ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ
པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ནཱ་ཐཾ, ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུཾ;
ཝ་ནྡེ ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར-ཝི་ཙི་ཏྲ་ན་ཡ་དེ་ས་ནཾ.
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཡེ་ན ནི་ཡྻ་ནྟི ལོ་ཀ་ཏོ;
ཝ་ནྡེ ཏ་མུ་ཏྟ་མཾ དྷ་མྨཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱུ་ཛི་ཏཾ.
སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཡོ;
ཝ་ནྡེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཏཾ, པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ.
ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཨི་ཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ;
ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ, ཧུ་ཏྭཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ཏེ་ཛ་སཱ.
པེ་ཏེ་ཧི ཙ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཡཾ ཡཾ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་སུ;
པེ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཏཾ ཏཾ, ཏེ་ས་ཉྷི ཕ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ.
པ་ཀཱ་ས་ཡ་ནྟཱི བུ་དྡྷཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ;
སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ནཱི ཀ་མྨ-ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ནཱི.
པེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུཏི ནཱ་མེ་ན, སུ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ;
ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྨིཾ, ས་ངྒཱ་ཡིཾ་སུ མ་ཧེ་ས་ཡོ.
ཏ་སྶ ས་མྨཱ་ཝ་ལ་མྦི་ཏྭཱ, པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡཾ;
ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ནཱ་ནི, ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝི་སེ་ས་ཏོ.
སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ, ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ;
མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ, ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ཡཾ.
ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ སུ་བྷཾ;
ས་ཀྐ་ཙྩཾ བྷཱ་ས་ཏོ ཏཾ མེ, ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐ སཱ་དྷ་ཝོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུཏི སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ་དི་ཀ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ པེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཏ་སྶ པ་ན པ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཨི་དྷ ‘‘པེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
ཏ་ཡི་དཾ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་དཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་སྨཱ ཙ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨི་ད་ཉྷི པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཝི་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཾ ནཱ་ར་ད་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི པུ་ཙྪི་ཏཾ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པེ་ཏེ་ཧི བྷཱ་སི་ཏཾ. ས་ཏྠཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ནཱ་ར་ད་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྠཱ་རཱ བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐེ ཧི ས་ཏྠ་རི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ག་ཧཱ་དཱི་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ‘‘ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀ་ནྟི ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡོ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ་ཏི པ་ཉྩ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ གཱ་ཐཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨཾ ཝེ་ད་ལླ་ནྟི ན་ཝ་སུ སཱ་ས་ན་ངྒེ་སུ གཱ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཧཾ.
‘‘དྭཱ་སཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཏོ ག་ཎྷིཾ, དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ཏོ;
ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཡེ མེ དྷ་མྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༡༠༢༧) –
ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཀ་ཏི་པ་ཡ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧཾ, བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཏོ ཙ་ཏུ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་མ་ཏྟཾ, ཝ་གྒ་ཏོ – ཨུ་ར་ག་ཝ་གྒོ ཨུ་བྦ་རི་ཝ་གྒོ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒོ མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒ་ཧཾ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མ་ཝ་གྒེ དྭཱ་ད་ས ཝ་ཏྠཱུ་ནི, དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒེ ཏེ་ར་ས ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒེ ད་ས ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒེ སོ་ལ༹་ས ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨེ་ཀ་པ་ཉྙཱ་ས་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཝ་གྒེ་སུ ཨུ་ར་ག་ཝ་གྒོ ཨཱ་དི, ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཨཱ་དི, ཏ་སྶཱ་པི ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི.
༡. ཨུ་ར་ག་ཝ་གྒོ
༡. ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་པེ་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨ་ཌྜྷོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་དྷ་ན་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ སེ་ཊྛི ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་དྷ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི’’ཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཀོ་ཝ པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶཾ པ་རི་བྦ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝ་སྶ་ས་ཏེ་ནཱ་པི ཨ་ཡཾ དྷ་ན་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཨི་མ་སྶ སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་སྶ་མེ་ན, ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ བྷོ་གེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ’’ཏི སི་པྤཾ ན སི་ཀྑཱ་པེ་སུཾ. ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ པ་ན ཀུ་ལ་རཱུ་པ་ཡོ་བྦ་ན་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁཾ དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཁཾ ཀ་ཉྙཾ ཨཱ་ནེ་སུཾ. སོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟོ དྷ་མྨེ ཙི་ཏྟ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གུ་རུ་ཛ་ནེ་སུ ཨ་ནཱ་ད་རོ ཧུ་ཏྭཱ, དྷུ་ཏྟ་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏོ ར་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ར་ཏོ གི་དྡྷོ མོ་ཧེ་ན ཨ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ་སུ ན་ཊ་ནཱ་ཊ་ཀ་གཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ དེ་ནྟོ དྷ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ པུ་ན ཨི་ཎ་མྤི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀེ་ཧི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་གྷ་རཱ་དཱི་ནི ད་ཏྭཱ, ཀ་པཱ་ལ་ཧ་ཏྠོ བྷི་ཀྑཾ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཨ་ནཱ་ཐ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝ་ས་ཏི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙོ་རཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྦྷོ པུ་རི་ས, ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏེ་ན, ཏ་རུ་ཎོ ཏྭ་མ་སི ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཀ་སྨཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཝི་ཀ་ལོ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪ་སི? ཨེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ས་ཧ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཙོ་རི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙོ་རཱ ‘‘མ་ཡཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པེ་མ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ཏེ ཙོ་རཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ མ་ཧ་ནྟཾ མུ་གྒ་རཾ ད་ཏྭཱ ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ གྷ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཏཾ ས་ནྡྷི་མུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ མུ་གྒ་རེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པ་རེ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཙོ་རཱ པ་ན གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་ར་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཉཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ. གྷ་ར་མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ ས་ནྡྷི་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཧ་རེ དུ་ཊྛ་ཙོ་རཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ མུ་གྒ་རཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཡཾ, དེ་ཝ, ཙོ་རོ ས་ནྡྷི་སུ་ཁེ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ སཱི་སཾ ཚི་ནྡཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝཱ’’ཏི ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀོ ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བཱ་ཧཾ གཱ་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ར་ལ༹་མཱ་ལཱ་བ་ནྡྷ་ཀ་ཎྛཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཙུ་ཎྞ་མ་ཀྑི་ཏ་སཱི་སཾ ཝ་ཛ྄ཛྷ་པ་ཧ་ཊ་བྷེ་རི་དེ་སི་ཏ་མ་གྒཾ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ར་ཐི་ཀཾ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་ན སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཾ ཝི་ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་སཱ་ཧི ཏཱ་ལེ༹་ནྟོ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ནེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ན་ཀ་ཙོ་རོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ སུ་ལ་སཱ ནཱ་མ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནཱི པཱ་སཱ་དེ ཋི་ཏཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ནྟ་རེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཏཾ ཏ་ཐཱ ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ པུ་བྦེ ཏེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ མ་ཧ་ཏིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཏ་སྶ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མོ་ད་ཀེ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ པེ་སེ་སི. ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཙ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི – ‘‘ཏཱ་ཝ ཨ་ཡྻོ ཨཱ་ག་མེ་ཏུ, ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨི་མེ མོ་ད་ཀེ ཁཱ་དི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཐེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྱ་ས་ན་པྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ – ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ ཀ་ཏ་པཱ་པོ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, མ་ཡི པ་ན ག་ཏེ མོ་ད་ཀེ ཙ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ད་ཏྭཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་མོ་ད་ཀེ་སུ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. སོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨི་མེ་ཧི མཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ མོ་ད་ཀེ་ཧི ཁཱ་དི་ཏེ་ཧི, ཨི་དཾ པ་ན པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པཱ་ཐེ་ཡྻཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མོ་ད་ཀེ ཙ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ཐེ་ར་སྶ དཱ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མོ་ད་ཀེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ པ་ན པུ་རི་སོ ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པི་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟེ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ ཀ་ཏེ་ན པུ་ཉྙེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རེ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧོ་པི ཡ་སྨཱ ‘‘སུ་ལ་སཾ ཨཱ་ག་མྨ མ་ཡཱ ཨ་ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ལ་དྡྷོ’’ཏི སུ་ལ་སཱ་ཡ ག་ཏེ་ན སི་ནེ་ཧེ་ན མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏེ ས་ནྡ་ཙྪཱ་ཡེ མ་ཧཱ་ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑེ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི.
སོ ཀི་ར ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་ཊྛ་པ་ནེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨ་ཀ་རི་སྶ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ སེ་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་གྒོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ པ་ཙྪི་མོ. ས་ཙེ པ་ན པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཨ་ར་ཧཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. པཱ་པ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ་ན པ་ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནི་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨ་ཐ སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་ལ་སཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་ཏཾ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི, ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ་སྶཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏ་སྶཱ མཱ་ཏཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི རོ་ད་མཱ་ནཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ‘‘ཨ་ཡྻོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶཱ ག་ཏིཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ ཨ་ཡྻོ’’ཏི ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་སྶི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ སུ་ལ་སཱ ཏཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཝ བྷ་ཝ་ནེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ, ཨ་ཛྫ ས་ཏྟ་མོ དི་ཝ་སོ, མ་མ མཱ་ཏཱ མཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སཱ་དྷུ མཾ, དེ་ཝ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ནེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ནེ་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋ་པེ་ནྟྭཱ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པོ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སུ་ལ་སཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨ སུ་ལ་སེ, ཏྭཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དི་ཝ་སཾ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏཱ? ཏ་ཝ མཱ་ཏཱ ཏྭཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཨུ་མྨཱ་ད་པྤ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. སཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ སོ པུ་རི་སོ ཏ་ཐཱ་པཱ་པ་པ་སུ་ཏོ ཨ་ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལོ དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སུ་ལ་སཱ ‘‘མ་ཡཱ དཱ་པི་ཏེ མོ་ད་ཀེ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཡྻ་སྶ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ, ཡེ་སུ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཀ་ཏོ ཀཱ་རོ ས་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ –
༡. ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, དཱ་ཡ་ཀཱ ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱ;
བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ, ཨེ་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ ཕ་ལཾ.
༢. ‘‘ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཀ་སཱི ཁེ་ཏྟཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ;
ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི.
༣. ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ, པེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་པཱུ་ཛི་ཡ;
ས་གྒ་ཉྩ ཀ་མ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི. – ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི;
༡. ཏ་ཏྠ ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱཏི ཁི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ ཏཱ་ཡ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁེ་ཏྟཾ, སཱ་ལི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ, ཀེ་དཱ་ར་ས་དི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཧ་ནྟོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ཏེ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཁེ་ཏ་ཉྷི ཏི་ཎཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་བཱི་ཛ་མྷི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་ཏུ་ས་ལི་ལཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རཱུ་པེ་ཏཾ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ནྟཱ་ནོ ལོ་བྷཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏོ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་བཱི་ཛེ ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ལཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏོ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་དཱི་ན་མྤི ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ.
