༥. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ པེ་ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ – ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཀཱ་སི ནཱ་མ ན་ག་རཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཛ་ཡ་སེ་ནོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ཏ་སྶ སི་རི་མཱ ནཱ་མ དེ་ཝཱི. ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཕུ་སྶོ ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི. ཛ་ཡ་སེ་ནོ རཱ་ཛཱ ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བུ་དྡྷོ, མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨོ, མ་ཡ྄ཧཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི མ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ དེ་ཏི.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རོ ཝེ་མཱ་ཏི་ཀཱ ཏ་ཡོ བྷཱ་ཏ་རོ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ས་བྦ་ལོ་ཀ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པི་ཏཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན དེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མ་ཡཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩཱ’’ཏི? ཏེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཧ་ནྡ མ་ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་ཡཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི. ཏེ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཀུ་པི་ཏཾ ཝི་ཡ ཀཱ་རཱ་པེ་སུཾ. ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ‘‘པ་ཙྩ་ནྟོ ཀུ་པི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་ཡོ་པི པུ་ཏྟེ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ པེ་སེ་སི. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སི ‘‘ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ‘‘མ་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ན་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་ན ཧི པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི. ཏེ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ན ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཚ, པ་ཉྩ, ཙ་ཏྟཱ་རི, ཏཱི་ཎི, དྭེ, ཨེ་ཀཾ, ས་ཏྟ མཱ་སེ, ཚ, པ་ཉྩ, ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཏེ་མཱ་སཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ. ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨ་དཱ་སི.

ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ ནོ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཁཾ པེ་སེ་སུཾ ‘‘ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨ་མྷེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ, ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མྦྷཱ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ས་བྦཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པེ་སེ་སི. ཏེ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་མཱ་ནཱ ཛ་ན་པ་དཾ ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཾ ཝ་སཱ་པེ་སུཾ.

ཏེ་སཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཨེ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀོ ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི པ་ས་ནྣོ. སོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་དཱ་སི. ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་པ་དེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ཏྟེ་ཧི པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པེ་སི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཛཱ་ན་པ་དཱ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ དཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཁཱ་དིཾ་སུ, བྷ་ཏྟ་སཱ་ལ་ཉྩ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཧིཾ་སུ. པ་ཝཱ་རི་ཏཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་མིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ ཙ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་སཱ་ཡ ས་གྒེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ, པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཛ་ནཱ ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ས་གྒ་ཏོ ས་གྒཾ ནི་ར་ཡ་ཏོ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤཱ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ.

ཨ་ཐ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་དྡ་ཀ་པྤེ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཏེ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཛ་ནཱ པེ་ཏེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི ‘‘ཨི་དཾ ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི, ཏེ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཨ་ཐ ཨི་མེ་པི པེ་ཏཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཀ་སྶ་པཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཱ་ནི ན ལ་བྷ་ཐ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ན གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བི་མྦི་སཱ་རོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཉཱ་ཏི ཨ་ཧོ་སི, སོ བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཀི་ར ཏེ་སཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སྭེ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི.

ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏེ་པི ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ན ས་དྡྷིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཡཱ་སཱི་སེ ཏ་ཡོ ཛ་ཊི་ལཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ རཱ་ཛཱ བི་མྦི་སཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝི་སཱ་ཁོ ནཱ་མ སེ་ཊྛི ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྶ པ་ཛཱ་པ་ཏི དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ནཱ་མ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན པ་རི་སཱ ར་ཉྙོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ.

ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨཱ་ག་མྨ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རེ ཏ་ཡོ ཛ་ཊི་ལེ ཝི་ནེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ ཏ་ད་ཧུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ན་ཧུ་ཏེ་ཧི ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷ་ཝཱ་སཱི་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་ཧི. ཨ་ཐ ར་ཉྙཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན –

‘‘ད་ནྟོ ད་ནྟེ་ཧི ས་ཧ པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལེ་ཧི, ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟེ་ཧི;

སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོ, རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པཱ་ཝི་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༨) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཡ་མཱ་ནོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནེ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཏེ པ་ན པེ་ཏཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི རཱ་ཛཱ དཱ་ནཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་སཱ་ཡ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ.

