༢. གུ་ཧ་ཊྛ་ཀ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧. དུ་ཏི་ཡེ – ས་ཏྟོཏི ལ་གྒོ. གུ་ཧཱ་ཡནྟི ཀཱ་ཡེ. ཀཱ་ཡོ ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་ས་ཏོ ‘‘གུ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བ་ཧུ་ནཱ་བྷི་ཚ་ནྣོཏི བ་ཧུ་ནཱ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཙྪ་ནྣོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཊྛནྟི རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟོ. མོ་ཧ་ན་སྨིཾ པ་གཱ་ལ༹ྷོཏི མོ་ཧ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎོ. ཨེ་ཏྠ ཧི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཏེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷཱ ཧུ་ཏྭཱ; ཨེ་ཏེ་ན བཱ་ཧི་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. དཱུ་རེ ཝི་ཝེ་ཀཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ སོཏི སོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ན་རོ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀཱ དཱུ་རེ, ཨ་ནཱ་ས་ནྣེ. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཀཱ་མཱ ཧི ལོ་ཀེ ན ཧི སུ་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི ཡ་སྨཱ ལོ་ཀེ ཀཱ་མཱ སུ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ས་ཏྟོ་ཏི ཧི ཁོ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ས་ཏྟོ, ན་རོ, མཱ་ན་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཡེ་ཝ. གུ་ཧཱ ཏཱ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱཏི གུ་ཧཱ ཏཱ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ. ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ – ཀཱ་ཡོ ཨི་ཏི ཝཱ གུ་ཧཱ ཨི་ཏི ཝཱ…པེ… ཀུ་མྦྷོ ཨི་ཏི ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡོཏི ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. རཱ་གཱ་དི་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་ས་ཊྛེ་ན གུ་ཧཱ, ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་པི ཨེ་ཀེ. ‘‘དཱུ་ར་ངྒ་མཾ ཨེ་ཀ་ཙ་རཾ, ཨ་ས་རཱི་རཾ གུ་ཧཱ་ས་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༧) ཝི་ཡ. རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན དེ་ཧོ ‘‘ཏེ ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢ ཐོ་ཀཾ ཝི་ས་དི་སཾ) ཝི་ཡ. པ་མ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ས་ནྡེ་ཧོ ‘‘བྷི་ཛྫ་ཏི པཱུ་ཏི་ས་ནྡེ་ཧོ, མ་ར་ཎ་ནྟ་ཉྷི ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༤༨) ཝི་ཡ. སཾ་སཱ་རེ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ནཱ་ཝཱ ‘‘སི་ཉྩ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ ནཱ་ཝཾ, སི་ཏྟཱ ཏེ ལ་ཧུ་མེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༦༩) ཝི་ཡ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ར་ཐོ ‘‘ར་ཐོ སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཛྷཱ་ན་ཀྑོ ཙ་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༤) ཝི་ཡ. ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན དྷ་ཛོ ‘‘དྷ་ཛོ ར་ཐ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༨༤༡) ཝི་ཡ.

ཀི་མི་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་མྨི་ཀོ ‘‘ཝ་མྨི་ཀོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མ་སྶེ་ཏཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༥༡) ཝི་ཡ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི བཱ་ཧི་ར་ཀོ ཝ་མྨི་ཀོ, ཝ་མ་ཏི ཝ་ནྟ་ཀོ ཝ་ནྟུ་སྶ་ཡོ ཝ་ནྟ་སི་ནེ་ཧ་ས་མྦ་དྡྷོ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ‘‘ཝ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཧི ཨ་ཧི་ན་ཀུ་ལ་ཨུ་ནྡཱུ་ར་གྷ་ར་གོ་ལི༹་ཀཱ་ད་ཡོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ པཱ་ཎ་ཀེ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་ནྟ་ཀོ་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་མི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ཧི ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་པཾ་སུ་ཙུ་ཎྞེ་ན ཀ་ཊི་པྤ་མཱ་ཎེ་ན་པི པོ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎེ་ན་པི ཨུ་སྶི་ཏོ་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་ནྟ་ཁེ་ལ༹་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨཱ་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ་པི ན ཝི་པྤ་ཀི་རཱི་ཡ་ཏི, ནི་དཱ་གྷེ་པི ཏ་ཏོ པཾ་སུ་མུ་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ མུ་ཊྛི་ནཱ པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ སི་ནེ་ཧོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ནྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ས་མྦ་དྡྷོ་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ་པི ‘‘ཨ་ཀྑི་མྷཱ ཨ་གྒི་གཱུ་ཐ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་སུ་ཙི་ཀ་ལི་མ་ལཾ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ. བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཀ་ནྟི་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ནྟ་ཀོ་ཏི་པི ཝ་མྨི་ཀོ. ཡེ་ཧི ཙཱ་ཡཾ ཏཱི་ཧི ཨ་ཊྛི་ས་ཏེ་ཧི ཨུ་སྶི་ཏོ ན་ཧཱ་རུ་ས་མྦ་དྡྷོ མཾ་སཱ་ཝ་ལེ་པ་ནོ ཨ་ལླ་ཙ་མྨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོ ཚ་ཝི་ར་ཉྫི་ཏོ ས་ཏྟེ ཝ་ཉྩེ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ནྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ནྟུ་སྶ་ཡོ་ཏི་པི ཝ་མྨི་ཀོ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ, ཙི་ཏྟ་མ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧) ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧེ་ན ས་མྦ་དྡྷོ ཨ་ཡ་ནྟི ཝ་ནྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ས་མྦ་དྡྷོ་ཏི་པི ཝ་མྨི་ཀོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་མྨི་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ པཱ་ཎ་ཀཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, གི་ལཱ་ནཱ ས་ཡ་ནྟི, མ་ཏཱ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཨི་ཏི སོ ཏེ་སཾ སཱུ་ཏི་གྷ་རཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི གི་ལཱ་ན་སཱ་ལཱ སུ་སཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཀཱ་ཡོ ‘‘ཨ་ཡཾ གོ་པི་ཏ་ར་ཀྑི་ཏོ མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དི་ཏོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཚ་ཝི་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ མཾ་ས་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ ན་ཧཱ་རུ་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ ཨ་ཊྛི་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫ་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཏྟཱ་ནི ཀི་མི་ཀུ་ལ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ཀཱ་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, གེ་ལ་ཉྙེ་ན ཨཱ་ཏུ་རི་ཏཱ་ནི ས་ཡ་ནྟི, མ་ཏཱ་མ་ཏཱ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཏེ་སཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ སཱུ་ཏི་གྷ་རཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི གི་ལཱ་ན་སཱ་ལཱ སུ་སཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་མྨི་ཀོ’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ.

མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པ་པ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན ན་ག་རཾ ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་ན་ག་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. རོ་གཱ་དཱི་ནཾ ནཱི་ལ༹་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱི་ལ༹ཾ ‘‘རོ་ག་ནཱི་ལ༹ཾ པ་བྷ་ངྒུ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༤༨) ཝི་ཡ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ནི་ཝཱ་ས་གེ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀུ་ཊི ‘‘པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཡཾ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡཾ པ་ས་ཀྐི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༥) ཝི་ཡ. པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎྜོ ‘‘རོ་གོ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ག་ཎྜོ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ལློ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༩.༡༥) ཝི་ཡ. བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཀུ་མྦྷོ ‘‘ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མཾ ཀཱ་ཡ་མི་མཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༤༠) ཝི་ཡ. ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡ་སྶ ཀུ་ཙྪི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. གུ་ཧཱ་ཡནྟི ས་རཱི་ར་སྨིཾ. ས་ཏྟོཏི ཨ་ལླཱི་ནོ. ཝི་ས་ཏྟོཏི ཝ་ཎྞ་རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་དྷོ ཨ་ལླཱི་ནོ. ས་ཎྛཱ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ཏྟོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘སུ་བྷཾ སུ་ཁ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ལ་གྒོ. ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ལ་གྒི་ཏོ. པ་ལི་བུ་དྡྷོཏི ཕ་སྶ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. བྷི་ཏྟི་ཁི་ལེཏི བྷི་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་ཁཱ་ཎུ་ཀེ. ནཱ་ག་ད་ནྟེཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ད་ནྟ་ས་དི་སེ ཝ་ངྐ་ད་ཎྜ་ཀེ. ས་ཏྟནྟི བྷི་ཏྟི་ཁི་ལེ ལ་གྒཾ. ཝི་ས་ཏྟནྟི ནཱ་ག་ད་ནྟེ ལ་གྒཾ. ཨཱ་ས་ཏྟནྟི ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་སེ ལ་གྒཾ. ལ་གྒནྟི ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛྫུ་ཡཱ ལ་གྒཾ. ལ་གྒི་ཏནྟི པཱི་ཋ་པཱ་དེ ལ་གྒཾ. པ་ལི་བུ་དྡྷནྟི མ་ཉྩ་པཱ་དེ ལ་གྒ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ལ་གྒ་ནཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ན་ཀ་ཐ་ནཾ. ཚ་ནྣོཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཚཱ་དི་ཏོ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཚ་ནྣོ་ཏི ཨུ་ཙྪ་ནྣོ. ཨཱ་ཝུ་ཏོཏི ཨཱ་ཝ་རི་ཏོ. ནི་ཝུ་ཏོཏི ཝཱ་རི་ཏོ. ཨོ་ཕུ་ཏོཏི ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཚཱ་དི་ཏོ. པི་ཧི་ཏོཏི བྷཱ་ཛ་ནེ་ན ཨུ་ཀྑ་ལི་མུ་ཁཾ ཝི་ཡ པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏོ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོཏི ཨཱ་ཝ་ཊོ. པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏོཏི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཚཱ་དི་ཏཾ ཝི་ཡ ཚ་ནྣོ. ཨུ་ཙྪ་ནྣོ ན་དིཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སེ་ཏུ ཝི་ཡ. ཨཱ་ཝུ་ཏོ ཛ་ན་ས་ཉྩ་ར་ཎ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ.

