༡༢. མུ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༩. ས་ནྠ་ཝཱ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏནྟི མུ་ནི་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ན ས་བྦ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣཾ གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཡ་མུ་པྤ་ཏྟི – བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དུ་གྒ་ཏི་ཏྠཱི མ་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ པུ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛི. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. མཱ་ཏཱ ཀི་ཉྩི ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་སྶ ཧ་ར་ཏི, པུ་ཏྟོ་པི མཱ་ཏུ. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཡ་མྤི པཱ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷཾ སཾ་ཝི་བྷ་ཛ་མཱ་ནཱ, ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ, སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པུ་ཙྪ་མཱ་ནཱ, ནི་རཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཎྷ་ད་སྶ་ནེ་ན སཾ་ས་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, སཾ་ས་གྒཱ ཝི་སྶཱ་སོ, ཝི་སྶཱ་སཱ ཨོ་ཏཱ་རོ, རཱ་གེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་ཉྙཱ ཙ མཱ་ཏུ་པུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཙ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཏ་ཏོ མ་རི་ཡཱ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝིཾ་སུ, ཨ་ཡ་ས་པྤ་ཏྟཱ ཙ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་སིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ‘‘ཀིཾ ནུ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་གྷ་པུ་རི་སོ མ་ཉྙ་ཏི ན མཱ་ཏཱ པུ་ཏྟེ སཱ་ར་ཛྫ་ཏི, པུ་ཏྟོ ཝཱ པ་ན མཱ་ཏ་རཱི’’ཏི ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༥.༥༥) ཨ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཏྟེ་ན་པི བྷི་ཀྑཱུ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ –
‘‘ཝི་སཾ ཡ་ཐཱ ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ཏེ་ལཾ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཾ ཡ་ཐཱ;
ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་ཝི་ལཱི་ནཾ་ཝ, མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝི་ཝ་ཛྫ་ཡེ’’ཏི ཙ. –
ཝ་ཏྭཱ པུ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ – ‘‘ས་ནྠ་ཝཱ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཨི་མཱ ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ས་ནྠ་ཝོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མི་ཏྟ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ་ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ནྠ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་སྶ མོ་གྷ་པུ་རི་ས་སྶ ས་ནྠ་ཝཱ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཏ་ཎྷཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཀི་ལེ་ས་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཡེ་ན ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ མཱ་ཏ་རི ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དི་ཀཾ ཝཱ མ་ཧཱ་བྷ་ཡཾ, ཡེ་ན སཱ་ས་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཝི་བྦྷ་ནྟོ. ནི་ཀེ་ཏཱཏི ‘‘རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཏ་ཝི་སཱ་ར་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ‘ནི་ཀེ་ཏ་སཱ་རཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༣) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ. ཛཱ་ཡ་ཏེ ར་ཛོཏི རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ར་ཛོ ཛཱ་ཡ་ཏེ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏ་སྶ ས་ནྠ་ཝཱ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ཡ་དེ་ཏཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛེ་ན སཱ་ས་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘ནི་ཀེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི་སྶ བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཏ་ཏོ ནི་ཀེ་ཏཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ ར་ཛོ, ཡེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་སྶ མོ་གྷ་པུ་རི་ས་སྶ ས་ནྠ་ཝཱ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ས་བྦ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ནི་ཀེ་ཏཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ ར་ཛོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ས་བྦ་ཐཱ པ་ན ཨི་མི་ནཱ པུ་རི་མ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ད་སྶ་ནཾ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སྶ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཀེ་ཏ’’ནྟི པ་ཙྪི་མ་དྡྷ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཏ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ནི་ཀེ་ཏཾ, ས་ནྠ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཙ ཨ་ས་ནྠ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ཝེ མུ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་མ་ས་ནྠ་ཝཾ བུ་དྡྷ་མུ་ནི་ནཱ དི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཝེཏི ཝི་མྷ་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཙ ཡཾ ནཱ་མ ནི་ཀེ་ཏ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་མ་ས་ནྠ་ཝཾ, ཨེ་ཏཾ མུ་ནི་ནཱ དི་ཊྛཾ ཨ་ཧོ ཨ་བྦྷུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ མུ་ནི་ནོ ད་སྶ་ན་ནྟི་པི མུ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཁ་ནྟི རུ་ཙི, ཁ་མ་ཏི ཙེ་ཝ རུ་ཙྩ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༡༠. དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཡོ ཛཱ་ཏ་མུ་ཙྪི་ཛྫཱཏི ཡོ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཛཱ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་སཾ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པུ་ན ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཡོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ་པི ཀི་ལེ་སོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་མཱི་པེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཉྩ ན རོ་པ་ཡེ་ཡྻ ཛཱ་ཡ་ནྟཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐ་ཉྩ ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ? ཨ་སྶ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ, ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན སོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ ཏཾ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཡྻ ན ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ས་མྦྷཱ་ར་ཝེ་ཀ་ལླ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཏཾ ན རོ་པ་ཡེ་ཡྻ ཛཱ་ཡ་ནྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་པི ཀི་ལེ་སཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ན