༨. པ་སཱུ་ར་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༩. ཨ་ཊྛ་མེ པ་སཱུ་ར་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སེ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ས་ངྑེ་པོ – ཨི་མེ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ནཱ་ཧུ, ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠཱ་རཱ་དིཾ ནི་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཨེ་ས ཝཱ་དོ སུ་བྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་བྷ་ཝཱ་དཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ཐཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་ཙྩེ་སུ ནི་ཝི་ཊྛཱ.
ས་བྦེ པ་ར་ཝཱ་དེ ཁི་པ་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ པ་ར་ལ་དྡྷི་ཡོ ཚ་ཌྜེ་ནྟི. ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟཱིཏི དཱུ་ར་ཏོ ཁི་པ་ནྟི. པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཁི་པ་ནྟི. སུ་བྷ་ཝཱ་དཱཏི ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཾ. སོ་བྷ་ན་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟཱ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་དཱཏི ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ མ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཐི་ར་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ནི་དྡོ་ས་ཝཱ་དཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཉཱ་ཡ་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཧེ་ཏུ་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ཝཱ་དཱཏི ‘‘ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཋཱ་ན་ཝཱ་དཱཏི ‘‘པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཝཱ་དཾ ཝ་དཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ.
ནི་ཝི་ཊྛཱཏི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛཱ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏཱ.
༦༠. ཨེ་ཝཾ ནི་ཝི་ཊྛཱ ཙ ‘‘ཏེ ཝཱ་ད་ཀཱ་མཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ བཱ་ལཾ ད་ཧ་ནྟཱི མི་ཐུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ བཱ་ལོ, ཨ་ཡཾ བཱ་ལོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྭེ་པི ཛ་ནཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བཱ་ལཾ ད་ཧ་ནྟི, བཱ་ལ་ཏོ པ་སྶ་ནྟི. ཝ་ད་ནྟི ཏེ ཨ་ཉྙ་སི་ཏཱ ཀ་ཐོ་ཛྫནྟི ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ཏྠཱ་རཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཝ་ད་ནྟི. པ་སཾ་ས་ཀཱ་མཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཝ་དཱ་ནཱཏི པ་སཾ་ས་ཏྠི་ཀཱ ཨུ་བྷོ་པི ‘‘མ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཝ་དཱ་ནཱ པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ.
ཝཱ་ད་ཏྠི་ཀཱཏི ཝཱ་དེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀཱ. ཝཱ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱཏི ཝཱ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ. ཝཱ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱཏི ཝཱ་ད་མེ་ཝ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ར་མཱ་ནཱ. ཝཱ་ད་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་ནྟཱཏི ཝཱ་ད་མེ་ཝ ག་ཝེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནཱ. ཝི་ག་ཡ྄ཧཱཏི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨོ་ག་ཡ྄ཧཱཏི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ. པ་ཝི་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ.
ཨ་ནོ་ཛ་ཝ་ནྟཱིཏི ནི་ཧཱི་ན་ཨོ་ཛ་ཝ་ཏཱི, ཏེ་ཛ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ ཀ་ཐཱཏི ཨེ་སཱ ཝཱ་ཙཱ. ཀ་ཐོ་ཛྫཾ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ནི་ཏྟེ་ཛཾ བྷ་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་ནེ་སུ ཙ ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ.
༦༡. ཡུ་ཏྟོ ཀ་ཐཱ་ཡནྟི གཱ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟོ ཀ་ཐཱ་ཡནྟི ཝཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐོ. པ་སཾ་ས་མི་ཙྪཾ ཝི་ནི་གྷཱ་ཏི ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཾ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པུ་བྦེ་ཝ ཝཱ་དཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཝི་ནི་གྷཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི. ཨ་པཱ་ཧ་ཏ་སྨིནྟི པ་ཉྷ་ཝཱི་མཾ་ས་ཀེ་ཧི ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ག་ཏཾ ཏེ བྷ་ཎི་ཏཾ, བྱ་ཉྫ་ནཱ་པ་ག་ཏཾ ཏེ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་པ་ཧ་རི་ཏེ ཝཱ་དེ. ནི་ནྡཱ་ཡ སོ ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པཱ་ཧ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཝཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ནི་ནྡཱ་ཡ སོ ཀུ་པྤ་ཏི. ར་ནྡྷ་མེ་སཱིཏི ཡ་སྶ ར་ནྡྷ་མེ་ཝ ག་ཝེ་ས་ནྟོ.
ཐོ་མ་ནནྟི ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ. ཀི་ཏྟིནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཡནྟི གུ་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ. པུ་བྦེ་ཝ ས་ལླཱ་པཱཏི ས་ལླཱ་པ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ. ‘‘ཀ་ཐ་མི་དཾ ཀ་ཐ་མི་ད’’ནྟི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི. ཛ་ཡོ ནུ ཁོ མེཏི མ་མ ཛ་ཡོ. ཀ་ཐཾ ནི་གྒ་ཧནྟི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ནི་གྒ་ཎྷ་ནཾ. པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི མ་མ ལ་དྡྷིཾ པ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཝི་སེ་སནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ. པ་ཊི་ཝི་སེ་སནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ. ཨཱ་ཝེ་ཋི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི པ་རི་ཝེ་ཋ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ནི་བྦེ་ཋི་ཡནྟི མ་མ ནི་བྦེ་ཋ་ནཾ མོ་ཙ་ནཾ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ. ཚེ་དནྟི ཝཱ་ད་ཚི་ནྡ་ནཾ. མ་ཎྜ་ལནྟི ཝཱ་ད་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ. པཱ་རི་ས་ཛྫཱཏི པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ. པཱ་སཱ་རི་ཀཱཏི ཀཱ་ར་ཎི་ཏཱ. ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟི.
