༡. ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་པེ་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨ་ཌྜྷོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་དྷ་ན་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ སེ་ཊྛི ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་དྷ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི’’ཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཀོ་ཝ པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶཾ པ་རི་བྦ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝ་སྶ་ས་ཏེ་ནཱ་པི ཨ་ཡཾ དྷ་ན་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཨི་མ་སྶ སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་སྶ་མེ་ན, ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ བྷོ་གེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ’’ཏི སི་པྤཾ ན སི་ཀྑཱ་པེ་སུཾ. ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ པ་ན ཀུ་ལ་རཱུ་པ་ཡོ་བྦ་ན་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁཾ དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཁཾ ཀ་ཉྙཾ ཨཱ་ནེ་སུཾ. སོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟོ དྷ་མྨེ ཙི་ཏྟ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གུ་རུ་ཛ་ནེ་སུ ཨ་ནཱ་ད་རོ ཧུ་ཏྭཱ, དྷུ་ཏྟ་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏོ ར་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ར་ཏོ གི་དྡྷོ མོ་ཧེ་ན ཨ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ་སུ ན་ཊ་ནཱ་ཊ་ཀ་གཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ དེ་ནྟོ དྷ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ པུ་ན ཨི་ཎ་མྤི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀེ་ཧི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་གྷ་རཱ་དཱི་ནི ད་ཏྭཱ, ཀ་པཱ་ལ་ཧ་ཏྠོ བྷི་ཀྑཾ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཨ་ནཱ་ཐ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝ་ས་ཏི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙོ་རཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྦྷོ པུ་རི་ས, ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏེ་ན, ཏ་རུ་ཎོ ཏྭ་མ་སི ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཀ་སྨཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཝི་ཀ་ལོ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪ་སི? ཨེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ས་ཧ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཙོ་རི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙོ་རཱ ‘‘མ་ཡཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པེ་མ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ཏེ ཙོ་རཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ མ་ཧ་ནྟཾ མུ་གྒ་རཾ ད་ཏྭཱ ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ གྷ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཏཾ ས་ནྡྷི་མུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ མུ་གྒ་རེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པ་རེ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཙོ་རཱ པ་ན གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་ར་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཉཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ. གྷ་ར་མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ ས་ནྡྷི་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཧ་རེ དུ་ཊྛ་ཙོ་རཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ མུ་གྒ་རཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཡཾ, དེ་ཝ, ཙོ་རོ ས་ནྡྷི་སུ་ཁེ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ སཱི་སཾ ཚི་ནྡཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝཱ’’ཏི ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀོ ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བཱ་ཧཾ གཱ་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ར་ལ༹་མཱ་ལཱ་བ་ནྡྷ་ཀ་ཎྛཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཙུ་ཎྞ་མ་ཀྑི་ཏ་སཱི་སཾ ཝ་ཛ྄ཛྷ་པ་ཧ་ཊ་བྷེ་རི་དེ་སི་ཏ་མ་གྒཾ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ར་ཐི་ཀཾ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེ་ན སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཾ ཝི་ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་སཱ་ཧི ཏཱ་ལེ༹་ནྟོ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ནེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ན་ཀ་ཙོ་རོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ སུ་ལ་སཱ ནཱ་མ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནཱི པཱ་སཱ་དེ ཋི་ཏཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ནྟ་རེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཏཾ ཏ་ཐཱ ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ པུ་བྦེ ཏེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ མ་ཧ་ཏིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཏ་སྶ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མོ་ད་ཀེ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ པེ་སེ་སི. ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཙ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི – ‘‘ཏཱ་ཝ ཨ་ཡྻོ ཨཱ་ག་མེ་ཏུ, ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨི་མེ མོ་ད་ཀེ ཁཱ་དི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཐེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྱ་ས་ན་པྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ – ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ ཀ་ཏ་པཱ་པོ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, མ་ཡི པ་ན ག་ཏེ མོ་ད་ཀེ ཙ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ད་ཏྭཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་མོ་ད་ཀེ་སུ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. སོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨི་མེ་ཧི མཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ མོ་ད་ཀེ་ཧི ཁཱ་དི་ཏེ་ཧི, ཨི་དཾ པ་ན པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པཱ་ཐེ་ཡྻཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མོ་ད་ཀེ ཙ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ཐེ་ར་སྶ དཱ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མོ་ད་ཀེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ པ་ན པུ་རི་སོ ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པི་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟེ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ ཀ་ཏེ་ན པུ་ཉྙེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རེ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧོ་པི ཡ་སྨཱ ‘‘སུ་ལ་སཾ ཨཱ་ག་མྨ མ་ཡཱ ཨ་ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ལ་དྡྷོ’’ཏི སུ་ལ་སཱ་ཡ ག་ཏེ་ན སི་ནེ་ཧེ་ན མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏེ ས་ནྡ་ཙྪཱ་ཡེ མ་ཧཱ་ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑེ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི.