དཱ་ཡ་ཀཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ དཱ་ཏཱ་རོ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ ཚེ་ད་ན་ཀཱ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་སྶ སོ་དྷ་ཀཱ, ར་ཀྑ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱཏི ཀ་སྶ་ཀ་ས་དི་སཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་སྶ་ཀོ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཀ་སི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝུ་ཏྟུ་ད་ཀ་དཱ་ན་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ནི་དྷཱ་ན་ར་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་པུ་ལ་ཉྩ ས་སྶ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀོ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་པུ་ལ་ཉྩ དཱ་ན་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཀཱ ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱ’’ཏི.
བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨནྟི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, བཱི་ཛ་ས་དི་སོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཧི ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ ཕ་ལནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ དཱ་ན་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ, ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་སྶ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ནོ བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ’’ནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སེ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་ཡེ་ཝ བཱི་ཛ་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. སཱ ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ, ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་ཏི.
༢. ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཀ་སཱི ཁེ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ བཱི་ཛ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁེ་ཏྟེ ཝ་པ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀ་སི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཾ ཏ་ཡཾ ཀེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་ཏཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཡ་དི དཱ་ཡ་ཀོ པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པེ་ཏཱ་ན་ཉྩ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ, ཡ་དི ན པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་སཱ ཀ་སི ཨེ་ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི དཱ་ཡ་ཀེ་ན པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ དི་ནྣེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཁེ་ཏྟ་ཀ་སི་བཱི་ཛ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ཡཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ དཱ་ན་ཕ་ལཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི དཱ་ཏཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ན་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་ནི་མི་ཏྟཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཉྙ་ཕ་ལེ་ན ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི ཧི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) པུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༣. ཨི་དྷེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. པེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་པཱུ་ཛི་ཡཱཏི པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ན་དུ་ཀྑ་ཏོ ཏེ མོ་ཙེ་ཏྭཱ. པེ་ཏེ ཧི ཨུ་དྡི་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པཱུ་ཛཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཛཱ’’ཏི (པེ. ཝ. ༡༨), ‘‘པེ་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ ཙ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི (པེ. ཝ. ༢༥) ཙ. ‘‘པེ་ཏེ ཙཱ’’ཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ‘‘པི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ, ཨ་བྷི་ག་མ་ནཱི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི ཝི་སྶཱ་ས་ནཱི་ཡོ, བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ, པཱ་སཾ་སོ ཙ ཧོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཉྙཱུ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ དཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་གྒ་ཉྩ ཀ་མ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀནྟི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དི་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒ་ཏྟཱ ‘‘ས་གྒ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཀ་མ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཝི་ཡ པ་ཏྟི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ན་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་པི དཱ་ན་མ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘པེ་ཏཱ’’ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བཱི་ཛཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, པེ་ཏ་ཡོ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ སུ་ལ་ས་ཉྩ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱ་ཡོ ཏེ ས་བྦ་སོ་ཝ་ཎྞོཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠ་རི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁ་པེ་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ, བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. སོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པེ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཀཱ་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཨ་ཧོ་སི, མུ་ཁཾ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་ར་དོ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝ་ས་ནྟོ པཱ་ཏོ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏཾ པེ་ཏཾ དི་སྭཱ ཏེ་ན ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ –
༤. ‘‘ཀཱ་ཡོ ཏེ ས་བྦ་སོ་ཝ་ཎྞོ, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཏེ དི་སཱ;
མུ་ཁཾ ཏེ སཱུ་ཀ་ར་སྶེ་ཝ, ཀིཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རཱི པུ་རེ’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡོ ཏེ ས་བྦ་སོ་ཝ་ཎྞོཏི ཏ་ཝ ཀཱ་ཡོ དེ་ཧོ ས་བྦོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཨུ་ཏྟ་ཏྟ་ཀ་ན་ཀ་ས་ནྣི་བྷོ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཏེ དི་སཱཏི ཏ་སྶ པ་བྷཱ་ཡ ས་བྦཱ་པི དི་སཱ ས་མ་ནྟ་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་ཏེཏི ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧོ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་མི་དཾ པ་ད་ནྟི ‘‘ཏེ ཀཱ་ཡོ ས་བྦ་སོ་ཝ་ཎྞོ ས་བྦཱ དི་སཱ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མུ་ཁཾ ཏེ སཱུ་ཀ་ར་སྶེ་ཝཱཏི མུ་ཁཾ པ་ན ཏེ སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཝི་ཡ, སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁ་ས་དི་སཾ ཏ་ཝ མུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རཱི པུ་རེཏི ‘‘ཏྭཾ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཀཱི་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཐེ་རེ་ན སོ པེ་ཏོ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ པུ་ཊྛོ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ –
༥. ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་སིཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ་སི་མ་ས་ཉྙ་ཏོ;
ཏེ་ན མེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཡ་ཐཱ པ་སྶ་སི ནཱ་ར་དཱ’’ཏི. –
ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་སིནྟི ཀཱ་ཡི་ཀེ་ན སཾ་ཡ་མེ་ན སཾ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ. ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ་སི་མ་ས་ཉྙ་ཏོཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཨ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཨུ་བྷ་ཡེ་ན སཾ་ཡ་མེ་ན ཨ་སཾ་ཡ་མེ་ན ཙ. མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ. ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོཏི ཨེ་དི་སོ. ཡ་ཐཱ ཏྭཾ, ནཱ་ར་ད, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་སི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ, ཀཱ་ཡེ་ན མ་ནུ་སྶ་ས་ཎྛཱ་ནོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ, མུ་ཁེ་ན སཱུ་ཀ་ར་ས་དི་སོ ཨཱ་སི་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ཎྞས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ཚ་ཝི་ཡཾ ས་ཎྛཱ་ནེ ཙ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ པེ་ཏོ ཐེ་རེ་ན པུ་ཙྪི་ཏོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ནྟོ –
༦. ‘‘ཏཾ ཏྱཱ་ཧཾ ནཱ་ར་ད བྲཱུ་མི, སཱ་མཾ དི་ཊྛ་མི་དཾ ཏ་ཡཱ;
མཱ་ཀཱ་སི མུ་ཁ་སཱ པཱ་པཾ, མཱ ཁོ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁོ ཨ་ཧཱུ’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི ཏ་སྨཱ. ཏྱཱ་ཧནྟི ཏེ ཨ་ཧཾ. ནཱ་ར་དཱཏི ཐེ་རཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. བྲཱུ་མཱིཏི ཀ་ཐེ་མི. སཱ་མནྟི ས་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་དནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ ནཱ་ར་ད, ཨི་དཾ མ་མ ས་རཱི་རཾ ག་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ མ་ནུ་སྶ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ཨུ་པ་རི སཱུ་ཀ་ར་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ཏ་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ་ཝ དི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨ་ཧཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་དཱ་མཱི་ཏི. ཀི་ནྟི ཙེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཀཱ་སི མུ་ཁ་སཱ པཱ་པཾ, མཱ ཁོ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁོ ཨ་ཧཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. མུ་ཁ་སཱཏི མུ་ཁེ་ན. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ མཱ་ཀཱ་སི མཱ ཀ་རོ་ཧི. མཱ ཁོ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁོ ཨ་ཧཱུཏི ཨ་ཧཾ ཝི་ཡ སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁོ མཱ ཨ་ཧོ་སི་ཡེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཏྭཾ མུ་ཁ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་པཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཏ་སྨཱ མཱ་ཀཱ་སི མུ་ཁ་སཱ པཱ་པ་ནྟི ཕ་ལ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་མུ་ཁེ་ན་པི ཧེ་ཏུ་མེ་ཝ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.
ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་ར་དོ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ, ‘‘ནཱ་ར་ད, པུ་བྦེ་ཝ མ་ཡཱ སོ ས་ཏྠོ དི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སཱ དེ་ས་ནཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སཱུ་ཀ་ར་མུ་ཁ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པཱུ་ཏི་མུ་ཁ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དི་བྦཾ སུ་བྷཾ དྷཱ་རེ་སི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུནྟི ཨི་དཾ ས་ཏྠ་རི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཁ་པེ་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ དྭེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཏ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ས་མ་གྒ་ཝཱ་སཾ ཝ་སིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པཱ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པེ་སུ་ཉྙཱ་བྷི་ར་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་སཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཉྪི. ཐེ་རཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. མ་ནུ་སྶཱ ཏེ དི་སྭཱ ཏེ་སུ ཐེ་རེ་སུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་མཱ་ནེ་སུཾ. སོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘སུ་ནྡ་རོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ, མ་ནུ་སྶཱ ཙ ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་རོ ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣོ, ས་ཀྐཱ མེ ཨི་དྷ སུ་ཁེ་ན ཝ་སི་ཏུཾ. ཨི་མེ་སུ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨི་དྷ ཝ་ས་ནྟེ་སུ མ་ཡ྄ཧཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝཱ་སོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཨི་མེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ན པུ་ན ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ དྭི་ནྣ་མྤི ཨོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛེ པེ་སུ་ཎི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཐོ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝི་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐེ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཐེ་རེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་སོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་རོ ས་མྨུ་ཁཱ མི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ‘ཨེ་སོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ས་ཋོ མཱ་ཡཱ་ཝཱི ཀུ་ཧ་ཀོ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི’ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎི, ན སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ མཾ ཨུ་པ་ཝ་དི་སྶ་ཏི, གི་ཧི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་མ ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘པེ་ས་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ’’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཐ, ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝེ་རཾ ན་ཏྠི, ཀ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ‘ཝུ་ཏྟ’ནྟི ཝ་དཱ་མི. ཧོ་ཏུ, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ནི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་དོ་སེ་ན དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙི་ཏྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི སི་ཡཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐ་ཧ་ད་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ སི་ཐི་ལ་ཝི་སྶཱ་སོ ཨ་ཧོ་སི. སོ བཱ་ལོ པ་ཋ་མཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ པ་རི་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་མྤི ཐེ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་བྷི་ནྡི. ཨ་ཐ ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཐེ་རཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་ལ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སཱ་མཱི་ཙི་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ཙ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
པེ་སུ་ཎི་ཀཾ པ་ན བྷི་ཀྑུཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ནོ་ར་ཐཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཾ མ་ནུ་སྶཱ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཐེ་རཱ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏཱ’’ཏི? སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཡཱ ‘མཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐ, ས་མ་གྒཱ ཧོ་ཐ, ཀ་ལ་ཧོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཨཱ་ཡ་ཏི་དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ, པུ་རི་མ་ཀཱ་པི ཀ་ལ་ཧེ་ན མ་ཧ་ཏཱ ཧི་ཏཱ པ་རི་བྷ་ཊྛཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཐེ་རཱ ཏཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟུ, ཏུ་མྷེ པ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨི་དྷེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ནྟོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཝཱ་ས་ལོ་བྷེ་ན པ་རི་བྷི་ནྣཱ, བ་ཧུཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ པ་སུ་ཏ’’ནྟི བ་ལ་ཝ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ སོ་ཀ་ཝེ་གེ་ན གི་ལཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ན་ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི.
