་ནྡཱ་ཡོ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ, ཏེ་ནེ་ཝ་སྶཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཏི ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ན་ནྡཱ་པི རཱུ་པེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཾ ན པ་སྶ་ཏི. ཏཱ ཨུ་བྷོ་པི རཱུ་པ་མ་ད་མ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ རཱུ་པཾ ཝི་ཝ་ཎྞེ་ཏི, ག་ར་ཧ་ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན རཱུ་པེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི, ད་ཊྛུ་མྤི ན ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ ཀ་སྨཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ག་ཏི་ཡཱ. ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཡ ཧི ཝཱ་རེ་ཡྻ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ སཱ་མི་ཀོ ས་ཀྱ་ཀུ་མཱ་རོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ཀཱ་མ་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ན་ནྡཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ན་ནྡེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ ནི་རཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་མི་ཀོ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི ཨ་ཉྙེ ཙ ཉཱ་ཏ་ཀཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཝི་ནཱ དུ་ཀྑོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨ་སྶཱ་ད་མ་ལ་བྷ་ནྟཱི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ན ས་དྡྷཱ་ཡ.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་སཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་བྦཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི. ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨ་ཉྙཾ པེ་སེ་ནྟི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་མྤ་ཏྟེ ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙཱ པེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ནི་མྨི་ཏ་རཱུ་པེ་ན སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛཱི་ནཾ ན་ག་རཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨི་མཱ་ཡ དྷ་མྨ་པ་ད་གཱ་ཐཱ་ཡ –
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ན་ནྡེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཾ. (ཐེ་རཱི་གཱ. ༡༩);
‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཧི, མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧ;
ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ཙ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༣༤༤; ཐེ་རཱི་གཱ. ༢༠) –
ཨི་མཱ་ཧི ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ནྣུ་པོ་ས་ཐཱ སུ་ནི་ཝ་ཏྠཱ སུ་པཱ་རུ་ཏཱ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ་པི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀེ ཧི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ཨ་པྤ་སཱི་ད་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ ཧི པུ་གྒ་ལཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཁ་ཙི་ཏ་མ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙི་ཏྲཾ ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་ཀེ་ཏུ་མཱ་ལཱ་བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ན་དྡྷ་མ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠ་མི་ཝ ལོ་ཀ་སྶ ས་མུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ པ་སཱི་ད་ནྟི, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀེ་སུ ཀི་ཏྟི་གྷོ་སཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་མ་དྷུ་ར་ནི་གྒྷོ་སཾ བྲ་ཧྨ་སྶ་ར་ཉྩ སུ་ཏྭཱ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱུ་ཁ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ལཱུ་ཁ་ཏཾ ཝཱ དི་སྭཱ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ན་ནྡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་སྶ་ཡཾ པ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ.
བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཏ་སྶཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཎྚ་ཀེ་ན ཀ་ཎྚ་ཀཾ, ཨཱ་ཎི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ཎིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ རཱུ་པེ་ནེ་ཝ རཱུ་པ་མ་དཾ ཝི་ནེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན པ་ནྣ་ར་ས་སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཨ་ཏི་ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ ཨི་ཏྠིཾ པ་སྶེ ཋ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི. ན་ནྡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, པཱ་ད་ཏ་ལཱ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་གྒཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ པུ་ན ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་སྶེ ཋི་ཏཾ ནི་མྨ་ཏ་རཱུ་པ་ཉྩ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི རཱུ་པ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པ་མ་དཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ རཱུ་པེ ཨ་བྷི་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧི སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀོ་ཡེ་ཝ སོ་བྷ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ. ཨ་ཐ ཏ་སྶཱ རཱུ་པ་པ་རི་ཧཱ་ནིཾ དི་སྭཱ ན་ནྡཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཏ་ནུ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཀིཾ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞཾ, མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ, མ་ཧི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཾ ཨོ་བྷ་གྒཾ ད་ཎྜ་པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ, ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་སྶ་མཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ན་ནྡཱ་ཡ ཏ་སྶཱ མ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཁ་ཛྫ་མཱ་ནཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་སི. ན་ནྡཱ་ཡ ཏཾ ཀ་མཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ མ་མ་པི ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ཡཾ ཀ་མོ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་སི, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཙ དུ་ཀྑ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་པི, ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཨཱ་དི་ཏྟ་མི་ཝ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀྑ་ནྟཾ ན་ནྡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ན་ནྡེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཾ. (ཐེ་རཱི་གཱ. ༡༩);
‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ;
དྷཱ་ཏུ་སོ སུ་ཉྙ་ཏོ པ་སྶ, མཱ ལོ་ཀཾ པུ་ན་རཱ་ག་མི;
བྷ་ཝེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ཙ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༢༠༥);
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ན་ནྡཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཾ སུ་ཉྙ་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི.
བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཡཱ སཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༦) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ དྷཱི་ཏཱ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛཱ སི་རི་མཱ ནཱ་མ མཱ་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷེ་ན ཛི་ནེ ཀོ་དྷ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༢༣; ཛཱ. ༡.༢.༡) ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་མྷི པུ་ཎྞ་ཀ་སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་ཝ་མ་ཉྙི་ཏྭཱ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཁ་མཱ་པེ་ནྟཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟི་ཀོ བྷི་ཀྑུ རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩ་མྤི ཙ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནི་རཱ་ཧཱ་རོ ནི་པ་ཛྫཱི་ཏི དྷ་མྨ་པ་ད་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་ཐཱ་ནི་པ་ནྣེ་ཡེ་ཝ སི་རི་མཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་མ་བྷ་ཝ་ནེ སུ་ཡཱ་མ་སྶ དེ་ཝཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་གྒི་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ར་ཉྙཱ ནི་ཀྑི་པཱ་པི་ཏཾ ས་རཱི་རཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་མྤི བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་དཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ནཱ་ག་རཱ ཙ རཱ་ཛཱ ཙ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘པུ་བྦེ སི་རི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་ཏྟ་ར་ས་ཧ་སྶེ་ནཱ་པི ད་སྶ་ནཾ དུ་ལླ་བྷཾ, ཏཾ དཱ་ན་ཛྫ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ཡཱ་པི ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. སི་རི་མཱ་པི དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ པ་ཉྩ་ཧི ར་ཐ་ས་ཏེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏཱ ཏ་ཏྲཱ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྲཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཾ ‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ བི་མྦ’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༤༧) ཨི་མ་ཉྩ དྷ་མྨ་པ་ད་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཨ་ཡ་མ་སྶ དུ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི.
༡༩༥. ཏ་ཏྠ ཙ་རཾ ཝཱཏི ས་ཀ་ལ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ག་ནྟ་བྦ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ནཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ. ཡ་དི ཝཱ ཏི་ཊྛནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཝཱ. ནི་སི་ནྣོ ཨུ་ད ཝཱ ས་ཡནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་བྷཱ་ག་ས་མི་ཉྫ་ན་ཨུ་པ་རི་མ་བྷཱ་ག་ས་མུ་སྶཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སི་ནྣོ ཝཱ, ཏི་རི་ཡཾ པ་སཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཡ་ནྟོ ཝཱ. ས་མི་ཉྫེ་ཏི པ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ཏཱ་ནི ཏཱ་ནི པ་བྦཱ་ནི ས་མི་ཉྫེ་ཏི ཙ པ་སཱ་རེ་ཏི ཙ.
ཨེ་སཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱཏི ས་བྦཱ་པེ་སཱ ཨི་མ་སྶེ་ཝ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ ཙ་ལ་ནཱ ཕ་ནྡ་ནཱ, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཙ་ར་ནྟོ ཝཱ པ་སཱ་རེ་ནྟོ ཝཱ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ‘‘ཙ་རཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཏེ་ན་སྶ ག་ནྟ་བྦ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, དེ་ས་ནྟ་རེ རཱུ་པ་ནྟ་ར་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཙ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཏེ་ན་སྶ ས་མུ་སྶཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཊྛཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཏི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་སཱི་དཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཏེ་ན་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་བྷཱ་ག་ས་མི་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་རི་མ་བྷཱ་ག་ས་མུ་སྶཱ་པ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཏེ་ན་སྶ ཏི་རི་ཡཾ པ་སཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ས་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཙཱ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཙ་རཾ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཏི་ཊྛཾ, ནི་སི་ནྣོ ཨུ་ད ཝཱ ས་ཡཾ ཡ་མེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་བྦཱ་ནཾ ས་མི་ཉྫ་ན་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མི་ཉྫེ་ཏི པ་སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་མྤི ཡ་སྨཱ ས་མི་ཉྫ་ན་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་སཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི, སུ་ཉྙ་མི་དཾ ཀེ་ན་ཙི ཙ་ར་ནྟེ་ན ཝཱ པ་སཱ་རེ་ནྟེ་ན ཝཱ ས་ཏྟེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝཱ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན –
‘‘ཙི་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་མཱ་ག་མྨ, ནཱ་ན་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཝཱ་ཡུ་ནོ;
ཝཱ་ཡུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ནཱ་ནཱ, ཧོ་ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ’’ཏི. –
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཙི་ར་ཝི་ནི་ཡོ་གེ་ན ཀཱ་ཡ་པཱི་ལ༹་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་རཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཋཱ་ནཱ་དཱི་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཙ་ར་ཎཱ་དི་བྷེ་དཾ ‘‘ཨེ་སཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ས་ནྟ་ཏི་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ‘‘ཨེ་སཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན བྷ་ཎ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་གྷ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི.