ཝི་ནི་བ་དྡྷོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ན མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ བ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. པ་རཱ་མ་ཊྛོ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛོ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ས་ནྟི་ཊྛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཏྟོ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཨ་ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཱ་དཱི་སུ ཀ་ངྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟོ. ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི.

རཱུ་པཱུ་པ་ཡནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱུ་པ་ཡ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་ནྟཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ རཱུ་པ་པ་ཏི་ཊྛནྟི རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ རཱུ་པ་མེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ནནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ཨཱ་སི་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝུ་དྡྷིནྟི ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིནྟི ཛ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་ཏོ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི་བྷཱ་ཝཾ. ཝེ་པུ་ལླནྟི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝེ་པུ་ལླཾ.

ཨ་ཏྠི རཱ་གོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ལོ་བྷ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནི. སོ ཧི ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན རཱ་གོ, ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡཱི, ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷནྟི ཀ་མྨཾ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཉྩ. ཡ་ཏྠཱཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚེ བྷུ་མྨཾ. ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷཱིཏི ཨི་དཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚེ ཋི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་སུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ལ་གྒ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ.

ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱཏི པཱ་ཡེ་ན. མུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱིཏི མོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ས་མྤ་མུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, མུ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མྤ་མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏཱཏི ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏཱ. ‘‘ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་གཱ་ལ༹ྷོཏི པ་ཝི་ཊྛོ. ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོཏི ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གཾ པ་ཝི་ཊྛོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོཏི ཨ་དྷི་ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝི་ཊྛོ ནི་མུ་གྒོཏི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝི་ཊྛོ. ཨ་ཐ ཝཱ ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒེ་ན ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ. ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ. ཝ་ཙ་ན་སཾ་ས་གྒེ་ན ནི་མུ་གྒོ. ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་ས་གྒ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ. ས་དྡྷ་མྨ་སེ་ཝ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ ནི་མུ་གྒོ.

ཝི་ཝེ་ཀཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟི, ཝི་ཝི་ཙྩ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀོ. ཏ་ཡོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝི་ཝི་ཏྟི, ཝི་ནཱ ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནཾ. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ. ཝི་ཝི་ཏྟནྟི སུ་ཉྙཾ, ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟ་ནྟི ས་ནྟི་ཀེ ཙེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞཾ ག་ཧ་ཊྛེ་ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི, ཏེ་ན ཏཾ ཝི་ཝི་ཏྟ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༦) ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཏི ཙེ་ཝ ཨཱ་ས་ཏི ཙ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ནཱ་ས་ནཾ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ན་མེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ –

‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་ནྟི མ་ཉྩོ་པི སེ་ནཱ་ས་ནཾ, པཱི་ཋ་མྤི… བྷི་སི་པི… བི་བྦོ་ཧ་ན་མྤི… ཝི་ཧཱ་རོ་པི… ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ་པི… པཱ་སཱ་དོ་པི… ཨ་ཊྚོ་པི… མཱ་ལོ༹་པི… ལེ་ཎ་མྤི… གུ་ཧཱ་པི… རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མྤི… ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦོ་པི… ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༧).

ཨ་པི ཙ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ པཱ་སཱ་དོ ཧ་མྨི་ཡཾ གུ་ཧཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ. མ་ཉྩོ པཱི་ཋཾ བྷི་སི བི་བྦོ་ཧ་ན་ནྟི ཨི་དཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་རོ པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རོ་ཏི ཨི་དཾ ས་ནྠ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨི་དཾ ཨོ་ཀཱ་ས་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ས་བྦ་མྤི སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ.

ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ས་ཀུ་ཎ་ས་དི་ས་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ར་ཉྙནྟི ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཨི་དཾ པ་ན ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༡) ཝུ་ཏྟཾ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ས་ནྟ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ. པ་བྦ་ཏནྟི སེ་ལཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་ད་ཀ་སོ་ཎྜཱི་སུ ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ཏཱ་ཡ རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ནཱ་ནཱ་དི་སཱ་སུ ཁཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་སུ སཱི་ཏེ་ན ཝཱ་ཏེ་ན བཱི་ཛི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ནྡ་རནྟི ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ, ཏེ་ན དཱ་རི་ཏཾ, ཨུ་ད་ཀེ་ན བྷི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་པ་དེ་སཾ. ཡཾ ‘‘ན་དཱི་ཏུ་མྦ’’ནྟི་པི ‘‘ན་དཱི་ཀུ་ཉྫ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧི ར་ཛ་ཏ་པ་ཊྚ་ས་དི་སཱ ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཧོ་ཏི, མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཎི་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝ་ན་ག་ཧ་ནཾ, མ་ཎི་ཁ་ནྡྷ་ས་དི་སཾ ཨུ་ད་ཀཾ ས་ནྡ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ནྡ་རཾ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ག་ཏྟཱ་ནི སཱི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ལུ་ཀཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི. གི་རི་གུ་ཧནྟི དྭི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཝ་རཾ. སུ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༤) ཝུ་ཏྟཾ.

ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི གཱ་མ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ ན ཀ་ས་ནྟི ན ཝ་པ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི དཱུ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༥༣༡). ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སནྟི ཨ་ཙྪ་ནྣཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ པ་ནེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏི. པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫནྟི པ་ལཱ་ལ་རཱ་སིཾ. མ་ཧཱ་པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫ་ཏོ ཧི པ་ལཱ་ལཾ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པ་བྦྷཱ་ར་ལེ་ཎ་ས་དི་སེ ཨཱ་ལ་ཡེ ཀ་རོ་ནྟི, ག་ཙྪ་གུ་མྦཱ་དཱི་ན་མྤི ཨུ་པ་རི པ་ལཱ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ནི་སི་ནྣཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝི་ཝི་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀོ ཙ་ངྐ་མཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝུ་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཡ་པེ་ཏཱིཏི ཡ་པ་ཡ་ཏི. ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡཱ་པ་ཡ་ཏི.

པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་སྶ. ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ཨ་པྤ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཊྛུ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ན་ནྟི. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཡ. པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན དྭི་པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ. ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི.

ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ཨ་ན་ནྟཾ, ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་ན་ནྟཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ནྟཾ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཾ, ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་སྶ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་མི་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཙེ་ཝ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཧི ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༠༩), ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༠༩). ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ ཨ་སྶཱ་ཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཾ, རཱུ་པ་མ་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ.

པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ས་ཉྙཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ, རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ? རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ ས་དྡ་ས་ཉྙཱ ག་ནྡྷ་ས་ཉྙཱ ར་ས་ས་ཉྙཱ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་ཉྙཱ, ཨི་མཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཡོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༦༠༣). ཏཱ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ པ་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ.

ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ནཱ་ན་ཏྟེ གོ་ཙ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ, ནཱ་ན་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ས་ཉྙཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ? ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ངྒི་སྶ ཝཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ངྒི་སྶ ཝཱ ས་ཉྙཱ ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏ་ཏྟཾ, ཨི་མཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༦༠༤) ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་བྷེ་དེ ནཱ་ན་ཏྟེ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ གོ་ཙ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙེ་སཱ ཨ་ཊྛ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ, དྭཱ་ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ, དྭེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀི་རི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་མྤི ས་ཉྙཱ ནཱ་ན་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་དི་སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ.

ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི ས་ཉྙཱ་ཧི ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཝི་ནཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ནཱ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་ནྟི ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་སྶ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ.

ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ སཱ ས་ཉྙཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༦༢༠) ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཉྙེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་ནྟོ་ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ནཾ ‘‘ས་ནྟཱ’’ཏི མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཏཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི.

སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟ་སྶ. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡཱཏི ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀ་ངྑཱ་ཡ. སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སཱཏི ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷི, ཝ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་དི་ཊྛི. དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཀཱ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ. ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཙཱཏི ཏེ་ཧི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཙ. ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ནྟི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ་ཧི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ་དི་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ’’ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཾ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཾ ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་ཉྩ. ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཧི ཀི་ལེ་སཱ ཡཱ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཏཱ་ཝ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧི ས་ཧ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཋི་ཏཱ་ཏི པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ. ད་ས་སུ ཧི ཀི་ལེ་སེ་སུ ཨི་དྷ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སུ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. སེ་སཱ པ་ན ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡོ ལོ་བྷོ དོ་སོ མོ་ཧོ མཱ་ནོ ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི ཨ་ཊྛ ཀི་ལེ་སཱ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧི ས་ཧ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ དྭཱི་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་པ་མུ་ཁེ་སུ ཝཱ དི་ཡ་ཌྜྷེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶེ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ནཱ, དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི ས་ཧ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛཱ པ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཙ ས་ཧ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ཋི་ཏཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ.

སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཉྩ ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ དྭཱི་སུ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏེ་ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ལོ་བྷོ མོ་ཧོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི ཨི་མེ ཀི་ལེ་སཱ ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, དྭཱི་སུ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏེ་ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ལོ་བྷོ མོ་ཧོ ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི ཨི་མེ ཀི་ལེ་སཱ ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཏེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ མོ་ཧོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི ཨི་མེ ཀི་ལེ་སཱ ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ཧི དུ་ཝི་དྷེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏི, ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཝི་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏཾ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ. སོ ཧི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ཉྙོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་ཉྙོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱཏི བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ. སོ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཊི་གྷ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ. ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ཁུ་མ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ. ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཙཱཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྠེ་ཧི དུ་ཝི་དྷེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ར་ཧ་ཏོཏི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ. རཱུ་པ་རཱ་གཱཏི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ. ཨ་རཱུ་པ་རཱ་གཱཏི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ. མཱ་ནཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཨུ་ཎྞ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ མཱ་ནོ. ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ. ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. རཱུ་པ་རཱ་ག་ཨ་རཱུ་པ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ. ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཙཱཏི ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཙ ཀི་ལེ་སེ་ཧི. བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏི ཝི་ནཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་ས་ཀྐ་ཏི, ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཝི་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཧི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན, དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན, བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ. མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ, ཏུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ནྡྷ་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ. ཨུ་པ་དྷིཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཀི་ལེ་སཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ནྟི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཀི་ལེ་སཱ ཙ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་གོ་ཙ་རཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཙ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་ཨཱ་ནེ་ཉྫཱབྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཙ. ཨ་མ་ཏནྟི ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཏ་ནྟི ཨ་མ་ཏཾ, ཀི་ལེ་ས་ཝི་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ག་ད་ནྟི་པི ཨ་མ་ཏཾ. སཾ་སཱ་ར་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ སཾ་སི་བྦ་ཏི ཝི་ན་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ ‘‘ཝཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱ་ནནྟི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཨ་པ་ག་ཏ་ས་རཱི་རཱ་ནཾ. ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ནནྟི ནེ་ཀྑ་མྨེ ཀཱ་མཱ་དི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་ནྣཱ་ནཾ. པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ. ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ནི་རཱུ་པ་དྷཱི་ནནྟི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་དྷཱི་ནཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཱ་ནནྟི ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ་པི ཧི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ‘‘ཝི་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་དཱུ་རེཏི ཝི་ཝི་དྷེ དཱུ་རེ. སུ་ཝི་དཱུ་རེཏི སུ་ཊྛུ ཝི་དཱུ་རེ. ན ས་ནྟི་ཀེཏི ན ས་མཱི་པེ. ན སཱ་མ་ནྟཱཏི ན ཨེ་ཀ་པ་སྶེ. ཨ་ནཱ་ས་ནྣེཏི ཨ་ན་ཙྩ་ནྟ་ས་མཱི་པེ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛེཏི ཨ་ཏི་དཱུ་རེ, ཝི་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སོཏི ཏཾ་ས་དི་སོ. ཏ་སྶ་ཎྛི་ཏོཏི ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏོ. ཏ་པྤ་ཀཱ་རོཏི ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏོ. ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོཏི ཏཾ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཧཱ་ཡ ལ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་དི་སོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཚ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ་ཎྛི་ཏོ. མོ་ཧ་ན་སྨིཾ པ་གཱ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤ་ཀཱ་རོ. ཏཱི་ཧི ཝི་ཝེ་ཀེ་ཧི དཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

དུ་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི སུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ན ཧོ་ནྟི. དུ་ཙྩ་ཛྫཱཏི སུ་ཁེ་ན ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་པྤ་རི་ཙྩ་ཛྫཱཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་ནྣི་མྨ་ད་ཡཱཏི ནི་མྨ་དཾ ཨ་མ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་བྦི་ནི་ཝེ་ཋ་ཡཱཏི ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཾ མོ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་ཏྟ་རཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་པྤ་ཏ་རཱཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཏ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. དུ་སྶ་མ་ཏི་ཀྐ་མཱཏི དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ. དུ་བྦི་ནི་ཝ་ཏྟཱཏི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝ་སེ་ན དུ་པྤ་རི་ཙྩ་ཛྫཱ. གོ་ཎ་པ་ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ དུ་ནྣི་མྨ་ད་ཡཱ. ནཱ་ག་པཱ་སཾ ཝི་ཡ དུ་བྦི་ནི་ཝེ་ཋ་ཡཱ. གི་མྷ་ས་མ་ཡེ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ཝི་ཡ དུ་ཏྟ་རཱ དུ་པྤ་ཏ་རཱ. བྱ་གྒྷ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཊ་ཝཱི ཝི་ཡ དུ་སྶ་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ. ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི ཝི་ཡ དུ་བྦི་ནི་ཝ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

༨. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘དཱུ་རེ ཝི་ཝེ་ཀཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ’’ཏི སཱ་དྷེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪཱ་ནི་དཱ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. བྷ་ཝ་སཱ་ཏ་བ་དྡྷཱཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་མྷི བྷ་ཝ་སཱ་ཏེ་ན བ་དྡྷཱ. ཏེ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཱཏི ཏེ བྷ་ཝ་སཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ ཝཱ ཏ་ཏྠ བ་དྡྷཱ ཨི་ཙྪཱ་ནི་དཱ་ནཱ ས་ཏྟཱ དུ་པྤ་མོ་ཙ་ཡཱ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་མོ་ཀྑཱཏི ཨ་ཉྙེ ཙ མོ་ཙེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ. ཏེ ས་ཏྟཱ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཱ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙེ་ན མོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ ན ཧོ་ནྟི. ཡ་དི ས་ཏྟཱ མུ་ཉྩེ་ཡྻུཾ, ས་ཀེ་ན ཐཱ་མེ་ན མུ་ཉྩེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྪཱ པུ་རེ ཝཱ་པི ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཝཱ ཀཱ་མེ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ. ཨི་མེ ཝ ཀཱ་མེ པུ་རི་མེ ཝ ཛ་པྤནྟི ཨི་མེ ཝཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཀཱ་མེ པུ་རི་མེ ཝཱ དུ་ཝི་དྷེ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ བ་ལ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨི་མེ་ས་ཉྩ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ‘‘ཏེ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཱ ན ཧི ཨ་ཉྙ་མོ་ཀྑཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཛ་པྤཾ ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཀིཾ ཝཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻུཾ.

བྷ་ཝ་སཱ་ཏ་བ་དྡྷཱཏི བྷ་ཝེ སཱ་ཏཾ བྷ་ཝ་སཱ་ཏཾ, ཏེ་ན བྷ་ཝ་སཱ་ཏེ་ན སུ་ཁ་སྶཱ་དེ་ན བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཏཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ བྷ་ཝ་སཱ་ཏཾ – སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ་བྦ་ན་བྷཱ་ཝོ ཡོ་བྦ་ཉྙཾ. ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་རོ་གྱཾ. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ. ལཱ་བྷོཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ལཱ་བྷོ. ཡ་སོཏི པ་རི་ཝཱ་རོ. པ་སཾ་སཱཏི ཀི་ཏྟི. སུ་ཁནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སུ་ཁཾ. མ་ནཱ་པི་ཀཱ རཱུ་པཱཏི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ རཱུ་པཱ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཙ་ཀྑུ་ས་མྤ་དཱཏི ཙ་ཀྑུ་སྶ ས་མྤ་དཱ. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཙ་ཀྑུ ས་མྤ་ནྣཾ མ་ཎི་ཝི་མཱ་ནེ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ སུ་ཁ་སྶཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཏ་ས་མྤ་དཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ སཱ་ཏ་བ་དྡྷཱ…པེ… ཝི་བ་དྡྷཱཏི ཝི་ཝི་དྷཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་དྡྷཱ. ཨཱ་བ་དྡྷཱཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ བ་དྡྷཱ. ལ་གྒཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་པྤི་ཏཱ. ལ་གྒི་ཏཱཏི ནཱ་ག་ད་ནྟེ ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ལ་གྒི་ཏཱ. ཡ་མེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་ཏྟོ ཝི་ས་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ན ཧི ཨ་ཉྙ་མོ་ཀྑཱཏི ན པ་རེ་ཧི མོ་ཀྑཱ. ཏེ ཝཱ བྷ་ཝ་སཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཱཏི བྷ་ཝེ སུ་ཁ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཏེ མུ་ཉྩི་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ. ས་ཏྟཱ ཝཱ ཨེ་ཏྟོ དུ་མྨོ་ཙ་ཡཱཏི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ བྷ་ཝ་སཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ.

དུ་རུ་དྡྷ་རཱཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ. དུ་སྶ་མུ་དྡྷ་རཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཚི་ནྣ་ཏ་ཊེ ན་ར་ཀཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཏི་ཏོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ. དུ་བྦུ་ཊྛཱ་པ་ཡཱཏི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ. དུ་སྶ་མུ་ཊྛཱ་པ་ཡཱཏི སུ་ཁུ་མ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་ཀྑཱ.

ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་དྡ་མེ ཡཱ་ཝ སཱི་ས་ཏོ ནི་མུ་གྒཱ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. པ་རཾ པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུནྟི ཨ་པ་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ནི་མུ་གྒཾ ཧ་ཏྠེ ཝཱ སཱི་སེ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. སོ ཝ་ཏ ཙུ་ནྡཱཏི སོཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་སྶ ‘‘ཡོ’’ཏི ཨི་མཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣོ, སོ ཝ་ཏ, ཙུ་ནྡ, པ་རཾ པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣཾ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་པ་དེ་སུ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣོཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་དྡ་མེ ནི་མུ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ, ཙུ་ནྡ, ཀོ་ཙི པུ་རི་སོ ཡཱ་ཝ སཱི་ས་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་དྡ་མེ ནི་མུ་གྒོ, པ་ར་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ནི་མུ་གྒཾ ཧ་ཏྠེ ཝཱ སཱི་སེ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏྠི, ཡེ་ན སོ ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ད་ནྟོ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ད་ནྟོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཝི་ན་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ. ཨ་ནི་བྦུ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཏཱ་དི་སོ པ་རཾ ད་མེ་སྶ་ཏི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཝི་ནེ་སྶ་ཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑཱ་པེ་སྶ་ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་པེ་སྶ་ཏི ཏ་སྶ ཀི་ལེ་སེ ནི་བྦཱ་པེ་སྶ་ཏི.

ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙཱིཏི ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ མོ་ཙེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ན་ཏྠི. ས་ཀེ་ན ཐཱ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མེ་ན. བ་ལེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན. ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ནཱཏི པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ནེ་ན མ་ཧ་ནྟ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན.

ནཱ་ཧཾ ས་ཧི་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་ཧཾ ན ས་ཧི་སྶཱ་མི ན ས་ཀྐོ་མི, ན ཝཱ་ཡ་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་མོ་ཙ་ནཱ་ཡཱཏི པ་མོ་ཙེ་ཏུཾ. ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐིནྟི ས་ཀ་ངྑཾ. དྷོ་ཏ་ཀཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏ་རེ་སཱིཏི ཏ་རེ་ཡྻཱ་སི.

‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི;

ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;

སུ་དྡྷཱི ཨ་སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཏྟཾ, ནཱ་ཉྙོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སོ་དྷ་ཡེ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༦༥; ཀ་ཐཱ. ༧༤༣) –

ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, སོ སུ་ག་ཏི་ཉྩེ་ཝ ཨ་ག་ཏི་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སུ་དྡྷི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ ཨ་སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ པུ་གྒ་ལཾ ན ཝི་སོ་དྷ་ཡེ ནེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ན ཀི་ལེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཏི་ཊྛ་ཏེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནནྟི ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ. ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒོཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏི་ཊྛཱ་མ་ཧཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏཱཏི ཨ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱ ཏི་ཊྛཱ་མི. ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱཏི མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨོ་ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་སོ་པི ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཨོ་ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ, པ་ར་མྨུ་ཁཱ དཱུ་ཏ་སཱ་ས་ནཾ ཝཱ པེ་སེ་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. ས་ཀིཾ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཨོ་ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེཏི ཨ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩེ, ཨེ་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཉྩ ཏཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ནི་ཊྛ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཊྛཾ, ས་ཏ་ཏ་ནི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟི ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ནཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ན ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཀྱཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏེ་སུ ཀིཾ ཨ་ཧཾ, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ཀྑཱ་ཡཱིཏི པ་ཊི་པ་དཱ་མ་གྒ་ཀྑཱ་ཡཱི. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ མུ་ཉྩེ་ཡྻུནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ མ་ཡཾ མུ་ཉྩེ་ཡྻུཾ.

ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཀ་ཐཾ པུ་རེ ཨ་པེ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་ཀྑཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོ ཨ་ཧོ་སིནྟི དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཨ་ཎུ་ཀ་ཐཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་བྷ་ཝིཾ. ཏ་ཏྠ ན་ནྡིཾ ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཏ་ཎྷཾ ས་མྨཱ ཨཱ་ན་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

‘‘ཨི་ཏི མེ ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏི རཱུ་པཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ ཨི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཊི་བ་དྡྷནྟི ཏེ་སུ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པེ་སུ དུ་བྦ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཚ་ནྡོ ཙ བ་ལ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ རཱ་གོ ཙ, ཏེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཨ་ལླཱི་ནཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཛ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཛ་ཝ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ད་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི.

ཡཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ནཱིཏི ཡཱ་ནི ཨ་སྶ ཏཱ་ནི. པུ་བྦེཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ. ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ. ཧ་སི་ཏ་ལ་པི་ཏ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ་ནཱིཏི ད་ནྟ་ཝི་དཾ་སཱ་དི་ཧ་སི་ཏཱ་ནི ཙ, ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་པི་ཏཱ་ནི ཙ, ཀཱ་ཡ་ཁི་ཌྜཱ་དི་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ་ནི ཙ. ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་ཏི ཨ་སྶཱ་དཾ ཝི་ནྡ་ཏི སཱ་དི་ཡ་ཏི. ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏཱིཏི ཏཾ ནི་ཀཱ་མ་ཡ་ཏི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏི. ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏུ་ཊྛིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.

སི་ཡནྟི བྷ་ཝེ་ཡྻཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཙི་ཏྟཾ པ་ཎི་ད་ཧ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི. ཙེ་ཏ་སོ པ་ཎི་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཋ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ.

སཱི་ལེ་ན ཝཱཏི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་དི་སཱི་ལེ་ན ཝཱ. ཝ་ཏེ་ན ཝཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ. ཏ་པེ་ན ཝཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝཱཏི མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝཱ. དེ་ཝོ ཝཱཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཝཱ. དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ.

ཛ་པྤ་ནྟཱཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཱ. པ་ཛ་པྤ་ནྟཱཏི པ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཨ་བྷི་ཛ་པྤ་ནྟཱཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཱ, ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ.

༩. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘དཱུ་རེ ཝི་ཝེ་ཀཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ’’ཏི སཱ་དྷེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མེ་སུ གི་དྡྷཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཏེ ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ་སུ པ་རི་བྷོ་ག་ཏ་ཎྷཱ་ཡ གི་དྡྷཱ, པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་སུ་ཏཱ, ས་མྨོ་ཧ་མཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ པ་མཱུ་ལ༹ྷཱ, ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏཱ་ཡ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝ་དཱ་ནི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་མྷི ཝི་ས་མེ ནི་ཝི་ཊྛཱ, ཨ་ནྟ་ཀཱ་ལེ མ་ར་ཎདུ་ཀྑཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ, ‘‘ཀིཾ་སུ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ་སེ’’ཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཡ་ནྟཱི་ཏི.

གི་དྡྷཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན གི་དྡྷཱ. ག་དྷི་ཏཱཏི ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གེ་ན པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་དྷི་ཏཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ མུ་ཙྪཱ་པ་རེ་ཏཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣཱཏི ཀཱ་མ་ན་ནྡི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཨོ་ས་ནྣཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཱ. ལ་གྒཱཏི ཀཱ་མ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨ་ལླཱི་ནཱ. ལ་གྒི་ཏཱཏི ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷཱཏི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཊྚི་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘དི་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ གི་དྡྷཱ. ཨ་བྷི་ཎྷ་ད་སྶ་ནེ ག་དྷི་ཏཱ. སཾ་ས་གྒ་ཀི་རི་ཡ་སྨིཾ མུ་ཙྪི་ཏཱ. ཝི་སྶཱ་ས་ཀི་རི་ཡ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣཱ. སི་ནེ་ཧ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་སྨིཾ ལ་གྒཱ. དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་མྷི ལ་གྒི་ཏཱ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་མུ་ཉྩ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ལི་བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ཨེ་ས་ནྟཱིཏི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི. ག་ཝེ་ས་ནྟཱིཏི མ་གྒ་ཡ་ནྟི. པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ དི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་བྷཱ་སུ་བྷཾ ཨ་ཏྠི, ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ས་ནྟི. སུ་བྷཱ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ པི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ག་ཝེ་ས་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ས་ནྟི. པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ག་ཝེ་ས་ནྟི. ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི. ཏེ དུ་ཝི་དྷེ ཀཱ་མེ པ་ཊི་ཙྩ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཙྩ་རི་ཏཱ. ཏེ ཙ ཀཱ་མེ བ་ཧུ་ལཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཧུ་ལཱ. ཏེ ཙ ཀཱ་མེ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་གྒ་རུ་ཀཱ. ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ནི་ནྣཱ ན་མི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཏ་ནྣི་ནྣཱ. ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ས་ནྣི་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཏ་པྤོ་ཎཱ. ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝ་ལ་མྦི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ན་མི་ཏཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རཱ. ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ མུ་ཙྪཱ་པ་རེ་ཏ་པྤ་ས་ངྒཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟཱ. ཏེ ཙ ཀཱ་མེ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཙྩ་རི་ཏཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་བྦ་ཧུ་ལཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་གྒ་རུ་ཀཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཀཱ་མུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤོ་ཎཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ར་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ མུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ད་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

རཱུ་པེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱིཏི ཨ་ལ་དྡྷ་སྶ ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན. པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ལ་ཧཾ ཝི་ཝཱ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀོ. ཏ་སྨིཾ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ལ་ཧ་པ་སུ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ནྟོཏི ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་རེ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་གོ་ཙ་རེ ཝཱ ཙ་ར་མཱ་ནོ. ཏེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ གོ་ཙ་ར་པ་སུ་ཏོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛྷཱ་ཡཱི. ཏ་སྨིཾ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཛྷཱ་ན་པ་སུ་ཏོ.

ཨ་ཝ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨ་པཱ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི. མ་ཙྪ་རི་ནོཏི ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་གུ་ཧ་ནྟཱ. ཝ་ཙ་ནནྟི ཀ་ཐ་ནཾ. བྱ་པ་ཐནྟི ཝཱ་ཀྱ་པ་ཐཾ. དེ་ས་ནནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཨོ་ཝཱ་དཾ. ཨ་ནུ་སི་ཊྛིནྟི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ. ནཱ་དི་ཡ་ནྟཱིཏི ན ག་ཎྷ་ནྟི ན ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟི. ‘‘ན པ་ཊི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ་ཏོ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩ མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱ་སེ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨཱ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ས་ཀ་ལཱ་རཱ་མོ་པི པ་རི་ཝེ་ཎ་མྤི ཨེ་ཀོ་ཝ་ར་ཀོ་པི ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི. ཏེ་སུ ཝ་ས་ནྟཱ སུ་ཁཾ ཝ་ས་ནྟི, པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷ་ནྟི. ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ པེ་ས་ལ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏོ་པི ‘‘ཁི་པྤཾ ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ཨི་དཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝཱ་སཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི.

