༡. ཀཱ་མ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་སུ་ཏྟཾ ཨཱ་དི. ཏ་སྨི་མྤི ‘‘ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི. སཱ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཋི་ཏཱ. ‘‘ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨུ་དྡེ་སོ. ‘‘ཀཱ་མཱ་ཏི ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོ དྭེ ཀཱ་མཱ – ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ཙ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ ཙཱ’’ཏི ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ? མ་ནཱ་པི་ཀཱ རཱུ་པཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ.

༡. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མནྟི མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ. ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨི་ཙྪ་མཱ་ན་སྶ. ཏ་སྶ ཙེ་ཏཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཏཾ ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙེ, ས་ཙེ སོ ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡྷཱ པཱི་ཏི་མ་ནོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཱཏི ལ་བྷི་ཏྭཱ. མ་ཙྩོཏི ས་ཏྟོ. ཡ་དི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་བྦེ་སུ་པཱི་ཏི.

ཀཱ་མཱཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པ་དཾ. ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོཏི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པ་དཾ. ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོཏི ཝ་གྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ཙྪུ་དྡཱ་ནཾ ཀི་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི དཱ་ན་ཏོ ཨུ་དྡཱ་ནཾ, ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ སོ་དྷ་ན་ཏོ བྱ་ཝ་དཱ་ན་ཊྛེ་ན ཝོ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ. ཀཱ་མཱ ཨི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. དྭེཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ན ཨེ་ཀཾ, ན ཏ་ཡོ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ཙཱཏི མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ཙ. ཨུ་པ་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ ཙ. ཏེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན པ་ཏྠ་ཡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་མོ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ. ཚ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ, མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ.

‘‘ནེ་ཏེ ཀཱ་མཱ ཡཱ་ནི ཙི་ཏྲཱ་ནི ལོ་ཀེ, ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ པུ་རི་ས་སྶ ཀཱ་མོ;

ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙི་ཏྲཱ་ནི ཏ་ཐེ་ཝ ལོ་ཀེ, ཨ་ཐེ་ཏྠ དྷཱི་རཱ ཝི་ན་ཡ་ནྟི ཚ་ནྡ’’ནྟི. (ཨ. ནི. ༦.༦༣);

ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ- (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༨ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞ་ཏྠེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ) སོ་རེ་ཡྻ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (དྷ. པ. ༤༣) ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ས་ཡཾ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ར་ཏྟོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ར་ཏྟོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པཱ་ཎ་མྤི ཧ་ན་ཏི, ཨ་དི་ནྣ་མྤི ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ར་དཱ་ར་མྤི ག་ཙྪ་ཏི, མུ་སཱ་པི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༥༤) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ – ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱ, ཏཱ་སཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠ མ་ནཱ་པི་ཀཱཏི མ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡ་ནྟི ཝ་དྡྷེ་ནྟཱི་ཏི མ་ནཱ་པཱ, མ་ནཱ་པཱ ཨེ་ཝ མ་ནཱ་པི་ཀཱ. རཱུ་པཱཏི ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ. རཱུ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི རཱུ་པཱ, ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ནྟི? རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཀི་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཝ་དེ་ཐ? རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ན རུ་པྤ་ཏི? སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཡ་པི རུ་པྤ་ཏི, པི་པཱ་སཱ་ཡ་པི རུ་པྤ་ཏི, ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི. རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩).

ཏ་ཏྠ རུ་པྤ་ཏཱིཏི ཀུ་པྤ་ཏི གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི, བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ཏེ་ན ཏཱ་ཝ རུ་པྤ་ནཾ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡེ པཱ་ཀ་ཊཾ. མ་ཧིཾ་ས་ཀ་ར་ཊྛཱ་དཱི་སུ་པི ཧི་མ་པཱ་ཏ་སཱི་ཏ་ལེ་སུ པ་དེ་སེ་སུ ཨེ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟཱ སཱི་ཏེ་ན བྷི་ནྣ་ཚི་ནྣ་ས་རཱི་རཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་མྤི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི.

ཨུ་ཎྷེ་ན རུ་པྤ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏ་ཏྟཱ་ཡ ལོ་ཧ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྟཱ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི.

ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཡ རུ་པྤ་ནཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཙེ་ཝ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀཱ་ལེ ཙ པཱ་ཀ་ཊཾ. པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་སྨི་ཉྷི ས་ཏྟཱ དྭེ ཏཱི་ཎི བུ་དྡྷ་ནྟ་རཱ་ནི ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨཱ་མི་སཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པ་ནྟཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ནྟོ་ཨུ་ད་རཾ ཨཱ་དི་ཏྟ་སུ་སི་ར་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. དུ་བྦྷི་ཀྑེ ཀ་ཉྫི་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ མ་ར་ཎ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠི.

པི་པཱ་སཱ་ཡ རུ་པྤ་ནཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྫི་ཀཱ་དཱི་སུ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟཱ དྭེ ཏཱི་ཎི བུ་དྡྷ་ནྟ་རཱ་ནི ཧ་ད་ཡ་ཏེ་མ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཏེ་མ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུ་མྤི ལ་དྡྷུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ‘‘པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ན་དིཾ ག་ཏཱ་ནཾ ཛ་ལཾ ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཏ་ལཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྟཱ་ན་མྤི ས་མུ་དྡོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ སུ་སྶ་ནྟཱ བ་ལ་ཝ་དུ་ཀྑ་པཱི་ལི༹་ཏཱ ཝི་ར་ཝ་ནྟི. ཌཾ་སཱ་དཱི་ཧི རུ་པྤ་ནཾ ཌཾ་ས་མ་ཀྑི་ཀཱ་དི་བ་ཧུ་ལེ་སུ པ་དེ་སེ་སུ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏཾ པ་ན – ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཏཾ རཱུ་པཾ ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ? ས་པྤ་ཊི་གྷ’’ནྟི ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༦༥༦, ༦༥༨) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ.

ས་པྤ་ནྟཱི་ཏི ས་དྡཱ, ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ ས་དྡཱ. ག་ནྡྷ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ག་ནྡྷཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠཱུ་ནི སཱུ་ཙ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ས་ནྟི ཏེ ས་ཏྟཱ་ཏི ར་སཱ, ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕུ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཕོ་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ་ཝ. ཏེ་སཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༦༢༢-༦༢༤) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝ.

ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྠ་ར་ཎཱ པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ར་ཎཱ. ས་རཱི་རཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ པཱ་རུ་པཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ. ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ དཱ་སཱི ཙ དཱ་སོ ཙ དཱ་སི་དཱ་སཱ. ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་སྨིཾ པུ་བྦ་ཎྞཾ རུ་ཧ་ཏི. ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཡ་སྨིཾ ཨ་པ་ར་ཎྞཾ རུ་ཧ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི རུ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ཝ་ཏྠུ. ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝཱ་པཱི་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནི་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཧི་ར་ཉྙནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. སུ་ཝ་ཎྞནྟི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ. ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོ ཛ་ཏུ་མཱ་ས་ཀོ དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ་ཏི ས་བྦེ་པི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡོཏི ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི གཱ་མོ. ཨཱ་པ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ ནི་ག་མོ. ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི. ར་ཊྛནྟི ཛ་ན་པ་དེ་ཀ་དེ་སཾ. ཛ་ན་པ་དོཏི ཀཱ་སི་ཀོ་ས་ལཱ་དི་ཛ་ན་པ་དོ. ཀོ་སོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཀོ་སོ – ཧ་ཏྠཱི ཨ་སྶོ ར་ཐོ པ་ཏྟི. ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རནྟི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ – དྷ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ དྷ་ཉྙ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ར་ཛ་ནཱི་ཡནྟི ར་ཉྫེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན.

ཨི་ཏོ པ་རཾ ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏྟི་ཀ་ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀ་ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟི་ཀ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ. ཨི་དཾ བྷ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟུ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཝཱ, ས་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟུ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཝཱ, ས་བྦེ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ.

ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀེ ཧཱི་ནཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱཏི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཎཱི་ཏཱ. ཨ་པི ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ན་ཉྷི ཀཱ་མཱ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཱ ཧཱི་ནཱ ནཱ་མ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་སུ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. སེ་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཀཱ་མཱ ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ཧེ་ས་ཀྑ་པེ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཛཱ་ན་པ་དཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. པ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏ་སྶ་པི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ནཱ་མ. ཏེ་ས་མྤི ཧཱི་ནཱ. ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཎཱི་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ པ་ཎཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ ཀཱ་མཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨ་པ་ག་ཏ་ཨ་ཡེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ. མ་ནུ་སྶེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ མཱ་ནུ་སི་ཀཱ. དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ དི་བྦཱ.

སཾ་ཡོ་ག་ཏྟི་ཀེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ར་ཡི་ཀེ སེ་ས་ཨ་པཱ་ཡ་ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ དེ་ཝེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཏུ་སི་ཏ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ན་ཉྩ དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཀཱ་མཱ ནཱ་མ. པ་ཀ་ཏི་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ར་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ར་མ་ནྟཱི་ཏི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ ནི་མྨི་ཏཱ ཀཱ་མཱ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ པ་རེ་ཧི ནི་མྨི་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཀཱ་མཱ པ་ར་ནི་མྨི་ཏཱ ཀཱ་མཱ ནཱ་མ. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ག་ཧི་ཏཱ ཀཱ་མཱ. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱཏི ཏ་ཐཱ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ. མ་མཱ་ཡི་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་མ ཨེ་ཏ’’ནྟི ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་མ་མཱ་ཡི་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ.

ས་བྦེ་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱཏི ‘‘ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༨༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོ དྭེ ཀཱ་མཱ, ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཙ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཝ་ཊྚཾ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ. ཨི་ཏ་རོ ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨིཾ པ་ན པ་དེ་སེ དུ་ཝི་དྷོ་པེ་སོ ཀཱ་མོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, སོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཚ་ནྣ་ཉྩ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ པ་དེ་སོ ཀཱ་མོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦེ་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱཏི ‘‘ཧེ་ཊྛ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༨༩) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦེ་པི དྷ་མྨཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱཏི ‘‘ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པ་གེ དེ་ཝེ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པ་གེ དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༩༡) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ས་བྦེ་པི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཨ་རཱུ་པེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱཏི པ་ཏི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ. ཏ་ཎྷཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན. ར་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ར་ཉྫེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན. མ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཀུ་ལ་མ་དཱ་དི་མ་དཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ? མ་ནཱ་པི་ཀཱ རཱུ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ར་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་དི་ཀ་ཚ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡོཏི དུ་བྦ་ལ་རཱ་གོ. རཱ་གོཏི ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ. ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ་པི རཱ་གཱ ཨི་མེ་ཧི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ. ཀཱ་མེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོཏི ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཚ་ནྡོ, ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡོ, ན དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡོ. ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝ རཱ་གོ ཀཱ་མ་རཱ་གོ. ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝ ན་ནྡཱི ཀཱ་མ་ན་ནྡཱི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ. སི་ནེ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་སྣེ་ཧོ. པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. མུ་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་མུ་ཙྪཱ. གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ. ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཨོ་གྷེ་ཧི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ་གྷོ. ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མ་ཡོ་གོ. ད་ལ༹ྷ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ནཱི་ཝ་ར་ཏི པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ.