༡༩༦. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་དཱི་པ་ནེ་ན སུ་ཉྙ་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛི་ན་ཧཱ་རུ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྶ ཙེ་སཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཉྫ་ནཱ, སྭཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་དི་སོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷེ་དེ་ན ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏེ་ཧི ས་ཊྛཱ་དྷི་ཀེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཨ་ཊྛི་ས་ཏེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ནྷཱ་རུ་ས་ཏེ་ཧི ཙ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛི་ན་ཧཱ་རུ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏེ་ན ཨ་གྒ་པཱ་ད་ངྒུ་ལི་ཏ་ཙཱ་དི་ནཱ ཏ་ཙེ་ན ཙ ན་ཝ་པེ་སི་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཙ མཾ་སེ་ན ཨ་ཝ་ལི་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཙ་མཾ་སཱ་ཝ་ལེ་པ་ནོ པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཡ་དི ཨེ་ས ཡཱ སཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཏོ སཾ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཱ བ་ད་ར་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཱ་ཡ མ་ཀྑི་ཀཱ་པ་ཏྟ་སུ་ཁུ་མ་ཙྪ་ཝི་ཡཱ ནཱི་ལཱ་དི་ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན གེ་ཧ་བྷི་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ་པི ཚ་ཝི་ཡཱ ཀཱ་ཡོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ཧི བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ཧི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན དི་སྶ་ཏི. ཚ་ཝི་རཱ་ག་ར་ཉྫི་ཏོ ཧི་སྶ པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏ་ཙོ་པི ཏ་ཙ་པ་ལི་ཝེ་ཋི་ཏཾ ཡཾ ཏཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ –
‘‘ན་ཝ་པེ་སི་ས་ཏཱ མཾ་སཱ, ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ;
ནཱ་ནཱ་ཀི་མི་ཀུ་ལཱ་ཀི་ཎྞཾ, མི་ལ༹ྷ་ཊྛཱ་ནཾ་ཝ པཱུ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ན་ཝ་མཾ་ས་ས་ཏ་མྤི, མཾ་སཱ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཡེ ཏེ –
‘‘ན་ཝ་ནྷཱ་རུ་ས་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ;
བ་ནྡྷ་ནྟི ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ, ཨ་གཱ་ར་མི་ཝ ཝ་ལླི་ཡཱ’’ཏི. –
ཏེ་པི, ནྷཱ་རུ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ་ནི པཱུ་ཏཱི་ནི དུ་གྒ་ནྡྷཱ་ནི ཏཱི་ཎི ས་ཊྛཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཨ་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནི་པི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན དི་སྶ་ནྟི ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏཾ མ་ཀྑི་ཀཱ་པ་ཏྟ་སུ་ཁུ་མ་ཙྪ་ཝིཾ. ཡཱ་ནི པ་ན་སྶ ཚ་ཝི་རཱ་ག་ར་ཏྟེ་ན ཏ་ཙེ་ན པ་ལི་ཝེ་ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཀུ་ཎ་པཱ་ནི པ་ར་མཱ་སུ་ཙི་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནི, ཏཱ་ནི་པི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ པ་སྶི་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ནྟ་པཱུ་རོ ཨུ་ད་ར་པཱུ་རོ…པེ… པི་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་སཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི.