རོ་པཱི་ཡ་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏིཾ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སཱི་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཡོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་མུ་ཙྪི་ཛྫ ན རོ་པ་ཡེ་ཡྻ ཛཱ་ཡ་ནྟཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཙ་སྶ ཛཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ, ཏ་མཱ་ཧུ ཨེ་ཀཾ མུ་ནི་ནཾ ཙ་ར་ནྟཾ, སོ ཙ ཨ་དྡ་ཀྑི ས་ནྟི་པ་དཾ མ་ཧེ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀཾ. མུ་ནི་ནནྟི མུ་ནིཾ, མུ་ནཱི་སུ ཝཱ ཨེ་ཀཾ. ཙ་ར་ནྟནྟི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙ ཙ་ར་ནྟཾ. ཨ་དྡ་ཀྑཱིཏི ཨ་དྡ་ས. སོཏི ཡོ ཛཱ་ཏ་མུ་ཙྪི་ཛྫ ཨ་རོ་པ་ནེ ཨ་ན་ནུ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ‘‘ན རོ་པ་ཡེ་ཡྻ ཛཱ་ཡ་ནྟ་མ་སྶ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི. ས་ནྟི་པ་དནྟི ས་ནྟི་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ, དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦཱ་ན་བྷེ་དཱ་སུ ཏཱི་སུ ས་མྨུ་ཏི་ས་ནྟི, ཏ་ད་ངྒ་ས་ནྟི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྟཱི་སུ སེ་ཊྛཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟེ ལོ་ཀེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྟིཾ ཨ་དྡ་ས མ་ཧེ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༡༡. ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ཡཱཏི ག་ཎ་ཡི་ཏྭཱ, པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ, དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ཡེ་སུ ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ལོ་ཀོ ས་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ནི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་བྷེ་དཱ་ནི ཀི་ལེ་ས་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. པ་མཱ་ཡ བཱི་ཛནྟི ཡཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ བཱི་ཛཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏཾ པ་མཱ་ཡ ཧིཾ་སི་ཏྭཱ, བཱ་དྷི་ཏྭཱ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ནེ་ཧ་མ་སྶ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེཏི ཡེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་སི་ནེ་ཧེ་ན སི་ནེ་ཧི་ཏཾ ཏཾ བཱི་ཛཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ་ས་སྶཾ ཝི་རུ་ཧེ་ཡྻ, ཏཾ སི་ནེ་ཧ་མ་སྶ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཡ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏཾ ནཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས ཝེ མུ་ནི ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱིཏི སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི ཏ་ཀྐཾ པ་ཧཱ་ཡ ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑཾ. ཨི་མཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་ད་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུཾ པ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙ་རི་མ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘དེ་ཝོ ཝཱ མ་ནུ་སྶོ ཝཱ’’ཏི ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑཾ. ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ར་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དུ་ཊྛོ’’ཏི ཝཱ ས་ངྑཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཀྐཾ པ་ཧཱ་ཡ ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༢༡༢. ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ན་ཡེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ས་བྦཱ་ནཱིཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནི, ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ བྷ་ཝེ. ནི་ཝ་ས་ནྟི ཧི ཏེ་སུ ས་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ནི་ཀཱ་མ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མྤི ཏེ་སནྟི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་པ་ཏྠེ་ནྟོ སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏ་ཎྷཱ་གེ་དྷ་སྶ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝཱི་ཏ་གེ་དྷོ, ཝཱི་ཏ་གེ་དྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་གི་དྡྷོ, ན ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ ཨ་ཝཱི་ཏ་གེ་དྷཱ ཨེ་ཝ ས་མཱ་ནཱ ‘‘ཨ་གི་དྡྷ་མྷཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ. ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ན་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ན ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? པཱ་ར་ག་ཏོ ཧི ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ས་བྦ་ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནཾ པཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ད་སྶ་ནཾ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སྶ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཡེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་པ་དཱ་དྷི་ག་མཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཡེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཏ་ཀྐཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ངྑཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཀྐཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ངྑཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཡཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནི ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི, ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ཙ་ཏཱུ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཾ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
༢༡༣. ས་བྦཱ་བྷི་བྷུནྟི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་སྶ ཙ ག་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྟ་རེ ཨུ་པ་ཀེ་ནཱ་ཛཱི་ཝ་ཀེ་ན ས་མཱ་ག་ཙྪི. ཏེ་ན ཙ ‘‘ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི ཁོ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༨༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ན་ཡེ་ན པུ་ཊྛོ ‘‘ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཀོ ‘‘ཧུ་པེ་ཡྻཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, སཱི་སཾ ཨོ་ཀ་མྤེ་ཏྭཱ, ཨུ་མྨ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ཝ་ངྐ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་པ་དེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ མཱ་ག་ཝི་ཀ་གཱ་མཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་མེ་ནཾ མཱ་ག་ཝི་ཀ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་མ་ཎོ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི གྷ་རཾ ནེ་ཏྭཱ མཾ་ས་ར་སེ་ན པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ཉྩ ནཾ ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཝ་ས་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ཏི.
མཱ་ག་ཝི་ཀོ གི་མྷ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣེ སཱི་ཏ་ལེ པ་དེ་སེ ཙ་རི་ཏུཾ དཱུ་རཾ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ མི་གེ་སུ ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶཱུ’’ཏི ཚཱ་ཝཾ ནཱ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི ས་དྡྷིཾ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏུ་ཀེ་ཧི. སཱ ཙ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཱ. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ཀོ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཏཾ དཱ་རི་ཀཾ ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་རི་ཝི་སི་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ, རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ བྷུ་ཉྫི་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷཱ་ཛ་ནེ་ན བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ, བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ – ‘‘ས་ཙེ ཚཱ་ཝཾ ལ་བྷཱ་མི, ཛཱི་ཝཱ་མི, ནོ ཙེ, མ་རཱ་མཱི’’ཏི ནི་རཱ་ཧཱ་རོ ས་ཡི. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ མཱ་ག་ཝི་ཀོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪི. སཱ – ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན ནཱ་ག་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མཱ་ག་ཝི་ཀོ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཝེ་སེ་ནེ་ཝ ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི པཱ་དེ པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ པུ་ཙྪི. ཨུ་པ་ཀོ ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ ‘‘ཝ་ད, བྷ་ནྟེ, ཡཾ མ་ཡཱ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ས་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཀོ – ‘‘ས་ཙེ ཚཱ་ཝཾ ལ་བྷཱ་མི, ཛཱི་ཝཱ་མི, ནོ ཙེ, ཨི་དྷེ་ཝ མ་ར་ཎཾ སེ་ཡྻོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི སི་པྤ’’ནྟི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ན, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ’’ནྟི? སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་པི་ཙ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཾ་ས་ཧཱ་ར་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, མཾ་ས་ཉྩ ཝི་ཀྐི་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. མཱ་ག་ཝི་ཀོ་པི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་སཱ་ཊ་ཀཾ ད་ཏྭཱ, གྷ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ་སཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ པུ་ཏྟོ ཝི་ཛཱ་ཡི. སུ་བྷ་དྡོ་ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཚཱ་ཝཱ པུ་ཏྟ་ཏོ་ས་ན་གཱི་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་སི. སོ ཏཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ‘‘བྷ་དྡེ, ཨ་ཧཾ ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ན་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ པ་ཀྐཱ་མི.
བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ་ཏི པུ་ཙྪ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ མཾ ད་སྶེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀོ་པི ཁོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ མ་མ ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, སོ ཀུ་ཧིཾ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཡིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ པུ་བྦ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ནི་སྶི་རི་ཀ་སྶ ན་གྒ་ས་མ་ཎ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི? ཏེ ས་བྦཾ ཀ་ཐེ་སུཾ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ནི་མྨ་ལཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ད་ཊྛུཾ. ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཀོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་མ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པི་ཀཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – སཱ་ས་ཝེ་སུ ས་བྦ་ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡ་ཉྩ ཏེ དྷ་མྨེ ས་བྦེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦཱ་བྷི་བྷུཾ. ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཝི་དུཾ. ས་བྦ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ སོ་བྷ་ནཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་མེ་དྷཾ. ཡེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ལེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ཝ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པ་ལི་མྤ་ཏི, ཏེ་སཾ ལེ་པཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟཾ. ཏེ་སུ ཙ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨེ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྫ་ཧཾ. ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་ནྣེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡེ ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་སེ་སེ་ན མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་མྤི པ་ཎྜི་ཏཱ ས་ཏྟཱ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི ཛཱ་ན་ནྟི. པ་སྶ་ཐ ཡཱ་ཝ པ་ཊི་ཝི་སི་ཊྛོ་ཝཱ་ཡཾ མུ་ནི, ཏ་སྶ ཀུ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་མ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – ‘‘ཨུ་པ་ཀོ ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ་པི ‘ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷ་མུ་ནཱི’ཏི ན ས་དྡ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ཧ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, དྷཱི་རཱ པ་ན ཏཾ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སཱི་ཏི.
༢༡༤. པ་ཉྙཱ་བ་ལནྟི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ, པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཁ་དི་ར་ཝ་ནེ ཝི་ཧཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ག་མ་ན་པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩཱ་ག་ཏེ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཡོ སོ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཾ ས་མྨུ་སྶི་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟོ ཁ་དི་ར་རུ་ཀྑེ ཨཱ་ལ་གྒི་ཏཾ དི་སྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪ་མཱ་ནཱ་ཡ ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་སཾ་སི་ཏོ, ཏེ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཨེ་ཏེ ཏུ་ཙྪཾ བྷ་ཎ་ནྟི, ན སུ་ནྡ་རོ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ, ཨ་ཏི་ལཱུ་ཁ་ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ ཁ་དི་ར་ཝ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ’’ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི? ཏེ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘རེ་ཝ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ ཀ་དཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’’ཏི. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རེ་ཝ་ཏོ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ, ཨ་ར་ཧཱ རེ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – དུ་བྦ་ལ་ཀ་ར་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ཀེ་ན ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཝཱ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་བ་ལཾ, ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་ཏེ་ན ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱུ་པ་པ་ནྣཾ, མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ནེ ཝཱ ར་ཏ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་ར་ཏཾ, ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཏི་མཾ, རཱ་གཱ་དི་ས་ངྒ་ཏོ པ་མུ་ཏྟ་ཏཱ ས་ངྒཱ པ་མུ་ཏྟཾ, པ་ཉྩ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཙ་ཏུ་ཨཱ་ས་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཁི་ལཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ཏ་མྤི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་དི་གུ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་ངྒཱ་དི་དོ་ས་ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཎྜི་ཏཱ ས་ཏྟཱ མུ་ནིཾ ཝཱ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. པ་སྶ་ཐ ཡཱ་ཝ པ་ཊི་ཝི་སི་ཊྛོ་ཝཱ་ཡཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི, སོ ‘‘ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་དཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཀ་ཐཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. སོ ཧི པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི, ན ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ སོ, ན ཨི་དཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ་ཏི.
༢༡༥. ཨེ་ཀཾ ཙ་ར་ནྟནྟི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི པི་ཏཱ་པུ་ཏྟ་ས་མཱ་ག་མེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནེ་ན ར་ཉྙཱ སུ་དྡྷོ་ད་ནེ་ན ‘‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ག་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎྜ་ཀེ ཝཱ་སི་ཏཱ་ནི ཀཱ་སི་ཀཱ་དཱི་ནི དུ་སྶཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐཾ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ན་ཡ་མཱ་ནོ –
‘‘ཡཾ ཏྭཾ ཏཱ་ཏ ཝ་དེ མ་ཡ྄ཧཾ, པ་ཊྚུ་ཎྞཾ དུ་ཀཱུ་ལ་ཀཱ་སི་ཀཾ;
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཏ་ཏོ སེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཏཾ མེ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ’’ནྟི. –
ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ར་ཉྙོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ ས་ཏྟ་པ་ད་གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀཾ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙ་ར་ནྟཾ. མོ་ནེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན མུ་ནིཾ. ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་མཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཀྐོ་ས་ན་ག་ར་ཧ་ནཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ ནི་ནྡཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་ན་ཐོ་མ་ནཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནཾ. ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་མུ་ཁེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་པི ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱི་ཧཾ་ཝ བྷེ་རི་ས་དྡཱ་དཱི་སུ ས་དྡེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ག་མེ་ན ཨ་ས་ནྟ་ས་ནྟཾ, པ་ནྟེ་སུ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ས་ནྟཱ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝཱ་ཏཾ་ཝ སུ་ཏྟ་མ་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ ཛཱ་ལ་མྷི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཛཱ་ལེ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཨ་ཊྛ་སུ ཝཱ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཾ. པ་དུ་མཾ་ཝ ཏོ་ཡེ་ན ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་མྤི ཡེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ལེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ ལོ་ཀེ་ན ལི་པྤ་ནྟི, ཏེ་སཾ ལེ་པཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ལོ་ཀེ་ན ཨ་ལི་པྤ་མཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ནེ་ཏཱ་ར་མ་ཉྙེ་སཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻཾ ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟི བུ་དྡྷ་མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༢༡༦. ཡོ ཨོ་ག་ཧ་ཎེཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱུ་རི་ཏ་ད་ས་པཱ་ར་མི་ད་ས་ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ད་ས་པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་པྤ་བྷེ་དཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་གུ་ཎ་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་གུ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་གུ་ཎཾ མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ན་གུ་ཎཾ ག་བྦྷ་ཝོ་ཀྐ་ནྟིཾ ག་བྦྷ་ཝཱ་སཾ ག་བྦྷ་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རཾ དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ག་ཛྫ་ནཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷིཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཾ, ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཚ་བྦི་དྷཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ སཱ་ཝ་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ, ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་གུ་ཎ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཡ་སེ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏེ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་པི ནཱ་མ ཨ་ཡ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཏཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི? ཏེ ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ་སུ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཏཱ་དི་ནོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨོ་ག་ཧ་ཎེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ནྷཱ་ན་ཏི་ཏྠེ ཨ་ངྒ་གྷཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་སྶེ ཝཱ ཨ་ཊྛཾ་སེ ཝཱ ཐ་མྦྷེ ནི་ཁཱ་ཏེ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་པི ནཱི་ཙ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་པི ཨ་ངྒཾ གྷཾ་ས་ནྟི, ན ཏེ་ན ཐ་མྦྷ་སྶ ཨུ་ནྣ་ཏི ཝཱ ཨོ་ན་ཏི ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡོ ཨོ་ག་ཧ་ཎེ ཐ་མྦྷོ་རི་ཝཱ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏི ཡ་སྨིཾ པ་རེ ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་རེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་མཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛི་མཾ ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ན་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་གྷཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ ཨོ་ག་ཧ་ཎེ ཐ་མྦྷོ་རི་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏི་ནྡྲི་ཡནྟི ཏཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ དོ་ས་མོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, སུ་ཊྛུ ཝཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ར་ཀྑི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, གོ་པི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟི བུ་དྡྷ་མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༢༡༧. ཡོ ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ནྟེ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་ཛུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཝ་ངྐཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་ས་རཾ ཝི་ཡ ཨུ་ཛུ་ཙི་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི. སཱ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་དེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟཱི ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ ཙ་སྶཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཙ དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་པི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཏ་ཡོ་པི བྷ་ཝཱ ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཏཾ ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་མཱ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་སཾ མུ་ཉྩི. སཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶེ ནི་སི་ནྣ་མི་ཝ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྫ་ལི་ཀཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ ཝེ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་པྤ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཌྜྷི་ཧཱ་ནཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀྑཱི་ཎ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱུ་པ་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཋི་ཏ་ཏྟོ, པ་ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཝ་ངྐ་ཏཱ་ཡ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཏ་ས་རཾ་ཝ ཨུ་ཛུ, ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཀ་མྨེ་ཧི པཱ་པ་ཀེ་ཧི, པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི གཱུ་ཐ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ མུ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི, ཧི་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ས་ཏྠེ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ས་མཾ ས་མ་ཉྩཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་ཝི་ས་མཾ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དི་ས་མ་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ་ན མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་མཱ་ནོ. ཏཾ ཝཱ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ དྷཱི་རཱ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ས་མཾ ས་མ་ཉྩ ཡོ ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སོ ཨེ་ཝཾ ཏ་ས་རཾ་ཝ ཨུ་ཛུ ཧུ་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཀ་མྨེ་ཧི པཱ་པ་ཀེ་ཧི. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ཡ་ཏོ ཨཱི་དི་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན གཱ་ཐཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ཀ་པྤེ ཝཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ ཝཱ ཝཱ་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༢༡༨. ཡོ ས་ཉྙ་ཏ་ཏྟོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀི་ར ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨཱ་ལ༹་ཝཱི་ན་ག་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡོ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀཾ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཨ་མྨ, ཧི་ཡྻོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཏ་ས་རཾ ན བ་ཧུ, ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ལ་ཧུཾ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སཱ་ལཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི, མཱ ཁོ ཙི་རཱ་ཡཱི’’ཏི. སཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. སོ སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ནྟཾ ཝི་ནེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏཾ དི་ཝ་ས་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶཱ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ དི་སྭཱ པ་གེ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ན་ག་རཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཛྫ ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠི, པ་གེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཡེ་ན མ་གྒེ་ན སཱ དཱ་རི་ཀཱ པི་ཏུ་ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཏཾ པ་དེ་སཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ, པ་རི་པྥོ་སི་ཏྭཱ, པུ་པྥཱུ་པ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝི་ཏཱ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སུཾ. ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. སཱ དཱ་རི་ཀཱ ཏཾ པ་དེ་སཾ པ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘དཱ་རི་ཀེ ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀུ་ཧིཾ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི – ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨ་ཡཾ དཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གྷ་རཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སཱ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཙཱ་པི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ, ‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ, ‘ཛཱ་ནཱ་སཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ, ས་བྦཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི? སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན མཾ, བྷ་ནྟེ, ཀོ་ཙི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, གྷ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སཱ་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི; ཨ་པི་ཙ མཾ ཏུ་མྷེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཐ, ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི, ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཐ, ‘‘ཀུ་ཧིཾ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨ་ཧ་ཉྩ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ‘‘ཀུ་ཏོ ཙ་མྷི ཨཱ་ག་ཏཱ; ནི་ར་ཡཱ ཝཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཝཱ’’ཏི, ན ཧི ཛཱ་ནཱ་མི, ‘‘ཀུ་ཧི་མྤི ག་མི་སྶཱ་མི ནི་ར་ཡཾ ཝཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཝཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཙཾ. ཏ་ཏོ མཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪི – ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་མི. ‘‘ས་བྦེ་སཾ མ་ར་ཎཾ དྷུ་ཝ’’ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཝོ་ཙཾ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ མཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪི ‘‘ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ ན ཛཱ་ནཱ་མི ‘‘ཀ་དཱ མ་རི་སྶཱ་མི ཀིཾ ཨ་ཛྫ ཝཱ ཨུ་དཱ་ཧུ སྭེ ཝཱ’’ཏི, ཏེ་ནཱ་ཝོ་ཙཾ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ པ་ཉྷཾ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་དི. མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ་པི ‘‘ཡཱ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་ཡཾ དཱ་རི་ཀཱ’’ཏི སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ –
‘‘ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, ཏ་ནུ་ཀེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ཏི;
ས་ཀུ་ཎོ ཛཱ་ལ་མུ་ཏྟོ་ཝ, ཨ་པྤོ ས་གྒཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༧༤) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི.
སཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. པི་ཏཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཙི་རེ་ནཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཀུ་དྡྷོ ཝེ་གེ་ན ཏ་ནྟེ ཝེ་མཾ པ་ཀྑི་པི. ཏཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཙྪིཾ བྷི་ནྡི. སཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. སོ དི་སྭཱ – ‘‘ནཱ་ཧཾ མ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ པ་ཧ་རིཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨི་མཾ ཝེ་མཾ ཝེ་ག་སཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨི་མི་སྶཱ ཀུ་ཙྪིཾ བྷི་ནྡི. ཛཱི་ཝ་ཏི ནུ ཁོ ན་ནུ ཁོ’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ མ་ཏཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ནུ་སྶཱ མཾ ‘ཨི་མི་ནཱ དྷཱི་ཏཱ མཱ་རི་ཏཱ’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀྐོ་སེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ན རཱ་ཛཱ་པི ག་རུ་ཀཾ ད་ཎྜཾ པ་ཎེ་ཡྻ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ པ་ལཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི. སོ ད་ཎྜ་བྷ་ཡེ་ན པ་ལཱ་ཡ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཏེ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ. སོ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི, ཏེ ཙ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ས་བྦེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ – ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དཱི་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨཱ་ལ༹་ཝིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ‘‘དྷཱི་ཏ་རཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་སུཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ དྷཱི་ཏ་རཾ མཱ་རེ་སི, སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ན མ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ མ་ནུ་སྶེ་ཧི དུ་བྦི་ཛཱ་ནཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ ཏཱི་སུ་པི ཀ་མྨ་དྭཱ་རེ་སུ སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ན སཾ་ཡ་ཏ་ཏྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཙེ་ཏ་སཱ ཝཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀཾ ན ཀ་རོ་ཏི པཱ་པཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ན ད་ཧ་རོ ཝཱ ད་ཧ་ར་ཝ་ཡེ ཋི་ཏོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཐེ་རོ ཝཱ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏོ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི་པི ན ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཡ་ཏ་ཏྟོ, ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ས་བྦ་པཱ་པེ་ཧི ཨུ་པ་ར་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི མུ་ནི ཨ་རོ་ས་ནེ་ཡྻོ ན སོ རོ་སེ་ཏི ཀ་ཉྩཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ – སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི ཨ་རོ་ས་ནེ་ཡྻོ ‘‘དྷཱི་ཏུ་མཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝཱ ‘‘པེ་ས་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ རོ་སེ་ཏུཾ, གྷ་ཊྚེ་ཏུཾ, བཱ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧོ ན ཧོ་ཏི. སོཔི ཧི ན རོ་སེ་ཏི ཀ་ཉྩི, ‘‘ནཱ་ཧཾ མ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ མཱ་རེ་མི, ཏྭཾ མཱ་རེ་སི, ཏུ་མྷཱ་དི་སོ ཝཱ མཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཉྩི ན རོ་སེ་ཏི, ན གྷ་ཊྚེ་ཏི, ན བཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ་པི ན རོ་ས་ནེ་ཡྻོ. ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ ནཱ་གོ, མཱ ནཱ་གཾ གྷ་ཊྚེ་སི, ན་མོ ཀ་རོ་ཧི ནཱ་ག་སྶཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ན་མ་སྶི་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏ་མྤི དྷཱི་རཱ་ཝ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙེ་ཏྠ – ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་རོ་ས་ནེ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཏེ བཱ་ལ་མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ རོ་སེ་ནྟི. ཡེ པ་ན དྷཱི་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ དྷཱི་རཱ་ཝ ཏ་མྤི མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནཱི་ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི.
༢༡༩. ཡ་ད་གྒ་ཏོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་གྒ་དཱ་ཡ་ཀོ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ནི་པྥ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ས་སྶེ་སུ ཁེ་ཏྟ་གྒཾ, རཱ་ས་གྒཾ, ཀོ་ཊྛ་གྒཾ, ཀུ་མྦྷི་ཨ་གྒཾ, བྷོ་ཛ་ན་གྒ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་གྒཱ་ནི དེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པ་ཀྐཱ་ནི་ཡེ་ཝ སཱ་ལི-ཡ་ཝ-གོ་དྷཱུ་མ-སཱི་སཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་པཱ་ཡཱ་ས་པུ་ཐུ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་གྒ་སྶ དཱ་ཏཱ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཨ་གྒཾ སོ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ཁེ་ཏྟ་གྒ་དཱ་ནཾ. ནི་པྥ་ནྣེ་སུ པ་ན ས་སྶེ་སུ ལཱ་ཡི་ཏེ་སུ མ་དྡི་ཏེ་སུ ཙ ཝ་ར་དྷ་ཉྙཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ རཱ་ས་གྒ་དཱ་ནཾ. པུ་ན ཏེ་ཧི དྷ་ཉྙེ་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་ནི པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཋ་མ་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ནི དྷ་ཉྙཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ཀོ་ཊྛ་གྒ་དཱ་ནཾ. ཡཾ ཡ་དེ་ཝ པ་ན་སྶ གྷ་རེ ར་ནྡྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་གྒཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ དཱ་ར་ཀཱ་ན་མྤི ན ཀི་ཉྩི དེ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ཀུ་མྦྷི་ཨ་གྒ་དཱ་ནཾ. པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མཱུ་པ་ནཱི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷ་སྶ, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་ན་ཁཱ་ན་མྤི ཨ་ད་ཏྭཱ ན བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་གྒ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ཉྩ་གྒ་དཱ་ཡ་ཀོ་ཏྭེ་ཝ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་པྤ་གེ་ཝ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པཱ་ཝི་སི. བྷི་ཀྑཱུ པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་རཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཝཾ – ‘‘ནཱུ་ན་ཛྫ ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ན་སྶ བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. སཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་སྶེ་ཡྻ, པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ མེ པུ་ན པ་ཙི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ཉྩ མ་ཙྪེ་ར་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ས་རཱི་རཱ་བྷཾ མུ་ཉྩི. ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ཝ་ཎྞོ་བྷཱ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་ལློ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དྭཱ་རེ ཋི་ཏཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་པི ‘‘དི་ཊྛོ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཙ་སྶཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ –
‘‘ས་བྦ་སོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྨིཾ, ཡ་སྶ ན་ཏྠི མ་མཱ་ཡི་ཏཾ;
ཨ་ས་ཏཱ ཙ ན སོ་ཙ་ཏི, ས ཝེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༦༧) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི. སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཡེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ནྟོ་གྷ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ, ཝ་རཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ, ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི – ‘‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ, སཱ་དྷུ, མེ ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཾ ཀུ་མྦྷི་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་ཏོ, ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ, ཨེ་ཀ་དྭི་ཀ་ཊ་ཙྪུ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་ས་ཏོ ཝཱ པི་ཎྜཾ ལ་བྷེ་ཐ. པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱིཏི པ་བྦ་ཛི་ཏོ. སོ ཧི ཨུ་ད་ཀ་ད་ནྟ་པོ་ཎཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་རེ་ནེ་ཝ ད་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནཱ་ལཾ ཐུ་ཏུཾ ནོ་པི ནི་པ་ཙྩ་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་གྒ་ཏོ ལ་དྡྷཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ ཐོ་མེ་ཏུ་མྤི ནཱ་ར་ཧ་ཏི པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ན་ཡ་ཏྟཱ. སེ་ས་ཏོ ལ་དྡྷཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཾ ཨི་མི་ནཱ དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དཱ་ཡ་ཀཾ ནི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྟཱ་པི ན ཧོ་ཏི པ་ཧཱི་ན་པ་ཊི་གྷ་ཏྟཱ. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་མྤི པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ན་ཡ་པ་ཊི་གྷཾ དྷཱི་རཱ་ཝ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན གཱ་ཐཾ དེ་སེ་སི. གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
༢༢༠. མུ་ནིཾ ཙ་ར་ནྟནྟི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཨུ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་སུ པཱ་སཱ་དེ་སུ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ད་ཧ་རོ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ, ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟེ ‘‘ཀཱ་མཱ ཧི ཙི་ཏྲཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༥༠) ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ པུ་བྦ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎ་ནྟི – ‘‘ས་མ་ཡོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏུ’’ནྟི. སོ ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ དཱ་ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷ་བྦོ སོ དཱ་ནི ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ’’ནྟི ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – མོ་ནེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན མུ་ནིཾ, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ, པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ ཝཱ ཙ་རི་ཡཱ་སུ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ, པུ་བྦེ ཝི་ཡ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ར་ཏཾ མེ་ཐུ་ན་སྨཱ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ – ཀཱི་དི་སཾ མུ་ནིཾ ཙ་ར་ནྟཾ ཝི་ར་ཏཾ མེ་ཐུ་ན་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡོ ཡོ་བྦ་ནེ ནོ་པ་ནི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ ཀྭ་ཙི, ཡོ བྷ་དྲེ་པི ཡོ་བྦ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཀྭ་ཙི ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ ཡ་ཐཱ པུ་རེ, ཨེ་ཝཾ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ན ཨུ་པ་ནི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀྭ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ར་སྶ ཝཱ ཡོ་བྦ་ནེ ‘‘ཡུ་ཝཱ ཏཱ་ཝ་མྷི, ཨ་ཡཾ ཝཱ ཡུ་ཝཱ་ཏི པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མི ཏཱ་ཝ ཀཱ་མེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ རཱ་གེ་ན ན ཨུ་པ་ནི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཝི་ར་ཏཾ མེ་ཐུ་ན་སྨཱ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་བྷེ་དཱ མ་དཱ, ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་མཱ་དཱཔི ཙ ཝི་ར་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ད་པྤ་མཱ་དཱ ཝི་ར་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨེ་ཀོ ལོ་ཀི་ཀཱ་ཡ་པི ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ, ཀིཾ པ་ན ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ཝི་ར་ཏཾ, ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ར་ཏ་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་མྤི དྷཱི་རཱ ཨེ་ཝ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི, ཏུ་མྷེ པ་ན ནཾ ན ཝེ་ད་ཡ་ཐ, ཏེ་ན ནཾ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༢༡. ཨ་ཉྙཱ་ཡ ལོ་ཀནྟི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ན་ནྡ་སྶ ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་མ་ངྒ་ལཾ, ཨ་བྷི་སེ་ཀ་མ་ངྒ་ལཾ, ཨཱ་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཏཱི་ཎི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཨ་ཀཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཏ་ཏྠ ནི་མ་ནྟི་ཏོ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ ན་ནྡ་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི. ཏཾ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ‘‘ཏུ་ཝ་ཊྚཾ ཁོ, ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘ཧ་ནྡ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར, ན་ནྡ, པ་ཏྟ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གཱ་ར་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘པ་བྦ་ཛཱ་མི, བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སོ པ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ནྟོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི. བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ན་ནྡ་སྶ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ག་ཏ་པུ་བྦོ་སི, ན་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནྡོ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ག་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ.
ཏ་ཏོ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ཀྐོ ཨ་ཙྪ་རཱ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རོ་ཧི. ཏཱ ས་བྦཱ་པི ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ད་མ་ཀྑ་ན་ཏེ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དི་ནི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ན་ནྡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་སི ནོ, ཏྭཾ ན་ནྡ, ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནི ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནཱི’’ཏི ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ནཱ་མ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་ཀ་ལེ་པི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨེ་ཏཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ཙ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཏུ་ར་སྶ དོ་སེ ཨུ་གྒི་ལེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝེ་ཛྫོ སུ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ ན་ནྡ་སྶ རཱ་གཾ ཨུ་གྒི་ལེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་སི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ཧེ་ཏུ ན་ནྡ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ དི་སྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ན་ནྡཾ ཙོ་དེ་ཐཱ’’ཏི. སོ ཏེ་ཧི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ལ་ཛྫི་ཏོ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ རུ་ཀྑེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཙོ་དེ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནི ན་ནྡོ ཨེ་ཝཾ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དིལོ་ཀཾ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ད་སྶིཾ, ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ, པ་ཧཱི་ན་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ རཱུ་པ་མ་དཱ་དི་ཝེ་ག་ས་ཧ་ནེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནས་མུ་དྡ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཏ་རི་ཡ ཨ་ཏི་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ‘‘ཏ་ནྣི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་དིཾ. ཡོ ཝཱ་ཡཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨོ་གྷོ, ཀུ་ཙྪི་ཏ་ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མུ་དྡ་ན་ཊྛེ་ན ས་མུ་དྡོ, ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཨོ་གྷཾ ས་མུ་དྡ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཏ་རི་ཡ ཨ་ཏི་ཏི་ཎྞོ་གྷ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ཝི་ཀཱ་ར་མ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཏཱ་དི་མྤི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཾ ཚི་ནྣ་ག་ནྠཾ ཨ་སི་ཏཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི ཨི་དཾ པ་ན་སྶ ཐུ་ཏི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨི་མཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ག་ནྠཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་ག་ནྠཾ, དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སི་ཏཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་མྤི དྷཱི་རཱ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི ཏུ་མྷེ པ་ན ཨ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༢༢. ཨ་ས་མཱ ཨུ་བྷོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛེ པ་ཙྩ་ནྟ་གཱ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ གཱ་མེ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སཾ ག་ནྟྭཱ མི་གེ བ་ནྡྷ་ཏི. སོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཐེ་རཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟ་མྤི པ་སྶ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཎྷ་ད་སྶ་ནེ་ན ཐེ་རེ ཛཱ་ཏ་སི་ནེ་ཧོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཡ་དཱ བ་ཧུཾ མཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་དཱ ཐེ་ར་སྶཱ་པི ར་ས་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི – ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ མི་གཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཙ་ར་ནྟི, པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟཱི’ཏི ལུ་དྡ་ཀ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི. ཏ་ཏོ ལུ་དྡ་ཀོ མི་གེ མཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ན ཨུ་བྷོ ས་ངྒ་མྨ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ཨ་ག་མཱ་སི. བྷི་ཀྑཱུ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ལུ་དྡ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ, ཡོ ཙ ལུ་དྡ་ཀོ, ཨེ་ཏེ ཨ་ས་མཱ ཨུ་བྷོ. ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ས་མཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཀཱ’’ཏི, ཏཾ མི་ཙྪཱ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? དཱུ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ནོ, དཱུ་རེ ཝི་ཧཱ་རོ ཙ ཝུ་ཏྟི ཙ ནེ་ས་ནྟི དཱུ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ནོ. ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སོ, སོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཉྙེ, ལུ་དྡ་ཀ་སྶ ཙ གཱ་མེ. ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཀཱ, སཱ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ གཱ་མེ ས་པ་དཱ་ན་བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ལུ་དྡ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ར་ཉྙེ མི་ག་ས་ཀུ་ཎ་མཱ་ར་ཎཱ. པུ་ན ཙ་པ་རཾ གི་ཧཱི དཱ་ར་པོ་སཱི, སོ ལུ་དྡ་ཀོ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ པོ་སེ་ཏི. ཨ་མ་མོ ཙ སུ་བྦ་ཏོ, པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མ་མ་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ སུ་ཙི་ཝ་ཏ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཏ་ཏྟཱ ཙ སུ་བྦ་ཏོ སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑུ. པུ་ན ཙ་པ་རཾ པ་ར་པཱ་ཎ་རོ་དྷཱ་ཡ གི་ཧཱི ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ, སོ ལུ་དྡ་ཀོ གི་ཧཱི པ་ར་པཱ་ཎ་རོ་དྷཱ་ཡ ཏེ་སཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཨ་སཾ་ཡ་ཏོ. ནི་ཙྩཾ མུ་ནཱི ར་ཀྑ་ཏི པཱ་ཎི་ནེ ཡ་ཏོ, ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ནི་ཙྩཾ ཡ་ཏོ སཾ་ཡ་ཏོ པཱ་ཎི་ནོ ར་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏེ ཀ་ཐཾ ས་མཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི?
༢༢༣. སི་ཁཱི ཡ་ཐཱཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘པ་ཋ་མ་ཀ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ པ་ཙྪཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཙྪཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཋ་མ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ གི་ཧི་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི, པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ ལི་ངྒ’’ནྟི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་པི ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གི་ཧཱི ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་ད་ཧུ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ་པི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཙྪཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཋ་མ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ག་ཧ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡྭཱ་ཡཾ མ་ཏྠ་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ཡ སི་ཁཱ་ཡ ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན སི་ཁཱི, མ་ཎི་ད་ཎྜ་ས་དི་སཱ་ཡ གཱི་ཝཱ་ཡ ནཱི་ལ་གཱི་ཝོཏི ཙ མ་ཡཱུ་ར་ཝི་ཧ་ངྒ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཡ་ཐཱ ཧ་རི་ཏ་ཧཾ་ས་ཏ་མྦ་ཧཾ་ས་ཁཱི་ར་ཧཾ་ས་ཀཱ་ལ༹་ཧཾ་ས་པཱ་ཀ་ཧཾ་ས་སུ་ཝ་ཎྞ་ཧཾ་སེ་སུ ཡྭཱ་ཡཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཧཾ་སོ, ཏ་སྶ ཧཾ་ས་སྶ ཛ་ཝེ་ན སོ་ལ༹་སི་མྤི ཀ་ལཾ ན ཨུ་པེ་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་ཧཾ་སོ ཧི མུ་ཧུ་ཏྟ་ཀེ་ན ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི, ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཨི་ཏ་རོ. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་བྷོ་པི ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གི་ཧཱི པ་ཋ་མ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་པི ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སོ པ་ཙྪཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏུ་ལྱ་ད་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཛ་ཝེ་ན ནཱ་ནུ་ཀ་རོ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ན ཛ་ཝེ་ན? ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཛ་ཝེ་ན. གི་ཧི་ནོ ཧི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ད་ནྡྷཾ ཧོ་ཏི པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ན ཏི་ཀྑཾ ཧོ་ཏི ཏ་སྶཱ ཛ་ཊཱ་ཡ ཝི་ཛ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘མུ་ནི་ནོ ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝ་ན་མྷི ཛྷཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་དེ་ན དཱི་པི་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི སེ་ཀྑ་མུ་ནི བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ ནི་ཙྩཾ ཝ་ན་སྨིཾ ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ཀུ་ཏོ གི་ཧི་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཛྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི?
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ མུ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ ཙ པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡ་ཏོ, ནཱ་མེ་ན
ཨུ་ར་ག་ཝ་གྒོ་ཏི.