ཨ་ཏྠཱ་པ་ག་ཏནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏཾ, ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྠ་མྷཱ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟི. ཨ་ཏྠོ ཏེ དུ་ནྣི་ཏོཏི ཏ་ཝ ཨ་ཏྠོ ན ས་མྨཱ ཨུ་པ་ནཱི་ཏོ. བྱ་ཉྫ་ནཾ ཏེ དུ་རོ་པི་ཏནྟི ཏ་ཝ བྱ་ཉྫ་ནཾ དུ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ. ནི་གྒ་ཧོ ཏེ ཨ་ཀ་ཏོཏི ཏ་ཡཱ ནི་གྒ་ཧོ ན ཀ་ཏོ. པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཏེ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཏ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ དུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ. ཝི་ས་མ་ཀ་ཐཾ དུ་ཀྐ་ཐི་ཏནྟི ན ས་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཾ. དུ་བྦྷ་ཎི་ཏནྟི བྷ་ཎ་ནྟེ་ན་པི དུ་ཊྛུ བྷ་ཎི་ཏཾ. དུ་ལླ་པི་ཏནྟི ན ས་མྨཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ. དུ་རུ་ཏྟནྟི ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷ་ཎི་ཏཾ. དུ་བྦྷཱ་སི་ཏནྟི ཝི་རཱུ་པཾ བྷཱ་སི་ཏཾ.
ནི་ནྡཱ་ཡཱཏི ག་ར་ཧ་ཎེ་ན. ག་ར་ཧཱ་ཡཱཏི དོ་ས་ཀ་ཐ་ནེ་ན. ཨ་ཀི་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་གུ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ་ན. ཨ་ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨ་གུ་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན.
ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ལ་ཏི. བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི དོ་ས་ཝ་སེ་ན པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཀོ་པ་ཉྩཱཏི ཀུ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. དོ་ས་ཉྩཱཏི དཱུ་ས་ནཾ. ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩཱཏི ཨ་ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ. པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ཏཱིཏི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. ར་ནྡྷ་མེ་སཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ག་ཝེ་སཱི. ཝི་ར་ནྡྷ་མེ་སཱིཏི ཚི་དྡ་ག་ཝེ་སཱི. ཨ་པ་ར་དྡྷ་མེ་སཱིཏི གུ་ཎཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ དོ་ས་མེ་ཝ ག་ཝེ་སཱི. ཁ་ལི་ཏ་མེ་སཱིཏི པ་ཀྑ་ལ་ན་ག་ཝེ་སཱི. ག་ལི༹་ཏ་མེ་སཱིཏི པ་ཏ་ན་ག་ཝེ་སཱི. ‘‘གྷ་ཊྚི་ཏ་མེ་སཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ག་ཝེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝ་ར་མེ་སཱིཏི དོ་ས་ག་ཝེ་སཱི.
༦༢. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ སོ ཀུ་པྤ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ‘‘ཡ་མ་སྶ ཝཱ་ད’’ནྟི གཱ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཧཱི་ན་མཱ་ཧུ, ཨ་པཱ་ཧ་ཏནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་པཱ་ཧ་ཏཾ པ་རི་ཧཱི་ནཾ ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་དེ་ཝ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ་ནི་མི་ཏྟཾ སོ ‘‘ཨ་ཉྙཾ མ་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝི་པྤ་ལ་པ་ཏི. སོ་ཙ་ཏཱིཏི ‘‘ཏ་སྶ ཛ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ སོ་ཙ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ཙྩ་གཱ མ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘སོ མཾ ཝཱ་དེ་ན ཝཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཝི་པྤ་ལ་པ་ཏི.
པ་རི་ཧཱ་པི་ཏནྟི ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཨ་ཉྙཾ མ་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏནྟི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཡཱ ཨ་ཝ་ན་མི་ཏཾ. ཙི་ནྟི་ཏནྟི ཝཱི་མཾ་སི་ཏཾ. མ་ཧཱ་པ་ཀྑོཏི མ་ཧ་ནྟོ ཉཱ་ཏི་པ་ཀྑོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཀྑོ. མ་ཧཱ་པ་རི་སོཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀ་པ་རི་སོ. མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོཏི མ་ཧཱ་དཱ་ས་དཱ་སི་པ་རི་ཝཱ་རོ. པ་རི་སཱ ཙཱ་ཡཾ ཝ་གྒཱཏི ཨ་ཡ་ཉྩ པ་རི་སཱ ཝ་གྒཱ, ན ཨེ་ཀཱ. པུ་ན བྷ་ཉྫི་སྶཱ་མཱིཏི པུ་ན བྷི་ནྡི་སྶཱ་མི.