༡༩༧. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་སྶ པཱུ་རོ ཨ་ནྟ་པཱུ་རོ. ཨུ་ད་ར་སྶ པཱུ་རོ ཨུ་ད་ར་པཱུ་རོ. ཨུ་ད་ར་ནྟི ཙ ཨུ་ད་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཋཱ་ན་ནཱ་མེ་ན ‘‘ཨུ་ད་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཀ་ན་པེ་ལ༹་སྶཱཏི ཡ་ཀ་ན་པི་ཎྜ་སྶ. ཝ་ཏྠི་ནོཏི མུ་ཏྟ་སྶ. ཋཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཝ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱུ་རོཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཀ་ན་པེ་ལ༹་སྶ པཱུ་རོ ཝ་ཏྠི་ནོ པཱུ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཧ་ད་ཡ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏཱ་ནི ཨ་ནྟཱ་དཱི་ནི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་དི་སོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷེ་དེ་ན ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
༡༩༩-༢༠༠. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མྤི ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ མུ་ཏྟཱ་མ་ཎི་ས་དི་སཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨ་སུ་ཙི་པ་རི་པཱུ་རོ་ཝཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཀུ་ཎ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཀུ་ཎ་པཾ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀུ་ཎ་པེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཐ་སྶ ན་ཝ་ཧི སོ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཐཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་པ་རེ་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ. ན་ཝ་ཧི སོ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨུ་བྷོ་ཨ་ཀྑི་ཙྪི་དྡ་ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡ་ནཱ་སཱ་ཚི་དྡ་མུ་ཁ་ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒེ་ཧི. ཨ་སུ་ཙི ས་ཝ་ཏཱིཏི ས་བྦ་ལོ་ཀ་པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་ཨ་སུ་ཙི་ཡེ་ཝ ས་ཝ་ཏི, ས་ནྡ་ཏི, པ་གྒྷ་ར་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ག་རུ་ཙ་ནྡ་ནཱ་དི་ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ. ས་བྦ་དཱཏི ཏ་ཉྩ ཁོ ས་བྦ་དཱ ར་ཏྟི་མྤི དི་ཝཱ་པི པུ་བྦ་ཎྷེ་པི སཱ་ཡ་ནྷེ་པི ཏི་ཊྛ་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ཏོ་པཱི་ཏི. ཀིཾ ཏཾ ཨ་སུ་ཙཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ཀྑི་མྷཱ ཨ་ཀྑི་གཱུ་ཐ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶ ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ཀྑི་ཙྪི་དྡེ་ཧི ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཏ་ཙ་མཾ་ས་ས་དི་སོ ཨ་ཀྑི་གཱུ་ཐ་ཀོ, ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡེ་ཧི ར་ཛོ་ཛ་ལླ་ས་དི་སོ ཀ་ཎྞ་གཱུ་ཐ་ཀོ, ནཱ་སཱ་ཚི་དྡེ་ཧི པུ་བྦ་ས་དི་སཱ སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ ཙ ས་ཝ་ཏི, མུ་ཁེ་ན ཙ ཝ་མ་ཏི. ཀིཾ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨེ་ཀ་དཱ པི་ཏྟཾ, ཡ་དཱ ཨ་བ་དྡྷ་པི་ཏྟཾ ཀུ་པྤི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་མྷ་ཉྩཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ པི་ཏྟཾ, ཡ་མྤི ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལེ ཨེ་ཀ་པ་ཏྠ་པཱུ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ སེ་མྷཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་མྤི ཨེ་ཀ་དཱ ཝ་མ་ཏི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠༣-༢༠༤, ༢༡༠-༢༡༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སེ་མྷ་ཉྩཱ’’ཏི ཙ-ས་དྡེ་ན སེ་མྷ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨུ་ད་རི་ཡ་ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་ཨ་སུ་ཙིཾ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཨ་སུ་ཙི་ཝ་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ པུ་གྒ་ལ་ཉྙཱུ པ་རི་ས་ཉྙཱུ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་དུ་ཏྟ་རི དྭེ དྭཱ་རཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་བྦ་སྨཱ་པི ཀཱ་ཡཱ ཨ་སུ་ཙི་ས་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་མྷཱ སེ་ད་ཛ་ལླི་ཀཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ སེ་ད་ཛ་ལླི་ཀཱཏི སེ་དོ ཙ ལོ་ཎ་པ་ཊ་ལ་མ་ལ་བྷེ་དཱ ཛ་ལླི་ཀཱ ཙ, ཏ་སྶ ‘‘ས་ཝ་ཏི ས་བྦ་དཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷོ.