ཨི་ཏ་རེ དྭེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་རཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྨོ་དི་ཏྭཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ས་མ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩཱ་ག་མིཾ་སུ. མ་ནུ་སྶཱ དྭེ ཐེ་རེ དི་སྭཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཐེ་རཱ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ནྟཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
པེ་སུ་ཎི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པཱུ་ཏི་མུ་ཁ་པེ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཀཱ་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཨ་ཧོ་སི, མུ་ཁ་ཏོ པ་ན པུ་ལ༹་ཝ་ཀཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ མུ་ཁཾ ཁཱ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ དཱུ་ར་མྤི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཝཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་ར་དོ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏཱ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ –
༧. ‘‘དི་བྦཾ སུ་བྷཾ དྷཱ་རེ་སི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུཾ, ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ ཏི་ཊྛ་སི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ;
མུ་ཁ་ཉྩ ཏེ ཀི་མ་ཡོ པཱུ་ཏི་ག་ནྡྷཾ, ཁཱ་ད་ནྟི ཀིཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སི པུ་བྦེ’’ཏི. –
ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི. ཏ་ཏྠ དི་བྦནྟི དི་ཝི བྷ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ. ཨི་དྷ པ་ན དི་བྦཾ ཝི་ཡཱ་ཏི དི་བྦཾ. སུ་བྷནྟི སོ་བྷ་ནཾ, སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུནྟི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞཾ. དྷཱ་རེ་སཱིཏི ཝ་ཧ་སི. ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ ཏི་ཊྛ་སི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཝེ་ཧཱ་ཡ་ས་ས་ཉྙི་ཏེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཏི་ཊྛ་སི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་ཧཱ་ཡ་སཾ ཏི་ཊྛ་སི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ’’ཏི པཱ་ཋཾ ཝ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ཡ་སཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཏི་ཊྛ་སཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. པཱུ་ཏི་ག་ནྡྷནྟི ཀུ་ཎ་པ་ག་ནྡྷཾ, དུ་གྒ་ནྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སི པུ་བྦེཏི པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཏེ མུ་ཁཾ ཀི་མ་ཡོ ཁཱ་ད་ནྟི, ཀཱ་ཡོ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ, ཀཱི་དི་སཾ ནཱ་མ ཀ་མྨཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦེ ཏྭཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪི.
ཨེ་ཝཾ ཐེ་རེ་ན སོ པེ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ པུ་ཊྛོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ –
༨. ‘‘ས་མ་ཎོ ཨ་ཧཾ པཱ་པོ་ཏི་དུ་ཊྛ་ཝཱ་ཙོ, ཏ་པ་སྶི་རཱུ་པོ མུ་ཁ་སཱ ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ;
ལ་དྡྷཱ ཙ མེ ཏ་མ་སཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ, མུ་ཁ་ཉྩ མེ པེ་སུ་ཎི་ཡེ་ན པཱུ་ཏཱི’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ཨ་ཧཾ པཱ་པོཏི ཨ་ཧཾ ལཱ་མ་ཀོ ས་མ་ཎོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སིཾ. ཨ་ཏི་དུ་ཊྛ་ཝཱ་ཙོཏི ཨ་ཏི་དུ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནོ, པ་རེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཱ, པ་རེ་སཾ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏི་དུ་ཀྑ་ཝཱ་ཙོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནོ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཉྙཱ་དི་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནི་ར་ཏོ. ཏ་པ་སྶི་རཱུ་པོཏི ས་མ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ. མུ་ཁ་སཱཏི མུ་ཁེ་ན. ལ་དྡྷཱཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ. ཙ-ཀཱ་རོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. མེཏི མ་ཡཱ. ཏ་པ་སཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན. པེ་སུ་ཎི་ཡེ་ནཱཏི པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ. པུ་ཏཱིཏི པཱུ་ཏི་ག་ནྡྷཾ.
ཨེ་ཝཾ སོ པེ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ནྟོ –
༩. ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཡཱ ནཱ་ར་ད སཱ་མཾ དི་ཊྛཾ,
ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ ཡེ ཀུ་ས་ལཱ ཝ་དེ་ཡྻུཾ;
མཱ པེ་སུ་ཎཾ མཱ ཙ མུ་སཱ ཨ་བྷཱ་ཎི,
ཡ་ཀྑོ ཏུ་ཝཾ ཧོ་ཧི་སི ཀཱ་མ་ཀཱ་མཱི’’ཏི. –
ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཡི་དནྟི ཏཾ ཨི་དཾ མ་མ རཱུ་པཾ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ ཡེ ཀུ་ས་ལཱ ཝ་དེ་ཡྻུནྟི ཡེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་སཱི་ལཱ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཱ ནི་པུ་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཡཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ པེ་སུ་ཎཾ མཱ ཙ མུ་སཱ ཨ་བྷཱ་ཎི, ཡ་ཀྑོ ཏུ་ཝཾ ཧོ་ཧི་སི ཀཱ་མ་ཀཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – པེ་སུ་ཎཾ པི་སུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ ཙ མཱ ཨ་བྷཱ་ཎི མཱ ཀ་ཐེ་ཧི. ཡ་དི ཧི ཏྭཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཉྙ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཡ་ཀྑོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ ཏྭཾ བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཀཱ་མཾ ཀཱ་མི་ཏ་བྦཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་ན་སཱི་ལོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཙ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་སཱི་ལོ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ས་ཏྠུ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སཱ དེ་ས་ནཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
པཱུ་ཏི་མུ་ཁ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པི་ཊྛ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ དཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཀི་ར ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ དྷཱི་ཏུ དྷཱི་ཏཱ་ཡ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏི པི་ཊྛ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀཾ ཨ་དཱ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ དྷཱི་ཏཱ, ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་སྶཱུ’’ཏི. སཱ ཏ་ཏྠ དྷཱི་ཏུ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟི་ཡཱ པ་མཱ་དེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫི. ཏ་ཏོ དཱ་རི་ཀཱ ‘‘མ་མ དྷཱི་ཏཱ མ་ཏཱ’’ཏི པ་རོ་དི. ཏཾ རོ་ད་ནྟིཾ ཀོ་ཙི་པི གེ་ཧ་ཛ་ནོ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ གེ་ཧེ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པེ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི. དྷཱ་ཏི ཏཾ དཱ་རི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སེ་ཊྛི ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་སྶཱ་ཡཾ དཱ་རི་ཀཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྷཱ་ཏི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སེ་ཊྛི་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སེ་ཊྛི ཏཾ དཱ་རི་ཀཾ ཨ་ངྐེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཝ དྷཱི་ཏུ་དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་མ ན་ཏྟུ་དྷཱི་ཏ་རཾ པི་ཊྛ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀཾ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ མེ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སེ་ཊྛི་སྶ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ –
༡༠. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ད་ཛྫཱ དཱ་ནཾ ཨ་མ་ཙྪ་རཱི;
པུ་བྦ་པེ་ཏེ ཙ ཨཱ་ར་བྦྷ, ཨ་ཐ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་དེ་ཝ་ཏཱ.