ཀུ་ལནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལ་མྤི ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལ་མྤི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ཏོ ཀུ་ལ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི. པཱ་པ་པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ཏོ་པི མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. སོ ཧི ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. པ་སཱ་དཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ཏོ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ལཱ་བྷོཏི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ་ཝ. ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ལ་བྷ་ནྟེ ‘‘མཱ ལ་བྷ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ ལཱ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི, ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་དུ་པྤ་རི་བྷོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟ་མྤི ཨ་ཉྙ་སྶ ན དེ་ཏི, ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨི་མཾ ཨེ་ས ན ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙོ སཱི་ལ་ཝཱ ལ་བྷེ་ཡྻ, པ་རི་བྷོ་གཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.

ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ་པི གུ་ཎ་ཝ་ཎྞོ་པི. ཏ་ཏྠ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞེ མ་ཙྪ་རཱི ‘‘པ་རོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ རཱུ་པ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ན ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. གུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་མ་ཙྪ་རཱི པ་ར་སྶ སཱི་ལེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ཎྞཾ ན ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི.

དྷ་མྨོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཾ ན མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་དྷ་མྨེ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ‘‘པ་རེ ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ནྟི་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ པ་ན དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཡཾ གུ་ལ༹ྷཾ ག་ནྠཾ ཝཱ ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཉྙེ ན ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན དྷ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ན དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རཱི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ལོ་ལོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཀཱ་ལེ་ན ནི་ག་ཎྛོ. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ པ་ཝེ་ཎི་ཨཱ་ག་ཏཾ ཏ་ནྟིཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ལུ་ལེ༹་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ན དེ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ས་ཎྷོ སུ་ཁུ་མོ, ས་ཙཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྭཱ ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ན དེ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ མ་ཙྪ་རི་ཡེ་སུ ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ ཡ་ཀྑོ ཝཱ པེ་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་ས་སྶ ས་ངྐཱ་རཾ སཱི་སེ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཀུ་ལ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ན་མཱ་ན་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘བྷི་ནྣཾ ཝ་ཏི་དཾ ཀུ་ལཾ མ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ ལོ་ཧི་ཏ་མྤི མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཀུ་ཙྪི་ཝི་རེ་ཙ་ན་མྤི ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟཱ་ནི་པི ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི. ལཱ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀེ ལཱ་བྷེ མ་ཙྪ་རཱ་ཡི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཝི་ཡ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡ་ཀྑོ ཝཱ པེ་ཏོ ཝཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཛ་ག་རོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་གུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་མ་ཙྪ་རེ་ན པ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི, པ་རེ་སཾ ཝ་ཎྞེ ‘‘ཀིཾ ཝ་ཎྞོ ཨེ་སོ’’ཏི ཏཾ ཏཾ དོ་སཾ ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཉྩ ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩི ཨ་དེ་ནྟོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཙེ་ཝ ཨེ་ལ༹་མཱུ་གོ ཙ ཧོ་ཏི.

ཨ་པི ཙ ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ལོ་ཧ་གེ་ཧེ པ་ཙྩ་ཏི, ཀུ་ལ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ལཱ་བྷོ ཧོ་ཏི, ལཱ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན གཱུ་ཐ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཝ་ཎྞ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན བྷ་ཝེ བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ལ༹་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.

མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཙྪ་རི་ཡཾ. མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནཱ. མ་ཙྪ་རེ་ན ཨ་ཡི་ཏ་སྶ མ་ཙྪེ་ར་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝོ མ་ཙྪ་རཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ཧོ་ནྟུ, མཱ ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ བྱཱ་པེ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཝི་ཙྪོ, ཝི་ཝི་ཙྪ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཝི་ཙྪཾ, མུ་དུ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཀ་ད་རི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ནཱ་ད་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་ད་རི་ཡཾ, ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏེ་ན ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ པ་ར་མྤི པ་རེ་སཾ ད་ད་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཀ་ད་རི་ཡོ པཱ་པ་ས་ངྐ་པྤོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨ་ནཱ་ད་རོ;

ད་ད་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ་ན བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༡༣༢);

ཡཱ་ཙ་ཀེ དི་སྭཱ ཀ་ཊུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྩ་ཏི ས་ངྐོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཊུ་ཀ་ཉྩུ་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་ཊུ་ཀ་ཉྩུ་ཀ་ཏཱ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀ་ཊུ་ཀ་ཉྩུ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཊ་ཙྪུ་གྒཱ་ཧོ. ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞཱ་ཡ ཧི ཨུ་ཀྑ་ལི་ཡཱ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ས་བྦ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ས་ངྐུ་ཊི་ཏེ་ན ཨ་གྒ་ཀ་ཊ་ཙྪུ་ནཱ ག་ཎྷཱ་ཏི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཙྪ་རི་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ས་ངྐུ་ཙ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་ངྐུ་ཙི་ཏེ ཀཱ་ཡོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ངྐུ་ཙ་ཏི པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཊྚ་ཏི ན ས་མྤ་སཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་ཙྪེ་རཾ ‘‘ཀ་ཊུ་ཀ་ཉྩུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི པ་རེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ ན ས་མྤ་སཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝ་རི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཡ་སྨཱ པ་ན མ་ཙྪ་རི་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རེ་སཾ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་གཱུ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ པ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་མྤི མ་ཙྪ་རི་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་ཧོཏི གཱ་ཧ་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཝ་ད་ཉྙུ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཀ་ཐི་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ད་ད་མཱ་ནོ ཧི ཏེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ཛ་ནཱ པ་མ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ ཛ་ནཱ. ཝ་ཙ་ནནྟི ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྱ་པྤ་ཐནྟི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. དེ་ས་ནནྟི ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་སི་ཊྛིནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ སཾ་ལ་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ བྱ་པྤ་ཐཾ ནཱ་མ. ཏོ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. པ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རི་ཏཱ་པ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ བྱ་པྤ་ཐཾ ནཱ་མ. ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. བྷ་ཝ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཡུ་ཏྟཾ བྱ་པྤ་ཐཾ. ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཡུ་ཏྟཾ དེ་ས་ནཾ. མ་གྒ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སི་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ན སུ་སྶུ་ས་ནྟཱིཏི ན སུ་ཎ་ནྟི. ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟཱིཏི ས་ཝ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཎྞ་སོ་ཏཾ ན ཋ་པེ་ནྟི. ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟཱིཏི ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཨ་ན་སྶ་ཝཱཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་སུ་ཎ་མཱ་ནཱ. ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་རཱཏི སུ་ཎ་མཱ་ནཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་རཱ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཝུ་ཏྟི་ནོཏི པ་ཊཱ་ཎཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ. ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཀ་རོ་ནྟཱ་པི མུ་ཁཾ ན དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་ས་མེཏི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ས་མྨ་ཏ་སྶ ས་མ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝི་ས་མཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་མེ. ནི་ཝི་ཊྛཱཏི པ་ཝི་ཊྛཱ དུ་ནྣཱི་ཧ་རཱ. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟེ, ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ པ་ན པཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་ཝ་དྷོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ཎོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ན པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. སོ གུ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་སུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་དཱི་སུ པཱ་ཎེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀེ པཱ་ཎེ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, མ་ཧཱ་ས་རཱི་རེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཀ་སྨཱ? པ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, པ་ཡོ་ག་ས་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཏྠུ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ་སུ མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་གུ་ཎེ པཱ་ཎེ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, མ་ཧཱ་གུ་ཎེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ས་རཱི་ར་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ན ས་མ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཱ་ན་ཉྩ མུ་དུ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, ཏི་བྦ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་སྶ པ་ཉྩ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – པཱ་ཎོ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མོ ཏེ་ན མ་ར་ཎ་ནྟི. ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ – སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ཐཱ་ཝ་རོ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཾ ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མ. ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༢) ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་དི་ནྣ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ, པ་ར་སྶ ཧ་ར་ཎཾ ཐེ་ཡྻཾ ཙོ་རི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་དི་ནྣནྟི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏྠ པ་རོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ད་ཎྜཱ་ར་ཧོ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཐེ་ཡྻ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ. ཏཾ ཧཱི་ནེ པ་ར་ས་ནྟ་ཀེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, པ་ཎཱི་ཏེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ. ཀ་སྨཱ? ཝ་ཏྠུ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ, ཝ་ཏྠུ་ས་མ་ཏྟེ ས་ཏི གུ་ཎཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ. ཏཾ ཏཾ གུ་ཎཱ་དྷི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཧཱི་ན་གུ་ཎ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ.

ཏ་སྶ པ་ཉྩ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མོ ཏེ་ན ཧ་ར་ཎ་ནྟི. ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ད་ཡོ་ཝ. ཏེ ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ.

ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀཱ་མེ་སཱུཏི མེ་ཐུ་ན་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་སུ. མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ནྡི་ཏོ ལཱ་མ་ཀཱ་ཙཱ་རོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ.

ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷ་གི་ནི་ར་ཀྑི་ཏཱ ཉཱ་ཏི་ར་ཀྑི་ཏཱ གོ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏཱ སཱ་ར་ཀྑཱ ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ་ཏི མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས, དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི བྷོ་ག་ཝཱ་སི་ནཱི པ་ཊ་ཝཱ་སི་ནཱི ཨོ་ད་པ་ཏྟ་ཀི་ནཱི ཨོ་བྷ་ཏ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀཱ དཱ་སཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ཛཱ་ཧ་ཊཱ མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཨི་ཏྠི་ཡོ. ཨི་ཏྠཱི་སུ པ་ན དྭཱི་ནྣཾ སཱ་ར་ཀྑ་ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ་ནཾ ད་ས་ནྣ་ཉྩ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་དཱི་ན་ནྟི དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་ཉྙེ པུ་རི་སཱ, ཨི་དཾ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ.

སོ པ་ནེ་ས མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ར་ཧི་ཏེ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཏ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྦྷཱ་རཱ – ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཏ་སྨིཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ སེ་ཝ་ན་པ་ཡོ་གོ མ་གྒེ་ན མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ནྟི. ཨེ་ཀོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཨེ་ཝ.

མུ་སཱཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀོ ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ན་སྶ པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – མུ་སཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཝ་ཏྠུ. ཝཱ་དོཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏ་ཐཾ ཝ་ཏྠུཾ ཏ་ཐ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. སོ ཡ་མ་ཏྠཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཨ་པི ཙ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, ས་ཀྑི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཏེ་ལཾ ཝཱ ས་པྤིཾ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ གཱ་མེ ཏེ་ལཾ ན་དཱི མ་ཉྙེ ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, ཨ་དི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ པ་ན དི་ཊྛ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ.

ཏ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – ཨ་ཏ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཛྫོ ཝཱ་ཡཱ་མོ པ་ར་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི. ཨེ་ཀོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ་ཝ. སོ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཱ་ཡ ཙེ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཀ་མྨུ་ནཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཡ་སྶ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ར་སྶ ཙ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ. ཡཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ར་མྤི ཕ་རུ་སཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡཱ ཝཱ་ཙཱ ས་ཡ་མྤི ཕ་རུ་སཱ ནེ་ཝ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ ན ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མཱ, ཨ་ཡཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ. ཡེ་ན ས་མྥཾ པ་ལ་པ་ཏི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ, སོ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པོ. ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ནཱ་མ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི, སཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི.

ཏ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རེ་སཾ ཝཱ བྷེ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ. སཱ ཡ་སྶ བྷེ་དཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་པྤ་གུ་ཎཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ, མ་ཧཱ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ.

ཏ་སྶཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – བྷི་ནྡི་ཏ་བྦོ པ་རོ ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མེ ནཱ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི བྷེ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ཝཱ, ‘‘ཨི་ཏི ཨ་ཧཾ པི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ’’ཏི ཝི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཝཱ, ཏ་ཛྫོ ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི.

པ་ར་སྶ མ་མྨ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཕ་རུ་ས་ཙེ་ཏ་ནཱ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ. མ་མྨ་ཙྪེ་ད་ཀོ་པི པ་ཡོ་གོ ཙི་ཏྟ་ས་ཎྷ་ཏཱ་ཡ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ ན ཧོ་ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཧི ཀ་དཱ་ཙི པུ་ཏྟ་ཀེ ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཙོ་རཱ ཝོ ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟཱུ’’ཏི, ཨུ་པྤ་ལ་པ་ཏྟ་མྤི ཙ ནེ་སཾ ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ནྟཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ ཙ ཀ་དཱ་ཙི ནི་སྶི་ཏ་ཀེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ ཨ་ཧི་རི་ཀཱ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤི་ནོ ཙ་ར་ནྟི, ནི་དྡྷ་མ་ཐ ནེ’’ཏི. ཨ་ཐ ཙ ནེ་སཾ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཙི་ཏྟ་ས་ཎྷ་ཏཱ་ཡ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ས་ཎྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ་པི ན ཧོ་ཏི. ན ཧི མཱ་རཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ‘‘ཨི་མཾ སུ་ཁཾ ས་ཡཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ཕ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ནེ་སཱ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ་ཝ, སཱ ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཏ་སྶ ཨ་པྤ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ, མ་ཧཱ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ. ཏ་སྶཱ ཏ་ཡོ ས་མྦྷཱ་རཱ – ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ པ་རོ ཀུ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ན་ནྟི.

ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པོ. སོ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཏ་སྶ དྭེ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷ་སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ན་ཉྩཱ་ཏི.

ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཨི་དཾ མ་མཱ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཙ. ཏ་སྶཱ དྭེ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – པ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཉྩཱ་ཏི. པ་ར་བྷ་ཎྜ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ ཧི ལོ་བྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ན ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏི་དཾ མ་མཱ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི.

ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ བྱཱ་པཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི བྱཱ་པཱ་དོ, སོ པ་ར་ཝི་ནཱ་སཱ་ཡ མ་ནོ་པ་དོ་ས་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ ཙ. ཏ་སྶ དྭེ ས་མྦྷཱ་རཱ ཧོ་ནྟི – པ་ར་ས་ཏྟོ ཙ ཏ་སྶ ཙ ཝི་ནཱ་ས་ཙི་ནྟཱ་ཏི. པ་ར་ས་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ ཧི ཀོ་དྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ན ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫེ་ཡྻ ཝི་ན་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་སཾ ན ཙི་ནྟེ་སི.

ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་ག་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མི་ཙྪཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. སཱ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པོ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཙ.

ས་ཉྙཱི, ཨ་ས་ཉྙཱི, ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ངྑ་ནྟི. བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ནུ ཁོ མ་ཡནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ངྑ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ནུ ཁོ. ན ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཏ་སྶ ས་སྶ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཨུ་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཀ་ངྑ་ནྟི. ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཛཱ་ཏི་ལི་ངྒུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ’’ཏི ཀ་ངྑ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘དཱི་གྷཱ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ར་སྶ་ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་ཎྷ་པ་མཱ་ཎི་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ’’ཏི ཀ་ངྑ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨི་སྶ་ར་ནི་མྨཱ་ནཱ་དཱི་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཧེ་ཏུ་ཏོ ཀ་ངྑ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀིཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀིཾ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ ནུ ཁོ མ་ཡནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ནུ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ…པེ… དེ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་མྤ་རཾ ཀ་ངྑ་ནྟི. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ པ་ན ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི ཀཱ་ལཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ.

༡༠. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྨཱ ཧི སི་ཀྑེ་ཐ…པེ… ཨཱ་ཧུ དྷཱི་རཱཏི. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑེ་ཐཱཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨི་དྷེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི སི་ཀྑཱ. ཏི་སྶོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱཏི ཨ་དྷི་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སཱི་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ, ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཉྩ ཏཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་སུ.

ཀ་ཏ་མཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལཾ, ཀ་ཏ་མཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ, ཀ་ཏ་མཾ ཙི་ཏྟཾ, ཀ་ཏ་མཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ, ཀ་ཏ་མཱ པ་ཉྙཱ, ཀ་ཏ་མཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – པ་ཉྩ་ངྒ་ད་ས་ངྒ་སཱི་ལཾ ཏཱ་ཝ སཱི་ལ་མེ་ཝ. ཏ་ཉྷི བུ་དྡྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་པི ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ བུ་དྡྷཱ་པི སཱ་ཝ་ཀཱ་པི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙ ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཙ དྷ་མྨི་ཀཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཙ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, སཱ་མ་མྤི པ་ཎྜི་ཏཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟི. ཏེ ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ནྟི.

པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ པ་ན ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྷི སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཾ སི་ནེ་རུ ཝི་ཡ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཉྩ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཝི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ. ན ཧི ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ ཋ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ པ་ན ས་བྦ་སོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་སོ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཏཾ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ.

ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནི པ་ན ཨ་ཊྛ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ་ནུ་པྤཱ་དེ ཙ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི, ས་མཱ་ད་པ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཉྩ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཝི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ. ཏ་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ.

‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༢.༩༤) པ་ན ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཉྙཱ. སཱ ཧི བུ་དྡྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་པི ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་པི སཱ་ཝ་ཀཱ་པི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙ ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཙ དྷ་མྨི་ཀཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཙ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, སཱ་མ་མྤི པ་ཎྜི་ཏཱ ས་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ངྐུ་རོ ད་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཝེ་ལཱ་མོ ཝེ་སྶ་ནྟ་རོ ཨ་ཉྙེ ཙ བ་ཧཱུ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨ་དཾ་སུ. ཏེ ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝིཾ་སུ.

ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཧི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཡ སཱི་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཱ ཙེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མཱ ཙ, ན ཙ ཝི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ.

ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་བྦ་པ་ཀཱ་ར་སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ས་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩-༡༤༠). བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཨི་ད་མ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་ད་མ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨི་ད་མ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨི་ད་མ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨི་ད་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨི་ད་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨི་ད་མ་སྶ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུཏི སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ. སཱི་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལནྟི སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ. ཀི་མི་དཾ སཱི་ལ་ནཾ ནཱ་མ? ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཝཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝཱ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་དཱུ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘‘ཨ་དྷི་སེ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་ཊྛེ་ན སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སི་ར་ཊྛེ་ན སཱི་ཏ་ལ་ཊྛེ་ན སི་ཝ་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

སཱི་ལ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་སྶ, བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ;

ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ རཱུ་པ་སྶ, ཡ་ཐཱ བྷི་ནྣ་སྶ་ནེ་ཀ་དྷཱ.

ཡ་ཐཱ ཧི ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན་ནེ་ཀ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱི་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ས་ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཡ་དེ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་ན་སྶ –

དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་གུ་ཎོ ཏ་ཐཱ;

ཀི་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན, ར་སོ ནཱ་མ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཀི་ཙྩ་ཊྛེ་ན ར་སེ་ན དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཾ, ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ར་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ར་ས་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཏ་སྶ ཝི་ཉྙུ་བྷི;

ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ ཧི་རཱི ཙེ་ཝ, པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ཎྞི་ཏཾ.

ཏ་ཉྷི་དཾ སཱི་ལཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, སོ་ཙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ པ་ན ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ ཧི ས་ཏི སཱི་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙ, ཨ་ས་ཏི ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ་ན སཱི་ལེ་ན སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ, ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ‘‘ཀིཾ སཱི་ལ་ནྟི? ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ, སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༣༩).

ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ར་ཏི. ཨ་པི ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ ས་ཏྟ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༧) ན་ཡེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་ད་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ. སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན སཾ་ཝ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལནྟི ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སཱི་ལ་ནྟི ཨི་ད་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ སཱི་ལཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་སཱི་ལཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ སཱི་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙེ་ཝ གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སཱུཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སུ. ཝ་ཛྫེ་སཱུཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ. བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི བྷ་ཡ་ད་སྶཱི. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏི. ཨ་པི ཙ ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཝཱ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི.

ཁུ་དྡ་ཀོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་དི་སཱ་ཝ་སེ་སོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. མ་ཧ་ནྟོཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ནི་ར་ཝ་སེ་སོ. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ་ན བྷི་ཀྑུ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢) ཙ, ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱི་ལཾ ས་བྦེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི (མི. པ. ༢.༡.༩) ཙ, ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ…པེ… ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (མི. པ. ༢.༡.༩) ཙ ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་དེ་ཏཾ པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ ཨུ་ཏྟི་ཡ ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ, སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༨༢). ཡ་ཐཱ ཧི ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ན་ག་ར་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ར་ཛ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཧི ཁཱ་རེ་ཧི ཝ་ཏྠཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཝ་ཏྠེ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ རཱུ་པཾ ལི་ཁི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་དེ་ཏཾ ཙ་ར་ཎ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ. ཙ་ར་ཎཱ་ཏི ཧི པཱ་དཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ཚི་ནྣ་ཙ་ར་ཎ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དི་སཾ ག་མ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ད་སྶེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡ་སྶ སཱི་ལཾ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཁ་ཎྜཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཏཾ ཨ་བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཁ་ཎྜཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་དེ་ཏཾ སཾ་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡ་མོ. སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་རོཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མོ ཙེ་ཝ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཙ ཀ་ཐི་ཏོ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ སཾ་ཡ་མེ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ, པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ སཾ་ཡ་མེ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡ་མོ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་ར་ཏི པི་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝ་རོ.

མོ་ཀྑནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨཱ་ཧཱ་རོ མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་གི་ནོ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཾ སཱི་ལ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘མོ་ཀྑ’’ནྟི. པ་མུ་ཁེ སཱ་དྷཱུ་ཏི པཱ་མོ་ཀྑཾ, པུ་བྦ་ངྒ་མཾ སེ་ཊྛཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པཱ་མོ་ཀྑཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ སེ་ཊྛཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱིཏི ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཝི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཡོ པ་ནཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ, སོ ནི་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཙ ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་མ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་ཡ་མེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨི་དཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནཱུ་ནི་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་མཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ, ཡེ་སུ ས་ཏི ཨི་དཾ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ས་ཏི པ་དཱི་པོ་བྷཱ་སོ ཝི་ཡ, ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི ཨོ་རི་མ་ཏཱི་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན པཱ་རི་མ་ཏཱི་ར་སྶེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ནི་ཡ་མཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི.

ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས པུ་བྦ་པ་དེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ ན ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ, ཀིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཙྩཱ་པི ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཾ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཧི པུ་བྦ་པ་དེ ཨེ་ཝ ཨེ་ས ཝུ་ཏྟོ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཝ ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཡ་དི་དཾ ནེ་ཀྑ་མྨ’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༧༢). ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་པི པ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩) ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཙྩ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་ས ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཝི་ཝི་ཙྩཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ ས་བྦེ་པི ཝི་ཝེ་ཀཱ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ.

ཀཱ་མེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་དེ་ན ཡེ ཙ ཨི་དྷ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ མ་ནཱ་པི་ཀཱ རཱུ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡེ ཙ ཨི་དྷེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཚ་ནྡོ ཀཱ་མོ རཱ་གོ ཀཱ་མོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀཱ་མོ ས་ངྐ་པྤོ ཀཱ་མོ རཱ་གོ ཀཱ་མོ ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ ཀཱ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ས་བྦེ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་ཧི་པི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི.

ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝཱ ཝི་ཝི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. པུ་རི་མེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཋ་མེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཋ་མེ་ན ལོ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ. པ་ཋ་མེ་ན ཙ པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་པོ་ས་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ཏཱ་ཝ ན་ཡོ ‘‘ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་མེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པ་ཀྑེ.

ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་པ་ཀྑེ པ་ན ཚ་ནྡོ་ཏི ཙ རཱ་གོ་ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ་ཝ ‘‘ཀཱ་མོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་པི ས་མཱ་ནོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ, ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཏྟཱ ཝཱ པུ་རི་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ. ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ་སྶ ཀཱ་མ་ཏོ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཙ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༦༤) ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཧི ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནི ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནི, ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀཱ་ནི ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་མཱ་དྷི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, པཱི་ཏི བྱཱ་པཱ་ད་སྶ, ཝི་ཏ་ཀྐོ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ, སུ་ཁཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ, ཝི་ཙཱ་རོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི པེ་ཊ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན པ་ཋ་མེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ, དུ་ཏི་ཡེ་ན སེ་ས་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཏཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་སུ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བྷེ་ད་ཝི་ས་ཡ་སྶ ལོ་བྷ་སྶ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ. ཨོ་གྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཋ་མེ་ན ཀཱ་མོ་གྷ་ཀཱ་མ་ཡོ་ག་ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་ཀཱ་མ་རཱ་ག་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨོ་གྷ་ཡོ་གཱ་ས་ཝ་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ག་ནྠ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཉྩ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཉྩ. ཨ་པི ཙ པ་ཋ་མེ་ན ལོ་བྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན སེ་སཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ན་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝི་ཙཱ་རོ. ས་ནྟེ་པི ཙ ནེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝི་ཡོ་གེ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཊྛེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན ཙ གྷ་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏོ ཝི་ཡ ཙེ་ཏ་སོ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, སུ་ཁུ་མ་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ གྷ་ཎྜཱ་ནུ་ར་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷོ ཝི་ཙཱ་རོ. ཝི་པྥཱ་ར་ཝཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐོ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ པ་ཀྑི་ནོ པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཝི་ཡ, པ་དུ་མཱ་བྷི་མུ་ཁ་པཱ་ཏོ ཝི་ཡ ཙ ག་ནྡྷཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཙེ་ཏ་སོ བྷ་མ་ར་སྶ. ས་ནྟ་ཝུ་ཏྟི ཝི་ཙཱ་རོ ནཱ་ཏི་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏ་སྶ པ་ཀྑི་ནོ པ་ཀྑ་པྤ་སཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ, པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ པ་དུ་མཱ་བྷི་མུ་ཁ་པ་ཏི་ཏ་སྶ བྷ་མ་ར་སྶ པ་དུ་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ.

དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ཏོ མ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཎ་སྶ ཨུ་བྷོ་ཧི པ་ཀྑེ་ཧི ཝཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྑེ ས་ནྣི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཀྑེ ཕ་ནྡཱ་པ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སོ པ་ན ནེ་སཾ ཝི་སེ་སོ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨ་པི ཙ མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཾ་ས་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཙུ་ཎྞ་ཏེ་ལ་ཝཱ་ལ་ཎྜུ་པ་ཀེ་ན པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐོ. པ་རི་མ་ཛྫ་ན་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཝི་ཙཱ་རོ. ཏ་ཐཱ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་སྶ ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ཙ་ཀྐཾ བྷ་མ་ཡི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤཱི་ལ༹་ན་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཝི་ཙཱ་རོ. ཏ་ཐཱ མ་ཎྜ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. བ་ཧི པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཙཱ་རོ. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ཏི རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ པུ་པྥེ་ན ཙ ཕ་ལེ་ན ཙཱ་ཏི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཝི་ཝེ་ཀ་ཛནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཝི་ཏྟི ཝི་ཝེ་ཀོ, ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ག་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཏི ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀོ, ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཝེ་ཀཱ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀེ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ. པཱི་ཏི་སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠ པི་ཎ་ཡ་ཏཱི་ཏི པཱི་ཏི, སཱ ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཁུ་དྡི་ཀཱ་པཱི་ཏི, ཁ་ཎི་ཀཱ་པཱི་ཏི, ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ་པཱི་ཏི, ཨུ་བྦེ་གཱ་པཱི་ཏི, ཕ་ར་ཎཱ་པཱི་ཏཱི་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཁུ་དྡི་ཀཱ་པཱི་ཏི ས་རཱི་རེ ལོ་མ་ཧཾ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཁ་ཎི་ཀཱ་པཱི་ཏི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་ད་ས་དི་སཱ ཧོ་ཏི. ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ་པཱི་ཏི ས་མུ་དྡ་ཏཱི་རཾ ཝཱི་ཙི ཝི་ཡ, ཀཱ་ཡཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨུ་བྦེ་གཱ་པཱི་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ལ་ངྒྷཱ་པ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་པ་ཏྟཱ.

ཕ་ར་ཎཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ དྷ་མི་ཏྭཱ པཱུ་རི་ཏ་ཝ་ཏྠི ཝི་ཡ མ་ཧ་ཏཱ ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི ཝི་ཡ ཙ ཨ་ནུ་པ་རི་པྥུ་ཊཾ ཧོ་ཏི. སཱ པ་ནེ་སཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ པཱི་ཏི ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི དུ་ཝི་དྷཾ པ་སྶ་དྡྷིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཉྩ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཉྩ, པ་སྶ་དྡྷི ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི དུ་ཝི་དྷ་མྤི སུ་ཁཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ, སུ་ཁཾ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མཱ་དྷིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཉྩཱ་ཏི. ཏཱ་སུ ཡཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ མཱུ་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ཏཱ ཕ་ར་ཎཱ་པཱི་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ པཱི་ཏཱི་ཏི.

ཨི་ཏ་རཾ པ་ན སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཾ, ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ སུ་ཁི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁ་ནཾ ཝཱ སུ་ཁཾ, སུ་ཊྛུ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི ཁ་ཎ་ཏི ཙ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་བཱ་དྷ་ནྟི སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏཾ སཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ས་ནྟེ་པི ཙ ནེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏུ་ཊྛི པཱི་ཏི, པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ སུ་ཁཾ. ཡ་ཏྠ པཱི་ཏི, ཏ་ཏྠ སུ་ཁཾ, ཡ་ཏྠ སུ་ཁཾ, ཏ་ཏྠ ན ནི་ཡ་མ་ཏོ པཱི་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ པཱི་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ སུ་ཁཾ. ཀ་ནྟཱ་ར་ཁི་ནྣ་སྶ ཝ་ན་ནྟོ་ད་ཀ་ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནེ་སུ ཝི་ཡ པཱི་ཏི, ཝ་ན་ཙྪཱ་ཡ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཝི་ཡ སུ་ཁཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྩ པཱི་ཏི ཨི་ད་ཉྩ སུ་ཁཾ ཨ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ, ཨ་སྨིཾ ཝཱ ཛྷཱ་ནེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ པཱི་ཏི ཙ སུ་ཁ་ཉྩ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ཨ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ, ཨ་སྨིཾ ཝཱ ཛྷཱ་ནེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཛྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་མྤེ་ཏྠ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ལོ་པ་ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ’’ནྟི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

པ་ཋ་མནྟི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ, ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི་པི པ་ཋ་མཾ. ཛྷཱ་ནནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ མ་གྒེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ མ་གྒོ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཕ་ལཾ པ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏེ་སུ ཨི་དྷ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཙ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཛྷཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ཛྷཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ, པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ཡི་ཏྭཱ ཝཱ, ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཨི་རི་ཡ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟིཾ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་ཏི.

ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ བྱཱ་པཱ་དོ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན་སྶེ་ཏཱ་ནི པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ནི. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཧི ནཱ་ནཱ་ཝི་ས་ཡ་པྤ་ལོ་བྷི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ, ཏཾ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནཾ ན ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པ་རེ་ཏཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏི. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པ་ཧ་ཏཾ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སཱ་དྷི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི. ཨི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ནེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཡ་སྨཱ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏི, ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་ཏི, ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཡ ས་མྤཱ་དི་ཏ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཙེ་ཏ་སོ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝཱ པཱི་ཏི པཱི་ཎ་ནཾ སུ་ཁ་ཉྩ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ སེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་པཱི་ཎ་ནུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཾ ས་མྨཱ ཙ ཨཱ་དྷི་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཙཱ་རོ པཱི་ཏི སུ་ཁཾ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཧི ཨེ་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནཱི སེ་ནཱ, པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཾ ཏཱུ་རི་ཡཾ, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཙ མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ནྟི ཝཱ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ནི་པྥ་ནྣཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ཝི་ས་དེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ཡ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་མཱ་ནོ. པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟ་མྤི ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་མཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་སྶ ཀི་ཉྩི ས་བྦཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཨ་པྥུ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦). ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མྷི ས་མུ་གྒ་པ་ཊ་ལེ ཨུ་པ་རི་མཾ ས་མུ་གྒ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཕུ་སི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཋེ ན ནི་དྡི་ཊྛཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༦༥) ‘‘ཛྷཱ་ན་ནྟི ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཙཱ་རོ པཱི་ཏི སུ་ཁཾ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ངྒ་མེ་ཝ. ཡེ་ན ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨུ་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, སོ་ཡེ་ཝ ཏེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི.

ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ

ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ན་ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ –

‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ, ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དི. ཨཱ་དི་སྶ ཀ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི? ཨཱ་དི་སྶ ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི – ཡོ ཏ་སྶ པ་རི་པ་ནྠོ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཡ་ཉྩ པ་རི་པ་ནྠ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དི, ཨཱ་དི་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཉྩཱ’ཏི.

‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ. མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཀ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི? མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི – ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཉྩ ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ, མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཉྩཱ’ཏི.

‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ཀ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི? པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི – ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་རཱ་ས་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ, ཏ་དུ་པ་ག་ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ. པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཉྩཱ’’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༥༨).

‘‘ཏ་ཏྲ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ས་ས་མྦྷཱ་རི་ཀོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ནཱ. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་ནྡ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ་ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི, ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀ་ཐཾ? ཡ་སྨི་ཉྷི ཝཱ་རེ ཨ་པྤ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཡོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎོ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་རི་པ་ནྠོ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ན པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཐ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་མཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཐ་ཏྟུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ པུ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སོ་དྷ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ པུ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སཾ་ས་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ པུ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡེ པ་ནེ་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏེ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཡཱ་ནི ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སེ་ན ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཡ་ཉྩེ་ས ཏ་དུ་པ་གཾ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི, ཡཱ ཙ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ, ས་བྦེ་པི ཏེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནེ་སུ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ དི་སྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཡོ་དཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ནི་པྥ་ནྣཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཙ ཝི་ཙཱ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་བྦེ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ན ས་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཉྙེ ཨི་དྷ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ པ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒ་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་རེ་སཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨི་དྷ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཏྟ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༧༣) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.

ས་མྤ་སཱ་ད་ནནྟི ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་དྡྷཱ. ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ཡོ་ག་ཏོ ཛྷཱ་ན་མྤི ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ, ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ཡོ་ག་ཏོ ནཱི་ལ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཀྑོ་བྷ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཙ ཙེ་ཏོ ས་མྤ་སཱ་ད་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ‘‘ས་མྤ་སཱ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨེ་ཀོ ཨུ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀོ་དི, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཨ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཊྛོ་པི ཧི ལོ་ཀེ ཨེ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཨུ་དཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དི, ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀོ ཙ སོ ཨུ་དི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀོ་དི, ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཨེ་ཀོ་དིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཀོ་དི ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏ་སོ, ན ས་ཏྟ་སྶ, ན ཛཱི་ཝ་སྶ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ས་དྡྷཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀོ་དི་ནཱ་མ་ཀོ ས་མཱ་དྷི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ‘‘ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དུ་ཉྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཀྑོ་བྷེ་ན ཝཱི་ཙི་ཏ་ར་ངྒ་ས་མཱ་ཀུ་ལ་མི་ཝ ཛ་ལཾ ན སུ་པྤ་ས་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ཡཱ་པི ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ན སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི་པི ན སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ་ནྟི་པི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཛྷཱ་ནེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ས་དྡྷཱ, བ་ལ་ཝ་ས་དྡྷཱ་ས་ཧཱ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མཱ་དྷི་པི པཱ་ཀ་ཊོ. ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ, ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཙ ‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར’’’ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, སི་དྡྷོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ན པ་ནེ་ཏཾ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ པ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒ་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་རེ་སཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཨ་པི ཙ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨི་དཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ, ན ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་སྶ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ, ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མི་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཱ, ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མི་ཝ ཙ ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་རི་དཱི་པ་ཀ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཨི་དཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ, ན ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་རི་དཱི་པ་ཀ་ཉྩ, ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་པ་རི་དཱི་པ་ཀཾ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་པ་རི་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ པུ་རི་མཾ ཝ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ས་མཱ་དྷི་ཛནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་མྤི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི ‘‘ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཀྑོ་བྷ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཙ་ལ་ཏྟཱ སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པཱི་ཏི་སུ་ཁནྟི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

དུ་ཏི་ཡནྟི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱ དུ་ཏི་ཡཾ. ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི་པི དུ་ཏི་ཡཾ.

པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ ཝི་རཱ་གཱཏི ཝི་རཱ་གོ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ ཝཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱ. ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, སོ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཝཱ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ཝཱུ་པ་ས་མ་མེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝི་རཱ་གཱ ཙ, ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ཝཱུ་པ་ས་མཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མི་སྶཱ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝི་རཱ་གོ ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱ ཙ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དཱ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ ཝི་རཱ་གཱ, ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མི་སྶཱ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝི་རཱ་གོ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ཛྷཱ་ན་སྶ མ་གྒ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ ཨི་དཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ནཱུ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མོ མ་གྒོ ཨི་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ན་མྤི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༣༢-༡༣༣) ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ན་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝཱུ་པ་ས་མཱ’’ཏི.