རཱ་ཛཱ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི, ན ཏཾ དཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨུ་དྡི་སི. ཏ་ཐཱ ཏཾ དཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ པེ་ཏཱ ཚི་ནྣཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཡཾ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷིཾ་ས་ན་ཀཾ ཝི་སྶ་ར་མ་ཀཾ་སུ. རཱ་ཛཱ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་སཾ་ཝེ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧི – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སིཾ, ཀིཾ ནུ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ན ཏེ ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ས་ནྟི ཏེ པུ་རཱ་ཎ་ཉཱ་ཏ་ཀཱ པེ་ཏེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ ‘བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཏ་ཡཱ ཧི་ཡྻོ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ན ཨུ་དྡི་སི་ཏ་ཏྟཱ ཚི་ནྣཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཝི་སྶ་ར་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ཨི་དཱ་ནི་པི, བྷ་ནྟེ, དི་ནྣེ ཏེ ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི? ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ མེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ་ཡ དཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན.

རཱ་ཛཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན. ཏེ པེ་ཏཱ ‘‘ཨ་པི ནཱ་མ ཨ་ཛྫ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏེ ས་བྦེ་ཝ ར་ཉྙོ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ མེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་དྡི་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་མ་ལ་ཀུ་ཝ་ལ་ཡ་ས་ཉྪ་ནྣཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཏྠ ནྷ་ཏྭཱ ཙ པི་ཝི་ཏྭཱ ཙ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ད་ར་ཐ་ཀི་ལ་མ་ཐ་པི་པཱ་སཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སི. ཏེ་སཾ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ དི་བྦ་ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཏཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སི. ཏེ་སཾ དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ད་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་དྷ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. སཱ ཙ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི ས་བྦཱ་པི ཡ་ཐཱ ར་ཉྙོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི པ་ཝཱ་རི་ཏོ ར་ཉྙོ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཾ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་བྷཱ་སི –

༡༤. ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ས་ནྡྷི་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙ;

དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་རཾ.

༡༥. ‘‘པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི, ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ;

ན ཏེ་སཾ ཀོ་ཙི ས་ར་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ.

༡༦. ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ, ཡེ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ;

སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀཱ་ལེ་ན, ཀ་པྤི་ཡཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ.

༡༧. ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏུ, སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ ཉཱ་ཏ་ཡོ;

ཏེ ཙ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ, ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ;

པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་རེ.

༡༨. ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ནྟུ ནོ ཉཱ་ཏཱི, ཡེ་སཾ ཧེ་ཏུ ལ་བྷཱ་མ་སེ;

ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཛཱ, དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ ཨ་ནི་པྥ་ལཱ.

༡༩. ‘‘ན ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་སི ཨ་ཏྠི, གོ་ར་ཀྑེ་ཏྠ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;

ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཏཱ་དི་སཱི ན་ཏྠི, ཧི་ར་ཉྙེ་ན ཀ་ཡཱ་ཀ་ཡཾ;

ཨི་ཏོ དི་ནྣེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟི, པེ་ཏཱ ཀཱ་ལ་ག་ཏཱ ཏ་ཧིཾ.

༢༠. ‘‘ཨུ་ནྣ་མེ ཨུ་ད་ཀཾ ཝུ་ཊྛཾ, ཡ་ཐཱ ནི་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི;

ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་ཏོ དི་ནྣཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

༢༡. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ་རི་ཝ་ཧཱ པཱུ་རཱ, པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི སཱ་ག་རཾ;

ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་ཏོ དི་ནྣཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

༢༢. ‘‘ཨ་དཱ་སི མེ ཨ་ཀཱ་སི མེ, ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ ས་ཁཱ ཙ མེ;

པེ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཛྫཱ, པུ་བྦེ ཀ་ཏ་མ་ནུ་སྶ་རཾ.

༢༣. ‘‘ན ཧི རུ་ཎྞཾ ཝཱ སོ་ཀོ ཝཱ, ཡཱ ཙ་ཉྙཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ;

ན ཏཾ པེ་ཏཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོ.

༢༤. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཁོ ད་ཀྑི་ཎཱ དི་ནྣཱ, ས་ངྒྷ་མྷི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ;

དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ་སྶ, ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

༢༥. ‘‘སོ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ཡཾ ནི་ད་སྶི་ཏོ, པེ་ཏཱ་ན པཱུ་ཛཱ ཙ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ;

བ་ལ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མ་ནུ་པྤ་དི་ནྣཾ, ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་ཧུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི.