༡༡. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ, ལོ་ཀ་པཱ་ལེ ཡ་ས་སྶི་ནེ;
ཀུ་ཝེ་རཾ དྷ་ཏ་ར་ཊྛ་ཉྩ, ཝི་རཱུ་པ་ཀྑཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀཾ;
ཏེ ཙེ་ཝ པཱུ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ ཨ་ནི་པྥ་ལཱ.
༡༢. ‘‘ན ཧི རུ་ཎྞཾ ཝཱ སོ་ཀོ ཝཱ, ཡཱ ཙ་ཉྙཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ;
ན ཏཾ པེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོ.
༡༣. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཁོ ད་ཀྑི་ཎཱ དི་ནྣཱ, ས་ངྒྷ་མྷི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ;
དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ་སྶ, ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. – ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི;
༡༠. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་དྡི་སྶ. ད་ཛྫཱཏི ད་དེ་ཡྻ. ཨ་མ་ཙྪ་རཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ཙྪེ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་ཙྪ་རཱི, པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལོ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ལོ་བྷཱ་དི་ཙི་ཏྟ་མ་ལཾ དཱུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦ་པེ་ཏེ ཙ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི པུ་བྦ་ཀེ་པི པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ. ཝ་ཏྠུ་དེ་ཝ་ཏཱཏི གྷ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་ཀེ ཡེ ཀེ་ཙི ཨཱ་ར་བྦྷ དཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༡. ཏ་ཏྠ དེ་ཝེ་སུ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩེ པཱ་ཀ་ཊེ དེ་ཝེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ ནཱ་མ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཀུ་ཝེ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཝེ་རནྟི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎཾ. དྷ་ཏ་ར་ཊྛནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི སེ་སཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི. ཏེ ཙེ་ཝ པཱུ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏེ ཙ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ པུ་བྦ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཙ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་མཱ་ནི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ ཨ་ནི་པྥ་ལཱཏི ཡེ དཱ་ནཾ དེ་ནྟི, ཏེ དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ པ་རེ་སཾ ཨུ་དྡི་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན ན ནི་པྥ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ན་ཕ་ལ་སྶ བྷཱ་གི་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི.
༡༢. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ མ་ར་ཎེ་ན རོ་ད་ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟི སོ་ཙ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧི རུ་ཎྞཾ ཝཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ རུ་ཎྞནྟི རུ་དི་ཏཾ ཨ་སྶུ་མོ་ཙ་ནཾ ན ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. སོ་ཀོཏི སོ་ཙ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པོ, ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ ཙ་ཉྙཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱཏི ཡཱ ཙ རུ་ཎྞ་སོ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ, ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ, སོ་པི ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ. ན ཏཾ པེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་སྨཱ རུ་ཎྞཾ ཝཱ སོ་ཀོ ཝཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ ཝཱ་ཏི ས་བྦ་མྤི ཏཾ པེ་ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོ ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༣. ཨེ་ཝཾ རུ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡཱ པུ་བྦ་པེ་ཏཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ར་བྦྷ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ད་ཀྑི་ཎཱ དི་ནྣཱ, ཏ་སྶཱ སཱ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཁོ ད་ཀྑི་ཎཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡནྟི དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཏཾ དི་ནྣཾ དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ རུ་ཎྞཱ་དི པེ་ཏ་སྶ ན ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ད་ཀྑི་ཎཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ད་ཀྑི་ཎཱཏི དཱ་ནཾ. ས་ངྒྷ་མྷི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟེ ས་ངྒྷེ སུ་ཊྛུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨ་སྶ པེ་ཏ་སྶ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱིཏི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, ན ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ – ཡཾ པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ དི་ནྣེ པེ་ཏཱ ཙེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནྟི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ཕ་ལེ་ན པེ་ཏཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏ་མཱ་ན་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཉཱ་ཏ་ཀཱ སེ་ཊྛིཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཏེ་མཱ་ས་མ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སུཾ. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑཱུ མཱ་ས་མ་ཏྟཾ མ་མ གྷ་རཾ ནཱ་ག་མིཾ་སཱུ’’ཏི པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ་རཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ར་ཎེ ཀ་ཐི་ཏེ རཱ་ཛཱ་པི སེ་ཊྛིཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི, ཏཾ དི་སྭཱ ནཱ་ག་རཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ མཱ་ས་མ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སུཾ. ཨེ་ཝཾ མཱ་ས་དྭ་ཡཾ པི་ཊྛ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀ་མཱུ་ལ་ཀཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ་ནྟི.
པི་ཊྛ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ པེ་ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ – ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཀཱ་སི ནཱ་མ ན་ག་རཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཛ་ཡ་སེ་ནོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ཏ་སྶ སི་རི་མཱ ནཱ་མ དེ་ཝཱི. ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཕུ་སྶོ ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི. ཛ་ཡ་སེ་ནོ རཱ་ཛཱ ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བུ་དྡྷོ, མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨོ, མ་ཡ྄ཧཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི མ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ དེ་ཏི.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རོ ཝེ་མཱ་ཏི་ཀཱ ཏ་ཡོ བྷཱ་ཏ་རོ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ས་བྦ་ལོ་ཀ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པི་ཏཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན དེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མ་ཡཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩཱ’’ཏི? ཏེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཧ་ནྡ མ་ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་ཡཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི. ཏེ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཀུ་པི་ཏཾ ཝི་ཡ ཀཱ་རཱ་པེ་སུཾ. ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ ‘‘པ་ཙྩ་ནྟོ ཀུ་པི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་ཡོ་པི པུ་ཏྟེ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ པེ་སེ་སི. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སི ‘‘ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ‘‘མ་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ན་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་ན ཧི པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི. ཏེ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ན ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཚ, པ་ཉྩ, ཙ་ཏྟཱ་རི, ཏཱི་ཎི, དྭེ, ཨེ་ཀཾ, ས་ཏྟ མཱ་སེ, ཚ, པ་ཉྩ, ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཏེ་མཱ་སཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ. ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨ་དཱ་སི.
ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ ནོ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཁཾ པེ་སེ་སུཾ ‘‘ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨ་མྷེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ, ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མྦྷཱ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ས་བྦཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པེ་སེ་སི. ཏེ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་མཱ་ནཱ ཛ་ན་པ་དཾ ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཾ ཝ་སཱ་པེ་སུཾ.
ཏེ་སཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཨེ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀོ ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི པ་ས་ནྣོ. སོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་དཱ་སི. ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་པ་དེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ཏྟེ་ཧི པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པེ་སི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཛཱ་ན་པ་དཱ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ དཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཁཱ་དིཾ་སུ, བྷ་ཏྟ་སཱ་ལ་ཉྩ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཧིཾ་སུ. པ་ཝཱ་རི་ཏཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་མིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ ཙ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་སཱ་ཡ ས་གྒེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ, པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཛ་ནཱ ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ས་གྒ་ཏོ ས་གྒཾ ནི་ར་ཡ་ཏོ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤཱ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ.
ཨ་ཐ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་དྡ་ཀ་པྤེ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཏེ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཛ་ནཱ པེ་ཏེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི ‘‘ཨི་དཾ ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི, ཏེ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཨ་ཐ ཨི་མེ་པི པེ་ཏཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཀ་སྶ་པཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཱ་ནི ན ལ་བྷ་ཐ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ན གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བི་མྦི་སཱ་རོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཉཱ་ཏི ཨ་ཧོ་སི, སོ བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཀི་ར ཏེ་སཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སྭེ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི.
ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏེ་པི ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ན ས་དྡྷིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཡཱ་སཱི་སེ ཏ་ཡོ ཛ་ཊི་ལཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཛ་ན་པ་དེ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ རཱ་ཛཱ བི་མྦི་སཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝི་སཱ་ཁོ ནཱ་མ སེ་ཊྛི ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྶ པ་ཛཱ་པ་ཏི དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ནཱ་མ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན པ་རི་སཱ ར་ཉྙོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ.
ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨཱ་ག་མྨ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རེ ཏ་ཡོ ཛ་ཊི་ལེ ཝི་ནེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ ཏ་ད་ཧུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ན་ཧུ་ཏེ་ཧི ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷ་ཝཱ་སཱི་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་ཧི. ཨ་ཐ ར་ཉྙཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན –
‘‘ད་ནྟོ ད་ནྟེ་ཧི ས་ཧ པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལེ་ཧི, ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟེ་ཧི;
སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོ, རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པཱ་ཝི་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༨) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཡ་མཱ་ནོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནེ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཏེ པ་ན པེ་ཏཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི རཱ་ཛཱ དཱ་ནཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་སཱ་ཡ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
རཱ་ཛཱ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི, ན ཏཾ དཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨུ་དྡི་སི. ཏ་ཐཱ ཏཾ དཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ པེ་ཏཱ ཚི་ནྣཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཡཾ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷིཾ་ས་ན་ཀཾ ཝི་སྶ་ར་མ་ཀཾ་སུ. རཱ་ཛཱ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་སཾ་ཝེ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧི – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སིཾ, ཀིཾ ནུ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ན ཏེ ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ས་ནྟི ཏེ པུ་རཱ་ཎ་ཉཱ་ཏ་ཀཱ པེ་ཏེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ ‘བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཏ་ཡཱ ཧི་ཡྻོ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ན ཨུ་དྡི་སི་ཏ་ཏྟཱ ཚི་ནྣཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཝི་སྶ་ར་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ཨི་དཱ་ནི་པི, བྷ་ནྟེ, དི་ནྣེ ཏེ ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི? ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ མེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ་ཡ དཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན.
རཱ་ཛཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན. ཏེ པེ་ཏཱ ‘‘ཨ་པི ནཱ་མ ཨ་ཛྫ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏེ ས་བྦེ་ཝ ར་ཉྙོ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ མེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་དྡི་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་མ་ལ་ཀུ་ཝ་ལ་ཡ་ས་ཉྪ་ནྣཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཏྠ ནྷ་ཏྭཱ ཙ པི་ཝི་ཏྭཱ ཙ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ད་ར་ཐ་ཀི་ལ་མ་ཐ་པི་པཱ་སཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སི. ཏེ་སཾ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ དི་བྦ་ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཏཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སི. ཏེ་སཾ དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ད་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་དྷ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. སཱ ཙ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི ས་བྦཱ་པི ཡ་ཐཱ ར་ཉྙོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི པ་ཝཱ་རི་ཏོ ར་ཉྙོ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཾ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༤. ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ས་ནྡྷི་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙ;
དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་རཾ.