ཨ་དྡ་སནྟི ཨ་དྡ་ཀྑིཾ. ཀཱ་མཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏེཏི ཏ་ཝ. མཱུ་ལནྟི པ་ཏི་ཊྛཾ. ས་ངྐ་པྤཱཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ན. ན ཏཾ ས་ངྐ་པྤ་ཡི་སྶཱ་མཱིཏི ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི. ན ཧོ་ཧི་སཱིཏི ན བྷ་ཝི་སྶ་སི.

ཨི་ཙྪ་མཱ་ན་སྶཱཏི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟ་སྶ. སཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ. པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི པ་ཏྠ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. པི་ཧ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཨ་བྷི་ཛ་པྤ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟ་སྶ.

ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཙ་ཏུ་ཛྫཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱཏི ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝ་སྶ ཝཱ མ་ནུ་སྶ་སྶ ཝཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི. ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ས་མྨཱ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝི་སེ་ས་རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. ལ་བྷ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡ་རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཎྛཱ་ན་རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. ཝི་ནྡ་ཏི ཚ་ཝི་པྤ་སཱ་ད་རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟེ་ན ལ་བྷ་ཏི. ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. སུ་ཁ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ས་མྤ་ཏྟི་མ་ཧ་ཏྟེ་ན ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི.

ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ (པཱ་རཱ. ༣༤༩, ༣༦༧), ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ པ་ཉྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༡༢; ཨ. ནི. ༤.༤༢) ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་ག་ཧ་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ནི་སྶཾ་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནནྟི སཾ་ས་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ནྡེ་ཧ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཀྐ་ངྑཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘ཀ་ཐ་མི་དཾ ཀ་ཐ་མི་ད’’ནྟི ཀ་ངྑཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི དྭི་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ དྭེ་ཛ྄ཛྷཾ, ཏཾ་ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. དྭི་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ‘‘ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནཱ བུ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝི་མ་ཏི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཝ་ཙ་ནནྟི དྭི་ཧ་ད་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྭེ་ལ༹ྷ་ཀཾ. ‘‘ཨི་ཏི་ཧཱ་ས, ཨི་ཏི་ཧཱ་སཱ’’ཏི དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ དྭེ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ དྭི་དྷཱ་པ་ཐ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ‘‘ནི་ཡོ་གཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཝ་ཙ་ནནྟི པ་ལཱ་ས་ར་ཧི་ཏཾ སཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ ཋཱ་ན་མེ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༡) ཝི་ཡ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་མ་ཎི ཝི་ཡ ས་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ས་ནྟི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ.

ཡཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནཱ་ནཱ ཧོ་ནྟཱ་ནི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ནཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་པ་ར་དཱི་པ་ནཱ པ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཏཱ་ནི ཧི བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀོ་དྷོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་ཏྟཾ, དོ་སོ དུ་སྶ་ནཱ དུ་སྶི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༠༦༦) ཨེ་ཝཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀོ་ཝ ཀོ་དྷོ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ལ་བྷ་ཏི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་ཎྜི་ཙྩཾ ཀོ་ས་ལླཾ ནེ་པུ་ཉྙཾ ཝེ་བྷ་བྱཱ ཙི་ནྟཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༦) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏེ་སུ པཱི་ཏི་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ཏཱ་ཝ ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟི. པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫནྟི ཧི བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་མོ་ད་ནཱ པ་མོ་ད་ནཱ པ་ཧཱ་སོཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན. ཝི་ཏྟི ཏུ་ཊྛི ཨོ་ད་གྱཾ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ནཱ་ནཱ ཧོ་ནྟཱ་ནི་པི ནཱ་མ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཀི་ཙྩ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྱཱ་པཱ་དོ ཧོ་ཏི? ཡོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དོ་སོ དུ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྱཱ་པཱ་དོ་ཏི ཝཱ དོ་སོ་ཏི ཝཱ དྭེ་པི ཨེ་ཏེ ཀོ་དྷོ ཨེ་ཝ, ནཱ་མེ་ན པ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ག་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

རཱ་ས་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ཁ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན རཱུ་པཾ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ས་ཉྙཱ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཏ་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ…པེ… ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༣༩༠; དཱི. ནི. ༢.༤༠༢) ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀི་ཙྩ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ཀོ་དྷ་ག་རུ་ཏཱ, ན ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ, མ་ཀྑ་ག་རུ་ཏཱ, ན ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ, ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཏཱ, ན ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ, ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཏཱ, ན ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༤༤) པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་མཱ་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་ན་ཏྟཱ་ནི ན པཱི་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟི, ས་བྦེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི. པཱི་ཏི་ཡཱ ཧི པཱི་ཏཱི་ཏི ནཱ་མཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ནྟི ནཱ་མཾ. པཱི་ཏི ཙ ཕ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ས་ཉྙཱ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཏ་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ.

ཏ་ཐཱ པཱི་ཏི ཕ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཱ, ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩཱ, ས་ཉྙཱ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཏ་ཡི་ཏ་ཀི་ཙྩཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནཱ་ན་ཏྟཾ པཱི་ཏི་པ་དེ ན་ཏྠི.

ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ པ་ན ‘‘ཨ་ལོ་བྷོ ཨ་ལུ་བྦྷ་ནཱ ཨ་ལུ་བྦྷི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༣༥) ན་ཡེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པ་ར་དཱི་པ་ནཱ པ་ན པ་ད་ཏྠུ་ཏི ཝཱ ཧོ་ཏི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཧི ས་ཀི་མེ་ཝ ‘‘པཱི་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཏཾ པ་དཾ ཕུ་ལླི་ཏ་མ་ཎྜི་ཏ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ‘‘པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨཱ་མོ་ད་ནཱ པ་མོ་ད་ནཱ ཧཱ་སོ པ་ཧཱ་སོ ཝི་ཏྟཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༩) ཝུ་ཏྟེ ཕུ་ལླི་ཏ་མ་ཎྜི་ཏ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ད་ཧ་ར་ཀུ་མཱ་རཾ ན་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནོ་ར་མཾ ཝ་ཏྠཾ པ་རི་ད་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་པྥཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨ་ཉྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ་སྶ ན་ལཱ་ཊེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ མ་ནོ་སི་ལཱ་བི་ནྡུཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ན ཏ་སྶ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཏི་ལ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི པ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ བི་ནྡཱུ་སུ ཀ་ཏེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཏི་ལ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ད་ཏྠུ་ཏི ནཱ་མ.

བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཎ་ན་མེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡ་ཀྑོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་པྤོ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ནྟེ བྷ་ནྟེ, ཡ་ཀྑོ ཡ་ཀྑོ, ས་པྤོ ས་པྤོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཀིཾ་དེ་ཝ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ‘‘པཱི་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ‘‘པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨཱ་མོ་ད་ནཱ པ་མོ་ད་ནཱ ཧཱ་སོ པ་ཧཱ་སོ ཝི་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ར་དཱི་པ་ནཱ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཏི་སྶཱ་པི ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏྠ པཱི་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི པཱི་ཏི. སཱ ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པཱི་ཎ་ན་ར་སཱ ཕ་ར་ཎ་ར་སཱ ཝཱ, ཨོ་ད་གྱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཡཱ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱཏི ཡཱ རཱུ་པཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ པཱི་ཏི, སཱ པཱི་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི པཱི་ཏི, ཨི་དཾ ས་བྷཱ་ཝ་པ་དཾ. པ་མུ་དི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་མོ་ཛྫཾ. ཨཱ་མོ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨཱ་མོ་ད་ནཱ. པ་མོ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ པ་མོ་ད་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཾ ཝཱ ཏེ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་སཱི་ཏོ་ད་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ར་ཎཾ ‘‘མོ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི པཱི་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ར་ཎེ་ན མོ་ད་ནཱ. ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་ན མ་ཎྜེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མོ་ད་ནཱ པ་མོ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཧཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཧཱ་སོ. པ་ཧཱ་སེ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་སོ, ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛཱ་ཀཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཏྟཱིཏི ཝི་ཏྟཾ, དྷ་ན་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཏྟི་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཏྟི. ཡ་ཐཱ ཧི དྷ་ནི་ནོ དྷ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པཱི་ཏི་མ་ཏོ་པི པཱི་ཏིཾ པ་ཊི་ཙྩ སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏུ་ཊྛཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པཱི་ཏི་མཱ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་ད་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨུ་ད་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨོ་ད་གྱཾ.

ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ན་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ. ཨ་ན་བྷི་ར་དྡྷ་སྶ ཧི མ་ནོ དུ་ཀྑ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ན ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་བྷི་ར་དྡྷ་སྶ སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ན་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, ས་ཀ་མ་ན་ཏཱ, ས་ཀ་མ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ན་ཏཱ, ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ནེ་སཱ བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏ་སི་ཀོ དྷ་མྨོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ མི་ན་མཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ. མཱ་ན་སནྟི མ་ནོ ཨེ་ཝ, ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣; སཾ. ནི. ༡.༡༥༡) ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་དྷ་མྨོ ‘‘མཱ་ན་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, སཱ་ཝ་ཀོ སཱ་ས་ནེ ར་ཏོ;

ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ སེ་ཀྑོ, ཀཱ་ལཾ་ཀ་ཡི་རཱ ཛ་ནེ སུ་ཏཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩) –

ཨེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ན་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ནོ ཨེ་ཝ མཱ་ན་སཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ པ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ.