༦༣. ཨེ་ཏེ ཝི་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་མ་ཎཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཨུ་གྒྷཱ་ཏི་ནི་གྷཱ་ཏི ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཝཱ་དེ་སུ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཨུ་གྒྷཱ་ཏ་ནི་གྷཱ་ཏཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཨུ་གྒྷཱ་ཏི ཙ ནི་གྷཱ་ཏི ཙ ཧོ་ཏི. ཝི་ར་མེ ཀ་ཐོ་ཛྫནྟི པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ ཀ་ལ་ཧཾ. ན ཧ་ཉྙ་ད་ཏྠ་ཏྠི པ་སཾ་ས་ལཱ་བྷཱཏི ན ཧི ཨེ་ཏྠ པ་སཾ་ས་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི. ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཝཱཏི ན ག་མྦྷཱི་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘པ་ཉྩི་མེ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༦.༦༣) ཝི་ཡ.
ག་མྦྷཱི་རོ ཝཱཏི དུ་པྤ་ཝེ་སོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཝི་ཡ. གཱུ་ལ༹ྷོ ཝཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་ར་མ ན་ནྡ ཨ་ཧཾ ཏེ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༢) ཝི་ཡ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཝཱཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་རཾ ཧ་ནྟྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༤; ནེ་ཏྟི. ༡༡༣) ཝི་ཡ. ནེ་ཡྻོ ཝཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ས་དྡྷོ ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༩༧) ཝི་ཡ. ནཱི་ཏོ ཝཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཋི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༨) ཝི་ཡ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཝཱཏི ནི་དྡོ་ས་ཏྠོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡) ཝི་ཡ. ནི་ཀྐི་ལེ་སོ ཝཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ. ཝོ་དཱ་ནོ་ཝཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཡ. པ་ར་མ་ཏྠོ ཝཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ.
༦༤. ཚ་ཊྛ་གཱ་ཐཱ་ཡ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཙ ན ཧ་ཉྙ་ད་ཏྠ་ཏྠི པ་སཾ་ས་ལཱ་བྷཱ, ཏ་སྨཱ པ་ར་མཾ ལཱ་བྷཾ ལ་བྷ་ནྟོ་པི ‘‘སུ་ནྡ་རོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་སཾ་སི་ཏོ ཝཱ པ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཝཱ་དཾ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ སོ ཏེ་ན ཛ་ཡ་ཏྠེ་ན ཏུ་ཊྛིཾ ཝཱ ད་ནྟ་ཝི་དཾ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཧ་སྶ་ཏི, མཱ་ནེ་ན ཙ ཨུ་ནྣ་མ་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཡ་སྨཱ ཏཾ ཛ་ཡ་ཏྠཾ པ་པྤུ་ཡྻ ཡ་ཐཱ་མ་ནོ ཛཱ་ཏོ.
ཐ་མྦྷ་ཡི་ཏྭཱཏི པཱུ་རེ་ཏྭཱ. བྲཱུ་ཧ་ཡི་ཏྭཱཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ. ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ནི་དྡེ་སོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠོ.
༦༥. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ནྣ་མ་ཏོ ཙ ‘‘ཡཱ ཨུ་ནྣ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏེ པ་ནེ་སོཏི ཨེ་སོ པ་ན ཏཾ ཨུ་ནྣ་ཏིཾ ‘‘ཝི་གྷཱ་ཏ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ མཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏི་མཱ་ན་ཉྩ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ནི་དྡེ་སོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠོ.
༦༦. ཨེ་ཝཾ ཝཱ་དེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཝཱ་དཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘སཱུ་རོ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཁཱ་དཱ་ཡཱཏི རཱ་ཛ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན, བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ག་ཛྫ་མེ་ཏི པ་ཊི་སཱུ་ར་མི་ཙྪནྟི ཡ་ཐཱ སོ པ་ཊི་སཱུ་རཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨ་བྷི་ག་ཛྫ་ནྟོ ཨེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་ནེ་ཝ སོ ཏེ་ན པ་ལེ་ཧཱིཏི ཡེ་ན སོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་སཱུ་རོ, ཏེ་ན ག་ཙྪ. པུ་བྦེ་ཝ ན་ཏྠི ཡ་དི་དཾ ཡུ་དྷཱ་ཡཱཏི ཡཾ པ་ན ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཡུ་དྡྷཱ་ཡ སི་ཡཱ, ཏཾ ཨི་དྷ པུ་བྦེ་ཝ ན་ཏྠི, བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
སཱུ་རོཏི ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཾ. སུ་ཊྛུ ཨུ་རོ སཱུ་རོ, ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨུ་རོ ནི་ནྣ་ཨུ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་རོཏི པ་ར་ཀྐ་མ་ཝ་ནྟོ. ཝི་ཀྐ་ནྟོཏི ས་ངྒཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ. ཨ་བྷཱི་རཱུཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. པུ་ཊྛོཏི ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཾ. པོ་སི་ཏོཏི ཐཱུ་ལ་ཀ་ཏོ. ཨཱ་པཱ་དི་ཏོཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་བ་ལི་ཏོ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏོ. ཝ་ཌྜྷི་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ བྷཱ་ཝི་ཏོ.