༡༥. ‘‘པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི, ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ;
ན ཏེ་སཾ ཀོ་ཙི ས་ར་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ.
༡༦. ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ, ཡེ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ;
སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀཱ་ལེ་ན, ཀ་པྤི་ཡཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ.
༡༧. ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཧོ་ཏུ, སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ ཉཱ་ཏ་ཡོ;
ཏེ ཙ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ, ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ;
པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་རེ.
༡༨. ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ནྟུ ནོ ཉཱ་ཏཱི, ཡེ་སཾ ཧེ་ཏུ ལ་བྷཱ་མ་སེ;
ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཛཱ, དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ ཨ་ནི་པྥ་ལཱ.
༡༩. ‘‘ན ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་སི ཨ་ཏྠི, གོ་ར་ཀྑེ་ཏྠ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཏཱ་དི་སཱི ན་ཏྠི, ཧི་ར་ཉྙེ་ན ཀ་ཡཱ་ཀ་ཡཾ;
ཨི་ཏོ དི་ནྣེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟི, པེ་ཏཱ ཀཱ་ལ་ག་ཏཱ ཏ་ཧིཾ.
༢༠. ‘‘ཨུ་ནྣ་མེ ཨུ་ད་ཀཾ ཝུ་ཊྛཾ, ཡ་ཐཱ ནི་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི;
ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་ཏོ དི་ནྣཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.
༢༡. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ་རི་ཝ་ཧཱ པཱུ་རཱ, པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི སཱ་ག་རཾ;
ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་ཏོ དི་ནྣཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.
༢༢. ‘‘ཨ་དཱ་སི མེ ཨ་ཀཱ་སི མེ, ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ ས་ཁཱ ཙ མེ;
པེ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཛྫཱ, པུ་བྦེ ཀ་ཏ་མ་ནུ་སྶ་རཾ.
༢༣. ‘‘ན ཧི རུ་ཎྞཾ ཝཱ སོ་ཀོ ཝཱ, ཡཱ ཙ་ཉྙཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ;
ན ཏཾ པེ་ཏཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཉཱ་ཏ་ཡོ.
༢༤. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཁོ ད་ཀྑི་ཎཱ དི་ནྣཱ, ས་ངྒྷ་མྷི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ;
དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ་སྶ, ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི.
༢༥. ‘‘སོ ཉཱ་ཏི་དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ཡཾ ནི་ད་སྶི་ཏོ, པེ་ཏཱ་ན པཱུ་ཛཱ ཙ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ;
བ་ལ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མ་ནུ་པྤ་དི་ནྣཾ, ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་ཧུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི.
༡༤. ཏ་ཏྠ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སཱུཏི ཀུ་ཊྚཱ་ནཾ པ་ར་བྷཱ་གེ་སུ. ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ནི་ས་ཛྫཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཋཱ་ན་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, གེ་ཧ་པཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་ཊྚཱ་ནཾ དྭཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡྷི་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙཱཏི ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཙ. ས་ནྡྷཱིཏི ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎ་ར་ཙྪཱ, གྷ་ར་ས་ནྡྷི་བྷི་ཏྟི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་ཡོ་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱཏི ཏི་ཀོ་ཎ་ར་ཙྪཱ. དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ན་ག་ར་དྭཱ་ར་གྷ་ར་དྭཱ་རཱ་ནཾ བཱ་ཧཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་རནྟི ས་ཀ་གྷ་རཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཉཱ་ཏི་གྷ་ར་མྤི ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ་གྷ་ར་མྤི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ ཡ་སྨཱ ས་ཀ་གྷ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་ཀཾ གྷ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
༡༥. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦེ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦ་མྤི པུ་བྦ་ཉཱ་ཏི་གྷ་ར་ཏྟཱ བི་མྦི་སཱ་ར་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ས་ཀ་གྷ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏེ ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་དྡ་སི་ཀ་ཝི་རཱུ་པ་བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ད་སྶ་ནེ བ་ཧཱུ པེ་ཏེ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ཧི ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ དཱ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཧཱུ་ཏེ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ པ་ཧཱུ་ཏེཏི ཨ་ན་པྤ་ཀེ བ་ཧུ་མྷི, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ-ཀཱ་ར་སྶ ཧི པ-ཀཱ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི ‘‘པ་ཧུ ས་ནྟོ ན བྷ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨) ཝི་ཡ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བ་ཧུ་ཀེ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, སོ པ་ན པ་མཱ་ད་པཱ་ཋོ. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷཱིཏི ཨ་ནྣེ ཙ པཱ་ནེ ཙ. ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫེཏི ཁ་ཛྫེ ཙ བྷོ་ཛྫེ ཙ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏ་ཁཱ་ཡི་ཏ་སཱ་ཡི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེཏི ཨུ་པ་ག་མྨ ཋི་ཏེ ས་ཛྫི་ཏེ, པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཏེ་སཾ ཀོ་ཙི ས་ར་ཏི ས་ཏྟཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ཙི མཱ་ཏཱ ཝཱ པི་ཏཱ ཝཱ པུ་ཏྟོ ཝཱ ན་ཏྟཱ ཝཱ ན ས་ར་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་སྶ ཨ་དཱ་ན་དཱ་ན་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཀ་ད་རི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་རི་ཏུཾ ན དེ་ཏི.
༡༦. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་པྤ་ཀེ་པི ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་མྷི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡུ་པ་པ་ནྣེ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨུ་དྡི་སྶ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་ནྟི ཉཱ་ཏཱི་ན’’ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.