ཧ་ད་ཡནྟི ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཏེ ཁི་པི་སྶཱ་མི, ཧ་ད་ཡཾ ཝཱ ཏེ ཕཱ་ལེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟཾ; སཾ. ནི. ༡.༢༣༧; ༢༤༦) ཨེ་ཏྠ ཨུ་རོ ‘‘ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་ད་ཡཱ ཧ་ད་ཡཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༣) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ཀྐཾ ཧ་ད་ཡ’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༣.དྭ་ཏིཾ་སཱ་ཀཱ་རོ; དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠) ཨེ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཨི་དྷ པ་ན ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན ‘‘ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ཝ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན པ་ཎྜ་རཾ, བྷ་ཝ་ངྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༩). ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི ག་ངྒཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ན་དཱི ག་ངྒཱ ཝི་ཡ གོ་དྷཱ་ཝ་རི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ གོ་དྷཱ་ཝ་རཱི ཝི་ཡ ཙ ‘‘པ་ཎྜ་ར’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ནོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨི་དྷ པ་ན མ་ནོ་གྒ་ཧ་ཎཾ མ་ན་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ན་ཡི་དཾ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ན་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཱ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ནོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཀ་ར་ཊྛེ་ན ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ‘‘ཨི་སྶ་རཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཝཱ་སུ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ར་ཛ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཀ་རོ. སཱ་ས་ནེ པ་ན ‘‘མ་ནོ་ར་མེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ, སེ་ཝ་ནྟི ནཾ ཝི་བྷ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༣༨) ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐོ གུ་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ. ‘‘ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༠༢; ༥.༢༣; མ. ནི. ༣.༡༥༨) ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཋཱ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཏི་དྷཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཧི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏྠ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན་པི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཏྠ ཨོ་ས་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཋཱ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་དེ་ཝ མ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཾ, མ་ནོ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ.

ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཁ་ནྡྷོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ རཱ་སི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༥༡) ཨེ་ཏྠ ཧི རཱ་ས་ཊྛེ་ན ཁ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༥༥༥) གུ་ཎ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡-༢༤༢) ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཊྛེ་ན. ཨི་དྷ པ་ན རུ་ལ༹ྷི་ཏོ ཁ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. རཱ་ས་ཊྛེ་ན ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ‘‘རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་ལ༹ྷི་ཏོ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཛྫཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཏེ་སཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི པ་དེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ མི་ན་ན་ཊྛེ་ན མ་ནོ, ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ནི་སྶ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཝཱ དྷཱ་ཏཱུཏི ཏཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏོ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏོཏི ས་དྡྷིཾ ནི་གྒ་ཏོ. སཾ་ས་ཊྛོཏི སཾ་ས་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོཏི ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི? ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི. ན་ཏྠི ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཀེ་ཧི་ཙི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ. ཨི་ཏི ཧི ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ ‘‘ན་ནུ ཨ་ཏྠི ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཀེ་ཧི་ཙི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ སཾ་ས་ཊྛཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༤༧༣) ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ན ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀོཏི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎོཏི རཱུ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎོ.

ཨེ་ཏྠ ས་ཧ་ག་ཏ་ས་དྡོ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ, ཝོ་ཀི་ཎྞེ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ, ནི་སྶ་ཡེ, སཾ་ས་ཊྛེ་ཏི པ་ཉྩ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི ཛི་ན་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ ན་ནྡི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; ཝི་བྷ. ༢༠༣; མ. ནི. ༣.༣༧༤; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཨེ་ཏྠ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན་ནྡི་རཱ་ག་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝཱི་མཾ་སཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༨༣༢) ཨེ་ཏྠ ཝོ་ཀི་ཎྞེ, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཀོ་ས་ཛྫེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ན’’ནྟི (པུ. པ. ༣-༦) ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༨) ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡེ, ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དཾ སུ་ཁཾ ཨི་མཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༧༨) ཨེ་ཏྠ སཾ་ས་ཊྛེ, སཾ་མི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་མྤི ཋཱ་ནེ སཾ་ས་ཊྛེ ཨཱ་ག་ཏོ.

ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ས་དྡོ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ’’ནྟི (པ་ཊྛ. ༡.༡.༤༣༥) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ. སཾ་ས་ཊྛ་ས་དྡོ ‘‘གི་ཧཱི་ཧི སཾ་ས་ཊྛོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ཊྛོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣) ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ སཾ་ས་གྒེ. ‘‘ཀི་སེ ཐཱུ་ལེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ སཾ་ས་ཊྛཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ ཧ་ཡཱ’’ཏི (ཛཱ. ༢.༢༢.༧༠) ཨེ་ཏྠ ས་དི་སེ.

‘‘པུ་ཙི་མ་ནྡ་པ་རི་ཝཱ་རོ, ཨ་མྦོ ཏེ ད་དྷི་ཝཱ་ཧ་ན;

མཱུ་ལཾ མཱུ་ལེ་ན སཾ་ས་ཊྛཾ, སཱ་ཁཱ སཱ་ཁཱ ནི་སེ་ཝ་རེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༧༢) –

ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙི་ཏེ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༥༩) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ ཕ་ལ་པྤ་དཱ་ནེ ཨ་ཝི་ཡོ་ག་དྷ་མྨོ ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་དྷ་མྨོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ་ཝི་ས་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཧ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཡ སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་ས་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཁཱི་རོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཙ སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན ཧི ས་ཧུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཨ་ཏྠི ཁཱི་ར་ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཐཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཁཱི་ར་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཀིཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ? ཨུ་པྤཱ་དེ ཨ་ནྟ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ. ཁཱི་ར་ཀཱ་ལ་མུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ད་དྷི་ནོ མ་ཐ་ནེ མ་ཐ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཾ ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ ཝི་ཡ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཛཱ་ཏོ ཝི་ཡ སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀོཏི པ་ཏི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ, དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཝི་ཡ ཋཱ་ན་ནྟ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎོཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎོ ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

མ་ཙྩོཏི མཱུ་ལ་པ་དཾ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟོ ལ་གྒོ ལ་གྒི་ཏོ་ཏི ས་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་ཏྟོ ས་ཏྟོ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ‘ས་ཏྟོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? རཱུ་པེ ཁོ, རཱ་དྷ, ཡོ ཚ་ནྡོ ཡོ རཱ་གོ ཡཱ ན་ནྡཱི ཡཱ ཏ་ཎྷཱ, ཏ་ཏྲ ས་ཏྟོ ཏ་ཏྲ ཝི་ས་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘ས་ཏྟོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༦༡; མ་ཧཱ་ནི. ༧). ས་ཏྟ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ས་ཏྟོ. སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏིཾ ན་ར་ཏཱི་ཏི ན་རོ. མ་ནུ་ནོ པུ་ཏྟོ་ཏི མཱ་ན་ཝོ. ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཡཾ པོ་ས་ཡ་ཏཱི་ཏི པོ་སོ. པུཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་ར་ཡོ, ཏཾ ག་ལ་ཏཱི་ཏི པུ་གྒ་ལོ. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ཝོ. ཙུ་ཏི་ཏོ ཛཱ་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་གུ. ཛི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནྟུ. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡ་གུ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ནྡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡ་གུ. ‘‘ཧི་ནྡ་གཱུ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཧི་ནྡ་ནྟི མ་ར་ཎཾ, ཏཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི་ནྡ་གུ. མ་ནུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི མ་ནུ་ཛོ. ཡཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཱ་དིཾ ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –

‘‘ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶ…པེ… ལ་དྡྷཱ མ་ཙྩོ ཡ་དི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི;

ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མ.

༢. ཏ་སྶ ཙེ ཀཱ་མ་ཡཱ་ན་སྶཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀཱ་མེ ཨི་ཙྪ་མཱ་ན་སྶ, ཀཱ་མེ་ན ཝཱ ཡཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ. ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ཏ་ཏ་ཎྷ་སྶ. ཛ་ནྟུ་ནོཏི ས་ཏྟ་སྶ. ཏེ ཀཱ་མཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏེ ཀཱ་མཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཙེ. ས་ལླ་ཝི་དྡྷོ་ཝ རུ་པྤ་ཏཱིཏི ཨ་ཐ སོ ཨ་ཡོ་མ་ཡཱ་དི་ནཱ ས་ལླེ་ན ཝི་དྡྷོ ཝི་ཡ པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི. ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཡཾ ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མི.

ཙ་ཀྑུ་པཱི་ཎ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན པི་ཡ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻ་ཏི. ས་ཝ་ནཱི་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཎྞ་སོ་ཏ་པཱི་ཎ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཡ྄ཧ་ཏི. ས་རི་ཏ་བྦཾ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་པཱི་ཎ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱཏི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཧ་ཏྠི་ནཱ ཡཱ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནེ་ན ཝཱ, ཝཱཨི་ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ. ཨ་སྶེ་ན ཡཱ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶ་ཡཱ་ནེ་ན ཝཱ. གོ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཡ྄ཧཱ་དི་ཡཱ་ནཾ གོ་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་ན གོ་ཡཱ་ནེ་ན. ཨ་ཛ་ཡཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ཏོ.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པི་ཡ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ཏོ. ཀཱ་མ་ན་ནྡི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟོ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝ་སེ་ན ཙ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏེ ཝཱ ཀཱ་མཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི. སོ ཝཱ ཀཱ་མེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་སོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་པུ་གྒ་ལོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་དི་ཀཱ་མེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ མ་ཙྩཾ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི བྷོ་གཱ, མ་ཙྩོ དྷ་ནེ པུ་བྦ་ཏ་རཾ ཛ་ཧཱ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༥.༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཀ་ཐནྟི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཏི་ཊྛ་ནྟ་སྶེ་ཝཱཏི དྷ་ར་ནྟ་སྶེ་ཝ. ཏེ བྷོ་གེཏི ཏེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ད་ཡོ བྷོ་གེ. རཱ་ཛཱ་ནོ ཝཱཏི པ་ཐ་བྱཱ་དི་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཧ་ར་ནྟཱིཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟི ཝཱ. ཙོ་རཱ ཝཱཏི ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཀཱ. ཨ་གྒི ཝཱཏི དཱ་ཝ་གྒི་ཨཱ་དི. ད་ཧ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་པེ་ཏི བྷ་སྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱཏི ཨོ་གྷཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཾ. ཝ་ཧ་ཏཱིཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པཱ་པེ་ཏི. ཨ་པྤི་ཡཱ ཝཱཏི ཨ་ཀ་ནྟཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ. དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་ར་ནྟཱིཏི དཱ་ཡ་ཛྫ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཱ ཧ་ར་ནྟི. ནི་ཧི་ཏཾ ཝཱཏི ནི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ. ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ན ཝི་ནྡ་ཏི ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཝི་ས་མ་པ་ཡོ་གེ་ན ཡོ་ཛི་ཏཱ ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨ་ནྟཱ. བྷི་ཛྫ་ནྟཱིཏི བྷེ་དཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷ་ཉྫ་ནྟི ར་ཐཾ ཨ་ཡཱ་ན་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༡.༢༩༦) ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀུ་ལེ ཝཱ ཀུ་ལ་ངྒཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀུ་ལེ ཀུ་ལ་ཛྷཱ་པ་ཀོ ཀུ་ལེ ཨ་ནྟི་མ་པུ་རི་སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཀུ་ལ་ངྐ་རོ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཡོ ཏེ བྷོ་གེ ཝི་ཀི་ར་ཏཱིཏི ཡོ ཨེ་སོ ཀུ་ལེ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཏེ ཧི་ར་ཉྙཱ་དི་ཀེ བྷོ་གེ ཁེ་པེ་ཏི. ཝི་དྷ་མ་ཏཱིཏི ཝི་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, དཱུ་རེ ཁི་པ་ཏི. ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱིཏི ནཱ་སེ་ཏི ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀི་ར་ཏི. སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་དྷ་མ་ཏི. ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི. ཝི་ཀི་ར་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན. ཝི་དྷ་མ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མུ་ཁཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན. ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་མཱིཏི ཝི་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་མོ. ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ད་སྶ་ནཾ ཡ་ནྟི. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ན པུ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. པ་རི་དྷཾ་སེ་ནྟཱིཏི ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. པ་རི་པ་ཏ་ནྟཱིཏི པ་གྒྷ་ར་ནྟི. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཝི་པྤ་ལུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི.