ག་ཛྫ་ནྟོཏི ཨ་བྱ་ཏྟ་ས་རེ་ན ག་ཛྫ་ནྟོ. ཨུ་གྒ་ཛྫ་ནྟོཏི ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨ་བྷི་ག་ཛྫ་ནྟོཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ས་མཱི་པཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཊི་སཱུ་རནྟི ནི་བྦྷ་ཡཾ. པ་ཊི་པུ་རི་སནྟི ས་ཏྟུ་པུ་རི་སཾ. པ་ཊི་ས་ཏྟུནྟི ས་ཏྟུ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ཋི་ཏཾ. པ་ཊི་མ་ལླནྟི པ་ཊི་སེ་དྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ. ཨི་ཙྪ་ནྟོཏི ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ.
པ་ལེ་ཧཱིཏི ག་ཙྪ. ཝ་ཛཱཏི མཱ ཏི་ཊྛ. ག་ཙྪཱཏི ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱཏི པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཧི.
བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེཏི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཡེ པ་ཊི་སེ་ནི་ཀ་རཱ ཀི་ལེ་སཱཏི ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀ་རཱ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཀ་རཱཏི པ་ཊཱ་ཎཱི་ཀ་རཱ. པ་ཊི་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཀ་རཱཏི ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་རཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀ་རཱཏི ས་ཏྟུ་ཀ་རཱ.
༦༧. ཨི་ཏོ པ་རཾ སེ་ས་གཱ་ཐཱ པཱ་ཀ་ཊ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཝཱ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཝི་ཝ་ད་ནྟི. པ་ཊི་སེ་ནི་ཀ་ཏྟཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀཱ་ར་ཀཱ. ‘‘ན ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་རུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དོ.
ས་ཧི་ཏཾ མེཏི མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེཏི ཏ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཡཾ ཏཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་གུ་ཎཾ, ཏཾ མ་མ ཝཱ་དཾ ཨཱ་ག་མྨ ནི་ཝ་ཏྟཾ. ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་རི མ་ཡཱ དོ་སོ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ. ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡཱཏི བྷ་ཏྟ་པུ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝཱ་དཱ པ་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར. ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱཏི ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཡཱ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་དོ་ས་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཧི. ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱིཏི ས་ཙེ ས་ཀྐོ་སི.
ཨཱ་ཝེ་ཋི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ཝེ་ཋི་ཡནྟི ཨཱ་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ནི་བྦེ་ཋི་ཡཱ་ཡ ནི་བྦེ་ཋི་ཡནྟི དོ་ས་ཏོ མོ་ཙ་ནེ་ན མོ་ཙ་ནཾ. ཚེ་དེ་ན ཚེ་དནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༦༨. ཝི་སེ་ནི་ཀ་ཏྭཱཏི ཀི་ལེ་ས་སེ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ. ཀིཾ ལ་བྷེ་ཐཱཏི པ་ཊི་མ་ལླཾ ཀིཾ ལ་བྷི་སྶ་སི. པ་སཱུ་རཱཏི ཏཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཡེ་སཱི་དྷ ན་ཏྠཱིཏི ཡེ་སཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠི. ཨི་མཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ནི་དྡེ་སོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠོ་ཡེ་ཝ.
༦༩. པ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ‘‘ཛ་ཡོ ནུ ཁོ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ. དྷོ་ནེ་ན ཡུ་གཾ ས་མཱ་ག་མཱཏི དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ན བུ་དྡྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ. ན ཧི ཏྭཾ ས་ཀྑ་སི ས་མྤ་ཡཱ་ཏ་ཝེཏི ཀོ་ཏྠུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ སཱི་ཧཱ་དཱི་ཧི དྷོ་ནེ་ན ས་ཧ ཡུ་གཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ས་མྤ་ཡཱ་ཏུཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་མེ་ཝ ཝཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་སཱི་ཏི.
མ་ནོཏི ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཾ. ཙི་ཏྟནྟི ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ མི་ན་མཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི མ་ནོ. མཱ་ན་སནྟི མ་ནོ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣; སཾ. ནི. ༡.༡༥༡) ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་དྷ་མྨོ མཱ་ན་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, སཱ་ཝ་ཀོ སཱ་ས་ནེ ར་ཏོ;
ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ སེ་ཀྑོ, ཀཱ་ལཾ་ཀ་ཡི་རཱ ཛ་ནེ་སུ་ཏཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩) –
ཨེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ མཱ་ན་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ནོ་ཝ མཱ་ན་སཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ པ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ.