༢༠༡. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ བྷ་ཏྟེ པ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཏ་ཎྜུ་ལ་མ་ལ་ཉྩ ཨུ་ད་ཀ་མ་ལ་ཉྩ ཕེ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑ་ལི་མུ་ཁཾ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ བ་ཧི ག་ལ༹་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ ཨཱ་ཧཱ་རེ ཀ་མྨ་ཛེ་ན ཨ་གྒི་ནཱ པ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཡཾ ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏཱ་དི་མ་ལཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀྑི་མྷཱ ཨ་ཀྑི་གཱུ་ཐ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷེ་དེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟཾ ཨ་ཀྑི་ཨཱ་དཱི་ནི མ་ཀྑེ་ཏྭཱ བ་ཧི ག་ལ༹་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཝ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ལོ་ཀེ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་ས་མྨ་ཏཾ སཱི་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩེ་ནྟཱ ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻཱ་ན་མྤི ཝ་ནྡ་ནཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྶཱ་པི ནི་སྶཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་སུ་ཙི་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ་སྶ སུ་སི་རཾ སཱི་ས’’ནྟི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ སུ་སི་རནྟི ཚི་དྡཾ. མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ་སྶ པཱུ་རི་ཏནྟི ད་དྷི་བྷ་རི་ཏ་ཨ་ལཱ་བུ་ཀཾ ཝི་ཡ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ་བྷ་རི་ཏཾ. ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སུ་བྷ་ཏོ ནཾ མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལོཏི ཏ་མེ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་ཎ་པ་བྷ་རི་ཏ་མྤི ཀཱ་ཡཾ དུ་ཙྩི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟཱི བཱ་ལོ སུ་བྷ་ཏོ མ་ཉྙ་ཏི, སུ་བྷཾ སུ་ཙིཾ ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟཾ མ་ནཱ་པ་ནྟི ཏཱི་ཧི་པི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི མ་ཉྙ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀེ་ན མོ་ཧེ་ན པུ་ར་ཀྑ་ཏོ, ཙོ་དི་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙཱ་ཧཱི’’ཏི གཱ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་སྶ ཡཱ་ཝ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་རཱ ཙཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི.
༢༠༢. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ་པི ཀཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀུ་ཎ་པ་བྷ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན་པི ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨ་སུ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ ཙ སོ མ་ཏོ སེ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – སྭཱ་ཡ་མེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ ཀཱ་ཡོ ཡ་དཱ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མེ་ན མ་ཏོ ཝཱ་ཏ་བྷ་རི་ཏ་བྷ་སྟཱ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀོ ཝ་ཎྞ་པ་རི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱི་ལ་ཀོ སུ་སཱ་ན་སྨིཾ ནི་ར་ཏྠཾ་ཝ ཀ་ལི་ངྒ་རཾ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ཝི་དྡྷོ སེ་ཏི, ཨ་ཐ ‘‘ན དཱ་ནི་སྶ པུ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོ. ཏ་ཏྠ མ་ཏོཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, སེ་ཏཱིཏི ནི་རཱི་ཧ་ཀ་ཏྟཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་བ་ལ་མ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏོཏི ས་ཎྛཱ་ན་ཝི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཝི་ནཱི་ལ་ཀོཏི ཚ་ཝི་རཱ་ག་ཝི་པ་ཏྟིཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཙ རཱུ་པ་མ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ ཙ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨ་པ་ཝི་དྡྷོཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, སུ་སཱ་ན་སྨིནྟི ཨ་ནྟོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ་མ་ན་ར་ཧཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ‘‘མ་མ’’ནྟི གཱ་ཧ་སྶ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོཏི པ་ཊི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ པ་རི་ཝཱ་ར་མ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི.