ཏི་ཊྛ་ནྟེ་ཝ ཏེ བྷོ་གེཏི ཏེ་སཾ དྷ་ནཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟེ ནི་བྦུ་ཏེ ཙཱ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཝ. ༨༠༦) ཝི་ཡ. སོཏི སོ བྷོ་ག་སཱ་མི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ. ཙ་ཝ་ཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ. མ་ར་ཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ. ཝི་པྤ་ལུ་ཛྫ་ཏི ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དི་ལོ་ཀ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧཱ་ཡ་ཏི དྷ་ཉྙ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་ཝ་སེ་ན. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི དྷ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་ཝ་སེ་ན. པ་རི་དྷཾ་ས་ཏི བ་ལི་བ་དྡ་ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན. པ་རི་པ་ཏ་ཏི དཱ་སི་དཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི དཱ་རཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ན་སྶ་ཏི ཨུ་ད་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ཨ་ཡོ་མ་ཡེ་ནཱཏི ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ན. ས་ལླེ་ནཱཏི ཀ་ཎྜེ་ན. ཨ་ཊྛི་མ་ཡེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཊྛིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སེ་ན. ད་ནྟ་མ་ཡེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠི་ད་ནྟཱ་དི་ནཱ. ཝི་སཱ་ཎ་མ་ཡེ་ནཱཏི གོ་ཝི་སཱ་ཎཱ་དི་ནཱ. ཀ་ཊྛ་མ་ཡེ་ནཱཏི ཝེ་ལུ༹་ཀ་ཊྛཱ་དི་ནཱ. ཝི་དྡྷོཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་ལླཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན པ་ཧ་ཊོ. རུ་པྤ་ཏཱིཏི ཝི་ཀི་ར་ཏི, ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ཙ་ལ་ཏི, ཀོ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏཱིཏི གྷ་ཊྚི་ཏོ ཧོ་ཏི. པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏཱིཏི པཱི་ལི༹་ཏོ ཧོ་ཏི, ལ་དྡྷ་པྤ་ཧཱ་རོ ཀུ་པྤ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ས་ལཱ་ཀཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི. ཁཱ་ར་པྤ་དཱ་ནེ པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི. པ་ཧཱ་ར་དྷོ་ཝ་ནེ ཝཱ རུ་པྤ་ཏི. ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ནེ ཀུ་པྤ་ཏི. ས་ལཱ་ཀ་པ་ཝེ་ས་ནེ པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི. ཁཱ་ར་པྤ་དཱ་ནེ གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

བྱཱ་དྷི་ཏོཏི ལ་དྡྷ་པྤ་ཧཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ པཱི་ལི༹་ཏོ. དོ་མ་ན་སྶི་ཏོཏི དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟོ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱཏི པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ་ན, ཨ་ནྟོ་སོ་སཱ་དི སོ་ཀོ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ པ་རི་དེ་ཝོ ཙ ཀཱ་ཡ་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི དུ་ཀྑ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི དོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ བྷུ་སོ ཨཱ་ཡཱ་སོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཙ. ཨེ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི.

༣. ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡོ པ་ན ཨི་མེ ཀཱ་མེ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་དེ་ན ས་པྤ་སྶ སི་རཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་ལོ་ཀཾ ཝི་པྥཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ ས་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.

ཡོཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ པ་དཾ. ཡོ ཡཱ་དི་སོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ན་པ་དཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཡོཏི ཨ་ཏྠ་པ་དཾ. ཏ་ཉྩ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལ་དཱི་པ་ཀཾ ཡོ-ས་དྡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ ཡོ ཡོ ཀོ་ཙི ནཱ་མ, སོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཡ་ཐཱ་ལི་ངྒ་ཡ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟ་ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧི་ཏ་ཡ་ཐཱ་པྤ་ཀཱ་ར་ཡཾ་ཋཱ་ན་པ་ཏྟ་ཡཾ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏ་ཏྠ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཏཾ བྷེ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་དི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་དི་སོཏི ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཡཱ་དི་སོ ཝཱ ཏཱ་དི་སོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དཱི་གྷོ ཝཱ ར་སྶོ ཝཱ ཀཱ་ལོ༹ ཝཱ ཨོ་དཱ་ཏོ ཝཱ མ་ངྒུ་ར་ཙྪ་ཝི ཝཱ ཀི་སོ ཝཱ ཐཱུ་ལོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟོཏི ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཋ་པི་ཏོ ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ་པ་ཀཱ་རོཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ པ་དཱི་པ་ནཱ་ཡ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡཾ་ཋཱ་ན་པྤ་ཏྟོཏི ཡཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ སེ་ནཱ་པ་ཏི་སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡཾ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨུ་པཱ་ག་ཏོ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན.

ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ གྷ་ཊ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན སེ་ཝཱ་ལཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝཱཏི པུ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏོ མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝཱ. ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ པ་དཱ་ནི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པི, ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པཱིཏི ཨི་མཱ་ནི ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པི, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པི, པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པཱིཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི ཨ་པྤ་ནཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱཏི སུ་ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་མྨཾ་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀཱ་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ. ཨ་པྤ་སྶཱ་ད་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པྤཾ པ་རི་ཏྟཾ སུ་ཁ་སྶཱ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན. པ་སྶ་ནྟོཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ན སོ ཀུ་ཀྐུ་རོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ནྟོ. པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱིཏི དཱུ་ར་ངྒ་མེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀུ་ཀྐུ་རོ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལྱ་པ་རེ་ཏོ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀ་སཱུ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཨ་སྶ, ཏ་མེ་ནཾ ད་ཀྑོ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཾ སུ་ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་མྨཾ་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ ཨུ་པ་སུ་མྦྷེ་ཡྻ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་པི ནུ ཁོ སོ ཀུ་ཀྐུ་རོ ཨ་མྷཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཾ སུ་ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་མྨཾ་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ པ་ལེ་ཧ་ནྟོ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལྱཾ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ’’? ‘‘ཨ་དུ་ཉྷི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཾ སུ་ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་མྨཾ་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ, ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ན སོ ཀུ་ཀྐུ་རོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ ཡཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་ན་ཏྟཱ ནཱ་ན་ཏྟ་སི་ཏཱ, ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་སི་ཏཱ, ཡ་ཏྠ ས་བྦ་སོ ལོ་ཀཱ་མི་སུ་པཱ་དཱ་ནཱ ཨ་པ་རི་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༢).