༡༤. ཏ་ཏྠ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སཱུཏི ཀུ་ཊྚཱ་ནཾ པ་ར་བྷཱ་གེ་སུ. ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ནི་ས་ཛྫཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཋཱ་ན་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, གེ་ཧ་པཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་ཊྚཱ་ནཾ དྭཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡྷི་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙཱཏི ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙ. ས་ནྡྷཱིཏི ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎ་ར་ཙྪཱ, གྷ་ར་ས་ནྡྷི་བྷི་ཏྟི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་ཡོ་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱཏི ཏི་ཀོ་ཎ་ར་ཙྪཱ. དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ན་ག་ར་དྭཱ་ར་གྷ་ར་དྭཱ་རཱ་ནཾ བཱ་ཧཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་རནྟི ས་ཀ་གྷ་རཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཉཱ་ཏི་གྷ་ར་མྤི ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ་གྷ་ར་མྤི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ ཡ་སྨཱ ས་ཀ་གྷ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ.

༡༥. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦེ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦ་མྤི པུ་བྦ་ཉཱ་ཏི་གྷ་ར་ཏྟཱ བི་མྦི་སཱ་ར་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ས་ཀ་གྷ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏེ ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་དྡ་སི་ཀ་ཝི་རཱུ་པ་བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ད་སྶ་ནེ བ་ཧཱུ པེ་ཏེ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ཧི ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ དཱ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ པ་ཧཱུ་ཏེཏི ཨ་ན་པྤ་ཀེ བ་ཧུ་མྷི, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ-ཀཱ་ར་སྶ ཧི པ-ཀཱ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི ‘‘པ་ཧུ ས་ནྟོ ན བྷ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨) ཝི་ཡ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བ་ཧུ་ཀེ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, སོ པ་ན པ་མཱ་ད་པཱ་ཋོ. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷཱིཏི ཨ་ནྣེ ཙ པཱ་ནེ ཙ. ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫེཏི ཁ་ཛྫེ ཙ བྷོ་ཛྫེ ཙ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏ་ཁཱ་ཡི་ཏ་སཱ་ཡི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེཏི ཨུ་པ་ག་མྨ ཋི་ཏེ ས་ཛྫི་ཏེ, པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཏེ་སཾ ཀོ་ཙི ས་ར་ཏི ས་ཏྟཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ཙི མཱ་ཏཱ ཝཱ པི་ཏཱ ཝཱ པུ་ཏྟོ ཝཱ ན་ཏྟཱ ཝཱ ན ས་ར་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་སྶ ཨ་དཱ་ན་དཱ་ན་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཀ་ད་རི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་རི་ཏུཾ ན དེ་ཏི.

༡༦. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་པྤ་ཀེ་པི ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་མྷི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡུ་པ་པ་ནྣེ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨུ་དྡི་སྶ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ན’’ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ དྭི་དྷཱ ས་མྦ་ནྡྷོ – ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ས་ར་ནྟེ་སུ་པི ཀེ་སུ་ཙི ཀེ་ཙི ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ, ཡེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཡཱ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀ་པྤི་ཡཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ, ཡེ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ་ཏི ཙ. ཏ་ཏྠ ད་ད་ནྟཱིཏི དེ་ནྟི ཨུ་དྡི་ས་ནྟི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟི. ཉཱ་ཏཱི་ནནྟི མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཡེཏི ཡེ ཀེ་ཙི པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ. ཧོ་ནྟཱིཏི བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱཏི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧི་ཏེ་སི་ནོ. སུ་ཙིནྟི སུ་དྡྷཾ མ་ནོ་ཧ་རཾ དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩ. པ་ཎཱི་ཏནྟི ཨུ་ལཱ༹་རཾ. ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཡོ་གྒ་ཀཱ་ལེ་ན, ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན. ཀ་པྤི་ཡནྟི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ. པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནནྟི པཱ་ན་ཉྩ བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ, ཏ་དུ་པ་དེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་བྦཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཝ་ད་ཏི.

༡༧. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏེ་སཾ པེ་ཏཱ་ནཾ དི་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏུ, སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ ཉཱ་ཏ་ཡོ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་བྦ་ཌྜྷཾ ཨཱ་ཧ. ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་བྦ་ཌྜྷེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ –

‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ, ཡེ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ;

ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏུ, སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ ཉཱ་ཏ་ཡོ’’ཏི.

ཏེ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ན ད་ད་ནྟི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན དཱ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨི་དནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༦) ཝི་ཡ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཧོ་ཏུ. ‘‘ནོ ཉཱ་ཏཱི་ན’’ནྟི ཙ པ་ཋ་ནྟི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ ཉཱ་ཏ་ཡོཏི ཏེ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཱ ཉཱ་ཏ་ཡོ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ སུ་ཁི་ཏཱ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟུ.

ཡ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལ་དཾ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡི་སྶ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ཙ ཏ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཏེཏི ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཏྠ དཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ. ས་མཱ་ག་ནྟྭཱཏི ‘‘ཨི་མེ ནོ ཉཱ་ཏ་ཡོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་དྡི་སྶ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་རེཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནོ དཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི མོ་ད་ནྟི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནྟི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི.

༡༨. ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ནྟཱུཏི ཙི་རཾ ཛཱི་ཝི་ནོ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཧོ་ནྟུ. ནོ ཉཱ་ཏཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ཡེ་སཾ ཧེ་ཏཱུཏི ཡེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཡེ ནི་སྶཱ་ཡ. ལ་བྷཱ་མ་སེཏི ཨཱི་དི་སཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱ་མ. ཨི་ད་ཉྷི ཨུ་དྡི་ས་ནེ་ན ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཐོ་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པེ་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ་ན, དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་ས་ནེ་ན, ཨུ་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ད་ཀྑི་ཎཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སཾ ཧེ་ཏུ ལ་བྷཱ་མ་སེ’’ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཛཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟེ་ཧི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ, ཏེ དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ ཨ་ནི་པྥ་ལཱ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ ཀ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཉཱ་ཏཱི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་པཱི’’ཏི? ན ཙེ་ཏྠ ཨ་མྷེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –-

‘‘མ་ཡ་མ་སྶུ, བྷོ གོ་ཏ་མ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནཱ་མ དཱ་ནཱ་ནི དེ་མ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་མ ‘ཨི་དཾ དཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏུ, ཨི་དཾ དཱ་ནཾ པེ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱུ’ཏི. ཀ་ཙྩི ཏཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, དཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ཀ་ཙྩི ཏེ པེ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཏཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི? ཋཱ་ནེ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ནོ ཨ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི.

‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཋཱ་ནཾ, ཀ་ཏ་མཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་ནྟི? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་དཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི…པེ… དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡཾ ཝཱ པ་ན་སྶ ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཝེ་ཙྪེ་ནྟི མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ ཝཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་དཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཋཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ས་ཙེ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, སོ པེ་ཏོ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཀོ ཏཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཉྙེ་པི་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པེ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཏཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི.

‘‘ས་ཙེ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, སོ ཙེ་ཝ པེ་ཏོ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་པི་སྶ པེ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཀོ ཏཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ནཾ ཁོ ཨེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨ་སྶ ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ཡ་དི་དཾ པེ་ཏེ་ཧི ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི, ཨ་པི་ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དཱ་ཡ་ཀོ་པི ཨ་ནི་པྥ་ལོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༧༧).

༡༩. ཨི་དཱ་ནི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཏོ དི་ནྣེ་ན ཡཱ་པ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ན ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་སི ཨ་ཏྠཱིཏི ཏ་སྨིཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཀ་སི ན ཧི ཨ་ཏྠི, ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པེ་ཏཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝེ་ཡྻུཾ. གོ་ར་ཀྑེ་ཏྠ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་སི་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ གོ་ར་ཀྑཱ་པི ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝེ་ཡྻུཾ. ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཏཱ་དི་སཱི ན་ཏྠཱིཏི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་པི ཏཱ་དི་སཱི ན་ཏྠི, ཡཱ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཧི་ར་ཉྙེ་ན ཀ་ཡཱ་ཀ་ཡནྟི ཧི་ར་ཉྙེ་ན ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཾ ན་ཏྠི, ཡཾ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨི་ཏེ དི་ནྣེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟི, པེ་ཏཱ ཀཱ་ལ་ག་ཏཱ ཏ་ཧིནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨི་ཏོ ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཝཱ མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་ཧི ཝཱ དི་ནྣེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི. པེ་ཏཱཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཱ ས་ཏྟཱ. ཀཱ་ལ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་ན ག་ཏཱ. ‘‘ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཀ་ཏ་ཀཱ་ལཱ ཀ་ཏ་མ་ར་ཎཱ མ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟཱ. ཏ་ཧིནྟི ཏ་སྨིཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ.

༢༠-༢༡. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ནྣ་མེ ཨུ་ད་ཀཾ ཝུ་ཊྛ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨུ་ནྣ་མེ ཐ་ལེ ཨུ་ནྣ་ཏ་པྤ་དེ་སེ མེ་གྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ཝུ་ཊྛཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ ནི་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ནི་ནྣོ ཨོ་ཎ་ཏོ, ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་ཏོ དི་ནྣཾ དཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནི་ཡུ་ཛྫ་ཏི. ནི་ནྣ་མི་ཝ ཧི ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཋཱ་ནཾ པེ་ཏ་ལོ་ཀོ དཱ་ནཱུ་པ་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཋཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༧༧). ཡ་ཐཱ ཙ ཀ་ནྡ་ར་པ་ད་ར་སཱ་ཁ་པ་སཱ་ཁ་ཀུ་སོ་བྦྷ་མ་ཧཱ་སོ་བྦྷེ ཧི ཨོ་ག་ལི་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ་རི་ཝ་ཧཱ མ་ཧཱ་ན་ཛྫོ པཱུ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་ག་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི.

༢༢. ཡ་སྨཱ པེ་ཏཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཀི་ཉྩི ལ་བྷཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་པི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ནོ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཛྫཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་དཱ་སི མེ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨི་དཾ ནཱ་མ མེ དྷ་ནཾ ཝཱ དྷ་ཉྙཾ ཝཱ ཨ་དཱ་སི, ཨི་དཾ ནཱ་མ མེ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཡོ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ཀཱ་སི, ‘‘ཨ་སུ་ཀོ མེ མཱ་ཏི་ཏོ ཝཱ པི་ཏི་ཏོ ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཉཱ་ཏི, སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མི་ཏྟོ, ཨ་སུ་ཀོ མེ ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལ༹་ཀ་ས་ཧཱ་ཡོ ས་ཁཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ པེ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཛྫཱ དཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཡྻ. ‘‘ད་ཀྑི་ཎཱ ད་ཛྫཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, པེ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཱ དཱ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་དཱ་སི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པུ་བྦེ ཀ་ཏ་མ་ནུ་སྶ་རཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ.

༢༣-༢༤. ཡེ པ་ན ས་ཏྟཱ ཉཱ་ཏི་མ་ར་ཎེ་ན རུ་ཎྞ་སོ་ཀཱ་དི་པ་རཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀི་ཉྩི དེ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ རུ་ཎྞ་སོ་ཀཱ་དི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ན པེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཧི རུ་ཎྞཾ ཝཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན མ་ག་དྷ་རཱ་ཛེ་ན དི་ནྣ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ སཱ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཁོ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.

༢༥. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཨི་མཾ ད་ཀྑི་ཎཾ དེ་ནྟེ་ན ར་ཉྙཱ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ ནི་ད་སྶི་ཏོ, བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཀ་ཏོ, ནི་ད་སྶ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཉཱ་ཏཱི་སུ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏེ ཙ པེ་ཏེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་དྷི་ག་མེ་ནྟེ་ན པེ་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ, བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ནྟ་པྤེ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤ་དི་ནྣཾ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་དི་གུ་ཎ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཉྩ ཙཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟེ་ན ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎེ་ཧི རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ནྟོ ‘‘སོ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོཏི ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨུ་ལཱ༹་རཱཏི ཕཱི་ཏཱ ས་མི་དྡྷཱ. བ་ལནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ. པ་སུ་ཏནྟི ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སོ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ཡཾ ནི་ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་སི. ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ས་ནྡ་སྶ་ནཾ. ‘‘པེ་ཏཱ་ན པཱུ་ཛཱ ཙ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ད་པེ་སི. ‘‘ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི པ་སཾ་ས་ན་ཉྷེ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཀ་ར་ཎེ ས་མཱ་ད་པ་ནཾ. ‘‘བ་ལ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མ་ནུ་པྤ་དི་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་སི. པུ་ཉྙ་པ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཏྟ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནེ་ན སཾ་ཝི་གྒ་ཧ་ད་ཡཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ཏཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ ཏཱ་དི་སོ་ཝ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.

ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.