སོ ཀི་ར ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་ཊྛ་པ་ནེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨ་ཀ་རི་སྶ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ སེ་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་གྒོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ པ་ཙྪི་མོ. ས་ཙེ པ་ན པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཨ་ར་ཧཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. པཱ་པ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ་ན པ་ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནི་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨ་ཐ སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་ལ་སཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་ཏཾ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི, ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ་སྶཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏ་སྶཱ མཱ་ཏཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི རོ་ད་མཱ་ནཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ‘‘ཨ་ཡྻོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶཱ ག་ཏིཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ ཨ་ཡྻོ’’ཏི ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་སྶི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ སུ་ལ་སཱ ཏཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཝ བྷ་ཝ་ནེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ, ཨ་ཛྫ ས་ཏྟ་མོ དི་ཝ་སོ, མ་མ མཱ་ཏཱ མཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སཱ་དྷུ མཾ, དེ་ཝ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ནེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ནེ་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋ་པེ་ནྟྭཱ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པོ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སུ་ལ་སཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨ སུ་ལ་སེ, ཏྭཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དི་ཝ་སཾ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏཱ? ཏ་ཝ མཱ་ཏཱ ཏྭཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཨུ་མྨཱ་ད་པྤ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. སཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ སོ པུ་རི་སོ ཏ་ཐཱ་པཱ་པ་པ་སུ་ཏོ ཨ་ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལོ དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སུ་ལ་སཱ ‘‘མ་ཡཱ དཱ་པི་ཏེ མོ་ད་ཀེ པཱ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཡྻ་སྶ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ, ཡེ་སུ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཀ་ཏོ ཀཱ་རོ ས་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ –
༡. ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, དཱ་ཡ་ཀཱ ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱ;
བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ, ཨེ་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ ཕ་ལཾ.
༢. ‘‘ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཀ་སཱི ཁེ་ཏྟཾ, པེ་ཏཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ;
ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི.
༣. ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ, པེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་པཱུ་ཛི་ཡ;
ས་གྒ་ཉྩ ཀ་མ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི. – ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི;
༡. ཏ་ཏྠ ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱཏི ཁི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ ཏཱ་ཡ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁེ་ཏྟཾ, སཱ་ལི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ, ཀེ་དཱ་ར་ས་དི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཧ་ནྟོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ཏེ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཁེ་ཏ་ཉྷི ཏི་ཎཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་བཱི་ཛ་མྷི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་ཏུ་ས་ལི་ལཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རཱུ་པེ་ཏཾ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ནྟཱ་ནོ ལོ་བྷཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏོ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་བཱི་ཛེ ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ལཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏོ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་དཱི་ན་མྤི ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ.
དཱ་ཡ་ཀཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ དཱ་ཏཱ་རོ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ ཚེ་ད་ན་ཀཱ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་སྶ སོ་དྷ་ཀཱ, ར་ཀྑ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱཏི ཀ་སྶ་ཀ་ས་དི་སཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་སྶ་ཀོ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཀ་སི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝུ་ཏྟུ་ད་ཀ་དཱ་ན་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ནི་དྷཱ་ན་ར་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་པུ་ལ་ཉྩ ས་སྶ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀོ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་པུ་ལ་ཉྩ དཱ་ན་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཀཱ ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱ’’ཏི.
བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨནྟི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, བཱི་ཛ་ས་དི་སོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཧི ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཏྟོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ ཕ་ལནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ དཱ་ན་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ, ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་སྶ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ནོ བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘བཱི་ཛཱུ་པ་མཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ’’ནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སེ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་ཡེ་ཝ བཱི་ཛ་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. སཱ ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ, ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་ཏི.
༢. ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཀ་སཱི ཁེ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ བཱི་ཛ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁེ་ཏྟེ ཝ་པ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀ་སི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཾ ཏ་ཡཾ ཀེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་ཏཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཡ་དི དཱ་ཡ་ཀོ པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པེ་ཏཱ་ན་ཉྩ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ, ཡ་དི ན པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨེ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་སཱ ཀ་སི ཨེ་ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི དཱ་ཡ་ཀེ་ན པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ དི་ནྣེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཁེ་ཏྟ་ཀ་སི་བཱི་ཛ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ཡཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ དཱ་ན་ཕ་ལཾ པེ་ཏཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. དཱ་ཏཱ པུ་ཉྙེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི དཱ་ཏཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ན་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་ནི་མི་ཏྟཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཉྙ་ཕ་ལེ་ན ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི ཧི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) པུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༣. ཨི་དྷེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. པེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་པཱུ་ཛི་ཡཱཏི པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ན་དུ་ཀྑ་ཏོ ཏེ མོ་ཙེ་ཏྭཱ. པེ་ཏེ ཧི ཨུ་དྡི་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པཱུ་ཛཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཛཱ’’ཏི (པེ. ཝ. ༡༨), ‘‘པེ་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ ཙ ཀ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི (པེ. ཝ. ༢༥) ཙ. ‘‘པེ་ཏེ ཙཱ’’ཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ‘‘པི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ, ཨ་བྷི་ག་མ་ནཱི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི ཝི་སྶཱ་ས་ནཱི་ཡོ, བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ, པཱ་སཾ་སོ ཙ ཧོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཉྙཱུ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ དཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་གྒ་ཉྩ ཀ་མ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀནྟི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དི་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒ་ཏྟཱ ‘‘ས་གྒ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཀ་མ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ་ན བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཝི་ཡ པ་ཏྟི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ན་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་པི དཱ་ན་མ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘པེ་ཏཱ’’ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བཱི་ཛཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, པེ་ཏ་ཡོ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ སུ་ལ་ས་ཉྩ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཁེ་ཏྟཱུ་པ་མ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.