༢༠༣. ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་པ་རི་བྷི་ནྣཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་རི་བྷི་ནྣ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁཱ་ད་ནྟི ན’’ནྟི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཙ་ཉྙེཏི ཡེ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཀཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ལཱ་ད་ཡོ ཀུ་ཎ་པ་བྷ་ཀྑཱ པཱ་ཎི་ནོ ས་ནྟི, ཏེ་པི ནཾ ཁཱ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༢༠༤. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་རཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སུ་ཉྙ་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ཊྛི་ན་ཧཱ་རུ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡ་དཱ ཙ སོ མ་ཏོ སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩ་སུ་ཁ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སུ་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་སུ་བྷེ ཙཱ་པི ཀཱ་ཡ་སྨིཾ ‘‘སུ་བྷ་ཏོ ནཾ མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ལ་སྶ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟིཾ པ་རི་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྭཱ་ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཡོ་ནི་སོ ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ. བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཙྪ་ནྡ་ན་ཀ་རཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི སེ་ཀྑོ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝཱ. པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱཏི པ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱཏི སཱ་ས་ནེ. སོ ཁོ ནཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི སོ ཨི་མཾ ཀཱ་ཡཾ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལོ ཝཱ་ཎི་ཛོ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩཱ་ཏི བྷ་ཎྜཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ག་ཧི་ཏེ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ ཨུ་ད་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཨུ་ད་ཡཾ མཱུ་ལཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཊྛི་ནྷཱ་རུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨི་མེ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་ད་ཡོ ཙཱ’’ཏི ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ནྟོ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཏ་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཀ་སྨཱ སོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི པ་སྶ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ སི་དྡྷེ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦ་ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ་པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་སུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་ཀྐཱ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཧེ་ཏུཾ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྭཱ་ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ན་ནྡཱ་བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཏ་ཉྩ ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་གྒ་པ་རི་ས་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༠༥. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ པ་སྶ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་ད’’ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཙ་ར་ཏི, ཏི་ཊྛ་ཏི, ནི་སཱི་ད་ཏི, ས་ཡ་ཏི; ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སུ་སཱ་ནེ ས་ཡི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི པུ་བྦེ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ ན ཙ་ར་ཏི, ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ནི་སཱི་ད་ཏི, ན སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན སུ་སཱ་ནེ མ་ཏཾ སེ་ཏི, ན ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི པུ་བྦེ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ མ་ཏཾ སུ་སཱ་ནེ སེ་ཏི, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ མ་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ བཱ་ཧི་རེ དོ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དནྟི མ་ཏ་ས་རཱི་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་བྷཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ནེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་པྤ་ཧཱ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ, ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ པ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ, ཀཱ་ཡེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛ་ཡེ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.
༢༠༦. ཨེ་ཝཾ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ར་ཏྟོ སོ’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཐ ས་བྦ་སོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ར་ཏྟོ’’ཏི ཙ, མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཨ་མ་ཏཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ས་ནྟིཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཙ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩུ་ཏནྟི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལེ ཋི་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ར་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཉྩ པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ, ཨི་ད་ཉྩཱ་ནེ་ན ལ་དྡྷ’’ནྟི དཱི་པེ་ཏི.
༢༠༧-༢༠༨. ཨེ་ཝཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཧ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ར་ཧ་ནྟོ ‘‘དྭི་པཱ་ད་ཀོ་ཡ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་པཱ་ད་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཀཱ་ཡཱ ཨ་སུ་ཙཱི་ཡེ་ཝ, ཨི་དྷཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཨ་སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཀཱ་ཡཱ ལོ་ཎ་མྦི་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བྷོ་ཛ་ནེ་པི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི, ན ཏྭེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་སུ་ཙི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་མ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ་པི ‘‘དྭི་པཱ་ད་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཡནྟི མ་ནུ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་གྒ་ནྡྷོ པ་རི་ཧཱི་ར་ཏཱིཏི དུ་གྒ་ནྡྷོ ས་མཱ་ནོ པུ་པྥ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱི་ར་ཏི. ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པ་པ་རི་པཱུ་རོཏི ཀེ་སཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀུ་ཎ་པ་བྷ་རི་ཏོ. ཝི་སྶ་ཝ་ནྟོ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི པུ་པྥ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུཾ གྷ་ཊེ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏཾ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ནི་པྥ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ཝ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཁེ་ལ༹་སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནི, ལོ་མ་ཀཱུ་པེ་ཧི ཙ སེ་ད་ཛ་ལླི་ཀཾ ཝི་སྶ་ཝ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ དཱ་ནི པ་སྶ་ཐ – ཨེ་ཏཱ་དི་སེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཡོ པུ་རི་སོ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ ཀོ་ཙི བཱ་ལོ མ་ཉྙེ ཨུ་ཎྞ་མེ་ཏ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ནི་ཙྩོ’’ཏི ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ ཨུ་ཎྞ་མི་ཏུཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ, པ་རཾ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟོ, ཀི་མ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ད་སྶ་ནཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ཀི་མ་ཉྙཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཎྞ་མཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ན་ནྡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ རེ, ཨ་ཧཾ བཱ་ལཱ, ཡཱ མཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་ག་མཱ་སི’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་གྒཱ ཙ ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀ་ཏི་པ་ཡ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. དུ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཀི་ར དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, སི་རི་མཱ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ, སོ ཙ བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཛ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.