གི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ མཾ་ས་པེ་སི ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མཾ་ས་པེ་སཱུ་པ་མཱ. བ་ཧཱུ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ. ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཏི་ཎུ་ཀྐཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏི་ཎུ་ཀྐཱུ་པ་མཱ. ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠཱ་དི་ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན. སཱ་དྷི་ཀ་པོ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎཱ ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཀཱ་ནཾ ཝཱི་ཏ་དྷཱུ་མཱ་ནཾ ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནཾ པཱུ་རཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སཱུ་པ་མཱ. མ་ཧཱ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཊྛེ་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན. ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻཱ་དི་ཀཾ སུ་པི་ནཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་པི་ན་ཀཱུ་པ་མཱ. ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཏྭཱ, ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ན་ཊྛེ་ན. ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན ལ་དྡྷཾ ཡཱ་ནཱ་དི་བྷ་ཎྜཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀཱུ་པ་མཱ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན. ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑོ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི རུ་ཀྑ་ཕ་ལཱུ་པ་མཱ. ས་མྦྷ་ཉྫ་ན་པ་རི་བྷ་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི སཱ་ཁཱ་བྷ་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན ཙེ་ཝ ས་མ་ནྟ་ཏོ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན ཙ. ཨ་སི ཙ སཱུ་ནཱ ཙ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་སི་སཱུ་ནཱུ་པ་མཱ. ཨ་དྷི་ཀུ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཚི་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན. ས་ཏྟི་སཱུ་ལཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་ཏྟི་སཱུ་ལཱུ་པ་མཱ. ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་པ་ཏེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཊྛེ་ན. བྷ་ཡ་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ས་པྤ་སི་རཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་པྤ་སི་རཱུ་པ་མཱ. ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ས་ཧ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ བྷ་ཡ་ཊྛེ་ན. དུ་ཀྑ་ཛ་ན་ནཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མཱ. མ་ཧཱ་བྷི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟ་ཨ་བྷི་ཏཱ་པ་ཀཱ་ཡ་པཱི་ལཱ༹་ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་མཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, གི་ཛ྄ཛྷོ ཝཱ ཀ་ངྐོ ཝཱ ཀུ་ལ་ལོ ཝཱ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཌྜཱི་ཡེ་ཡྻ, ཏ་མེ་ནཾ གི་ཛ྄ཛྷཱ་པི ཀ་ངྐཱ་པི ཀུ་ལ་ལཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཙྪེ་ཡྻུཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻུཾ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ག་ཧ་པ་ཏི, ས་ཙེ སོ གི་ཛ྄ཛྷོ ཝཱ ཀ་ངྐོ ཝཱ ཀུ་ལ་ལོ ཝཱ ཏཾ མཾ་ས་པེ་སིཾ ན ཁི་པྤ་མེ་ཝ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ, སོ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑ’’ནྟི ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘མཾ་ས་པེ་སཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, པུ་རི་སོ ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཏི་ཎུ་ཀྐཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ག་ཧ་པ་ཏི, ས་ཙེ སོ པུ་རི་སོ ཏཾ ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཏི་ཎུ་ཀྐཾ ན ཁི་པྤ་མེ་ཝ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ སཱ ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཏི་ཎུ་ཀྐཱ ཧ་ཏྠཾ ཝཱ ད་ཧེ་ཡྻ, བཱ་ཧུཾ ཝཱ ད་ཧེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ ད་ཧེ་ཡྻ, སོ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཏི་ཎུ་ཀྐཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ…པེ… ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ སཱ་དྷི་ཀ་པོ་རི་སཱ པཱུ་རཱ ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནཾ ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཀཱ་ནཾ ཝཱི་ཏ་དྷཱུ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཐ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་མ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ སུ་ཁ་ཀཱ་མོ དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལོ, ཏ་མེ་ནཾ དྭེ བ་ལ་ཝ་ནྟོ པུ་རི་སཱ ནཱ་ནཱ་བཱ་ཧཱ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུཾ ཨུ་པ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻུཾ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་པི ནུ སོ པུ་རི་སོ ཨི་ཏི ཙི་ཏི ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ ས་ནྣཱ་མེ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ་ཧེ་ཏུ’’? ‘‘ཝི་དི་ཏ་ཉྷི, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ‘ཨི་མ་ཉྩ ཨ་ཧཾ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུཾ པ་པ་ཏི་སྶཱ་མི, ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪི་སྶཱ་མི མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑ’’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ ག་ཧ་པ་ཏི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, པུ་རི་སོ སུ་པི་ན་ཀཾ པ་སྶེ་ཡྻ ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ ཝ་ན་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ, སོ པ་ཊི་བུ་དྡྷོ ན ཀི་ཉྩི པ་ཊི་པ་སྶེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘སུ་པི་ན་ཀཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, པུ་རི་སོ ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀཾ བྷོ་གཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཡཱ་ནཾ ཝཱ པོ་རི་སེ་ཡྻཾ པ་ཝ་ར་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཾ. སོ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་ཧི བྷོ་གེ་ཧི པུ་ར་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་མེ་ནཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘བྷོ་གཱི ཝ་ཏ བྷོ པུ་རི་སོ, ཨེ་ཝཾ ཀི་ར བྷོ བྷོ་གི་ནོ བྷོ་གཱ་ནི བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’ཏི. ཏ་མེ་ནཾ སཱ་མི་ཀཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠེ་ཝ ཏཱ་ནི པ་སྶེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཱ་ནི ཧ་རེ་ཡྻུཾ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ལཾ ནུ ཁོ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ་ཧེ་ཏུ’’? ‘‘སཱ་མི་ནོ ཧི, བྷ་ནྟེ, ཏཱ་ནི ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, གཱ་མ་སྶ ཝཱ ནི་ག་མ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཏི་བྦོ ཝ་ན་ས་ཎྜོ, ཏ་ཏྲ་སྶ རུ་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ. ན ཙ་སྶུ ཀཱ་ནི་ཙི ཕ་ལཱ་ནི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ་ནི. ཨ་ཐ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཕ་ལ་ཏྠི་ཀོ ཕ་ལ་ག་ཝེ་སཱི ཕ་ལ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ. སོ ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ རུ་ཀྑཾ པ་སྶེ་ཡྻ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ‘ཨ་ཡཾ ཁོ རུ་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ, ན་ཏྠི ཙ ཀཱ་ནི་ཙི ཕ་ལཱ་ནི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ་ནི, ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏུཾ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཁཱ་དེ་ཡྻཾ, ཨུ་ཙྪ་ངྒ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཡྻ’ནྟི? སོ ཏཾ རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཁཱ་དེ་ཡྻ, ཨུ་ཙྪ་ངྒ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཡྻ. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཕ་ལ་ཏྠི་ཀོ ཕ་ལ་ག་ཝེ་སཱི ཕ་ལ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཏི་ཎྷཾ ཀུ་ཋཱ་རིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ. སོ ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ རུ་ཀྑཾ པ་སྶེ་ཡྻ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ‘ཨ་ཡཾ ཁོ རུ་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ, ན་ཏྠི ཙ ཀཱ་ནི་ཙི ཕ་ལཱ་ནི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ་ནི, ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུཾ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ རུ་ཀྑཾ མཱུ་ལ་ཏོ ཚེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཁཱ་དེ་ཡྻཾ, ཨུ་ཙྪ་ངྒ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཡྻ’ནྟི. སོ ཏཾ རུ་ཀྑཾ མཱུ་ལ་ཏོ་ཝ ཚི་ནྡེ་ཡྻ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་མུ་ཀོ སོ པུ་རི་སོ པ་ཋ་མཾ རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷོ, ས་ཙེ སོ ན ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཨོ་རོ་ཧེ་ཡྻ, ཏ་སྶ སོ རུ་ཀྑོ པ་པ་ཏ་ནྟོ ཧ་ཏྠཾ ཝཱ བྷ་ཉྫེ་ཡྻ པཱ་དཾ ཝཱ བྷ་ཉྫེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ བྷ་ཉྫེ་ཡྻ, སོ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘རུ་ཀྑ་ཕ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ ཡཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་ན་ཏྟཱ ནཱ་ན་ཏྟ་སི་ཏཱ, ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་སི་ཏཱ. ཡ་ཏྠ ས་བྦ་སོ ལོ་ཀཱ་མི་སཱུ་པཱ་དཱ་ནཱ ཨ་པ་རི་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་མེ་ཝཱུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༣-༤༨).

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱ་དི་ཀ་ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་མྷི་ཡེ་ཝ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ ས་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི. བུ་དྡྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་དི་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ. བྷཱ་ཝེ་ནྟོཏི ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ བྱཱུ་ཧེ་ནྟོ. དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་དྷ་མྨ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ངྒྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི ས་ངྒྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱི་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི སཱི་ལཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཁ་ཎྜ་ཏཱ་དི་སཱི་ལ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙཱ་གཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི ཙཱ་གཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཏཱ་དི་ཙཱ་ག་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏི, དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི, ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་ཏི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏེ ས་རཱི་རེ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ ཝཱ ཀཱ་ཡཾ ག་ཏཱ ས་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ར་སྶཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་སཱ་དི་ཀེ་སུ ཀཱ་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པ་ས་མཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི. ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. སུ་ཁ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པི ཀཱ་མེ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི.

ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་སོ་ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ. ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡེ ཀཱ་མེཏི ཡེ་ཧི ཨ་པཱ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡེ ཀཱ་མེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི, ཏ་སྶ མ་གྒོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ. ཏཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེཏི པ་རི་ལཱ༹་ཧ་པྤ་ཏྟེ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ཏ་སྶ མ་གྒོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ. ཏཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ཨ་ནུ་ས་ཧ་ག་ཏེཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ར་ཧཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏོ བྷཱ་ཝོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཏཾ? ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ མ་གྒོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ. ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ས་བྦེ་ན ས་བྦནྟི ས་བྦེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦཾ. ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦནྟི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦཾ. ཨ་སེ་སཾ ནི་སྶེ་སནྟི ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ག་ནྡྷ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་པྤ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨ་སེ་སཾ ནི་སྶེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི་པྤ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ས་པྤོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཧཱིཏི ཡོ ཀོ་ཙི ས་ར་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི. ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. སཾ་ས་པྤ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ སཾ་ས་ར་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་པྤོ. བྷུ་ཛ་ནྟོཏི ཝ་ངྐ་ཝ་ངྐོ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ནྣ་སི་རོཏི ནི་པ་ནྣ་སཱི་སོ ཧུ་ཏྭཱ. སི་རེ་ན སུ་པ་ཏཱིཏི སཱི་སཾ བྷོ་ག་ནྟ་རེ ཀ་ཏྭཱ སུ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ར་སཱ སུ་པ་ཏཱི་ཏི ས་རཱི་ས་པོ. བི་ལེ ས་ཡ་ཏཱི་ཏི བི་ལཱ་ས་ཡོ. ‘‘བི་ལ་ས་ཡོ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཏཾ སུ་ནྡ་རཾ. གུ་ཧཱ་ཡཾ སེ་ཏཱི་ཏི གུ་ཧཱ་ས་ཡོ. དཱ་ཋཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཝུ་དྷོཏི ཏ་སྶ ས་པྤ་སྶ དུ་ཝེ དཱ་ཋཱ པ་ཧ་ར་ཎ་ས་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ཝུ་དྷོ. ཝི་སཾ ཏ་སྶ གྷོ་རནྟི ཏ་སྶ ས་པྤ་སྶ བྱཱ་པ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སཾ དཱ་རུ་ཎཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ. ཛི་ཝ྄ཧཱ ཏ་སྶ དུ་ཝི་དྷཱཏི ཏ་སྶ ས་པྤ་སྶ དྭེ་དྷཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ. དྭཱི་ཧི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཧི ར་སཾ སཱ་ཡ་ཏཱིཏི དུ་ཝི་དྷཱ་ཧི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཧི ར་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་དཾ ཝི་ནྡ་ཏི སཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཀཱ་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཨ་མ་རི་ཏུཾ ཀཱ་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ. སུ་ཁཾ ཀཱ་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ཀཱ་མོ. དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལོཏི དུ་ཀྑཾ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནོ. པཱ་དེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་དེ་ན. ས་པྤ་སི་རནྟི ས་པྤ་སྶ སཱི་སཾ. ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎེ་ན. པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མེ་ན སཱི་ས་ཏོ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་ན དྭཱི་ཧི པ་སྶེ་ཧི. ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན པ་ཙྪ་ཏོ. ‘‘ཀཱ་མེ པ་ན ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ན་མཱུ་ལ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. པ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑ་མཱུ་ལ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཝི་ནཱ་ས་མུ་ཁེ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན རཱ་གོ. བ་ལ་ཝ་ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན སཱ་རཱ་གོ. ཝི་ས་ཡེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ན་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ན་ཡོ. ཨ་ནུ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་རོ་དྷོ, ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝེ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ན་ནྡ་ནྟཱི་ཏི ན་ནྡཱི, ས་ཡཾ ཝཱ ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི ན་ནྡཱི. ན་ནྡཱི ཙ སཱ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ ཙཱ་ཏི ན་ནྡི་རཱ་གོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཀིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་ཎྷཱ ན་ནྡཱི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ན་ནྡི་རཱ་གོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ སཱ་རཱ་གོཏི ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘བ་ལ་ཝ་ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན སཱ་རཱ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ན ས་ཏྟ་སྶ, ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ སཱ་རཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨི་ཙྪཱ. བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཎི་ནོ་ཏི མུ་ཙྪཱ. གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི གེ་དྷོ. བ་ཧ་ལ་ཊྛེ་ན ཝཱ གེ་དྷོ. ‘‘གེ་དྷཾ ཝཱ པ་ན པ་ཝ་ན་ས་ཎྜ’’ནྟི ཧི བ་ཧ་ལ་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ, ས་བྦ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ཝཱ གེ་དྷོ་ཏི པ་ལི་གེ་དྷོ. ས་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་ངྒོ. ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ ས་ངྒོ. ཨོ་སཱི་ད་ན་ཊྛེ་ན པ་ངྐོ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཛཱ. ‘‘ཨེ་ཛཱ ཨི་མཾ པུ་རི་སཾ པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ བྷ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཉྩ་ན་ཊྛེ་ན མཱ་ཡཱ. ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཛ་ནི་ཀཱ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ, ཙི་ཏྟ་མ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༥༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ས་ཏྟེ དུ་ཀྑེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ཡ་མཱ་ནཱ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྫ་ན་ནཱི. གྷ་ཊ་ན་ཊྛེ་ན སི་བྦི་ནཱི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ས་ཏྟེ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན སི་བྦ་ཏི གྷ་ཊེ་ཏི ཏུ་ནྣ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘གྷ་ཊ་ན་ཊྛེ་ན སི་བྦི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝི་ས་ཡ་ཛཱ་ལཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་ནི་ཝེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ཛཱ་ལ་མ་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ལི་ནཱི.

ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ ས་རི་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་རི་ཏཱ. ཨ་ལླ་ཊྛེ་ན ཝཱ ས་རི་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་རི་ཏཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི ཛ་ནྟུ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༤༡). ཨ་ལླཱ་ནི ཙེ་ཝ སི་ནི་དྡྷཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཀུ་མྨཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་ཡཱ་ཏི སུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡི་རཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༩). རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝི་ཏྠ་ཏ་ཊྛེ་ན ཝི་ས་ཏཱ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྟེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ནཱི. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏུཾ ཨ་པ་དཱ་ན་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ་ཊྛེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ར་མཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ, དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ན་སཾ་ས་རཾ;

ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ, སཾ་སཱ་རཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥; ཨ. ནི. ༤.༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་ཡཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༧);

པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཎི་དྷི. བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟཱིཏི བྷ་ཝ་ར་ཛྫུ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཧི ས་ཏྟཱ ར་ཛྫུ་ཡཱ གཱི་ཝཱ་ཡཾ བ་དྡྷཱ གོ་ཎཱ ཝི་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡྻ་ནྟི. ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝ་ན་ཏི བྷ་ཛ་ཏི ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ནཾ, ཝ་ན་ཏི ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝ་ནཾ. ཝ་ན་ཐོཏི བྱ་ཉྫ་ནེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཨ་ན་ཏྠ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ག་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཝ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝ་ནཾ. བ་ལ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ག་ཧ་ན་ཏ་ར་ཊྛེ་ན པ་ན ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ ཝ་ན་ཐོ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཝ་ནཾ ཚི་ནྡ་ཐ མཱ རུ་ཀྑཾ, ཝ་ན་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏེ བྷ་ཡཾ;

ཚེ་ཏྭཱ ཝ་ན་ཉྩ ཝ་ན་ཐ་ཉྩ, ནི་བྦ་ནཱ ཧོ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༨༣);

ས་ནྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྠ་ཝོ, སཾ་ས་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ དུ་ཝི་དྷོ – ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྠ་ཝོ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝོ ཙ. ཏེ་སུ ཨི་དྷ ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྠ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན སྣེ་ཧོ. ཨཱ་ལ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏེ དེ་ཝ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀུ་སཱ་ཝ་ཏཱི་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་པྤ་མུ་ཁཱ་ནི, ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༦༦). ཨཱ་ལ་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐེ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བ་ནྡྷུ, ཉཱ་ཏ་ཀ་ཊྛེ་ན ཝཱ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ བ་ནྡྷཱུ་ཏི་པི པ་ཊི་བ་ནྡྷུ. ནི་ཙྩ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་མོ བ་ནྡྷུ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་ན་ཏོ ཨཱ་སཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎ་ཏོ ཙེ་ཝ ཏི་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཨཱ་སཱི་སི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་སཱི་སི་ཏ་ཏྟཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱུ་པེ ཨཱ་སཱ རཱུ་པཱ་སཱ. ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་པི པ་དཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཱ་ནི པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཊྛཾ. ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ པ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ཏི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ. ན ཧི ཏེ་སཾ དྷ་ན་པུ་ཏྟ་ཛཱི་ཝི་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན མེ ཨི་དཾ དི་ནྣཾ, ཨི་དཾ དི་ནྣ’’ནྟི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟེ ཛ་པྤཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཛ་པྤཱ. པ་ར་ཏོ དྭེ པ་དཱ་ནི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ པུ་ན ‘‘ཛ་པྤཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཛ་པྤ་ནཱ. ཛ་པྤི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཛ་པྤི་ཏ་ཏྟཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་ས་ཡེ ལུ་མྤ་ཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ལོ་ལུ་པོ, ལོ་ལུ་པ་སྶ བྷཱ་ཝོ ལོ་ལུ་པྤཾ. ལོ་ལུ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རོ ལོ་ལུ་པྤཱ་ཡ་ནཱ. ལོ་ལུ་པྤ་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝོ ལོ་ལུ་པྤཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ.

པུ་ཙྪ་ཉྫི་ཀ་ཏཱཏི ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པུ་ཙྪཾ ཙཱ་ལ་ཡ་མཱ་ནཱ སུ་ན་ཁཱ ཝི་ཡ ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཏཾ ཏ་སྶཱ ཀ་མྤ་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་མཾ. སཱ་དྷུ མ་ནཱ་པ་མ་ནཱ་པེ ཝི་ས་ཡེ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་དྷུ་ཀ་མྱ་ཏཱ. མཱ་ཏཱ་མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ རཱ་གོ་ཏི ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་གོ. ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་པི བ་ལ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ལོ་བྷོ ཝི་ས་མ་ལོ་བྷོ. ‘‘རཱ་གོ ཝི་ས་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཝི་བྷ. ༩༢༤) ཝཱ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཨ་དྷ་མྨ་ཊྛེ་ན ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་གོ. ཝི་ས་མ་ཊྛེ་ན ཝི་ས་མ་ལོ་བྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཀ་ནྟི. ནི་ཀཱ་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཀཱ་མ་ནཱ. པ་ཏྠ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྠ་ནཱ. པི་ཧཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པི་ཧ་ནཱ. སུ་ཊྛུ པ་ཏྠ་ནཱ ས་མྤ་ཏྠ་ནཱ. པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ. ཨུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་བྷ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ. སུ་དྡྷེ རཱུ་པ་བྷ་ཝ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ རཱ་གོ, ནི་རོ་དྷེ ཏ་ཎྷཱ ནི་རོ་དྷ་ཏ་ཎྷཱ. རཱུ་པེ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. ས་དྡེ ཏ་ཎྷཱ ས་དྡ་ཏ་ཎྷཱ. ག་ནྡྷ་ཏ་ཎྷཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨོ་གྷཱད་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ.

ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཨཱ་ཝ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ཚཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཚ་ད་ནཾ. ས་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བ་ནྡྷ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཧ་ནྟྭཱ ཀི་ལི་སྶ་ཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ. ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙོ་རཱ མ་གྒེ པ་རི་ཡུ་ཊྛིཾ་སུ, དྷུ་ཏྟཱ མ་གྒེ པ་རི་ཡུ་ཊྛིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༠) ཧི མ་གྒཾ ག་ཎྷིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ག་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ལ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ལ་ཏཱ. ‘‘ལ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༤༠) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ ལ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཝི་དྷཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ཝི་ཙྪཾ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་ནྟི དུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ. ཏ་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་དཱ་ན་ནྟི དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ནཾ. ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨི་ཏོ པ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་པྤ་བྷ་ཝོ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་སོ ཝི་ཡཱ་ཏི པཱ་སོ, མཱ་ར་སྶ པཱ་སོ མཱ་ར་པཱ་སོ. དུ་རུ་གྒི་ལ་ན་ཊྛེ་ན བ་ལི༹་སཾ ཝི་ཡཱ་ཏི བ་ལི༹་སཾ, མཱ་ར་སྶ བ་ལི༹་སཾ མཱ་ར་བ་ལི༹་སཾ. ཏ་ཎྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ མཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི མཱ་རོ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི མཱ་ར་ཝི་ས་ཡོ. ས་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ན་དཱི ཏ་ཎྷཱ་ན་དཱི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཛཱ་ལཾ ཏ་ཎྷཱ་ཛཱ་ལཾ. ཡ་ཐཱ སུ་ན་ཁཱ ག་དྡཱུ་ལ་བ་དྡྷཱ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ནི་ཡྻ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་བ་དྡྷཱ ས་ཏྟཱ་ཏི ད་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན ག་དྡཱུ་ལཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ག་དྡཱུ་ལཾ, ཏ་ཎྷཱ་ཝ ག་དྡཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷཱ་ག་དྡཱུ་ལཾ. དུ་པྤཱུ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ས་མུ་དྡོ ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་དྡོ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ. ལུ་བྦྷ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ལུ་བྦྷ་ཏི, ལུ་བྦྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི ལོ་བྷོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཊྛེ་ན མཱུ་ལཾ.

ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ཏཱིཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ ཨི་ཏི. ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝི་ས་ཏཱཏི ཝི་ཏྠ་ཊཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ. ཝི་སཱ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. ཝི་ས་ཊཱཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་བྱཱ་པ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཊཱ. པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཀཱ་ར་སྶ ཊ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་པྤ་ཏི ས་ཧ་ཏི ཝཱ. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པཱ་དེ་ན ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ་པི ས་ཧ་ཏི. ཨོ་ས་ཀྐ་ནཾ ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཝི་ས་ཀྐ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི ས་ངྑི་པ་ཏི, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཧ་ར་ཏི, ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དིཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་མཱུ་ལཱ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་ཕ་ལཱ. ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ རཱུ་པཱ་དི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་མ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱ ‘‘ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་སྶཱ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཝི་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ན སཱ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟཱི ཨེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ, རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ལེ ག་ཎེཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི ལོ་ལུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཏྟི་ཀོ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏྟི་ཀོ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ, ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་ཏྟི་ཀོ ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་ཏྟི་ཀོ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀོ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན, དི་ཊྛ་ཙ་ཏུ་ཀྐོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨ་པཱ་ཡ་ཏྟི་ཀོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ཁ་ནྡྷ་ཏྟི་ཀོ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ –

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ? ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ རཱུ་པཾ ཝེ་ད་ནཱ ས་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ’’ (དྷ. ས. ༡༢༨༧).