ཧ་ད་ཡནྟི ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཏེ ཁི་པི་སྶཱ་མི, ཧ་ད་ཡཾ ཝཱ ཏེ ཕཱ་ལེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ; སཾ. ནི. ༡.༢༣༧) ཨེ་ཏྠ ཨུ་རོ ཧ་ད་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་ད་ཡཱ ཧ་ད་ཡཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༣) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ཀྐཾ ཧ་ད་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ཁུ. པཱ. ༣.དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར) ཨེ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཨི་དྷ པ་ན ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན ‘‘ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ཝ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན པ་ཎྜ་རཾ, བྷ་ཝ་ངྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༩). ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི ག་ངྒཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ན་དཱི ག་ངྒཱ ཝི་ཡ གོ་དྷཱ་ཝ་རི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ གོ་དྷཱ་ཝ་རི ཝི་ཡ ཙ ‘‘པ་ཎྜ་ར’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
མ་ནོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨི་དྷ པ་ན མ་ནོ་ག་ཧ་ཎཾ མ་ན་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ན་ཡི་དཾ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ན་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཱ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ནོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཀ་ར་ཊྛེ་ན ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ‘‘ཨི་སྶ་རཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝཱ་སུ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ར་ཛ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཀ་རོ. སཱ་ས་ནེ པ་ན ‘‘མ་ནོ་ར་མེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ, སེ་ཝ་ནྟི ནཾ ཝི་ཧ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༣༨) ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐོ གུ་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ. ‘‘ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༠༢; མ. ནི. ༣.༡༥༨) ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཏི་དྷཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཧི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏྠ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན་པི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཏྠ ཨོ་ས་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཁ་ནྡྷོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ རཱ་སི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༥༡) ཨེ་ཏྠ ཧི རཱ་ས་ཊྛེ་ན ཁ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥) གུ་ཎ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་དྡ་ས ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡) ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཊྛེ་ན. ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་ལ༹ྷི་ཏོ ཁ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. རཱ་ས་ཊྛེ་ན ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་ལ༹ྷི་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཛྫཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཏེ་སཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི པ་དེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ མི་ན་ན་ཊྛེ་ན མ་ནོ, ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ནི་སྶ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཏཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་དྡྷིཾ ཡུ་གཾ ས་མཱ་ག་མནྟི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ. ས་མྨཱ་ག་ནྟྭཱཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱཏི ཡུ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. སཱ་ཀ་ཙྪེ་ཏུནྟི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ. ས་ལླ་པི་ཏུནྟི ཨ་ལླཱ་པ་ས་ལླཱ་པཾ ཀཱ་ཏུཾ. སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུནྟི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ན པ་ཊི་བ་ལ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ་ཧེ་ཏུ, པ་སཱུ་རོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཧཱི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་གྒོ ཙཱཏི ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ན་ཨ་གྒ་ཏྟཱ ཨ་ས་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཨ་གྒོ ཙ. སེ་ཊྛོ ཙཱཏི ས་བྦ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ས་མ་ཊྛེ་ན སེ་ཊྛོ ཙ. མོ་ཀྑོ ཙཱཏི ས་ཝཱ་ས་ནེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཏྟ་ཏྟཱ མོ་ཀྑོ ཙ. ཨུ་ཏྟ་མོ ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མོ ཙ. པ་ཝ་རོ ཙཱཏི ས་བྦ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཝ་རོ ཙ. མ་ཏྟེ་ན མཱ་ཏ་ངྒེ་ནཱཏི པ་བྷི་ནྣ་མ་དེ་ན ཧ་ཏྠི་ནཱ.
ཀོ་ཏྠུ་ཀོཏི ཛི་ར་ཎ་སི་ངྒཱ་ལོ. སཱི་ཧེ་ན མི་ག་ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིནྟི ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧེ་ན མི་ག་རཱ་ཛེ་ན ས་ཧ. ཏ་རུ་ཎ་ཀོཏི ཚཱ་པ་ཀོ. དྷེ་ནུ་པ་ཀོཏི ཁཱི་ར་པ་ཀོ. ཨུ་ས་བྷེ་ནཱཏི མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏེ་ན ཨུ་ས་བྷེ་ན. ཙ་ལ་ཀ་ཀུ་ནཱ ས་དྡྷིནྟི ཙ་ལ་མཱ་ན་ཀ་ཀུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ. དྷ་ངྐོཏི ཀཱ་ཀོ. ག་རུ་ལེ༹་ན ཝེ་ན་ཏེ་ཡྻེ་ན ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཏྠ ག་རུ་ལེ༹་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ནཱ་མཾ. ཝེ་ན་ཏེ་ཡྻེ་ནཱཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཙ་ཎྜཱ་ལོཏི ཚ་ཝ་ཙ་ཎྜཱ་ལོ. ར་ཉྙཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཱཏི ཙཱ་ཏུ་དྡཱི་པི་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཱ. པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀོཏི ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ན་ཊྛཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ཡ་ཀྑོ. ཨི་ནྡེ་ན དེ་ཝ་ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིནྟི ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝ་རཱ་ཛེ་ན ས་ཧ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྙོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ་པྤ་དཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་ད་ཀུ་ས་ལོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ཉྙཱ་བྷེ་དེ ཚེ་ཀོ. པ་བྷི་ནྣ་ཉཱ་ཎོཏི ཨ་ན་ནྟ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཏྟ་ཉཱ་ཎོ. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཏྟེ་པི ས་ཏི ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་ད་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷི་ག་ཏ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དོཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཨ་གྒ་ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་ཉཱ་ཎོ. ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི པ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’ཏི, ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ མཱ་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ཀོ་ཙི ཝཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན པ་ཊི་ཙོ་དེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཁེ་མ་པྤ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མི.
‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ‘ཨི་མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’ཏི…པེ… ‘ཡེ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏོ ནཱ་ལཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི…པེ… ཡ་སྶ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, སོ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ མཱ་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ཀོ་ཙི ཝཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན པ་ཊི་ཙོ་དེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཁེ་མ་པྤ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༨; མ. ནི. ༡.༡༥༠).
ད་ས་བ་ལ་བ་ལ་དྷཱ་རཱིཏི ད་ས བ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ད་ས་བ་ལཱ, ད་ས་བ་ལཱ་ནཾ བ་ལཱ་ནི ད་ས་བ་ལ་བ་ལཱ་ནི, ཏཱ་ནི ད་ས་བ་ལ་བ་ལཱ་ནི དྷཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ས་བ་ལ་བ་ལ་དྷཱ་རཱི, ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་བ་ལ་དྷཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ན་ནྟ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་བྷེ་ད་མུ་ཁ་མ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏཾ. སོ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏ་ཊྛེ་ན པུ་རི་སཱ་ས་བྷོ. ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ཊྛེ་ན པུ་རི་ས་སཱི་ཧོ. མ་ཧ་ནྟ་ཊྛེ་ན པུ་རི་ས་ནཱ་གོ. པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙོ. ལོ་ཀ་ཀི་ཙྩ་དྷུ་ར་ཝ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན པུ་རི་ས་དྷོ་ར་ཡ྄ཧོ.
ཨ་ཐ ཏེ་ཛཱ་དི་ཀཾ ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎ་ཏོ ལ་དྡྷཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏེ་སཾ ཏེ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཏེ་ཛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎོཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཉཱ་ཎོ. ཨ་ན་ནྟ་ཏེ་ཛོཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎ་ཏེ་ཛོ. ཨ་ན་ནྟ་ཡ་སོཏི པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ཧེ་ཝ ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ན་ནྟ་ཀི་ཏྟི་གྷོ་སོ. ཨ་ཌྜྷོཏི པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ས་མི་དྡྷོ. མ་ཧ་དྡྷ་ནོཏི པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཏྟེ་པི པ་བྷཱ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་མ་སྶཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ. ‘‘མ་ཧཱ་དྷ་ནོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. དྷ་ན་ཝཱཏི པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་ཝ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་དྷ་ན་ཝ་ཏྟཱ དྷ་ན་ཝཱ. ཨེ་ཏེ་སུ་པི ཧི ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ནེ་ཝ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝེ་ནེ་ཡྻེ སཾ་སཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁེ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ན་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻེ ཝི་ནེ་ཏཱ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ཡ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཨ་ནུ་ནེ་ཏཱ. སཾ་ས་ཡཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པི་ཏཱ་ནཾ ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པེ་ཀྑེ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་བ་ལེ་ན པ་སཱ་དེ་ཏཱ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ཀཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་དེ་སེ ནི་པཱ་ཏོ.
ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱཏི ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ ན་ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་སྶ ཚ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ. ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་པུ་བྦ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱ. སཱ་ཝ་ཀ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན་མྤི ཧི ས་ནྟཱ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ས་ཉྫ་ན་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱཏི ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏ་པུ་བྦ་སྶ པཱ་ར་མི་ཏཱ་མ་གྒ་སྶ ‘‘བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་པི ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. མ་གྒ་ཉྙཱུཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཉཱ་ཏཱ. མ་གྒ་ཝི་དཱུཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཛ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཀུ་ས་ལོ. མ་གྒ་ཀོ་ཝི་དོཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦ་མ་གྒེ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཉྙཱུ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཝི་དཱུ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཀོ་ཝི་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ –
‘‘ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཏ་རིཾ་སུ པུ་བྦེ,
ཏ་རི་སྶ་ནྟི ཡེ ཙ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་གྷ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༤༠༩) –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཙ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི. མ་གྒཱ་ནུ་གཱ ཙ པ་ན་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཏ་མ་གྒཱ་ནུ་གཱ་མི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་གྒུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཧེ་ཏུ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. པ་ན-ས་དྡོ ཀ་ཏ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཏ་མ་གྒ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྪཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི པ་ཋ་མཾ ག་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྪཱ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨི་ཏི ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་སི.
ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཡཾ་ཀི་ཉྩི པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཉྩ་ནེ་ཡྻ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི, ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ཡེ་ཝ ནེ་ཡྻ་པ་ཐཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶ་ནྟོ་པི ན པ་སྶ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ, པ་སྶ་ནྟོ པ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. སྭཱ་ཡཾ ན་ཡ་ན པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ. ཝི་དི་ཏ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཧ་ད་ཡེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ནི་ཙྪཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨ་མ་ཡོ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ. སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ. ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ. བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོ་ཏི བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ. ཡྭཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝཱ ཝ་ཏྟཱ. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ནྣེ་ཏཱ. ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ན་ཏོ, ཨ་མ་ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་མ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་པ་ན་ཏོ ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ནེ་ན ཙ དྷ་མྨེ་སུ ཨི་སྶ་རོ་ཏི དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་དཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཾ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ར་མི་ཏཱ་པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ནྣེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཝཱ་ས་ན་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཕུ་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཕ་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་ལཾ ཝཱ དྷ་མྨཾ ཝཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དཱ་ཡ, ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ’’དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཙ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟི, ‘‘ས་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ. ས་བྦེ དྷ་མྨཱཏི ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེཏི ཉཱ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁེ. ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨོ་ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ནྟི. ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི པ་དཾ ནེ་ཡྻནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཏྟ་ཏྠོ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ཏྠོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠོ. པ་ར་ཏྠོཏི པ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩཱ་ཏི ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་རཱ་ཡེ ནི་ཡུ་ཏྟོ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ. ཨུ་ཏྟཱ་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ སུ་ཁ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ. ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ དུ་ཀྑ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏི་རོ་ཀྑ་ཏྟཱ གཱུ་ལ༹ྷོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཀོ གྷ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ཨ་པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ནེ་ཏ་བྦ་ཏོ ནེ་ཡྻོ. པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ནཱི་ཏ་ཏྟཱ ནཱི་ཏོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠོ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཛྫ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ. ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏྠོ ན་ཀྐི་ལེ་སོ. ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ཏྠོ ཝོ་དཱ་ནོ. ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏེ་སུ ཨ་གྒ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠོ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བ་ཧི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ བྱཱ་པི་ཏྭཱ ཝཱ ས་མ་ནྟཱ ཝཱ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘‘ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱིཏི ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི, ཉཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏནྟི ནི་རཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ནེ་ཡྻཾ. ནེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ནེ་ཡྻཱ་ཝ་སཱ་ན་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ. ཨ་ས་བྦ་ཉྙཱུ་ནཾ པ་ན ནེ་ཡྻཱ་ཝ་སཱ་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་རི་མ་ཡ་མ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཡ་མ་ཀེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ་ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ནེ་ཡྻཾ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཐ་ཏྟཱ ནེ་ཡྻ་པ་ཐོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཊྛཱ་ཡི་ནོཏི ནེ་ཡྻ་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋཱ་ན་སཱི་ལཱ.
ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱཏི རུ་ཙི་ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ཛ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེ པ་དཱ་ནི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ནྟི ནི་སྶ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཀཱ་མཱ་དཱི་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཐཱ་མ་ག་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ་ཝ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཀ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ.
ཙ་རི་ཏནྟི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིནྟི ས་མྤ་ཏི ཀུ་ས་ལེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཝོ་ས་གྒོ. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེཏི པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ ཨ་ཀྑི་མྷི ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ. ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཏེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ. མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེཏི ཉཱ་ཎ་མ་ཡེ ཨ་ཀྑི་མྷི མ་ཧ་ནྟཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ. མ་ཧ་ནྟཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཏེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེ. ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡེཏི ཏི་ཀྑཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ. མུ་དཱུ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ. སྭཱ་ཀཱ་རེ དྭཱ་ཀཱ་རེཏི སུ་ནྡ་རཱ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སྭཱ་ཀཱ་རཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ ག་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དྭཱ་ཀཱ་རཱ. སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེཏི ཡེ ཀ་ཐི་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟི སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ, ཏེ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ. བྷ་བྦཱ་བྷ་བྦེཏི བྷ་བྦེ ཙ ཨ་བྷ་བྦེ ཙ. ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྷ་བྦཱ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་མཱི་པེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཛཱ་ཡི་སྶ་ནྟི ཝཱ་ཏི བྷ་བྦཱ, བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཏེ བྷ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་བྷ་བྦཱ.
ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལ་གྒེ ལ་གྒི་ཏེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོཏི ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀོ. ས་ཧ མཱ་རེ་ན ས་མཱ་ར་ཀོ. ས་ཧ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཀོ. ས་ཧ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི. པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཛཱ. ས་ཧ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ. ‘‘པ་ཛཱ’’ཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ. པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ. དྭཱི་ཧི པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ, ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀོ, ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ, ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝཱ. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ས་བྦ་སྶ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཡེ་སཾ སི་ཡཱ ‘‘མཱ་རོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རི་སྶ་རོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཀིཾ སོ་པི ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ‘‘ས་མཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡེ་སཾ པ་ན སི་ཡཱ ‘‘བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི. དྭཱི་ཧི…པེ… ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧི ད་ས་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཀིཾ སོ་པི ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ‘‘ས་བྲ་ཧྨ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཡེ་སཾ སི་ཡཱ ‘‘པུ་ཐཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ, ཀིཾ ཏེ་པི ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ‘‘ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶེ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སེ་ས་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀྐ་མོ. པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀོཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀོ. ས་མཱ་ར་ཀོཏི མཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀོ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀོཏི བྲ་ཧྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པི ཏི་བྷ་ཝཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ‘ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ཛཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི ཏེ་ན ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ནྟ་མ་སོཏི ཨུ་པ་རི་མ་ནྟེ་ན. ཏི་མི་ཏི་མི་ངྒ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཏི་མི ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི, ཏི་མིཾ གི་ལི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་ས་རཱི་རཱ ཏི་མི་ངྒ་ལཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི, ཏི་མི་ངྒ་ལ་མྤི གི་ལི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀ་ས་རཱི་རཱ ཏི་མི་ཏི་མི་ངྒ་ལཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི. ཨི་དྷ ཛཱ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ག་རུ་ལ༹ཾ ཝེ་ན་ཏེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཏྠ ག་རུ་ལོ༹ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ནཱ་མཾ. ཝེ་ན་ཏེ་ཡྻོཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. པ་དེ་སེཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ས་མཱཏི ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཏྠེ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་སཱ་ཝ་ཀཱ ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཏྠེ་རེ་ན ས་མཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༨༨-༡༨༩). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༡; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༥) ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ན, ཡེ ཙ་ཉྙེ ས་ནྟི པཱ་ཎི་ནོ;
པ་ཉྙཱ་ཡ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ, ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི སོ་ལ༹་སི’’ནྟི.
ཕ་རི་ཏྭཱཏི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི པ་ཉྙཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ཉྙཾ ཕ་རི་ཏྭཱ བྱཱ་པི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱཏི ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི པ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ས་བྦཾ ནེ་ཡྻཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༣.༥) པ་ན ‘‘ཨ་ཏི་གྷཾ་སི་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཏུ་དི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་པི ཏེཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཎྜི་ཏཱཏི པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ནི་པུ་ཎཱཏི ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་བུ་དྡྷི་ནོ སུ་ཁུ་མེ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ. ཀ་ཏ་པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ཙེ་ཝ པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏ་ཝཱ་ད་པ་རི་ཙ་ཡཱ ཙ. ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་རཱུ་པཱཏི ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ས་དི་སཱ. ཝོ བྷི་ནྡ་ནྟཱ མ་ཉྙེ ཙ་ར་ནྟི པ་ཉྙཱ་ག་ཏེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཱིཏི ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷཱི ཝི་ཡ ཝཱ་ལཾ སུ་ཁུ་མཱ་ནི་པི པ་རེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་མ་ནཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ག་མ་ནེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘གཱུ་ཐ་ག་ཏཾ མུ་ཏྟ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༩.༡༡) ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ག་ཏཾ. དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི. པ་ཉྷེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི དྭི་པ་ད་མྤི ཏི་པ་ད་མྤི ཙ་ཏུ་པ་ད་མྤི པུ་ཙྪཾ ར་ཙ་ཡི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བ་ཧུ་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟཾ. གཱུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཙ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི ཙ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ན་ཡཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ ཨ་ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཏེ པ་ཉྷཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟི ‘ཨི་མཾ མ་ཡཾ པ་ཉྷཾ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མ, ས་ཙེ ནོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛོ ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ མ་ཡཾ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ཙེ་པི ནོ པུ་ཊྛོ ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ མ་ཡཾ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཏེ སུ་ཎ་ནྟི ‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ གོ་ཏ་མོ ཨ་མུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨོ་ས་ཊོ’ཏི. ཏེ ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི. ཏེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི. ཏེ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶི་ཏཱ ས་མཱ་ད་པི་ཏཱ ས་མུ་ཏྟེ་ཛི་ཏཱ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏཱ ན ཙེ་ཝ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཀུ་ཏོ་སྶ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ས་མ་ཎ་སྶེ་ཝ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༩).
ཀ་སྨཱ པ་ཉྷེ ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་སྶ་ཏི ‘‘ཨི་མེ པ་ཎྜི་ཏཱ གཱུ་ལ༹ྷཾ ར་ཧ་སྶཾ པ་ཉྷཾ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. སོ ཏེ་ཧི ཨ་པུ་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ‘‘པ་ཉྷ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དོ་སཱ, ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ, ཨ་ཏྠེ, པ་དེ, ཨ་ཀྑ་རེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཏི; ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི; ཨི་ཏི ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱི་ཏེ པ་ཉྷེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ པ་ཎྜི་ཏཱ ‘‘སེ་ཡྻཱ ཝ་ཏ ནོ, ཡེ མ་ཡཾ ཨི་མེ པ་ཉྷེ ན པུ་ཙྪི་མྷཱ. ས་ཙེ་པི མ་ཡཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་མ, ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ནོ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཁི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ བྷ་ཝ་ནྟི.
ཨ་པི ཙ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱ པ་རི་སཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་ར་ནྟི. མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎེ་ན ད་ས་བ་ལེ་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏི. བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ རཱུ་པ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ མ་དྷུ་ར་སྶ་རཱ མུ་དུ་ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཕུ་སི་ཏ་ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎཱ, ཨ་མ་ཏེ་ན ཧ་ད་ཡཾ སི་ཉྩ་ནྟཱ ཝི་ཡ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཏ་ཏྲ ནེ་སཾ མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎེ་ན པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཀ་ཐཾ ཨ་མོ་གྷ་ཀ་ཐཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷི་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཉྷེ ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.
ཀ་ཐི་ཏཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷེ པུ་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ་ན ཏེ པ་ཉྷཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏེ པ་ཉྷཱ. ཨུ་པ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ ཙ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པེ ཁི་ཏྟ་ཀཱ པ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི; སཱ་ཝ་ཀཱ ཝཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ; སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐཱཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠེ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ, ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཝཱ. ཨ་ཏི་རོ་ཙ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛོ་ཏ་ཏི པ་ཀཱ་ས་ཏི. ཡ་དི་དཾ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཨ་ཏི་རོ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཛྫོ་ཏི་ཀཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
པ་སཱུ་ར་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.