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ? ཧེ་ཊྛ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ’’ (དྷ. ས. ༡༢༨༩).

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ? ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པ་གེ དེ་ཝེ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པ་གེ དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༢༩༡). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུཏི རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ན ཡུ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ དྷཱ་ཏུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. ཀཱ་མཾ པ་ཧཱ་ཡ རཱུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ དྷཱ་ཏུ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ. ཀཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ དྷཱ་ཏུ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ. ཏཱ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཡོ པུ་ན བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཧི བྷ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཉྙཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ, ས་ཉྙཱ་ཝ་ཏཾ ཝཱ བྷ་ཝོ, ས་ཉྙཱ ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ. སོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཙ ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་མུ་ཏྟོ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་མུ་ཏྟོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཙ ཧོ་ཏི.

ན ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ, སོ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ, སུ་ཁུ་མ་ཏྟེ་ན ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝཱ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ཙ བྷཱ་ཝཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ ཨ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་ཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ. ཨེ་ཀེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, ཨེ་ཀོ ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རོ, ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ་ཝ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཨེ་ཝ. པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཙ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ ཙ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ. དི་ཊྛནྟི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ. སུ་ཏནྟི དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཾ. མུ་ཏནྟི ཕུ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ་ནི ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ མ་ན་སཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏེ་སུ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཝི་ས་ཊཱ ཝི་ཏྠ་ཏཱཏི མ་ཧ་ནྟཱ པ་ཏྠ་ཊཱ.

ཨ་པཱ་ཡ་ལོ་ཀེཏི ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པཱ་ཡོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་པཱ་ཡ་ལོ་ཀེ. ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀེཏི རཱ་ས་ཊྛེ་ན རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ ལོ་ཀོ. དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀེཏི སུ་ཉྙ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨེ་ཝ ལོ་ཀོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀེཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ལོ་ཀོ. ས་བྦེ་པི ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཊཱ ཝི་ཏྠ་ཊཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ས་ཏོཏི ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏོ, པུ་གྒ་ལེ་ན ས་ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཏ་ཏྠ ས་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏི. ས་ར་ནྟི ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་ར་ཏི, ས་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི ས་ཏི. སཱ པ་ནེ་སཱ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ས་མྨོ་ས་ན་ར་སཱ, ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཝི་ས་ཡཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ, ཐི་ར་ས་ཉྙཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ, ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ དོ་ཝཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡ ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡ་ར་ཐ་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཊྛེ་ན. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ན་ཉྷི པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ནཾ སོ ཨཱ་ཡོ་ཏི་པི ཀཱ་ཡོ. ཨཱ་ཡོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཡོ. ཀེ ཨཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི? ཀུ་ཙྪི་ཏཱ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ. ཨི་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ཡོ.

ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཀཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏེ་ན ན ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ནཱ་པི ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡོ་པི ཙེ་ཏྠ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཀོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ, ཏ་ཏྠཱ་པི ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ར་ཐ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ན་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཝི་ནི་བྷུ་ཛ་ན་ཀ་སྶ ཝི་ཡ རི་ཏྟ་མུ་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ནྟེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ དི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –

‘‘ཡཾ པ་སྶ་ཏི ན ཏཾ དི་ཊྛཾ, ཡཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏི;

ཨ་པ་སྶཾ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ མཱུ་ལ༹ྷོ, བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦);

གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་པི མ་རཱི་ཙི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ་སུ་བྷ་བྷཱུ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ནི་ཙྩ་སུ་ཁ་ཏྟ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཡྭཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏོ ཝཱ…པེ… སོ ས་ཏོ་ཝ ཨ་སྶ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༠༧) ན་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཊྛི་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཡོ ཙ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཨཱ་པོ་ཀཱ་ཡཾ. ཏེ་ཛོ་ཀཱ་ཡཾ. ཝཱ་ཡོ་ཀཱ་ཡཾ. ཀེ་ས་ཀཱ་ཡཾ. ལོ་མ་ཀཱ་ཡཾ. ཚ་ཝི་ཀཱ་ཡཾ. ཙ་མྨ་ཀཱ་ཡཾ. མཾ་ས་ཀཱ་ཡཾ. རུ་ཧི་ར་ཀཱ་ཡཾ. ནྷཱ་རུ་ཀཱ་ཡཾ. ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ཡཾ. ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཀ་སྶ ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ་དི་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པི ཙ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥) ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་སྶ ས་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ནོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ་པི ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ཏྠོ.

ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ས་ཏི་གོ་ཙ་རོ་པི, ཏི་དྷཱ པ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ་པི, ས་ཏི་པི. ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཉྩ དེ་སི་སྶཱ་མི, ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ…པེ… ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ? ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ཧི ས་ཏི་གོ་ཙ་རོ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ནོ ས་ཏི, ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥). ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་སྨི་ནྟི པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཀཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི? ས་ཏི. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་དྷཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝཱ པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཧ་ཏྠི་ཊྛཱ་ན་ཨ་སྶ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ.

‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་ཏི, ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་མཱ་ནོ ས་ཏྠཱ ག་ཎ་མ་ནུ་སཱ་སི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༠༤, ༣༡༡) ཨེ་ཏྠ ཏི་དྷཱ པ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ན པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི? ས་ཏི་ཡཱ, ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༤༧) པ་ན ས་ཏི་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི་ཡེ་ཝ པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ས་ཏི, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་ཏི ས་ཏི ཙ སཱ པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་ད་མི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. བྷཱ་ཝེ་ནྟོཏི ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཏི་དྷཱ པ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་ཏི, ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་མཱ་ནོ ས་ཏྠཱ ག་ཎ་མ་ནུ་སཱ་སི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༠༤, ༣༡༡) ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཧི་ཏེ་སཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི, ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏི.

‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ…པེ… ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ན ཙ ཝོ་ཀྐ་མྨ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ…པེ….

‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ…པེ… ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༡).

ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏཱ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ན་མེ་ཝ ཀི་ར ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ན་ནྟི.

ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་ན ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. སུ་ཁཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ས་རཱ་གཱ་དི་ཀེ སོ་ལ༹་ས་པྤ་བྷེ་དེ ཙི་ཏྟེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ཡེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་རཱི་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ? སུ་ཁཱ ཏཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑ་ཏོ, དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ས་ལླ་ཏོ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡ, དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོ;

ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ས་ནྟཾ, ཨ་དྡ་ཀྑི ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ;

ས ཝེ ས་མྨ་དྡ་སོ བྷི་ཀྑུ, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༤.༢༥༣);

ས་བྦཱ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨི་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༥༩). སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཙ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཋི་ཏི་སུ་ཁཱ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཱ. དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཋི་ཏི་དུ་ཀྑཱ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་སུ་ཁཱ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཉཱ་ཎ་སུ་ཁཱ, ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥). ཨ་པི ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ. ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཙི་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ས་རཱ་གཱ་དི་སོ་ལ༹་ས་བྷེ་དཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨཱ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་ས་ནྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཧི ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན ཝེ་ད་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི. ཨཱ་དི་ཏོ ཧི ཀཱ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ནཱ་མ. ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ པ་ཏྟ་སྶ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ནཱ་མ.

ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ནཱ་མ. ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ པ་ཏྟ་སྶ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ནཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ པུ་གྒ་ལེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀཱ་ཡེ པ་ན ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཏི མ་གྒེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཏི མ་གྒེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ཙི་ཏྟེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཏི མ་གྒེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. དྷ་མྨེ་སུ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ དྷ་མྨ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཏི མ་གྒེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི.

པུ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན ཙ གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པ་རེ ཏ་ཡོ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ཏི་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡཱཏི ན ས་ཏི ཨ་ས་ཏི, ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ས་ཏི, མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཛྫ་ནེ་ན. བྷ་ཏྟ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ཀ་ས་དི་སེ ཧི མུ་ཊྛ་ས་ཏི་པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནེ་ན ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ས་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ས་ཏི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་ཏྟཱཏི ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱ, བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི་པ་རི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན.

ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མྨཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཙ. ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ་ན. པཱ་གུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་པ་ཙྩོ་རོ་ཧ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཙྩོ་ས་ཀྐ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན.

ས་ཏྟ་ཏྟཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ས་ནྟ་ཏྟཱཏི ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་མི་ཏ་ཏྟཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་ནྟ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ས་ར་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་ཏི, ཨི་དཾ ས་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝ་པ་དཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཏི. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཡ ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སྶ་ཏི. ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ས་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ ས་ར་ཎ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི ཏི་ཎྞཾ ས་ར་ཎཱ་ན་མྤི ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ པུ་ན ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨུ་ད་ཀེ ལཱ་བུ་ཀ་ཊཱ་ཧཱ་དཱི་ནི པ་ལ་ཝ་ནྟི, ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི ཨེ་སཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཀ་ཏ་ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ན ས་མྨུ་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ན་ཏཱ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ ཛོ་ཏ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙ ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཾ, ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. པ་མཱ་དེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ས་ཏི་བ་ལཾ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ས་ཏི ཀུ་ས་ལ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ས་ཏི. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ངྒོ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, པ་ས་ཊྛོ སུ་ནྡ་རོ ཝཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ.

ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒོཏི ཨེ་ཀ་མ་གྒོ, ཨ་ཡཾ མ་གྒོ ན དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ. ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཏི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛེ་ན པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན. ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་ནོ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཡ་ནོ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ. ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཏི སེ་ཊྛ་སྶ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ སོ ཨ་ཡ་ནོ ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; མ. ནི. ༣.༧༩). ཨ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཡ་ནོ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཡ་ནོ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ. ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཁོ, སུ་བྷ་དྡ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༤). དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ་ཡེ་ཝ ཧེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀོ་ཝ. ཨ་པི ཙ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ་པི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨེ་ཀཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི –

‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི, མ་གྒཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི;

ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཏ་རིཾ་སུ པུ་བྦེ, ཏ་རི་སྶ་ནྟི ཡེ ཙ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་གྷ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༩);

མ་གྒོཏི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན མ་གྒོ? ནི་བྦཱ་ནཾ ག་མ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི མ་གྒ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ. ཨུ་པེ་ཏོཏི ཨཱ་ས་ནྣཾ ག་ཏོ. ས་མུ་པེ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ག་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ས་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏོ. ས་མུ་པ་ག་ཏོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ‘‘ཨུ་པཱ་ག་ཏོ ས་མུ་པཱ་ག་ཏོ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ས་ཏི་ས་མཱི་པཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་པ་ནྣོཏི ཨ་ཝི་ཡོ་གཱ་པ་ནྣོ. ས་མུ་པ་པ་ནྣོཏི པ་རི་པུ་ཎྞོ. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཀ་ལོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ. ‘‘ཨུ་པེ་ཏོ ས་མུ་པེ་ཏོ་ཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ་ཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མུ་པ་པ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

ལོ་ཀེ ཝཱ སཱ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱཏི ཡཱ ཨེ་སཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, སཱ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཁ་ནྡྷེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀེ ཝཱ ཏཾ ཝི་ས་ཏྟི་ཀནྟི ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ཝི་ས་ཏྟི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ. ཏ་ར་ཏི ཀཱ་མེ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ. པ་ཏ་ར་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཧེ་ཏུཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི སཾ་སཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ. ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་བྷ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ར་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན. པ་ཏ་ར་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ར་ཏི སཱི་ལེ་ན. ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ས་མཱ་དྷི་ནཱ. པ་ཏ་ར་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི མ་གྒེ་ན. ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཕ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡོ ཨེ་ཀཾ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཱ་དི་ཁེ་ཏྟཾ ཝཱ གྷ་ར་ཝ་ཏྠཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཧི་ར་ཉྙཾ ཝཱ གོ་ཨ་སྶཱ་དི་བྷེ་དཾ ག་ཝཱ་སྶཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏཱ་དི་དཱ་སེ ཝཱ བྷ་ཏ་ཀཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀ་རེ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙི་ཏཱ ཐི་ཡོ ཝཱ ཉཱ་ཏི་བ་ནྡྷ་ཝཱ་དི་བ་ནྡྷཱུ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཀེ པུ་ཐུ་ཀཱ་མེ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. སཱ་ལི་ཀྑེ་ཏྟནྟི ཡ་ཏྠ སཱ་ལི་ཡོ ཝི་རུ་ཧ་ནྟི. ཝཱི་ཧི་ཀྑེ་ཏྟཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝཱི་ཧཱིཏི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཝཱི་ཧ་ཡོ. མོ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི མུ་གྒོ. གྷ་ར་ཝ་ཏྠུནྟི གྷ་ར་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀོ་ཊྛ་ཀོཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་དི. པུ་རེཏི གྷ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ. པ་ཙྪཱཏི གྷ་ར་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཨཱ་རཱ་མེ་ནྟི ཙི་ཏྟཾ ཏོ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, པུ་པྥེ་ན་པི ཕ་ལེ་ན་པི ཚཱ་ཡཱ་ཡ་པི ད་ཀེ་ན་པི ར་མ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་སུ་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཀོཏི ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་དཱ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཛཱ་ཏོ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏ་ཀོཏི དྷ་ནེ་ན ཀཱི་ཎི་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. སཱ་མཾ ཝཱཏི ས་ཡཾ ཝཱ. དཱ་ས་བྱནྟི དཱ་ས་སྶ བྷཱ་ཝོ དཱ་ས་བྱཾ, ཏཾ དཱ་ས་བྱཾ. ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཀཱ་མ་ཀོ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙི་ཡཱ ཝཱ ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏོ.

ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་མཱ་ཡ དཱ་སཱ་པི བྷ་ཝ་ནྟི ཧེ་ཀེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་མཱ་ཡ དཱ་སཱཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་དཱ་སཱ. ‘‘ཡ་ཏྠ དཱ་སོ ཨཱ་མ་ཛཱ་ཏོ ཋི་ཏོ ཐུ་ལླཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཏེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. དྷ་ནེ་ན ཀཱི་ཏཱཏི དྷ་ན་དཱ་སཱ. སཱ་མ་ཉྩ ཨེ་ཀེཏི ས་ཡཾ དཱ་སཱ. བྷ་ཡཱ་པ་ཎུ་ནྣཱཏི ཨ་ཀཱ་མ་དཱ་སཱ. བྷ་ཡེ་ན པ་ཎུ་ནྣཱ ཁི་པི་ཏཱ.

བྷ་ཏ་ཀཱཏི བྷ་ཏི་ཡཱ ཛཱི་ཝ་ན་ཀཱ. ཀ་སི་ཀ་མྨཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཀ་མྨ་ཀ་རཱ. ཨུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོཏི ས་མྨ་ནྟ་ནཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ.

ཨི་ཏྠཱིཏི ཐི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ག་བྦྷོ་ཏི ཨི་ཏྠཱི. པ་རི་གྒ་ཧོཏི ས་ཧཱ་ཡཱི ས་སྶཱ་མི་ཀཱ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏི་བ་ནྡྷ་ཝཱ་པི ཉཱ་ཏི་བ་ནྡྷུ. ས་གོ་ཏྟོ གོ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ. ཨེ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལེ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་མ་ནྟཾ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ནྟོ མ་ནྟ་བ་ནྡྷུ. དྷ་ནུ་སི་པྤཱ་དི་ས་དྡྷིཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀོ སི་པྤ་བ་ནྡྷུ. ‘‘མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝཱ་ཏི་པི བ་ནྡྷཱུ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི.

གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཏྠེ་ཏི. པ་ལི་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཏྠེ་ཏི. པ་ལི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཏྠེ་ཏི. ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ལི་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་ལི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

༥. པ་ཉྩ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨ་བ་ལ་ཁྱཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ལཱི་ཡ་ནྟི ས་ཧ་ནྟི མ་དྡ་ནྟི. ས་དྡྷཱ་བ་ལཱ་དི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཝཱ ཨ་བ་ལཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨ་བ་ལཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ལཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་བ་ལ་ཏྟཱ བ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀཱ་མ་གི་དྡྷཾ ཀཱ་མ་ར་ཏྟཾ ཀཱ་མ་པ་རི་ཡེ་ས་ནྟ་ཉྩ སཱི་ཧཱ་ད་ཡོ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ མ་དྡ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑཾ བྷི་ནྣཾ ནཱ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ནྭེ་ཏི.

ཨ་བ་ལཱཏི ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ བ་ལ་ནྟི ཨ་བ་ལཱ, བ་ལ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ. དུ་བྦ་ལཱཏི མ་ནྡ་པ་ཡོ་གཱ་བ་ལེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་པྤ་བ་ལཱཏི ཨ་པྤཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་སཾ བ་ལ་ནྟི ཨ་པྤ་བ་ལཱ, ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ. ཨ་པྤ་ཐཱ་མ་ཀཱཏི ཨ་པྤོ པ་རི་ཏྟོ ཐཱ་མོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཐཱ་མ་ཀཱ. ཧཱི་ནཱ ནི་ཧཱི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ཧཱི་ནེ་ན. ཨོ་མ་ཀཱ ཐཱ་མ་ཧཱི་ནེ་ན. ལཱ་མ་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཧཱི་ནེ་ན. ཚ་ཏུ་ཀྐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཧཱི་ནེ་ན. པ་རི་ཏྟཱ པ་ཏྟི་ཧཱི་ནེ་ན. ས་ཧ་ནྟཱིཏི མ་དྡ་ནྟི གྷ་ཊྚ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. པ་རི་ས་ཧ་ནྟཱིཏི ས་བྦ་ཏོ མ་དྡ་ནྟི. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ནྟི སུ་སྶོ་སེ་ཏྭཱ ཋཱ་ནེ་ན. མ་དྡ་ནྟི ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན.

ས་དྡྷཱ་བ་ལནྟི ས་དྡ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་དྡ་ཧ་ཏི, ས་དྡ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི ས་དྡྷཱ. སཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ, ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ར་སཱ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་སཱ་ད་ཀ་མ་ཎི ཝི་ཡ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ར་སཱ ཝཱ ཨོ་གྷུ་ཏྟ་ར་ཎོ ཝི་ཡ. ཨ་ཀཱ་ལུ་སི་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ. ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ. སཱ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྟ་བཱི་ཛཱ་ནི ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ས་དྡྷི་ཡེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་བ་ལཾ. ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལནྟི ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝཱི་རཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝི་དྷི་ནཱ ཝཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨཱི་ར་ཡི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ པ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ར་སཾ, ཨ་སཾ་སཱི་ད་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ‘‘སཾ་ཝི་གྒོ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨ. ནི. ༤.༡༡༣) སཾ་ཝེ་ག་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. ས་མྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ མཱུ་ལ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀོ་ས་ཛྫེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཾ. ས་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ.

མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ས་ཏི་བ་ལཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ ཨཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི. སོ པཱ་མོ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝཱ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ར་སོ ནྷཱ་ནི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ, ཨུ་པ་ས་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, ཉཱ་ཎ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཝཱ. ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ནི་ཝཱ་ཏེ པ་དཱི་པ་ཙྩཱི་ནཾ ཋི་ཏི ཝི་ཡ ཙེ་ཏ་སོ ཋི་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི་བ་ལཾ. པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ. ཀིཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥) ན་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི. སཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ཀྑ་ལི་ཏ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ ཀུ་ས་ལི་སྶཱ་ས་ཁི་ཏྟ་ཨུ་སུ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ, ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སཱ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏ་སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་བ་ལཾ. ཧི་རི་བ་ལཾ ཨོ་ཏྟ་པྤ་བ་ལནྟི ཨ་ཧི་རི་ཀེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཧི་རི་བ་ལཾ. ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤ་བ་ལཾ. ཨ་ཡཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཧི་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི་རཱི, ལ་ཛྫཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ, པཱ་པ་ཏོ ཨུ་བྦེ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ – ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི, ལ་ཛྫཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨི་མཾ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ – ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི་རཱི ནཱ་མ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི ནཱ་མ, ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ. ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི ནཱ་མ, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ. ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི ནཱ་མ, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི – ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ན ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩཱ་ནཾ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ད་ཧ་རེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་བྦ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ. མཱ་དི་ས་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཧི་རིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ? ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སི, ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་སི –

‘‘ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟི ཏཾ ཝི་ཉྙཱུ, ཨ་སུ་ཙིཾ ནཱ་ག་རི་ཀོ ཡ་ཐཱ;

ཝ་ཛྫི་ཏོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧི, ཀ་ཐཾ བྷི་ཀྑུ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ) –

ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཧི བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི ནཱ་མ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་ས་སྶ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ; ཨ. ནི. ༣.༤༠).

ཀ་ཐཾ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནཱ་མ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ལོ་ཀཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –